Science is not the answer!(Adhiṭṭhāna, Physiological Change, and Abhiññā Theory)

Adhiṭṭhāna, Physiological Change, and Abhiññā Theory

In studying the nature of the formation of relics, attempting to explain the physiological change of the Buddha's physical body into indestructible relics using modern scientific concepts is a major doctrinal error. Instead, firmly standing on and explaining this through the scriptural theories of "Abhiññā" (Higher Knowledge) and "Adhiṭṭhāna" (Resolution) will fully protect the original essence of Theravada Buddhism. Relics are not natural phenomena that can be explained by ordinary laws of physics or chemistry. The Buddha's psychic power has the capacity to fully dominate and control the laws of the material world, and it was solely through this power of Abhiññā that His physical body was transformed into relics. Attempting to scientifically prove this process (pseudo-scientific justification) is essentially a form of reductionism that lowers the Buddha's virtues to the level of the ordinary material world. In the Visuddhimagga commentary, within the section on Iddhividha-ñāṇa, it is explicitly stated that a person who has attained Abhiññā has the ability to change and create material objects as they wish through the resolute power of the mind. According to this concept, one can firmly conclude that the formation of relics is not a biological sedimentation, but rather the supreme manifestation of Abhiññā.

Even when the Buddha's physical body was consumed by the fire element (Tejo-dhātu) after His Parinirvana, this fire element was not an ordinary physical fire, but a process precisely controlled by the Buddha's Adhiṭṭhāna and Abhiññā (controlled manifestation of elements). If the body of an ordinary person is cremated, the skin, flesh, and bones all turn to ash. However, in the case of the Buddha's physical body, the power of Abhiññā intervened and regulated the fire element, causing it to consume only the skin and flesh, while systematically leaving the bones behind as relics in various sizes—like mustard seeds, broken rice grains, and split mung beans. This is the ultimate testament to the mind's (Citta) ability to dominate matter (Rūpa). In the Maha Parinibbana Sutta, it is explicitly preached: "Neither the ash nor the soot of the outer skin, inner skin, and flesh was evident; only the bodily relics remained." Furthermore, the Vimānavatthu commentary explains that the varying shapes of the relics were solely due to the Buddha's prior resolution (Adhiṭṭhāna). Scholar John S. Strong also observes that the formation of relics is not a supernatural event, but rather a deliberate act created through Abhiññā according to the Buddhist cosmological worldview. Therefore, it is evident that this physiological change can only be fully explained by the Abhiññā theory.

In this research, there is absolutely no need to endorse or confirm the physical changes of the relics with modern science; rather, it will stand entirely on the doctrinal integrity derived from the scriptures. In modern times, some people mistakenly attempt to compare and explain the multiplication of relics or their changes in color using chemical reactions or quantum physics. Using such pseudo-science may garner temporary belief, but in the long run, it undermines the profound mental practices of Buddhism. Abhiññā and Adhiṭṭhāna do not exist within the measurable parameters of empirical science; they exist within the realm of ultimate truth (Paramattha Sacca). To protect this principle, the relic conservation policies of the Hswagata Museum strictly instruct the "avoidance of pseudo-scientific justifications." Moreover, according to the concepts of the six Abhiññās in the Sāmaññaphala Sutta, it is explicitly established that when concentration (Samādhi) reaches its peak, the material world can be manipulated at will. Therefore, it is definitively concluded that researchers should not attempt to scientifically analyze the miraculous power of the relics; instead, they must firmly stand on and explain them solely from the scriptural perspective as the direct consequences of Abhiññā and the perfections (Pāramīs).

အဓိဋ္ဌာန်၊ ဇီဝကမ္မပြောင်းလဲမှုနှင့် အဘိညာဉ် သီအိုရီ

ဓာတ်တော်များ၏ ဖြစ်ပေါ်လာမှု သဘာဝကို လေ့လာရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရုပ်ကလာပ်တော်မှ မပျက်စီးနိုင်သော ဓာတ်တော်မွေတော်များအဖြစ်သို့ ဇီဝကမ္မပြောင်းလဲသွားမှု (Physiological change) ကို ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းကျ အယူအဆများဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားခြင်းသည် ကြီးမားသော သဘောတရားရေးရာ အမှားအယွင်း (Doctrinal error) တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား ပိဋကတ်တော်လာ "အဘိညာဉ် (Abhiññā)" နှင့် "အဓိဋ္ဌာန် (Adhiṭṭhāna)" သီအိုရီများဖြင့်သာ ယတိပြတ် ရပ်တည်ရှင်းလင်းခြင်းက ထေရဝါဒ၏ မူလအနှစ်သာရကို အပြည့်အဝ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။  ဓာတ်တော်များသည် သာမန် ရူပဗေဒ သို့မဟုတ် ဓာတုဗေဒ နိယာမများအရ ရှင်းပြ၍ရသော သဘာဝဖြစ်စဉ်များ မဟုတ်ပေ။ ဘုရားရှင်၏ စိတ်စွမ်းအင် (Psychic power) သည် ရုပ်ဝတ္ထုလောက၏ နိယာမများကို အပြည့်အဝ လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိရာ၊ ဤအဘိညာဉ် စွမ်းအားဖြင့်သာ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို ဓာတ်တော်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲစေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းခြင်း (Pseudo-scientific justification) သည် ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကို သာမန်ရုပ်လောက အဆင့်သို့ လျှော့ချပစ်လိုက်ခြင်း (Reductionism) ပင်ဖြစ်သည်။  ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် (Iddhividha-ñāṇa) ပိုင်းတွင် အဘိညာဉ်ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်စွမ်းအားဖြင့် ရုပ်ဝတ္ထုများကို မိမိအလိုရှိရာသို့ ပြောင်းလဲဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းရှိကြောင်း အတိအလင်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။ ဤသဘောတရားအရ ဓာတ်တော်ဖြစ်ပေါ်မှုသည် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အနည်ထိုင်မှု မဟုတ်ဘဲ အဘိညာဉ်၏ အမြင့်ဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်သာ ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ 

ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီးနောက် ရုပ်ကလာပ်တော်ကို တေဇောဓာတ် (Fire element) ဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေရာတွင်လည်း၊ ဤတေဇောဓာတ်သည် သာမန် ရူပဗေဒမီး မဟုတ်ဘဲ ဘုရားရှင်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် အဘိညာဉ်က အတိအကျ ထိန်းချုပ်ထားသော လုပ်ငန်းစဉ် (Controlled manifestation of elements) သာဖြစ်သည်။  သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ခန္ဓာကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပါက အရေ၊ အသား၊ အရိုး အားလုံးသည် ပြာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသော်လည်း၊ ဘုရားရှင်၏ ရုပ်ကလာပ်တော်ကိုမူ အဘိညာဉ်စွမ်းအားက တေဇောဓာတ်ကို ကြားဝင်ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် အရေနှင့် အသားတို့ကိုသာ လောင်ကျွမ်းစေပြီး အရိုးတော်များကို မုန့်ညင်းစေ့၊ ဆန်ကျိုး၊ ပဲနောက်စေ့ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသော ဓာတ်တော်များအဖြစ် စနစ်တကျ ကြွင်းကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ စိတ် (Citta) က ရုပ် (Rūpa) အပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်မှု၏ အထွတ်အထိပ် ပြယုဂ်ဖြစ်သည်။  မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တော်၌ "အရေပါး၊ အရေထူ၊ အသားတို့၏ ပြာသည်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းသည်လည်းကောင်း မထင်ရှား၊ သရီရဓာတ်တော်များသာလျှင် ကြွင်းကျန်ရစ်လေ၏" ဟု အတိအကျ ဟောကြားထားသည်။ ထို့ပြင် ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ၌လည်း ဓာတ်တော်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန် ကွဲပြားမှုသည် ဘုရားရှင်၏ ကြိုတင်အဓိဋ္ဌာန်ထားမှုကြောင့်သာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ပညာရှင် John S. Strong ကလည်း ဓာတ်တော်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်မဟုတ်ဘဲ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ စကြဝဠာအမြင်အရ အဘိညာဉ်ဖြင့် တမင်ဖန်တီးထားသော လုပ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဇီဝကမ္မပြောင်းလဲမှုကို အဘိညာဉ် သီအိုရီဖြင့်သာ အပြည့်အဝ ရှင်းလင်းနိုင်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ 

        ဤသုတေသနတွင် ဓာတ်တော်များ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာဖြင့် ထောက်ခံအတည်ပြုရန် လုံးဝ မလိုအပ်ဘဲ၊ ပိဋကတ်တော်လာ အယူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာ တိကျခိုင်မာမှု (Doctrinal integrity) အပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝ ရပ်တည်သွားမည် ဖြစ်သည်။  ခေတ်သစ် ကာလတွင် အချို့သောသူများသည် ဓာတ်တော်များ ပွားများလာခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်အသွေး ပြောင်းလဲခြင်းများကို ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပြုမှုများ သို့မဟုတ် ကွမ်တမ်ရူပဗေဒ (Quantum physics) ဖြင့် မှားယွင်းစွာ နှိုင်းယှဉ်ရှင်းပြလေ့ ရှိကြသည်။ ဤသို့ Pseudo-science ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ခေတ္တခဏ ယုံကြည်မှု ရစေနိုင်သော်လည်း၊ ရေရှည်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ နက်ရှိုင်းသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျင့်စဉ်များကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်သည်။ အဘိညာဉ်နှင့် အဓိဋ္ဌာန်သည် မျက်မြင် သိပ္ပံပညာ၏ တိုင်းတာမှု ဘောင်အတွင်း၌ မရှိဘဲ၊ ပရမတ္ထသစ္စာ နယ်ပယ်တွင် တည်ရှိသည်။  ဤအချက်ကို ကာကွယ်ရန် Hswagata ပြတိုက်၏ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းမှု မူဝါဒများတွင် "သိပ္ပံယောင် ရှင်းလင်းချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ရန် (Avoidance of pseudo-scientific justifications)" ဟု တင်းကျပ်စွာ လမ်းညွှန်ထားသည်။ ထို့ပြင် သာမညဖလသုတ်တော်လာ အဘိညာဉ် ၆ ပါး၏ သဘောတရားများအရ စိတ်တည်ငြိမ်မှု (Samādhi) အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရုပ်လောကကို အလိုရှိသလို ဖန်တီးနိုင်ကြောင်း အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထို့ကြောင့် သုတေသီများအနေဖြင့် ဓာတ်တော်များ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် မကြိုးစားဘဲ၊ ၎င်းတို့သည် အဘိညာဉ်နှင့် ပါရမီတော်တို့၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်ကြောင်း ပိဋကတ်တော်အမြင်ဖြင့်သာ ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ရှင်းလင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ယတိပြတ် ကောက်ချက်ချအပ်ပါသည်။ 

The Earthly Custodianship of the Four Tooth Relics: A Historical and Archaeological Reinterpretation of Theravāda Doctrinal Narratives

