နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-255) - အပရိဟာနိယ (Aparihaniya/Non-decline) နှင့် ဒီမိုကရေစီ စိတ်ဓာတ် (Democratic Principles)

 နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-255) - အပရိဟာနိယ (Aparihaniya/Non-decline) နှင့် ဒီမိုကရေစီ စိတ်ဓာတ် (Democratic Principles)

ကိုးကားကျမ်း - ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ တရား ၇-ပါး)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Social Psychology & Collective Intelligence (လူမှုစိတ်ပညာနှင့် စုပေါင်းဉာဏ်ရည်)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၂) ရက်နေ့ကို (နောင်လာမည့် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်မည့်) "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီနေ့" (International Day of Democracy) အကြိုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ညီညွတ်ခြင်းနှင့် စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ခြင်း အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ဒီမိုကရေစီ ဆိုတာ မဲပေးရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ "မတူကွဲပြားမှုများကို လက်ခံပြီး ညီညွတ်စွာ နေထိုင်ခြင်း" (Unity in Diversity) ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "အပရိဟာနိယ" (မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရား) ကို ဟောကြားခဲ့ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ "ညီညွတ်ခြင်း" (Samaggi) ကို အလေးပေးခဲ့ပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ နိုင်ငံတစ်ခု တိုးတက်ဖို့ဆိုတာ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်တည်း ကောင်းလို့ မရပါဘူး။ အားလုံးရဲ့ "Collective Intelligence" (စုပေါင်းဉာဏ်ရည်) လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုများ ကင်းစင်ပြီး၊ ညီညွတ်သော စွမ်းအားဖြင့် လောကကောင်းကျိုးကို သယ်ပိုးနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အပရိဟာနိယ" (Aparihaniya) လို့ ခေါ်တဲ့ မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရား (၇) ပါးနှင့် ခေတ်သစ် လူမှုစိတ်ပညာရဲ့ "Collective Intelligence" (စုပေါင်းဉာဏ်ရည်) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်တည်း စဉ်းစားတာထက်၊ လူအများကြီး ဝိုင်းစဉ်းစားတာက ပိုမှန်ကန်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါ။ ဒါပေမယ့် "Groupthink" (အုပ်စုလိုက် အမှား) မဖြစ်အောင် ဘယ်လို "သတိ" (Mindfulness) နဲ့ ထိန်းချုပ်မလဲ ဆိုတာကိုပါ ဆွေးနွေးသွားပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အမုန်းတရား၊ အငြင်းပွားမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ ပေါင်းစပ်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ညီညွတ်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "မေတ္တာ" နဲ့ "သမဂ္ဂ" (Harmony) ကို ပေါင်းစပ်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ရှေ့မှာ လူအများကြီး ဝိုင်းထိုင်ပြီး လက်ချင်းချိတ်ထားတယ်လို့ ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ အားလုံးရဲ့ နှလုံးသားကနေ အလင်းတန်းလေးတွေ ထွက်လာပြီး တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ဆက်သွယ်သွားတယ်။ "ငါတို့အားလုံး စိတ်ဝမ်းမကွဲပြားဘဲ တစ်သားတည်း ဖြစ်ပါစေ... ညီညွတ်ခြင်းဖြင့် အေးချမ်းပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ "သမဂ္ဂါ... သမဂ္ဂါ..." (ညီညွတ်ကြပါစို့) လို့ ရွတ်ဆိုရင်း (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ညီညွတ်ငြိမ်းချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Social Psychology" (လူမှုစိတ်ပညာ) နဲ့ "Organizational Behavior" (အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ) က ဒီ "ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်မှု" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လေ့လာတွေ့ရှိထားတာက "Collective Intelligence" (စုပေါင်းဉာဏ်ရည်) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ပုရွက်ဆိတ်တွေ၊ ပျားတွေဟာ တစ်ကောင်ချင်းစီမှာ ဉာဏ်နည်းပေမယ့်၊ စုပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ (Swarm Intelligence) အလွန်ရှုပ်ထွေးတဲ့ အလုပ်တွေကို လုပ်ဆောင်နိုင်ကြတယ်။ လူတွေမှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ မတူညီတဲ့ အမြင် (Perspective) ရှိသူတွေ ပေါင်းစပ်လိုက်ရင် ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း (Problem Solving) မြင့်တက်လာတယ်။

ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ အချက်က "Psychological Safety" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု) ပါ။ အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ လူတိုင်းက လွတ်လပ်စွာ ပြောရဲမှ၊ တစ်ယောက်စကား တစ်ယောက် နားထောင်မှ အဖြေမှန် ထွက်တာပါ။ တစ်ယောက်ကပဲ အာဏာပြပြီး (Autocracy) ကျန်တဲ့သူတွေက ကြောက်ပြီး ခေါင်းငြိမ့်နေရင် (Groupthink) အဲဒီအဖွဲ့အစည်း ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီ ဆိုတာ "Listening System" (နားထောင်ခြင်း စနစ်) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

တွေ့လား သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ညာဘက်က ပုံစံက "ပညာ" (Wisdom) ကို ဖြစ်စေပြီး၊ ဘယ်ဘက်က ပုံစံက "မောဟ" (Delusion) ကို ဖြစ်စေပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ အပရိဟာနိယ တရားဆိုတာ ညာဘက်က ပုံစံမျိုးပါပဲ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ စာပေကျမ်းဂန်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဝဇ္ဇီမင်းတို့အား တိုင်းပြည်မပျက်စီးကြောင်း "အပရိဟာနိယ တရား (၇) ပါး" ကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီတရားတွေဟာ ဒီနေ့ခေတ် ဒီမိုကရေစီရဲ့ အခြေခံမူတွေနဲ့ အများကြီး တူညီနေပါတယ်။

အဓိက အချက် (၃) ချက်ကို ကောက်နုတ်ပြရရင် -

၁။ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ: မကြာခဏ စည်းဝေးတိုင်ပင်ခြင်း။ (Regular Meetings/Communication).

၂။ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ: ညီညွတ်စွာ စည်းဝေးပြီး၊ ညီညွတ်စွာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ လူစုခွဲခြင်း။ (Consensus & Unity).

၃။ အပညတ္တံ န ပညပေဿန္တိ: မပညတ်ရသေးသော ဥပဒေကို အဓမ္မ မပညတ်ခြင်း၊ ပညတ်ပြီးသားကို မပယ်ဖျက်ခြင်း (Rule of Law).

ဘုရားရှင်က သံဃာတော်တွေကိုလည်း ဒီမူဝါဒအတိုင်း အုပ်ချုပ်စေခဲ့ပါတယ်။ "ကမ္မဝါစာ" ဖတ်တယ်ဆိုတာ သံဃာထုရဲ့ ဆန္ဒ (Consensus) ကို ယူတာပါပဲ။ တစ်ပါးပါးက ကန့်ကွက်ရင် အဲဒီကိစ္စ မအောင်မြင်ပါဘူး။ ဒါဟာ အင်မတန် ရှေ့ပြေးတဲ့ "Democratic Process" (ဒီမိုကရေစီ လုပ်ငန်းစဉ်) ပါပဲ။

ကဲ... အခု ဒီ "အပရိဟာနိယ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "စိတ္တာနုပဿနာ" (စိတ်ကို ဒီမိုကရေစီကျကျ အုပ်ချုပ်ခြင်း) ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာလည်း ပါလီမန် တစ်ခု ရှိပါတယ်။

စိတ်ထဲမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ချရမယ့် အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) The Parliament (လွှတ်တော်): စိတ် (Mind)။

(၂) The Members (အမတ်များ): စေတသိက်များ။ (လောဘအမတ်၊ ဒေါသအမတ်၊ ပညာအမတ်၊ သတိအမတ်)။

(၃) The Debate (ဆွေးနွေးပွဲ): အာရုံတစ်ခု ဝင်လာရင် အမတ်တွေ ငြင်းကြတယ်။

• ဒေါသအမတ်က "ပြန်ဆဲလိုက်ကွာ" လို့ အဆိုတင်တယ်။

• မောဟအမတ်က "ထောက်ခံတယ်" လို့ မဲပေးတယ်။

• ပညာအမတ်က "နေဦး... အကျိုးမရှိဘူး" လို့ ကန့်ကွက်တယ်။
  (၄) The Speaker (နာယက): "သတိ" (Mindfulness)။ သတိက ဘယ်သူပြောတာ မမှန်ဘူး၊ ဘယ်သူပြောတာ မှန်တယ်ဆိုတာကို ထိန်းကျောင်းပေးရတယ်။

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ များနေရင် "ဆွေးနွေးနေတယ်... ဆွေးနွေးနေတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

ဒေါသအသံ ထွက်လာရင် "ဒေါသအမတ် စကားပြောနေတယ်" လို့ သိလိုက်ပါ။ အာဏာသိမ်းခွင့် မပေးပါနဲ့။

ပညာအသံ ထွက်လာရင် "ပညာအမတ် စကားပြောနေတယ်" လို့ သိပါ။

"သတိ" (Speaker) နေရာကနေ ဘက်မလိုက်ဘဲ နားထောင်ပါ။

နောက်ဆုံးမှာ "ကုသိုလ်အမတ်" (Wholesome Roots) တွေရဲ့ မဲအများစုနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်အောင် ကြိုးစားပါ။

"ငါ့စိတ်ထဲမှာ အာဏာရှင်စနစ် (Dictatorship of Defilements) မဖြစ်စေရဘူး၊ ဓမ္မဒီမိုကရေစီ (Dhamma Democracy) ဖြစ်စေရမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

 "သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ သံဃာတော်များရဲ့ "ညီညွတ်ခြင်း" (Samaggi) ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ သံဃာတော်တွေဟာ တစ်ပါးတည်း မနေဘဲ အများနဲ့ စုပေါင်းနေထိုင်ကာ သာသနာကို စောင့်ရှောက်ကြပါတယ်။ "ငါသည်လည်း ညီညွတ်ခြင်းကို မြတ်နိုးပါမည်။ အငြင်းပွားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Active Listening):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အစည်းအဝေး တက်တဲ့အခါ၊ မိသားစုနဲ့ စကားပြောတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) နားထောင်ပါ (Listen): သူများ ပြောနေတဲ့အချိန်မှာ ဖြတ်မပြောပါနဲ့။ "သူ့အမြင်က ဘာလဲ" ဆိုတာကို နားလည်အောင် ကြိုးစားပါ။ (Right Speech/Listening).

(၂) အတ္တကို လျှော့ပါ (Reduce Ego): "ငါထင်တာပဲ မှန်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန (Mana) ကို သတိထားပါ။ "သူ့မှာလည်း အမှန်တရား ရှိနိုင်တယ်" လို့ လက်ခံပါ။

(၃) စုပေါင်းပါ (Collaborate): "ငါ နိုင်ရမယ်" မဟုတ်ဘဲ "ငါတို့အားလုံး အဆင်ပြေရမယ်" (Win-Win) ဆိုတဲ့ အဖြေကို ရှာပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပဋိပက္ခကို "အပရိဟာနိယ" နည်းလမ်းနဲ့ ဘယ်လို ဖြေရှင်းခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ပွဲတော်တစ်ခု ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတယ်။ ပြပွဲဌာနက "ကိုလှ" နဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဌာနက "မမြ" တို့ အကြီးအကျယ် စကားများကြတယ်။ ကိုလှက "ဒီဇိုင်း အမိုက်စား လုပ်ချင်တယ်၊ ပိုက်ဆံလိုတယ်"။ မမြက "ဘတ်ဂျက် မရှိဘူး၊ ချွေတာရမယ်"။ နှစ်ယောက်လုံးက ကိုယ့်ဘက်ကပဲ ကြည့်ပြီး ရန်ဖြစ်နေကြတယ်။ (Team Conflict/Disunity).