 စွယ်တော် ၄ ဆူ၏ လူ့ပြည်လောက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု - ထေရဝါဒကျမ်းဂန်လာ အစဉ်အလာများအား သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ရှုထောင့်မှ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း

Day: 186 | July 4 | Cooperatives (သမဝါယမနေ့) | Anguttara Nikaya, Samagga | The Science of Symbiosis

 

Day: 186 | July 4 | Cooperatives (သမဝါယမနေ့) | Anguttara Nikaya, Samagga | The Science of Symbiosis

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၈ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့။

မင်္ဂလာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ဟာဆိုရင်ဖြင့် ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့၊ နိုင်ငံတကာ သမဝါယမနေ့ (International Day of Cooperatives) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ "တစ်ယောက်တည်း လုပ်ရင် မြန်မယ်၊ အများနဲ့ လုပ်ရင် ခရီးဝေးရောက်မယ်" (Go fast alone, go far together) ဆိုတဲ့ စကားပုံအတိုင်း၊ စုပေါင်းညီညွတ်ခြင်းရဲ့ စွမ်းအားကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ကြီးဟာလည်း "သံဃာ" (Sangha) ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံပြီး တည်ထောင်ထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သံဃာဆိုတာ "အပေါင်းအသင်း"၊ "စုပေါင်းညီညွတ်ခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်ကြီး နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော် တည်တံ့နေတာဟာ ဘုရားရှင် တစ်ပါးတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်တွေရဲ့ "သမဝါယမ စိတ်ဓာတ်" (Cooperative Spirit) ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ "Cooperatives" (သမဝါယမ) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကို ယူပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ ရှိနေတဲ့ အတ္တစိတ်တွေကို ဖယ်ရှားကာ၊ အများအကျိုး ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ ပရဟိတစိတ်၊ ညီညွတ်ရေးစိတ်ဓာတ်တွေကို ဘယ်လို မွေးမြူမလဲ ဆိုတာကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လောကမှာ လူအများစုက "ငါ့အတွက် ဘာရမလဲ" (What's in it for me?) လို့ တွေးလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ဒါဟာ "Kama" (ကာမ/လိုချင်မှု) ကို အခြေခံတဲ့ အတွေးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သမဝါယမ စိတ်ဓာတ် ဆိုတာကတော့ "ငါတို့အားလုံးအတွက် ဘာအကျိုးရှိမလဲ" (What's good for us?) လို့ တွေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပုရွက်ဆိတ်လေးတွေ၊ ပျားလေးတွေကို ကြည့်ပါ။ သူတို့ဟာ တစ်ကောင်ချင်းစီမှာ အားနည်းပေမဲ့၊ စုပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ တိုက်အိမ်ကြီးတွေ ဆောက်နိုင်တယ်၊ ရန်သူကို ကာကွယ်နိုင်တယ်။ လူသားတွေလည်း ဒီလိုပါပဲ။ မိမိတစ်ကိုယ်ကောင်း (Self-interest) ကို စွန့်လွှတ်ပြီး အများကောင်းကျိုး (Common Interest) ကို ဦးတည်လိုက်တဲ့အခါမှာ မယုံကြည်နိုင်လောက်တဲ့ "Synergy" (စုပေါင်းစွမ်းအား) တွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီနေ့ တရားတော်မှာ အဲဒီ စွမ်းအားကို ရယူဖို့အတွက် အတားအဆီးဖြစ်နေတဲ့ "ကာမာသဝ" (Sensual Taint) ကို ဘယ်လို ဖယ်ရှားမလဲ ဆိုတာ အဓိကထား ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားတော်ကို မနာကြားမီ၊ သိပ္ပံနည်းကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Science of Cooperation) အကြောင်း မဆွေးနွေးမီမှာ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို "Unity" (ညီညွတ်မှု) ရရှိသွားအောင် "Synchronization Meditation" (စည်းချက်ညီ သမထ) လေး တစ်ခုလောက် ပြုလုပ်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကျင့်မယ့် နည်းလမ်းကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ်ပေါင်း တီလီယံများစွာ ညီညွတ်နေမှုကို အာရုံပြုတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ပါ။ မျက်လုံးကို မှိတ်ထားပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထားပါ။ အခု ဝင်လေလေး တစ်ချက် ရှူသွင်းလိုက်ပါ။ ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေအောက်ဆီဂျင်ဟာ နှာခေါင်းကနေ အဆုတ်၊ အဆုတ်ကနေ သွေးကြော၊ သွေးကြောကနေ ခြေဖျားလက်ဖျားက ဆဲလ်လေးတွေဆီကို တစ်ပြိုင်နက် ရောက်ရှိသွားပါတယ်။ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တစ်ခုလုံး အလုပ်လုပ်နေတာဟာ သန်းပေါင်းများစွာသော ဆဲလ်လေးတွေရဲ့ သမဝါယမ လုပ်ငန်းကြီးပါလား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။ နှလုံးက သွေးပို့ပေးတယ်၊ အဆုတ်က လေသွင်းပေးတယ်၊ ဦးနှောက်က အမိန့်ပေးတယ်။ ဘယ်သူမှ "ငါ့အတွက်" လို့ သီးသန့် မယူပါဘူး။ အားလုံးက "ခန္ဓာကိုယ် အသက်ရှင်ရေး" ဆိုတဲ့ ဘုံရည်မှန်းချက် (Common Goal) တစ်ခုတည်းအတွက် ညီညီညွတ်ညွတ် လုပ်ဆောင်နေကြတာပါ။

ဝင်လေ... (ညီညွတ်မှုကို ခံစားတယ်)။ ထွက်လေ... (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ခံစားတယ်)။ စိတ်ထဲမှာ တစ်စုံတစ်ယောက်နဲ့ မသင့်မြတ်တာ ရှိရင်၊ အခုချိန်မှာ အဲဒီလူကို မြင်ယောင်ပြီး "ငါတို့ဟာ လောကကြီး ဆိုတဲ့ အိမ်အောက်မှာ အတူနေကြတဲ့ ညီအစ်ကိုတွေပါပဲ" လို့ မေတ္တာပို့လိုက်ပါ။ သစ်ပင်တွေ၊ တိရစ္ဆာန်တွေ၊ လူသားတွေ အားလုံးဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေတဲ့ ကွန်ရက် (Network) ကြီးပါပဲ။ ငါတစ်ယောက်တည်း ခွဲထွက်လို့ မရပါဘူး။ ဒီ အသိစိတ်လေးနဲ့ ၁ မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ပါ။ စိတ်ကလေး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းလာပြီး၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ လျော့ပါးသွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သမဝါယမ သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို ဆက်လက် လေ့လာကြရအောင်။

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဦးဇင်းတို့ အခု ပြောမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ "Evolutionary Biology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒ) နဲ့ "Game Theory" (ဂိမ်းသီအိုရီ) ထဲက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အရင်တုန်းက သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Survival of the Fittest" (အသန်မာဆုံးသူသာ အသက်ရှင်မယ်) လို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ် သုတေသနတွေအရ တကယ်တမ်း ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူတွေဟာ "Survival of the Friendliest" (အဖော်ရွေဆုံး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ဆုံးသူများ) သာ ဖြစ်တယ်လို့ တွေ့ရှိလာရပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် - လူသားတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာရှိတဲ့ "Mitochondria" (မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်ထုတ် စက်ရုံလေးတွေကို ကြည့်ပါ။ ရှေးဦးကမ္ဘာဦးကာလတုန်းက သူတို့ဟာ သီးခြား ဘက်တီးရီးယားလေးတွေပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ဟာ ဆဲလ်ကြီးတွေနဲ့ ပူးပေါင်း (Symbiosis) လုပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ ဆဲလ်ကြီးက အမိုးအကာ ပေးမယ်၊ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားက စွမ်းအင် ပေးမယ်။ ဒီလို "Win-Win Situation" (နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိတဲ့ ပူးပေါင်းမှု) ကို လုပ်လိုက်တဲ့အတွက် ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့လို ရှုပ်ထွေးဆန်းကြယ်တဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်လာရတာပါ။ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး တစ်ကောင်တည်း နေခဲ့တဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေကတော့ အခုထိ အဆင့်နိမ့် သတ္တဝါအဖြစ်နဲ့ပဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြရရင်... သံစုံတီးဝိုင်း (Orchestra) ကြီး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ တယောထိုးတဲ့လူ၊ ဗုံတီးတဲ့လူ၊ ပုလွေမှုတ်တဲ့လူ အယောက် ၁၀၀ လောက် ရှိမယ်။ တကယ်လို့ တစ်ယောက်ချင်းစီက "ငါ့အသံ ကျယ်မှ ကောင်းမယ်" ဆိုပြီး အော်ကြီးဟစ်ကျယ် တီးရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ နားထောင်လို့ မကောင်းတဲ့ ဆူညံသံ (Noise) ကြီးပဲ ဖြစ်သွားမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ အားလုံးက "Conductor" (တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်) ရဲ့ လက်ကို ကြည့်ပြီး၊ ကိုယ့်အသံကို လျှော့သင့်ရင် လျှော့၊ တိုးသင့်ရင် တိုးပြီး ဟန်ချက်ညီညီ တီးလိုက်တဲ့အခါ အင်မတန် သာယာတဲ့ "Symphony" (သံစုံဂီတ) ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ "Cooperative" (သမဝါယမ) ဆိုတာ အဲဒီလိုပါပဲ။ "ငါ့အသံ" (Ego) ကို လျှော့ပြီး "သီချင်းသံ" (Outcome) ကို ဦးစားပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာ သိပ္ပံသဘောတရား တစ်ခုကတော့ "Prisoner's Dilemma" (အကျဉ်းသား၏ ဒွိဟ) ဆိုတဲ့ Game Theory ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသီအိုရီအရ လူနှစ်ယောက် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ပြီး အဖမ်းခံရတယ်။ ရဲက သူတို့ကို သီးခြားစီ စစ်တယ်။ "မင်း ဝန်ခံရင် လွတ်ပေးမယ်၊ ဟိုကောင် မဝန်ခံရင် သူ ထောင်ကျမယ်" လို့ ပြောတယ်။ တကယ်လို့ နှစ်ယောက်လုံးက တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး ကိုယ့်လွတ်ရုံးဖို့ ကြိုးစားရင် (Defect)၊ နှစ်ယောက်လုံး ထောင်ကျတာ များတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ယောက်လုံးက ညီညွတ်ပြီး နှုတ်ပိတ်နေရင် (Cooperate)၊ နှစ်ယောက်လုံး အပြစ်ပေါ့သွားတယ်။ သင်္ချာနည်းအရ တွက်ချက်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ရေရှည်မှာ "Cooperation" (ပူးပေါင်းခြင်း) က "Competition" (ပြိုင်ဆိုင်ခြင်း) ထက် အမြဲတမ်း အကျိုးအမြတ် ပိုများတယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။

ဒါကို ဓမ္မရှုထောင့်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် "ကာမာသဝ" (Sensual Taint/Selfish Desire) နဲ့ ယှဉ်ကြည့်လို့ ရပါတယ်။ ကာမ ဆိုတာ "ငါ့အတွက်" လို့ ယူတာပါ။ "ငါ ဒီရာထူး လိုချင်တယ်၊ ငါ ဒီပစ္စည်း လိုချင်တယ်"။ အဲဒီလို လိုချင်စိတ် (Kama) များလာရင် သူတစ်ပါးနဲ့ ပြိုင်ဆိုင်လာတယ်၊ တိုက်ခိုက်လာတယ်။ ဒါဟာ "Defect" လုပ်တာပါပဲ။ ရလဒ်ကတော့ သံသရာမှာ "ဒုက္ခ" ဆိုတဲ့ ထောင်ကျတာပါပဲ။ တကယ်လို့ "နေက်ခမ္မ" (Renunciation of Self) စိတ်နဲ့ အများအတွက် စဉ်းစားရင် (Cooperate)၊ အားလုံး ငြိမ်းချမ်းတဲ့ "သုခ" ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒမှာလည်း "Shared Resources" (အရင်းအမြစ် မျှဝေသုံးစွဲခြင်း) ကို အားပေးထားတာ ဒီသဘောတရားပါပဲ။ ပညာကို မျှဝေရင် ပညာ တိုးပွားတယ်၊ မေတ္တာကို မျှဝေရင် မေတ္တာ တိုးပွားတယ်။ ဒါဟာ လောကနီတိလည်း ဖြစ်သလို၊ ဓမ္မနီတိလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့တွေ ရှေ့ပိုင်းမှာ "Evolutionary Biology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒ) နဲ့ "Game Theory" (ဂိမ်းသီအိုရီ) အရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို နာကြားခဲ့ရပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဒေသနာတော်တွေနဲ့အညီ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ လာရှိတဲ့ "သမဂ္ဂသုတ်" (Samagga Sutta) နဲ့ ဒကာကြီးတို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ "Verse 95" (ရတနာသုံးပါး - ၆) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့အတွက် သက်ဆိုင်တဲ့ ပါဠိတော် ဂါထာလေးကို ဦးစွာပထမ ပူဇော်ကြည့်ရအောင်။

"ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ၊ စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ။

တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ၊ ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ။"

ဒီဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် (Nissaya) ကတော့ -

သတံ = ဘုရားစသော သူတော်ကောင်းတို့သည်၊ ပသတ္ထာ = ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော၊ ယေ ပုဂ္ဂလာ = အကြင် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ အဋ္ဌ = ရှစ်ယောက်တို့တည်း။ ဧတာနိ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ စတ္တာရိ ယုဂါနိ = အစုံအားဖြင့် လေးစုံတို့၊ ဟောန္တိ = ဖြစ်ကုန်၏။ သုဂတဿ = မြတ်စွာဘုရား၏၊ သာဝကာ = တပည့်သား သံဃာဖြစ်ကုန်သော၊ တေ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ဒက္ခိဏေယျာ = အလှူကို ခံယူထိုက်ကုန်၏။ ဧတေသု = ထိုသံဃာအပေါင်းတို့၌၊ ဒိန္နာနိ = ပေးလှူအပ်သော အလှူတို့သည်၊ မဟပ္ဖလာနိ = ကြီးမြတ်သော အကျိုးရှိကုန်၏။

ဒီဂါထာမှာ မြတ်စွာဘုရားက "ပုဂ္ဂိုလ်" (Individual) ကို အဓိကမထားဘဲ "သံဃာ" (Community/Group) ကို အဓိကထားပြီး ဟောကြားထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ "အစုံလေးစုံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ယောက်" ဆိုတာ သမဝါယမ အဖွဲ့အစည်းကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာ ဆိုပြီး အဆင့်ဆင့် တာဝန်ခွဲဝေပြီး နိဗ္ဗာန်ခရီးကို သွားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ပါးတည်း သွားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း (Community) အနေနဲ့ စုပေါင်းပြီး သာသနာကို စောင့်ရှောက်ကြတာပါ။ ဒါကြောင့် "သံဃာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးက "သမဝါယမ" (Cooperative) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အင်မတန် နီးစပ်ပါတယ်။

ပါဠိစာပေမှာ "သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ" (ညီညွတ်သူတို့၏ အကျင့်သည် ချမ်းသာ၏) လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဘာကြောင့် ညီညွတ်ရင် ချမ်းသာသလဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ "ငါ" (Atta) ဆိုတဲ့ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကြီး လျော့သွားလို့ပါပဲ။ တစ်ယောက်တည်း လုပ်ရင် "ငါ့တာဝန်၊ ငါ့အပြစ်၊ ငါ့ဂုဏ်" ဆိုပြီး ပူလောင်ရတယ်။ အများနဲ့ လုပ်ရင် "ငါတို့တာဝန်" ဆိုပြီး စိတ်ပေါ့ပါးသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီညီညွတ်မှုကို ဖျက်ဆီးတာကတော့ ဒီနေ့ ပြောမယ့် "ကာမာသဝ" (Kamasava - Sensual Taint) ဆိုတဲ့ "လိုချင်မှု အာသဝေါ" တရားပါပဲ။ ကာမဆိုတာ "ငါ ခံစားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ပါ။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ "ငါ့နေရာ၊ ငါ့အခွင့်အရေး" ဆိုပြီး ကာမစိတ် ဝင်လာရင် အဲဒီအဖွဲ့ ကွဲတာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြရရင်... လှေပြိုင်ပွဲ တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ လှေလှော်သမား ၂၀ လောက်ရှိတဲ့ လှေကြီးတစ်စင်းမှာ၊ လူတိုင်းက စည်းချက်ညီညီ လှော်နေကြတယ်။ ဒါက "သံဃာ" စိတ်ဓာတ်ပါ။ တကယ်လို့ တစ်ယောက်က "ငါ ပင်ပန်းတယ်၊ ငါ နားချင်တယ်" (Kama/Self-comfort) ဆိုပြီး လှေတက်ကို ရပ်လိုက်ရင်၊ သို့မဟုတ် "ငါပဲ ရှေ့က ပေါ်ချင်တယ်" ဆိုပြီး စည်းဖောက်ပြီး လှော်ရင် လှေကြီး တစ်စင်းလုံး ဟန်ချက်ပျက်ပြီး မှောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ကာမာသဝ ဆိုတာ အဲဒီ လှေလှော်သမားရဲ့ "တစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ်" ပါပဲ။ သမဝါယမ အောင်မြင်ချင်ရင် အဲဒီ ကာမာသဝကို ဖယ်ရှားပြီး "ပါရမီ" (Parami) ဆိုတဲ့ အများကျိုးဆောင်စိတ်ကို အစားထိုးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခုဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်ပြီးပြီ ဆိုတော့၊ လက်တွေ့ကျတဲ့ "Vipassana Mechanism" (ဝိပဿနာ ယန္တရား) ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ အဓိကထား ရှုမှတ်ရမယ့် ရှုကွက် (Shu-kwet) ကတော့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ထဲက "ကာမာသဝ" (Kamasava) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "အတ္တ" (Self) ကို ဖြိုခွင်းပြီး၊ ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ "သမဝါယမ လုပ်ဆောင်ချက်" (Synergistic Function) ကို ရှုမြင်တဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ကို "Company Limited" တစ်ခုလို မဟုတ်ဘဲ၊ "Cooperative Society" တစ်ခုလို ရှုမြင်ကြည့်ရအောင်။

၁။ ရူပက္ခန္ဓာ (ရုပ်အစုအဝေး): ဒါက ရုံးခန်း၊ အဆောက်အအုံ၊ ကွန်ပျူတာတွေနဲ့ တူပါတယ်။

၂။ ဝေဒနာ (ခံစားမှု): ဒါက ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်ကျေနပ်မှု/မကျေနပ်မှု (Feedback System) နဲ့ တူပါတယ်။

၃။ သညာ (မှတ်သားမှု): ဒါက မှတ်တမ်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာန (Records Dept) နဲ့ တူပါတယ်။

၄။ သင်္ခါရ (ပြုပြင်စီရင်မှု): ဒါက မန်နေဂျာတွေ၊ အလုပ်သမားတွေ (Workforce) နဲ့ တူပါတယ်။

၅။ ဝိညာဉ် (သိမှု): ဒါက အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် (CEO) နဲ့ တူပါတယ်။

ဒီ ၅ ဌာန ပေါင်းလုပ်မှ "လူ" ဆိုတာ ဖြစ်လာတာပါ။ ဘယ်ဌာနကမှ "ငါက အဓိကပဲ" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ "ဝိညာဉ်" က သိပေမဲ့ "ရုပ်" မရှိရင် မမြင်ရဘူး။ "သင်္ခါရ" က လှုံ့ဆော်ပေမဲ့ "ဝေဒနာ" မရှိရင် မခံစားရဘူး။ ဒါဟာ "Paticcasamuppada" (အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု) ဆိုတဲ့ သမဝါယမ သဘောတရားပါပဲ။

ယောဂီက ဘာလုပ်ရမလဲ။ ယောဂီဆိုတာ ဒီ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးကို ဘေးကနေ ထိုင်ကြည့်နေတဲ့ "Auditor" (စာရင်းစစ်) ပါ။ "ကာမာသဝ" ဝင်လာတဲ့အချိန်ကို စောင့်ဖမ်းရပါမယ်။ ဥပမာ - အစားကောင်းကောင်း စားချင်တဲ့ စိတ် (Kama) ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီအခါမှာ "ငါ စားချင်တယ်" လို့ မမြင်ဘဲ၊ "လောဘ (Greed) ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းက တောင်းဆိုစာ တင်လိုက်ပါလား" လို့ ရှုမြင်လိုက်ပါ။ ပြီးတော့ အဲဒီ တောင်းဆိုမှုကို ခန္ဓာကိုယ် (Rupa) က ဘယ်လို တုံ့ပြန်သလဲ။ တံတွေးတွေ ထွက်လာတယ်၊ လက်က လှုပ်ရှားလာတယ်။ ဒါတွေအားလုံးဟာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတဲ့ "Mechanism" သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ" မပါပါဘူး။

ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ကားတစ်စီး မောင်းနေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကားသွားနေတာဟာ အင်ဂျင်၊ ဘီး၊ စတီယာရင်၊ ဓာတ်ဆီ အားလုံး ပေါင်းလုပ်လို့ သွားနေတာပါ။ "ဘီး" တစ်ခုတည်းက "ငါ သွားနေတာ" လို့ ပြောရင် မှားပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ တရားအားထုတ်တဲ့အခါ "ငါ တရားထိုင်နေတယ်" လို့ မတွေးပါနဲ့။ "ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းစပ်ပြီး ကုသိုလ်အလုပ် လုပ်နေကြတယ်" လို့ တွေးပါ။ အဲဒီလို တွေးလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် "ငါ ရချင်တယ်၊ ငါ ဖြစ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ကာမာသဝ (အတ္တစိတ်) တွေ လျော့ပါးသွားပြီး၊ စိတ်ဟာ အင်မတန် ပေါ့ပါး လွတ်လပ်သွားပါလိမ့်မယ်။