အစည်းအဝေးမှာ အငွေ့အသက်တွေ မကောင်းတော့ဘူး။ တခြားဝန်ထမ်းတွေလည်း ကြောက်ပြီး ဘာမှ မပြောရဲကြဘူး။

ဒီကိစ္စကို ဦးပဉ္ဇင်းက သိတော့ "Template T241" (Meeting Minutes & Conflict Resolution Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု မူဝါဒ "Policy No. 3, Article 3.4" (Participatory Decision Making & Consensus) ကို ကိုးကားပြီး ဖြေရှင်းပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းသည် ဌာနအားလုံး၏ သဘောတူညီချက် (Consensus) ဖြင့်သာ အတည်ပြုရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူတို့နှစ်ယောက်လုံးကို ခေါ်ပြီး "အပရိဟာနိယ တရား" ကို ဟောပြတယ်။

"ညီညွတ်မှ ပြီးမြောက်မှာ။ ကိုလှကလည်း အလှလုပ်ချင်တာ ပြတိုက်အတွက်ပဲ။ မမြကလည်း ချွေတာချင်တာ ပြတိုက်အတွက်ပဲ။ စေတနာချင်း တူတယ်။ နည်းလမ်းပဲ ကွဲတာ"။

ပြီးတော့ "Brainstorming" (ဦးနှောက်မုန်တိုင်းဆင်ခြင်း) လုပ်ခိုင်းတယ်။

"ကိုလှ... ပိုက်ဆံနည်းနည်းနဲ့ လှအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ စဉ်းစား"။

"မမြ... ကိုလှရဲ့ ဒီဇိုင်းကို မပျက်စေဘဲ ဘယ်နေရာတွေ လျှော့လို့ရမလဲ ကူညီပေး"။

နောက်ဆုံးတော့ သူတို့နှစ်ယောက် ပေါင်းပြီး "Recycled Materials" (ပြန်လည်အသုံးပြု ပစ္စည်းများ) နဲ့ ဒီဇိုင်းလုပ်ဖို့ သဘောတူလိုက်ကြတယ်။ ကုန်ကျစရိတ်လည်း သက်သာတယ်၊ ဒီဇိုင်းလည်း ဆန်းသစ်သွားတယ်။ နှစ်ယောက်လုံး ပျော်သွားကြတယ်။ ဒါဟာ "Case-2555" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "ဒီမိုကရေစီ ဆိုတာ ရန်ဖြစ်ခြင်း မဟုတ်၊ ညှိနှိုင်းခြင်း (Negotiation) ဖြစ်သည်" ဆိုတာ သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ခြင်း" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်း၊ ငြင်းခုံခြင်း၊ အာဏာရှင်ဆန်ခြင်းတို့သည် အဖွဲ့အစည်းကို ဆင်းရဲစေသော ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ့အမြင်သာ မှန်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိမာန၊ လိုက်လျောမှု မရှိတဲ့ ဒေါသတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ညီညွတ်မျှတပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းသော "သမဂ္ဂ" အခြေအနေ၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: အပရိဟာနိယ တရားများကို ကျင့်သုံးခြင်း၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ (ညီညွတ်စွာ ပြုမူပြောဆိုခြင်း) တို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၂) ရက်၊ ဒီမိုကရေစီနေ့ အထိမ်းအမှတ် အကြိုအခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုများ ကင်းစင်ပြီး ညီညွတ်နိုင်ကြပါစေ"။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်း၊ မိသားစုအတွင်း၊ နိုင်ငံအတွင်း၌ "အပရိဟာနိယ" ဓမ္မလမ်းစဉ်ဖြင့် စည်းလုံးစွာ နေထိုင်ရင်း၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုမှသည် လောက၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို တည်ဆောက်ကာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

စက်တင်ဘာလ (၁၂) ရက်၊ ၂၀၂၃

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-182)- မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ် (Methodology: Magga)

 

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-182)- မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ် (Methodology: Magga)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (မဂ္ဂပစ္စယော)၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Project Management & Strategic Planning (စီမံကိန်း စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲခြင်း)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။

ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆိုလဆန်း (၁၄) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ စနေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ ဒုတိယနှစ်ဝက် (Second Half) ကို စတင်တဲ့ နေ့တစ်နေ့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဇူလိုင်လ ဆိုတာဟာ ဂေဟစနစ်တွေ၊ သဘာဝတရားတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမယ့် ကာလတစ်ခု ဖြစ်သလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအတွက် အင်မတန် ထူးမြတ်လှတဲ့ ဓမ္မစကြာ အခါတော်နေ့ နီးကပ်လာတဲ့ အချိန်ကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးကို အထူးမေတ္တာပို့ ဆုတောင်းပေးချင်တာကတော့... နှစ်တစ်နှစ်ရဲ့ တစ်ဝက်ကျိုးသွားပြီဖြစ်တဲ့ ဒီအချိန်အခါမှာ မိမိတို့ လျှောက်လှမ်းနေတဲ့ "ဘဝလမ်းခရီး ဖြောင့်တန်းသာယာပါစေ" လို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သအပ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောပြောမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ်" (Methodology: Magga) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ ဘယ်အရာမဆို အောင်မြင်ချင်တယ် ဆိုရင် "စနစ်" ကျဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စနစ်မကျရင်၊ နည်းလမ်းမမှန်ရင် ဘယ်လောက်ပဲ ကြိုးစားကြိုးစား ပန်းတိုင်ကို ရောက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝခရီးလမ်းမှာရော၊ သံသရာခရီးလမ်းမှာပါ အောင်မြင်မှု ပန်းတိုင်ကို ရောက်ရှိနိုင်စေဖို့အတွက် "လမ်းမှန် နှင့် နည်းစနစ်ကျခြင်း" အကြောင်းကို ဆွေးနွေးဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို တည်ငြိမ်အောင်၊ ကြည်လင်အောင် အရင်ဆုံး ပြုပြင်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "လမ်းခရီး" နဲ့ ဆိုင်တဲ့အတွက် လမ်းခရီးကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်နိုင်ဖို့ "အာလောက ကသိုဏ်း" (Aloka Kasina) လို့ခေါ်တဲ့ အလင်းရောင် ကသိုဏ်းလေးကို အာရုံပြုကြမယ်။

ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။

မိမိတို့ရဲ့ မျက်လွှာထဲမှာ လင်းလက်တောက်ပနေတဲ့ အလင်းရောင် အဝန်းအဝိုင်းလေး တစ်ခုကို အာရုံပြုကြည့်ပါ။ မှောင်မိုက်နေတဲ့ တောအုပ်ထဲမှာ ဓာတ်မီးရောင်လေး ထိုးလိုက်သလိုမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် တိမ်တွေကင်းစင်နေတဲ့ လပြည့်ဝန်းကြီးရဲ့ အလင်းရောင်လိုမျိုး စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

အဲဒီ အလင်းရောင်လေးဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ရှေ့တည့်တည့်မှာ လမ်းပြနေတယ်။ မှောင်မိုက်နေတဲ့ မောဟတွေ၊ မသိမှုတွေကို ဖောက်ထွင်းပြီး လင်းလက်နေတယ်။ "အလင်း... အလင်း... အလင်း" (သို့မဟုတ်) "သိတယ်... သိတယ်... သိတယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။

(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီကနေ့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ် (Management Science) ဘက်ကနေ ဒီ "လမ်းစဉ်" သဘောတရားကို အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်လောကမှာ အဆောက်အအုံကြီးတွေ ဆောက်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို တည်ထောင်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုကို ဦးစီးတာပဲဖြစ်ဖြစ် "Project Management" (စီမံကိန်း စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ) ဆိုတာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က "ငါ အိမ်ဆောက်ချင်တယ်" လို့ ဆန္ဒရှိရုံနဲ့ အိမ်က ပြီးသွားပါသလား? မပြီးပါဘူးနော်။ အုတ်တွေ၊ သဲတွေ၊ ဘိလပ်မြေတွေကို ဒီအတိုင်း ပုံထားလိုက်ရင် အိမ်ဖြစ်လာမလား? မဖြစ်ပါဘူး။ အဲဒီ ပစ္စည်းတွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲပေးမယ့် "Methodology" (နည်းစနစ်) လိုအပ်ပါတယ်။