အထူးသဖြင့် ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကာမာသဝ" (Sensual Flux) ကို သတိပြုပါ။ ကာမဆိုတာ စေးကပ်တဲ့ သဘောရှိပါတယ်။ ပျားရည်နဲ့ တူပါတယ်။ တစ်နေရာရာမှာ ကပ်ငြိသွားရင် ခွာရခက်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ကိုယ်က နေရာတစ်ခုကို တွယ်ကပ်ထားရင် (Attachment to Position)၊ အဲဒီအဖွဲ့ တိုးတက်ဖို့ ခက်ခဲသွားပါတယ်။ "Impermanence" (အနိစ္စ) ကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် အဲဒီ စေးကပ်မှုကို ခွာချရပါမယ်။ "ငါ့ရာထူးလည်း မမြဲဘူး၊ ငါ့ခန္ဓာလည်း မမြဲဘူး" လို့ သိလိုက်တဲ့အခါ၊ ကိုယ့်နေရာကို ဖက်တွယ်ထားချင်တဲ့ စိတ် ပျောက်ပြီး၊ အများအတွက် အကောင်းဆုံး ဖြစ်အောင် ကူညီချင်တဲ့ စိတ် (Cooperative Mind) ပေါ်လာပါတယ်။

ဒီနေ့အတွက် Hswagata Policy နဲ့ ချိတ်ဆက်ရရင်... Policy Ref: Pol 19, Art 19.1 မှာ "Team Unity and Conflict Resolution" (အဖွဲ့အစည်း ညီညွတ်ရေးနှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး) အကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ Hswagata Museum မှာ ဝန်ထမ်းတွေကြား မညီညွတ်မှု ဖြစ်ရင် "Sangha Model" (သံဃာ့ပုံစံ) နဲ့ ဖြေရှင်းရမယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက "ဆန္ဒမဲ" (Consensus) ယူတာ၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး လေးစားမှု (Respect) နဲ့ ဆက်ဆံတာမျိုးပေါ့။ ယောဂီဟာလည်း ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ လောဘနဲ့ ပညာ စစ်ဖြစ်နေရင်၊ "ပညာ" ဘက်က မဲပေးပြီး ဖြေရှင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သမဝါယမ ဆိုတာ "အတူတကွ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပါ။ သင့်ရဲ့ ဘဝမှာ ရုပ်နဲ့ နာမ် အတူတကွ ရှိနေသရွေ့၊ သတိနဲ့ ပညာ အတူတကွ ရှိနေသရွေ့ သင်ဟာ အောင်မြင်နေမှာပါ။ "ငါ တစ်ယောက်တည်း" ဆိုတဲ့ အထီးကျန် စိတ်ကို စွန့်ပြီး၊ "ဓမ္မနဲ့ ငါ အတူရှိတယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ခွန်အားကို ရယူလိုက်ပါ။

ဦးဇင်းတို့တွေ "Cooperatives" (သမဝါယမ) နဲ့ "Symbiosis" (အပြန်အလှန် အကျိုးပြု ရှင်သန်ခြင်း) အကြောင်းကို ဓမ္မရှုထောင့်ကနေ လေ့လာခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခုအခါမှာတော့ ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ၊ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum မှာ လက်တွေ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးတစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဖြစ်ရပ်လေးကတော့ Case ID: Case-2586 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ "The Silo Effect" (သီးခြားခွဲထွက်နေသော ဌာနများ) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နှစ်လယ်ပိုင်းလောက်ကပေါ့။ Hswagata Museum မှာ ဌာနနှစ်ခု အကြီးအကျယ် မသင့်မမြတ် ဖြစ်ကြပါတယ်။ တစ်ဖက်က "သုတေသနဌာန" (Research Unit) နဲ့ နောက်တစ်ဖက်က "ထိန်းသိမ်းရေးဌာန" (Conservation Unit) ပါ။ ပြဿနာကတော့ "အထူးမှန်ဘီလူးကြီး" (High-spec Microscope) တစ်လုံးကို လုကြတာပါ။ သုတေသနဌာနမှူး "ကိုကျော်" က "ဒါ ငါတို့ဌာနပိုင်ပစ္စည်း၊ ဘယ်သူ့မှ ပေးမသုံးဘူး" လို့ သော့ခတ်သိမ်းထားတယ်။ ထိန်းသိမ်းရေးဌာနမှူး "မစိုး" ကကျတော့ "ကျုပ် တို့က ဓာတ်တော်တွေကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ဖို့ ဒီမှန်ဘီလူး လိုတယ်၊ မသုံးရရင် လက်ရာပျက်လိမ့်မယ်" လို့ ပြောတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးက "ငါ့ဌာန အရေးကြီးဆုံး" ဆိုတဲ့ "မာန" (Mana) နဲ့ "ကာမာသဝ" (လိုချင်မှု) တွေ တက်နေကြပါတယ်။

အခြေအနေက တင်းမာလာပြီး အချင်းချင်း စကားမပြောကြတော့တဲ့ အဆင့်ထိ ရောက်လာပါတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုလုံးရဲ့ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု (Operation) လည်း နှောင့်နှေးလာတယ်။ ဒါဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်တဲ့ "Silo Mentality" (ကိုယ့်စပါးကျီနဲ့ကိုယ် သီးသန့်နေခြင်း) ရောဂါပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ နှလုံးက သွေးကို "ငါ့သွေး" ဆိုပြီး သိမ်းထားရင် တစ်ကိုယ်လုံး သေသွားနိုင်သလို၊ ပြတိုက်မှာလည်း ဌာနတွေက အရင်းအမြစ်တွေကို "ငါ့ဟာ" လုပ်နေရင် ပြတိုက်ကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးနိုင်ပါတယ်။

ဒီပြဿနာ ဦးဇင်းဆီ ရောက်လာတဲ့အခါ၊ ဦးဇင်းက သူတို့နှစ်ယောက်လုံးကို ခေါ်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ Hswagata Museum Policy Ref: Pol 19, Article 19.1 ကို ဖွင့်ပြလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "Team Unity and Resource Sharing: All assets of the museum belong to the 'Sangha' (Collective), not to individual units. Hoarding of shared resources is a violation of the cooperative spirit and shall be resolved through consensus-based sharing protocols." (အဖွဲ့အစည်း ညီညွတ်ရေးနှင့် အရင်းအမြစ် မျှဝေခြင်း - ပြတိုက်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးသည် 'သံဃာ' (အများ) ပိုင် ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်၊ ဌာနတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ခြင်း မဟုတ်။ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပျက်ပြားစေသော ပစ္စည်း احتက (သိုလှောင်) ခြင်းကို တားမြစ်သည်) လို့ အတိအလင်း ရေးသားထားပါတယ်။

ဦးဇင်းက သူတို့ကို ဓမ္မဥပမာတစ်ခုနဲ့ ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။ "ဒကာကြီးတို့... လှေတစ်စင်းတည်း စီးနေကြတာလေ။ ကိုကျော်က လှေဦးမှာ ထိုင်ပြီး 'ငါ့နေရာက ရေမဝင်ဘူး' လို့ ပြောနေလို့ ရမလား။ မစိုးဘက်က လှေဝမ်းပေါက်ရင် ကိုကျော်လည်း ရေနစ်မှာပဲ။ ဒီမှန်ဘီလူးက 'ဓာတ်တော်' ကို ကြည့်ဖို့ ဝယ်ထားတာ။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ကိုယ်စား။ ဘုရားရှင်အတွက် အလုပ်လုပ်နေကြတာချင်းတူတူ ဘာလို့ 'ငါ့ဌာန၊ သူ့ဌာန' ခွဲနေကြမှာလဲ" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်ပါတယ်။

အဲဒီအခါကျမှ သူတို့နှစ်ယောက် သတိဝင်လာကြတယ်။ "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော်တို့က 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲနဲ့ ကြည့်မိလို့ တရားဖော် (Dhamma Colleagues) ဖြစ်နေတာကို မေ့သွားပါတယ်" လို့ ဝန်ခံကြတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ သူတို့ဟာ "Resource Booking System" (ပစ္စည်းငှားရမ်းမှု စနစ်) တစ်ခုကို အတူတကွ ရေးဆွဲပြီး၊ မှန်ဘီလူးကို အလှည့်ကျ မျှဝေသုံးစွဲဖို့ သဘောတူလိုက်ကြပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ သုတေသနဌာနက တွေ့ရှိချက်တွေကို ထိန်းသိမ်းရေးဌာနက လက်တွေ့ အသုံးချနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ပြတိုက်ရဲ့ ဂုဏ်သတင်းလည်း တက်လာခဲ့ပါတယ်။ "Competition" (ပြိုင်ဆိုင်မှု) ကနေ "Cooperation" (ပူးပေါင်းမှု) ကို ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့အခါ "၁+၁=၂" မဟုတ်ဘဲ၊ "၁+၁=၁၀" ဖြစ်သွားတဲ့ စွမ်းအားကို တွေ့လိုက်ရတာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ လက်ချောင်း (၅) ချောင်းကို ကြည့်ပါ။ လက်မက "ငါ အတိုဆုံးပဲ၊ ငါ မလုပ်တော့ဘူး" လို့ ပြောလို့ မရသလို၊ လက်ခလယ်က "ငါ အရှည်ဆုံးပဲ၊ ငါ့သဘောပဲ" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ထမင်းစားတဲ့အခါ (၅) ချောင်းလုံး ညီညွတ်မှ ထမင်းလုပ်ကို ပါးစပ်ထဲ ထည့်လို့ ရတာပါ။ တစ်ချောင်းချင်းစီမှာ အားနည်းချက် ရှိပေမဲ့၊ ပေါင်းလိုက်ရင် "လက်သီး" ဆိုတဲ့ အားတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

ထို့အတူပါပဲ ဒကာကြီးတို့ရေ။ မိသားစုထဲမှာ၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ "ငါ့အလုပ်၊ သူ့အလုပ်" စည်းတွေ အရမ်းခြားမထားပါနဲ့။ "ငါတို့အလုပ်" လို့ သဘောထားလိုက်ပါ။ တစ်ယောက် လိုအပ်ချက်ကို တစ်ယောက် ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်ပါ။ အဲဒီလို "Symbiosis" (အပြန်အလှန် မှီခိုခြင်း) သဘောကို နားလည်လိုက်ရင်၊ ကိုယ့်ဘဝလည်း အဆင်ပြေ၊ သူတစ်ပါးလည်း ချမ်းသာ၊ လောကကြီးလည်း ငြိမ်းချမ်းသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောကြားလိုတာကတော့... ဒီနေ့ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်၊ သမဝါယမနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

ပထမအချက် - တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး ကွဲပြားနေခြင်း၊ အထီးကျန်ခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

ဒုတိယအချက် - "ငါ့အတွက်၊ ငါ့နေရာ" ဆိုတဲ့ ကာမာသဝ (လိုချင်တပ်မက်မှု) သည် "သမုဒယသစ္စာ"။

တတိယအချက် - အတ္တကို စွန့်ပြီး အများအကျိုးကို ဦးတည်သော ညီညွတ်မှုသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။

စတုတ္ထအချက် - ညီညွတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြိမ်းချမ်းသာယာမှု (Harmony) သည် "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် ဒီနေ့ "Work Assignment" (အိမ်စာ) လေး တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "The Cooperative Act" (ပူးပေါင်းကူညီမှု တစ်ခု) ပါ။

ဒီနေ့ တစ်နေ့တာအတွင်းမှာ -

၁။ ကိုယ့်တာဝန် မဟုတ်ပေမဲ့ သူတစ်ပါး အလုပ်ပြီးမြောက်အောင် ဝင်ကူညီလိုက်ပါ။ (ဥပမာ - ရုံးမှာ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို ကူညီတာ၊ အိမ်မှာ မိန်းမကို ဟင်းကူချက်တာ)။

၂။ အဲဒီလို ကူညီတဲ့အခါ "ငါ ကူညီလိုက်တယ်" လို့ မတွေးဘဲ၊ "ငါတို့ အတူတူ ပြီးမြောက်အောင် လုပ်လိုက်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

၃။ ရလာတဲ့ ရလဒ်ကို "ငါ့ကြောင့်" လို့ ဂုဏ်မယူဘဲ "ငါတို့ကြောင့်" လို့ ခံယူပါ။

ဒီစိတ်ကလေး မွေးမြူလိုက်တာနဲ့ သင့်ရဲ့ နှလုံးသားဟာ ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အခန်းကျဉ်းလေးထဲကနေ ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကွင်းပြင်ကြီးကို ရောက်သွားသလို ခံစားရပါလိမ့်မယ်။

ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ကြီးကလည်း "သံဃာ့ဂုဏ်" (Community Values) ကို အမြဲ ဦးထိပ်ထားပြီး၊ ညီညွတ်ခြင်း စွမ်းအားဖြင့် သာသနာပြု လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သွားပါမယ်လို့ ကတိပြုရင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်း ဘေးမှ ကင်းဝေးပြီး၊ စုပေါင်းညီညွတ်သော ကောင်းမှုအစုအဝေးဖြင့် နိဗ္ဗာန်ခရီးကို အတူတကွ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - July 4, 2024

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 185 | July 3 | Plastic Free Day (ပလတ်စတစ်ကင်းစင်ရေး) | Vinaya, Asuci | Polymer Science

 

Day: 185 | July 3 | Plastic Free Day (ပလတ်စတစ်ကင်းစင်ရေး) | Vinaya, Asuci | Polymer Science

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၈ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၃) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့။

မင်္ဂလာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ဟာဆိုရင်ဖြင့် ဇူလိုင်လ (၃) ရက်နေ့၊ နိုင်ငံတကာ ပလတ်စတစ်အိတ် ကင်းစင်ရေးနေ့ (International Plastic Bag Free Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးက ဒီနေ့မှာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ညစ်ညမ်းစေတဲ့၊ နှစ်ပေါင်းရာချီ မဆွေးမြေ့နိုင်တဲ့ ပလတ်စတစ် အန္တရာယ်ကို သတိပြုကြဖို့ လှုံ့ဆော်နေကြတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် တစ်ရက်ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ကြီးမှာလည်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့နေရာမှာ "Material Purity" (ရုပ်ဝတ္ထု သန့်စင်မှု) ကို အလွန် အလေးထားပါတယ်။ ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေ၊ ပုရပိုက်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ ဓာတုပစ္စည်း (Chemicals) တွေ၊ ပလတ်စတစ်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက် မထိတွေ့စေဖို့ အထူး ဂရုစိုက်ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပလတ်စတစ်ဆိုတာ ကြာလာရင် ဓာတ်ပြုပြီး အဆိပ်ငွေ့တွေ ထွက်နိုင်သလို၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေလို့ပါပဲ။ ဒီနေ့မှာတော့ "Plastic Free" (ပလတ်စတစ် ကင်းစင်ရေး) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကို ယူပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ ရှိနေတဲ့ မဆွေးမြေ့နိုင်တဲ့ ကိလေသာ ပလတ်စတစ်တွေကို ဘယ်လို ဖယ်ရှားမလဲဆိုတာ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပလတ်စတစ်ဆိုတာ ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ မြေကြီးထဲ မြှုပ်ထားရင် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၊ ၅၀၀ လောက် မဆွေးမြေ့ဘဲ နေနိုင်တယ်။ ရေထဲ ပစ်ချရင်လည်း ငါးတွေ၊ လိပ်တွေ သေကျေပျက်စီးရတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ပလတ်စတစ်အိတ် တစ်လုံးကို သုံးလိုက်တာက ၅ မိနစ်၊ ၁၀ မိနစ်လောက်ပဲ ကြာမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အိတ်ကလေးက ကမ္ဘာမြေကို ဒုက္ခပေးနေမှာက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ တဲ့။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးဇင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဒေါသစိတ်ကလေး တစ်ခု၊ လောဘစိတ်ကလေး တစ်ခုဟာ ဖြစ်တာက မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက် (Mind Moment) လေးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အကုသိုလ်ရဲ့ အကျိုးဆက် (Karmic Result) ကတော့ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး ဘဝပေါင်းများစွာ မဆွေးမြေ့ဘဲ ဒုက္ခပေးနေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ "Physical Plastic" (ရုပ်ဝတ္ထု ပလတ်စတစ်) ကို လျှော့ချသလို၊ "Mental Plastic" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမှိုက်) တွေကိုလည်း ရှင်းထုတ်ပစ်ဖို့ လိုအပ်လှပါတယ်။

ကဲ... တရားတော်ကို မနာကြားမီ၊ သိပ္ပံနည်းကျ ပေါ်လီမာ (Polymer) ဖွဲ့စည်းပုံတွေအကြောင်း မဆွေးနွေးမီမှာ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားအောင်၊ စိတ်ထဲမှာ ရှုပ်ပွနေတဲ့ အမှိုက်တွေကို ရှင်းထုတ်လိုက်တဲ့ သဘောမျိုးနဲ့ "De-cluttering Meditation" (အမှိုက်ရှင်း သမထ) လေး တစ်ခုလောက် ပြုလုပ်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ရှုမှတ်မှာကတော့ "အာနာပါန" ကို အခြေခံပြီး၊ ထွက်လေ (Exhalation) တိုင်းမှာ စိတ်အညစ်အကြေးတွေ ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားပြီး ရှုမှတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ပါ။ ခါးလေးကို ဆန့်ထားပါ။ မျက်လုံးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ကို ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ထားပါ။ အခု ဝင်လေလေးကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူသွင်းလိုက်ပါ။ ရှူသွင်းတဲ့အခါ "ကြည်လင်တဲ့ ဓမ္မစွမ်းအင်တွေ ဝင်လာတယ်" လို့ စိတ်က အာရုံပြုပါ။ ပြီးတော့ ထွက်လေကို ပြန်ထုတ်လိုက်ပါ။ ထွက်လေ ထုတ်တဲ့အခါမှာတော့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ မကျေနပ်မှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ၊ လိုချင်တပ်မက်မှုတွေ အားလုံးဟာ "အငွေ့မည်းမည်း" (Dark Smoke) တွေ အနေနဲ့ နှာခေါင်းကနေ ထွက်သွားတယ်လို့ အာရုံပြုလိုက်ပါ။ ဝင်လေ... (ကြည်လင်မှု ဝင်လာတယ်)။ ထွက်လေ... (အမှိုက်တွေ ထွက်သွားတယ်)။ အိမ်ထဲက အမှိုက်တွေကို အိတ်နဲ့ ထုတ်ပစ်သလိုမျိုး၊ စိတ်ထဲက အမှိုက်တွေကို ထွက်လေနဲ့အတူ မှုတ်ထုတ်ပစ်လိုက်ပါ။

တစ်မိနစ်လောက် ဒီလိုလေး ဆက်လုပ်ပါ။ "ငါ့စိတ်ထဲမှာ ဘာအမှိုက်တွေ ကျန်သေးလဲ"။ မနက်က စိတ်တိုထားတာ ကျန်နေသလား။ ထုတ်ပစ်လိုက်ပါ။ မနေ့က စိတ်ညစ်စရာတွေ ကျန်နေသလား။ ထုတ်ပစ်လိုက်ပါ။ ပလတ်စတစ်အိတ်တွေ စုပုံနေရင် အိမ်ကျဉ်းကျပ်သလို၊ အကုသိုလ်တွေ စုပုံနေရင် စိတ်ကျဉ်းကျပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ထွက်လေတိုင်းမှာ "လွတ်.... တယ်..."၊ "ရှင်း.... တယ်..." လို့ စီးဆင်းသွားပါစေ။ စိတ်ကလေး တဖြည်းဖြည်း ပေါ့ပါးလာပြီ၊ ရှင်းလင်းလာပြီ ဆိုရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ပလတ်စတစ် သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို ဆက်လက် လေ့လာကြရအောင်။