Project Management ပညာရပ်မှာ အဓိက အဆင့်ကြီး (၅) ဆင့် ရှိတယ်။

၁။ Initiating: စတင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်တာ။ (ဒါဟာ သဒ္ဓါတရားနဲ့ တူတယ်)

၂။ Planning: ဘယ်လိုသွားမလဲဆိုတာ လမ်းကြောင်းဆွဲတာ။ (ဒါဟာ ပညာနဲ့ တူတယ်)

၃။ Executing: လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်တာ။ (ဒါဟာ ဝီရိယနဲ့ တူတယ်)

၄။ Monitoring & Controlling: လမ်းကြောင်းမှန်မမှန် စောင့်ကြည့်ထိန်းကျောင်းတာ။ (ဒါဟာ သတိနဲ့ တူတယ်)

၅။ Closing: အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးတာ။ (ဒါဟာ ဖိုလ်ဉာဏ်နဲ့ တူတယ်)

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက ဘာလဲဆိုတော့ "Strategic Planning" (မဟာဗျူဟာ ရေးဆွဲခြင်း) ပါပဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ "Entropy" (အင်ထရိုပီ) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိတယ်။ သဘာဝတရားဟာ အမြဲတမ်း ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းနဲ့ ဖရိုဖရဲဖြစ်ခြင်း (Disorder) ဘက်ကို ဦးတည်နေတယ်။ အိမ်တစ်အိမ်ကို မပြုပြင်ဘဲ ပစ်ထားရင် သူ့အလိုလို သန့်ရှင်းသွားမလား၊ ပျက်စီးသွားမလား? ပျက်စီးသွားမှာပဲနော်။ အဲဒီလိုပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ဒီအတိုင်း လွှတ်ထားလိုက်ရင် "လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ" ဆိုတဲ့ ဖရိုဖရဲ အခြေအနေ (High Entropy) ဘက်ကိုပဲ စီးဆင်းသွားတတ်တယ်။

ဒါကြောင့် System သို့မဟုတ် Methodology ဆိုတာဟာ အဲဒီ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေတဲ့ သဘာဝကို ဆန့်ကျင်ပြီး စနစ်တကျ၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်းတဲ့ အခြေအနေ (Ordered State) ကို ရောက်အောင် တွန်းပို့ပေးတဲ့ ယန္တရား ဖြစ်ပါတယ်။ Project Manager တစ်ယောက်ဟာ "Critical Path" (အဓိက လမ်းကြောင်း) ကို ဆွဲရတယ်။ ဒီလမ်းကြောင်းကနေ သွေဖည်မသွားအောင် KPIs (Key Performance Indicators) တွေနဲ့ တိုင်းတာရတယ်။ SOPs (Standard Operating Procedures) လို့ခေါ်တဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေနဲ့ ထိန်းကျောင်းရတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လောကီကိစ္စလေးတစ်ခု အောင်မြင်ဖို့တောင် ဒီလောက် စနစ်တွေ၊ ပုံစံတွေ၊ မဟာဗျူဟာတွေ လိုအပ်တယ်ဆိုရင်... သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကြီးကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်ဆိုရင် ဘယ်လောက်တောင် တိကျခိုင်မာတဲ့ "Methodology" တစ်ခု လိုအပ်လိုက်မလဲ။ အဲဒီ Methodology ကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "မဂ္ဂင် (၈) ပါး" ဆိုတဲ့ လမ်းစဉ်စနစ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့အတွက် အထူးရွေးချယ်ထားတဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်ကတော့ "မဂ္ဂပစ္စယော" (Magga Paccayo) ဖြစ်ပါတယ်။

ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။

"မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။"