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဦးဇင်းတို့ အခု ပြောမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ "Polymer Science" (ပေါ်လီမာ သိပ္ပံပညာ) ဆိုတဲ့ ခေတ်သစ် ဓာတုဗေဒ ပညာရပ် အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပလတ်စတစ် ဆိုတာ ဘာလဲ။ သိပ္ပံပညာအရ ပြောရရင် ပလတ်စတစ်ဆိုတာ "Polymers" (ပေါ်လီမာ) တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ပစ္စည်းဖြစ်ပါတယ်။ Polymer ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ဂရိစကားလုံး "Poly" (အများကြီး) နဲ့ "Meros" (အစိတ်အပိုင်း) ဆိုတာကနေ လာတာပါ။ ဆိုလိုတာက မော်လီကျူး အသေးစားလေးတွေ (Monomers) အများကြီး ချိတ်ဆက်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ကွင်းဆက်ရှည်ကြီး" (Long Chain) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် - ပလတ်စတစ်အိတ်တွေမှာ အသုံးများတဲ့ Polyethylene (ပေါ်လီအီသလင်း) ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ သူက Ethylene (C2H4) ဆိုတဲ့ မော်လီကျူးလေးတွေ သန်းပေါင်းများစွာ လက်တွဲထားတာပါ။ ဒီမော်လီကျူးလေးတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ချိတ်ဆက်တဲ့အခါ "Covalent Bond" (အီလက်ထရွန် မျှဝေသုံးစွဲတဲ့ နှောင်ကြိုး) နဲ့ ချိတ်ဆက်ထားပါတယ်။ ဒီ နှောင်ကြိုးက အင်မတန် ခိုင်မာပါတယ်။ ဘက်တီးရီးယားပိုးတွေ၊ ရေတွေ၊ လေတွေက ဒီနှောင်ကြိုးကို အလွယ်တကူ မဖြတ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပလတ်စတစ်ဟာ နှစ်ပေါင်း ရာချီပြီး မဆွေးမြေ့နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သဘာဝ သစ်ရွက်တစ်ရွက်ကျတော့ Cellulose (ဆဲလ်လူးလို့စ်) နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပေမဲ့၊ သူ့ရဲ့ နှောင်ကြိုးတွေက ဖြတ်တောက်ရ လွယ်ကူတဲ့အတွက် မြေကြီးထဲ ရောက်ရင် ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာ ဆွေးမြေ့သွားပါတယ်။ ပလတ်စတစ်ကျတော့ သူ့ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure) ကိုက "ငါ မပျက်စီးရဘူး" ဆိုတဲ့ သဘောမျိုးနဲ့ တင်းခံထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဓမ္မသဘောနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "သံသရာ" (Samsara) ဆိုတာလည်း ပေါ်လီမာ ကွင်းဆက်ကြီးပါပဲ။ "အဝိဇ္ဇာ" (Ignorance) ဆိုတဲ့ Monomer လေးကနေ စလိုက်တာ၊ "သင်္ခါရ"၊ "ဝိညာဉ်"၊ "နာမ်ရုပ်" ဆိုပြီး တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ခိုင်မာတဲ့ "တဏှာ နှောင်ကြိုး" (Tanha Bond) တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားလိုက်တာ ဘဝပေါင်း မရေမတွက်နိုင်အောင် ရှည်လျားတဲ့ ကွင်းဆက်ကြီး ဖြစ်လာပါတယ်။ ပလတ်စတစ်က Carbon-Carbon Bond နဲ့ ချိတ်ဆက်ထားသလို၊ သတ္တဝါတွေက "တဏှာ-ဥပါဒါန်" (Craving-Clinging) Bond နဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတာပါ။ ဒီနှောင်ကြိုးက သာမန် ဉာဏ် (Bacteria level wisdom) နဲ့ ဖြတ်လို့ မရပါဘူး။ "မဂ္ဂဉာဏ်" (Path Wisdom) ဆိုတဲ့ အထူးနည်းပညာ (Advanced Technology) နဲ့မှ ဖြတ်တောက်လို့ ရနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... လူတစ်ယောက် ဆေးလိပ်သောက်တဲ့ အကျင့် (Habit) ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ပထမဦးဆုံး ဆေးလိပ်တစ်လိပ် သောက်တာက "Monomer" (အစိတ်အပိုင်းလေး) တစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ ဖြတ်ရတာ လွယ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နေ့စဉ် ရက်ဆက် သောက်လာတဲ့အခါ၊ အဲဒီ အပြုအမူလေးတွေက တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်ပြီး "Habit" (အကျင့်) ဆိုတဲ့ "Polymer Chain" ကြီး ဖြစ်သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါကျတော့ "ငါ ဆေးလိပ်ဖြတ်ချင်တယ်" လို့ စိတ်ကူးရုံနဲ့ ဖြတ်လို့ မရတော့ပါဘူး။ နှောင်ကြိုးက ခိုင်သွားပြီ။ "Neuroplasticity" (ဦးနှောက် ပုံစံပြောင်းလဲမှု) အရ ဦးနှောက်ထဲမှာ လမ်းကြောင်းဟောင်းကြီး ဖြစ်သွားပြီ။ ပလတ်စတစ် ခွက်တစ်ခွက်ကို ပုံစံသွင်းပြီးရင် ပြန်ဖျက်ဖို့ ခက်သလို၊ စရိုက် (Character) တစ်ခု ဖြစ်သွားရင် ပြန်ပြင်ဖို့ အင်မတန် ခက်ခဲပါတယ်။

နောက်ထပ် သိပ္ပံအချက်အလက် တစ်ခုကတော့ "Microplastics" (မိုက်ခရို ပလတ်စတစ်) အန္တရာယ် ဖြစ်ပါတယ်။ ပလတ်စတစ်ဘူးကြီးတွေက နေပူ၊ လေတိုက်လို့ ဆွေးသွားတယ် ထင်ရပေမဲ့၊ တကယ်တမ်း ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သေးငယ်တဲ့ အမှုန်လေးတွေ (Microplastics) အဖြစ် ကွဲထွက်သွားပြီး ရေထဲ၊ မြေကြီးထဲ၊ နောက်ဆုံးတော့ ဦးဇင်းတို့ စားတဲ့ အစားအစာထဲအထိ ပြန်ရောက်လာပါတယ်။ ဒါဟာ ကြောက်စရာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ မျက်စိနဲ့ မမြင်ရပေမဲ့ အန္တရာယ်က ရှိနေဆဲပါ။

ဒါကို ဓမ္မရှုထောင့်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် "အနုသယ ကိလေသာ" (Latent Defilements) နဲ့ တူပါတယ်။ ယောဂီတစ်ယောက်က "ငါ အခု စိတ်မဆိုးပါဘူး၊ ငါ့စိတ်က အေးချမ်းနေပါတယ်" လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ သူ့စိတ်ရဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံး နေရာမှာ ဒေါသ အနုသယ၊ လောဘ အနုသယ ဆိုတဲ့ "Micro-Kilesas" လေးတွေ ကိန်းအောင်းနေပါတယ်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် (ဥပမာ - တစ်ယောက်ယောက်က လာဆဲလိုက်ရင်) အဲဒီ အနုသယတွေက "ပရိယုဋ္ဌာန" (Active Defilement) အနေနဲ့ ပြန်ကြွတက်လာပါတယ်။ ပလတ်စတစ်ဘူးကြီး ပျောက်သွားပေမဲ့ မိုက်ခရိုပလတ်စတစ်တွေ ကျန်နေသလို၊ ရိုင်းစိုင်းတဲ့ အပြုအမူတွေ ပျောက်သွားပေမဲ့ စိတ်ထဲက အမြစ်တွယ်နေတဲ့ ကိလေသာတွေ မကုန်သေးရင် သံသရာက မလွတ်မြောက်နိုင်သေးပါဘူး။ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒမှာလည်း "Deep Cleaning" (နက်ရှိုင်းစွာ သန့်စင်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ မျက်နှာပြင်သန့်ရုံ မဟုတ်ဘဲ၊ အတွင်းပိုင်း အက်ကြောင်းတွေထဲက ဖုန်မှုန့်တွေအထိ ရှင်းထုတ်ရပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဒီနေ့ ပလတ်စတစ် ကင်းစင်ရေးနေ့မှာ "အိတ်မသုံးရုံ" သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက မမြင်ရတဲ့ ကိလေသာ အမှုန်အမွှားလေးတွေကိုပါ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှာဖွေ ဖယ်ရှားဖို့ ကြိုးစားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့တွေ ရှေ့ပိုင်းမှာ "Polymer Science" (ပေါ်လီမာ သိပ္ပံပညာ) နဲ့ ပလတ်စတစ်ရဲ့ မဆွေးမြေ့နိုင်တဲ့ သဘောတရားကို နာကြားခဲ့ရပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိနည်းပိဋကတ်တော်နဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်တွေနဲ့အညီ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ဇူလိုင်လ (၃) ရက်နေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားကတော့ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါရာဇိကကဏ်၊ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပုဒ်မှာ ပါဝင်တဲ့ "အသုစိ" (Asuci - မသန့်ရှင်းသော အရာ) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ ဒကာကြီးတို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ "Verse 94" (ရတနာသုံးပါး - ၅) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့အတွက် သက်ဆိုင်တဲ့ ပါဠိတော် ဂါထာလေးကို ဦးစွာပထမ ပူဇော်ကြည့်ရအောင်။

"ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတံ၊ ယဒဇ္ဈဂါ သကျမုနီ သမာဟိတော။

န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ၊ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။" (Verse 94)

ဒီဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် (Nissaya) ကတော့ -

သမာဟိတော = တည်ကြည်သော စိတ်ရှိတော်မူသော၊ သကျမုနီ = သာကီဝင်မင်း၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်။ ခယံ = (ကိလေသာတို့၏) ကုန်ရာလည်းဖြစ်သော၊ ဝိရာဂံ = (ရာဂတို့၏) ကင်းရာလည်းဖြစ်သော၊ အမတံ = (သေခြင်းကင်းသော) နိဗ္ဗာန်ဟူသော၊ ပဏီတံ = မွန်မြတ်သော၊ ယံ ဓမ္မံ = အကြင်တရားကို၊ အဇ္ဈဂါ = ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့ရှိတော်မူခဲ့လေပြီ။ တေန ဓမ္မေန = ထိုတရားတော်နှင့်၊ သမံ = တူသော တရားသည်၊ ကိဉ္စိ = တစ်စုံတစ်ခုမျှ၊ န အတ္ထိ = မရှိတော့ပြီ။ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ = ဤဓမ္မတရားတော်၌လည်း၊ ရတနံ = ရတနာမြတ်သည်၊ ပဏီတံ = မွန်မြတ်လှပါပေစွ။

ဒီဂါထာမှာ ပါတဲ့ "ခယံ" (ကုန်ရာ) နဲ့ "ဝိရာဂံ" (ကင်းရာ) ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေဟာ ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောနေတဲ့ "Plastic Free" (ပလတ်စတစ် ကင်းစင်ရေး) နဲ့ တိုက်ရိုက် ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောတရားကို ညွှန်ပြနေပါတယ်။ ပလတ်စတစ်ဆိုတာ "မကုန်နိုင်၊ မခန်းနိုင်၊ မဆွေးမြေ့နိုင်တဲ့" (Non-degradable) သဘောရှိပါတယ်။ ဓမ္မဆိုတာကတော့ "ကိလေသာ အညစ်အကြေးတွေကို ကုန်စင်သွားစေတဲ့" (Destruction of Impurities) သဘောရှိပါတယ်။

ဝိနည်းပိဋကတ်တော်မှာ "အသုစိ" ဆိုတာ မသန့်ရှင်းသော အရာ၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် အရာလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ရဟန်းတော်များအနေနဲ့ ကျောင်းသင်္ခမ်း၊ သပိတ်၊ သင်္ကန်းတွေကို သန့်ရှင်းအောင် ထားရသလို၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ကိုလည်း "အသုစိ" ကင်းအောင် ထားရပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကမ္ဘာကြီးကို ညစ်ညမ်းစေတဲ့ ပလတ်စတစ် အမှိုက်တွေဟာ "Environmental Asuci" (ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အညစ်အကြေး) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေကို "အာဝါသမစ္ဆရိယ" (ကျောင်းနေရာကို ဝန်တိုခြင်း/စွဲလမ်းခြင်း) မဖြစ်ဖို့ ဟောကြားခဲ့သလို၊ ကိုယ်နေတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို သန့်ရှင်းအောင် ထားဖို့ "ဝတ်" (Duties) တွေလည်း ပညတ်ခဲ့ပါတယ်။ "Plastic Free" ဖြစ်အောင် နေထိုင်ခြင်းဟာ ဝိနည်းတော်လာ "သေခိယ" (ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်) တွေနဲ့လည်း ညီညွတ်လှပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြရရင်... အိမ်တစ်အိမ်မှာ အမှိုက်တွေ ပုံနေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အိမ်ရှင်က အမှိုက်တွေကို အိမ်ပြင်မထုတ်ဘဲ၊ ကော်ဇောအောက် ထိုးထည့်ထားမယ်၊ ဗီရိုထဲ ထည့်သိမ်းထားမယ် ဆိုရင် အပေါ်ယံ ကြည့်ရင်တော့ သန့်သလိုလို ရှိပေမဲ့၊ တကယ်တမ်းကျတော့ အိမ်ကြီးက "အသုစိ" အိမ်ကြီး ဖြစ်နေပါပြီ။ ပလတ်စတစ်အိတ်ကို မြေကြီးထဲ မြှုပ်လိုက်တာဟာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ အမှိုက်က ပျောက်မသွားပါဘူး။ ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ "ကော်ဇောအောက်" မှာ ပုန်းနေတာပါ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ယောဂီက ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်လာတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသတွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ မပယ်ရှားဘဲ၊ "ငါ မသိချင်ယောင် ဆောင်လိုက်မယ်" ဆိုပြီး ဖိနှိပ်ထားတာ (Suppression) ဟာ ကိလေသာ ပလတ်စတစ်တွေကို မနောမြေကြီးထဲ မြှုပ်နှံလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ ကြာလာရင် အဲဒီ အမှိုက်တွေက အဆိပ်ငွေ့တွေ ထွက်ပြီး ဘဝတစ်ခုလုံးကို ဒုက္ခပေးလာပါလိမ့်မယ်။

ကဲ... အခုဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်ပြီးပြီ ဆိုတော့၊ လက်တွေ့ကျတဲ့ "Vipassana Mechanism" (ဝိပဿနာ ယန္တရား) ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ အဓိကထား ရှုမှတ်ရမယ့် ရှုကွက် (Shu-kwet) ကတော့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ထဲက "အဝိဇ္ဇောဃ" (Avijjogha - Flood of Ignorance) ဆိုတဲ့ ရေအလျဉ်နဲ့ အဲဒီ အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ဥပါဒါန်" (Clinging) သံယောဇဉ်ကို ဖြတ်တောက်တဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အဝိဇ္ဇာ" (မသိမှု) ဆိုတာ ပလတ်စတစ် အလွှာပါးလေး တစ်ခုလို ဖုံးအုပ်ထားတတ်ပါတယ်။

ပထမအဆင့် "အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းခြင်း" (Ignorance Covering): ပလတ်စတစ်အိတ်က အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို အလုံပိတ်ထားလိုက်ရင် လေမဝင်တော့သလို၊ အဝိဇ္ဇာက ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဉာဏ်မျက်စိကို ပိတ်ထားလိုက်တဲ့အခါ "အမှန်တရား" (Truth) ကို မမြင်တော့ပါဘူး။ ရုပ်နာမ်တွေ ဖြစ်ပျက်နေတာကို မမြင်ဘဲ၊ "ငါပဲ၊ သူပဲ၊ လှတယ်၊ ကောင်းတယ်" ဆိုတဲ့ အပေါ်ယံ ပညတ်တွေကိုပဲ မြင်နေရပါတယ်။ ဒါဟာ "Shrink Wrap" (လေစုပ် ပလတ်စတစ်) နဲ့ ထုပ်ပိုးထားသလို၊ အဝိဇ္ဇာနဲ့ ထုပ်ပိုးခံထားရတဲ့ စိတ်အခြေအနေပါပဲ။

ဒုတိယအဆင့် "တဏှာဖြင့် ဖွဲ့ချည်ခြင်း" (Craving Bond): အဝိဇ္ဇာ ဖုံးထားတဲ့ အာရုံကို "တဏှာ" နဲ့ သွားစွဲလမ်းပါတယ်။ ပလတ်စတစ်ကြိုးနဲ့ ချည်လိုက်သလိုပါပဲ။ သာမန်ကြိုးဆိုရင် ဆွေးသွားနိုင်ပေမဲ့၊ ပလတ်စတစ်ကြိုး (တဏှာ) ကတော့ မဆွေးမြေ့ပါဘူး။ "ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့သားသမီး၊ ငါ့ရာထူး" ဆိုပြီး ချည်နှောင်ထားလိုက်တာ ဘဝပေါင်းများစွာ ကြာတဲ့အထိ မပြတ်တောက်တော့ပါဘူး။

တတိယအဆင့် "အဝိဇ္ဇောဃ၌ နစ်မြုပ်ခြင်း" (Sinking in the Flood): ပလတ်စတစ်အမှိုက်တွေ များလာရင် ရေစီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့ပြီး ရေကြီးရေလျှံ ဖြစ်စေသလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သန္တာန်မှာလည်း အဝိဇ္ဇာအမှိုက်၊ တဏှာအမှိုက်တွေ များလာတဲ့အခါ သံသရာရေအလျဉ် (Flood of Existence) ထဲမှာ နစ်မြုပ်ပြီး ကူးမလွတ်နိုင် ဖြစ်ရပါတယ်။

ယောဂီရဲ့ တာဝန်က ဘာလဲ။ ယောဂီဆိုတာ "Waste Manager" (အမှိုက်ရှင်းသူ) ပါပဲ။ စိတ်ထဲမှာ "မသိစိတ်" (Delusion) ဝင်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် "ဩော်... အဝိဇ္ဇာ ပလတ်စတစ် ဖုံးသွားပါလား" လို့ သိလိုက်ရပါမယ်။ သိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် အဲဒီ ပလတ်စတစ်အလွှာက ပေါက်ပြဲသွားပါတယ်။ အဝိဇ္ဇာဆိုတာ "သိရင် ပျောက်တယ်" ဆိုတဲ့ သဘော ရှိပါတယ်။ မှောင်နေတဲ့ အခန်းထဲကို မီးထွန်းလိုက်သလိုပါပဲ။

ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ပင်လယ်လိပ်တစ်ကောင်က ရေထဲမျောနေတဲ့ ပလတ်စတစ်အိတ်ကို မြင်ပြီး "ဒါ ငါးဖမ်းပိုက်ကောင် (Jellyfish) ပဲ၊ စားလို့ရတယ်" လို့ ထင်ပြီး စားလိုက်မိတယ်။ ဒါဟာ "သညာဝိပ္ပလ္လာသ" (Perception Distortion) ပါ။ တကယ်တမ်း စားလိုက်တော့ အစာအိမ်ထဲမှာ ပိတ်ဆို့ပြီး ဒုက္ခရောက်ရတယ်။ ဦးဇင်းတို့လည်း ဒီလိုပါပဲ။ လောကကြီးက အာရုံတွေကို "ချမ်းသာတယ်၊ ကောင်းတယ်" လို့ ထင်ပြီး (Jellyfish ထင်ပြီး) လိုက်စားမိတယ်။ တကယ်တမ်းကျတော့ အဲဒါတွေက "အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ" (Plastic Waste) တွေ ဖြစ်နေပါတယ်။ ယောဂီက ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ "ဒါ အစာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒါ အဆိပ် (Plastic)" ဆိုတာကို ခွဲခြားသိမြင်လိုက်ခြင်း အားဖြင့် စားချင်တဲ့စိတ် (တဏှာ) ကို ဖြတ်တောက်လိုက်နိုင်ပါတယ်။

ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ။ (How to Practice):

၁။ အာရုံတစ်ခု ပေါ်လာရင် (ဥပမာ - လှပတဲ့ အဆင်းတစ်ခု မြင်ရင်)၊ စိတ်ထဲမှာ "လိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ကလေး ဖြစ်လာမယ်။

၂။ အဲဒီ လိုချင်စိတ်ကို "Plastic Bond" (ပလတ်စတစ် နှောင်ကြိုး) လို့ ရှုမြင်လိုက်ပါ။

၃။ "ဒီစိတ်က ငါ့ကို ချည်နှောင်နေပါလား၊ ဒီအာရုံက မဆွေးမြေ့ဘဲ ငါ့စိတ်ထဲမှာ အကြာကြီး ဒုက္ခပေးမယ့် အရာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

၄။ အဲဒီလို ဆင်ခြင်လိုက်တာနဲ့ တပ်မက်မှု (Attachment) လျော့သွားပြီး၊ စိတ်က လွတ်လပ်မှု (Freedom) ကို ခံစားရပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ "Plastic Free Mind" (ပလတ်စတစ် ကင်းစင်သော စိတ်) ဖြစ်သွားတာပါပဲ။

ဒီနေ့အတွက် Hswagata Policy နဲ့ ချိတ်ဆက်ရရင်... Policy Ref: Pol 27, Art 27.2 မှာ "Environmental Stewardship and Waste Management" (ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးနှင့် အမှိုက်စီမံခန့်ခွဲမှု) အကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ Hswagata Museum အတွင်းမှာ "Single-use Plastic" (တစ်ခါသုံး ပလတ်စတစ်) သုံးစွဲမှုကို တားမြစ်ထားပြီး၊ သဘာဝပစ္စည်းတွေကိုသာ သုံးစွဲဖို့ ညွှန်ကြားထားပါတယ်။ ထို့အတူ ယောဂီဟာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ကိလေသာ အမှိုက်" တွေ မဖြစ်အောင်၊ ဖြစ်ပြီးသား အမှိုက်တွေကိုလည်း စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ဖို့ (Pahana) မူဝါဒ ချမှတ် ကျင့်သုံးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့၊ အိမ်က အမှိုက်ကိုတော့ နေ့တိုင်း ပစ်ကြပါရဲ့။ စိတ်ထဲက အမှိုက်ကိုရော ပစ်ဖြစ်ကြရဲ့လား။ ပလတ်စတစ်အိတ် တစ်လုံးကို မသုံးဘဲ နေလိုက်ခြင်းဟာ ကမ္ဘာမြေကို သက်တမ်းရှည်စေသလို၊ အကုသိုလ်စိတ် တစ်ခုကို မဖြစ်စေဘဲ တားဆီးလိုက်ခြင်းဟာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ သံသရာခရီးကို ဖြူစင်စေပါတယ်။ "အသုစိ" (မသန့်ရှင်းမှု) တွေကို ဖယ်ရှားပြီး "ဝိသုဒ္ဓိ" (စင်ကြယ်မှု) ဆီကို သွားကြပါစို့။

ဦးဇင်းတို့တွေ "Polymer Science" (ပေါ်လီမာ သိပ္ပံပညာ) နဲ့ "Plastic Free" (ပလတ်စတစ် ကင်းစင်ရေး) အကြောင်းကို ဓမ္မရှုထောင့်ကနေ လေ့လာခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခုအခါမှာတော့ ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ၊ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum မှာ လက်တွေ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးတစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဖြစ်ရပ်လေးကတော့ Case ID: Case-2585 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ "The Eternal Flower" (မညှိုးပန်း၏ အန္တရာယ်) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလ နီးကပ်လာတဲ့ အချိန်ပေါ့။ Hswagata Museum မှာ ဓာတ်တော်ပူဇော်ပွဲ ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "ဒေါ်မြတ်" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ စေတနာရှင် အလှူရှင်ကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ ဒေါ်မြတ်က သာမန် လက်ဗလာနဲ့ လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အင်မတန် ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ "ပန်းအိုးကြီး" တစ်လုံးကို သယ်ဆောင်လာပါတယ်။ အဲဒီပန်းတွေက သဘာဝပန်းတွေ မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံခြားက မှာယူထားတဲ့ အဆင့်မြင့် ပလတ်စတစ် ပန်းတွေ (High-grade Polymer Flowers) ဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်လိုက်ရင် အစစ်အတိုင်းပဲ၊ အရောင်တွေက တောက်ပြောင်နေပြီး လုံးဝ မညှိုးနွမ်းနိုင်ပါဘူး။ ဒေါ်မြတ်က "အရှင်ဘုရား... ဒီပန်းတွေက ရာသက်ပန် မညှိုးဘူး။ ဘုရားရှေ့မှာ အမြဲတမ်း လှနေမှာ။ ဒါကြောင့် တပည့်တော် ကုသိုလ်ယူပါရစေ" ဆိုပြီး ပူဇော်ချင်ကြောင်း လျှောက်ထားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ တာဝန်ကျနေတဲ့ "မသီတာ" ဆိုတဲ့ ဧည့်ကြိုဝန်ထမ်းလေး အခက်တွေ့ပါတော့တယ်။ သူက ပြတိုက်ရဲ့ "Environmental Policy" ကို သိထားတယ်။ ပြတိုက်ထဲမှာ ပလတ်စတစ် ပစ္စည်းတွေ၊ အထူးသဖြင့် ဓာတုဗေဒ အခိုးအငွေ့ (Chemical Off-gassing) ထွက်နိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ဓာတ်တော်ခန်းထဲ မသွင်းရဘူးလို့ တားမြစ်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒေါ်မြတ်ကလည်း အလှူရှင်ကြီး ဖြစ်နေတော့ သူ ငြင်းရခက်နေတယ်။ "လက်ခံလိုက်ရင် မူဝါဒ ချိုးဖောက်ရာ ရောက်မယ်။ ငြင်းလိုက်ရင် အလှူရှင် စိတ်ဆိုးမယ်" ဆိုပြီး "ဝိစိကိစ္ဆာ" (သံသယ) နဲ့ ဗျာများနေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်း ရောက်လာပြီး အခြေအနေကို သုံးသပ်မိပါတယ်။ ဦးဇင်းက ဒေါ်မြတ်ကို ပြုံးပြပြီး ဧည့်ခန်းကို ဖိတ်ခေါ်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ဦးဇင်းက ဒေါ်မြတ်ကို Hswagata Museum Policy Ref: Pol 27, Article 27.2 ကို ရှင်းပြပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "Environmental Stewardship and Material Purity: Offerings within the relic chamber shall be of natural, biodegradable materials (fresh flowers, water, light) to maintain the atmospheric purity and prevent chemical degradation of ancient artifacts." (ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးနှင့် ရုပ်ဝတ္ထု သန့်စင်မှု - ဓာတ်တော်ခန်းအတွင်း ပူဇော်သက္ကာရများသည် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ဓာတုဓာတ်ပြုမှုမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် လေထုသန့်စင်မှု ရှိစေရန် သဘာဝပစ္စည်းများ (လတ်ဆတ်သော ပန်း၊ ရေ၊ မီး) သာ ဖြစ်ရမည်) လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

ဦးဇင်းက ဒေါ်မြတ်ကို ဓမ္မသဘောလေးပါ ထပ်ဆင့် ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။ "ဒကာကြီး... ပလတ်စတစ်ပန်းက မညှိုးဘူး ဆိုတာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက 'အနိစ္စ' သဘောကို မဆောင်ဘူး။ ဘုရားရှင်က ပန်းပူဇော်တဲ့အခါ 'ပုပ္ဖံ မိလာယာတိ' (ပန်းသည် ညှိုးနွမ်းပျက်စီး၏၊ ဤခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း ထို့အတူသာတည်း) ဆိုပြီး မမြဲခြင်းတရားကို ဆင်ခြင်စေချင်တာပါ။ ပလတ်စတစ်ပန်းက မညှိုးတော့ 'နိစ္စ' (မြဲတယ်) ဆိုတဲ့ အယူမှား (Vippallasa) ကိုတောင် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒီပလတ်စတစ်တွေက နှစ်ကြာလာရင် အမှုန်အမွှားတွေ (Microplastics) ထွက်ပြီး ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေကို ညစ်ညမ်းစေနိုင်ပါတယ်" လို့ မေတ္တာနဲ့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒေါ်မြတ်ဟာ သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ "မှန်လိုက်တာ ဘုရား။ တပည့်တော်က လှတာပဲ ကြည့်မိတယ်။ အနိစ္စသဘောနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးကို မတွေးမိလိုက်ဘူး" ဆိုပြီး သူ့ရဲ့ ပလတ်စတစ်ပန်းတွေကို ပြန်သိမ်းသွားပါတယ်။ အဲဒီအစား ဈေးကနေ ဝယ်လာတဲ့ မွှေးကြိုင်လတ်ဆတ်တဲ့ "စပယ်ပန်း" လေးတွေကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လဲလှယ် ပူဇော်သွားပါတယ်။ အဲဒီ စပယ်ပန်းလေးတွေက ညနေကျတော့ ညှိုးသွားပေမဲ့၊ ဒေါ်မြတ်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာတော့ "အမှန်တရားကို သိလိုက်ရတဲ့ ပီတိ" ကတော့ မညှိုးနွမ်းဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က ဗိုက်ဆာနေတဲ့ သူတောင်းစားကို အစာကျွေးချင်တယ်။ သူက "ထမင်းကျွေးရင် ကုန်သွားမှာပဲ" ဆိုပြီး၊ စားလို့မရတဲ့ "ပလတ်စတစ် ထမင်းတု" (Display Food) ကို သွားပေးရင် ကုသိုလ် ရပါ့မလား။ မရပါဘူး။ သူတောင်းစားအတွက် အကျိုးမရှိလို့ပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ဘုရားရှင်ကို ပူဇော်တဲ့အခါမှာလည်း "အစစ်အမှန်" (Authenticity) နဲ့ "စွန့်လွှတ်မှု" (Sacrifice) က အရေးကြီးပါတယ်။ ပလတ်စတစ်ပန်းက "အတု" ပါ။ သဘာဝပန်းက "အစစ်" ပါ။ အတုနဲ့ ပူဇော်ရင် အတုအယောင် အကျိုးပဲ ရတတ်ပါတယ်။ အစစ်နဲ့ ပူဇော်မှ စစ်မှန်တဲ့ ဉာဏ်ပညာကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဦးဇင်းတို့ ဘာသင်ယူရသလဲ။ "Plastic Free" ဆိုတာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းတာ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နေသဘောထား (Mindset) ကိုပါ "အစစ်အမှန်" ဘက်ကို ဦးလှည့်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်မြတ်ဟာ ပလတ်စတစ်ပန်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ၊ သူ့စိတ်ထဲက "အပေါ်ယံ အလှကို မက်မောတဲ့ တဏှာ" ကိုပါ တစ်ပါတည်း စွန့်လွှတ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောကြားလိုတာကတော့... ဒီနေ့ ဇူလိုင်လ (၃) ရက်၊ ပလတ်စတစ် ကင်းစင်ရေးနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

ပထမအချက် - လောကကြီးမှာ မဆွေးမြေ့နိုင်တဲ့ ပလတ်စတစ် အမှိုက်တွေ ဒုက္ခပေးနေတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"။

ဒုတိယအချက် - အဲဒီ ပလတ်စတစ်တွေကို သုံးစွဲချင်တဲ့၊ အလွယ်လိုက်ချင်တဲ့၊ အပေါ်ယံလှချင်တဲ့ တဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ"။

တတိယအချက် - ပလတ်စတစ် အန္တရာယ်ကို သိမြင်ပြီး ရှောင်ကြဉ်လိုက်တာ၊ စိတ်ထဲက ကိလေသာ အမှိုက်တွေကို ဖယ်ရှားလိုက်တာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ"။

စတုတ္ထအချက် - အမှိုက်ကင်းစင်ပြီး သန့်ရှင်းသွားတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ စိတ်နှလုံးသားဟာ "နိရောဓသစ္စာ" (Temporary Cessation) ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် ဒီနေ့ "Work Assignment" (အိမ်စာ) လေး တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "The 3-Item Purge" (၃ ခု စွန့်ပစ်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

၁။ ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ: ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ မလိုအပ်ဘဲ သိမ်းထားတဲ့ ပလတ်စတစ် ပစ္စည်း ၃ ခု (ဥပမာ - ပလတ်စတစ်အိတ်ဟောင်း၊ ဘူးခွံ၊ ကွဲနေတဲ့ ပစ္စည်း) ကို ဒီနေ့ စွန့်ပစ်လိုက်ပါ။ (Recycle လုပ်ရင် ပိုကောင်းပါတယ်)။

၂။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ: ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ မဆွေးမြေ့ဘဲ ကျန်နေတဲ့ "အငြိုးအတေး" ၃ ခု (ဥပမာ - လွန်ခဲ့တဲ့ ၁ နှစ်က ရန်ဖြစ်ထားတာ၊ ငယ်ငယ်က မကျေနပ်တာ) ကို ရှာဖွေပြီး "ဒီနေ့ ငါ ဒါကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး မေတ္တာပို့လိုက်ပါ။

ဒီလို လုပ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် သင့်ရဲ့ အိမ်ရော၊ သင့်ရဲ့ စိတ်ရော "Plastic Free" ဖြစ်ပြီး ပေါ့ပါးလန်းဆန်းသွားတာကို လက်တွေ့ ခံစားရပါလိမ့်မယ်။

ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ကြီးကလည်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ "Green Museum" တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်သွားပါမယ်လို့ ကတိပြုရင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ကိလေသာ အမှိုက်၊ ပလတ်စတစ် အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးပြီး၊ ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - July 3, 2024

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.