ကဲ... ဒီပါဠိတော်လေးကို တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး အကျယ်ချဲ့ကြမယ်။

• မဂ္ဂင်္ဂါနိ = ပညာ၊ ဝိတက်၊ ဝိရတီ ၃-ပါး၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်တရား ကိုးပါးတို့သည်။ (လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင် ၈ ပါးအပြင် မိစ္ဆာမဂ္ဂင်တွေပါ ပါဝင်တဲ့အတွက် အဘိဓမ္မာမှာ မဂ္ဂင် ၉ ပါး၊ ၁၂ ပါးအထိ ရှိနိုင်ပါတယ်)။

• မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ = ထိုမဂ္ဂင်တရားတို့နှင့် ယှဉ်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက် တရားတို့အား လည်းကောင်း။

• တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ = ထိုစိတ် စေတသိက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော စိတ္တဇရုပ် (ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာ) တို့အား လည်းကောင်း။

• မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော = ခရီးသွားသော သူအား ခရီးလမ်းသည် လိုရာအရပ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုတတ်သော သတ္တိထူးဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါပေ၏။

ဒီနေရာမှာ "မဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို သေချာ နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။ "မဂ္ဂ" ဆိုတာ "လမ်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ လမ်းဆိုတာ ပို့ဆောင်ပေးတတ်တဲ့ သဘောရှိတယ်။ ကောင်းတဲ့လမ်း (သမ္မာမဂ္ဂ) က နိဗ္ဗာန်ကို ပို့ဆောင်ပေးသလို၊ ဆိုးတဲ့လမ်း (မိစ္ဆာမဂ္ဂ) ကလည်း အပါယ်ငရဲကို ပို့ဆောင်ပေးတတ်တယ်။

အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် "မဂ္ဂပစ္စည်း" ဆိုတာ ဦးနှောက်နဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "ဦးဆောင်လမ်းပြမှု စွမ်းအင်" ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ အလှူတစ်ခု လုပ်တော့မယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ စိတ်ထဲမှာ "ဒါက ကုသိုလ်ပဲ၊ ဒါက ကောင်းတဲ့အလုပ်ပဲ" လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (Right View) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်ခေါင်းဆောင်က ရှေ့က သွားတယ်။ ကျန်တဲ့ စေတနာတွေ၊ ဝီရိယတွေက နောက်က လိုက်တယ်။ အဲဒီ မဂ္ဂင်တရားတွေက သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ လက်တွေကို လှုပ်ရှားစေတယ် (ကာယကံ)၊ ပါးစပ်ကနေ ဆုတောင်းစေတယ် (ဝစီကံ)။ ဒါဟာ "မဂ္ဂပစ္စည်း" က ရုပ်တွေကိုပါ ကျေးဇူးပြုလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "မဂ္ဂင်" ကို ရထားကြီး တစ်စင်းနဲ့ တင်စားလေ့ရှိတယ်။

• သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right View) က ရထားမောင်းသူနဲ့ တူတယ်။ လမ်းမှန်ကို မြင်တယ်။ (Strategic Planning)

• သမ္မာသင်္ကပ္ပ (Right Thought) က ရထားကို လိုရာဘက် ဦးလှည့်ပေးတာနဲ့ တူတယ်။ (Focus Direction)

• သမ္မာဝီရိယ (Right Effort) က ရထားကို ဆွဲတဲ့ မြင်းတွေရဲ့ ခွန်အားနဲ့ တူတယ်။ (Execution Energy)

• သမ္မာသတိ (Right Mindfulness) က ရထားဘီးမှာ တပ်ထားတဲ့ ဝင်ရိုးထိန်း (Brake & Control) နဲ့ တူတယ်။ (Monitoring)

ဒီ မဂ္ဂင်တရားတွေသာ မရှိရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ ရည်မှန်းချက် ပျောက်နေတဲ့ လှေတစ်စင်းလိုပဲ၊ လေတိုက်ရာ လွင့်ပါသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မဂ္ဂပစ္စည်း ဆိုတာ စိတ်ကို ဦးတည်ချက် တစ်ခုဆီ ရောက်အောင် ဆွဲခေါ်သွားတတ်တဲ့ သဘာဝတရား ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ "မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ်" ကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။

ဒီလအတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာနေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုထောင့်ကတော့ "ဓာတ်သဘာဝ" (Element) ရှုထောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါ စီမံခန့်ခွဲနေတယ်၊ ငါ ကြိုးစားနေတယ်" လို့ ထင်နေရင် ဒါ "အတ္တ" (Self) ပါ။ တကယ်တမ်း အလုပ်လုပ်နေတာက "ငါ" မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေတဲ့ "ဓာတ်" တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (Function of Elements) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား လည်ပတ်ပုံကို ကြည့်ကြစို့။

၁။ အာရုံ (Input): မျက်စိက တော်လှန်ရေးကား တစ်ကား မြင်လိုက်တယ်၊ သို့မဟုတ် ရုံးက ဖိုင်တွဲတစ်ခုကို မြင်လိုက်တယ်။

၂။ ဒွါရ (Door): စက္ခုဒွါရ (မျက်စိတံခါး) နဲ့ မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး) ပွင့်သွားတယ်။

၃။ မဂ္ဂင်ဖွဲ့စည်းပုံ (System Processing): အဲဒီအချိန်မှာ စိတ်ထဲမှာ ဘယ်လို တုံ့ပြန်မလဲ ဆိုတဲ့ "အစီအစဉ်" တစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ "ဒါ ငါ လုပ်ရမယ့် အလုပ်ပဲ" လို့ သိလိုက်တာက "ပညာ" (Wisdom)။ "လုပ်မယ်ဟေ့" လို့ အားထုတ်တာက "ဝီရိယ" (Effort)။

ရှုကွက်က ဒီမှာပါ:

သာမန်လူက "ငါ အလုပ်လုပ်နေတယ်" လို့ မှတ်တယ်။ ယောဂီကတော့ အဲဒီလို မမှတ်ဘူး။ စိတ်ထဲမှာ "စီမံကိန်းချနေတဲ့၊ စဉ်းစားနေတဲ့" သဘောလေး ပေါ်လာရင်...

"စီစဉ်တယ်... စီစဉ်တယ်" (Planning... Planning) လို့ မှတ်ပါ။

သို့မဟုတ် "သိတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ စိတ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ် (Consciousness Stream) ဆိုတာ "ဝိညာဏဓာတ်" (Vinnana Dhatu) သက်သက်မျှသာ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ဝိညာဏဓာတ်ထဲမှာ "မဂ္ဂင်" ဆိုတဲ့ စေတသိက်တွေက ဝင်ပြီးတော့ "System" (စနစ်) ချပေးနေတာ။

ဥပမာ - ကွန်ပျူတာမှာ Software တင်လိုက်သလိုပါပဲ။ Hardware (ရုပ်) က အတူတူပဲ။ "သမ္မာမဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ Software တင်လိုက်ရင် နိဗ္ဗာန်ရောက်မယ့် အလုပ်တွေ လုပ်မယ်။ "မိစ္ဆာမဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ Virus ဝင်သွားရင် ဒုက္ခရောက်မယ့် အလုပ်တွေ လုပ်မယ်။

ဒါကြောင့် ရှုမှတ်တဲ့အခါ "ငါ့ စိတ်" လို့ မကြည့်ဘဲ၊ "ဩော်... အကြောင်းအကျိုးတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတဲ့ စက်ယန္တရားကြီး ပါလား" လို့ "ဓာတ်" သဘော သက်သက် (Impersonal Process) အနေနဲ့ ရှုမြင်ရပါမယ်။ အဲဒီလို ရှုမြင်တာကို "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်တယ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပါ။

ဇာတ်ကောင်လေး နာမည်က "ဦးလှမောင်" တဲ့။ ဦးလှမောင်က ပြတိုက်ရဲ့ စေတနာ့ဝန်ထမ်း လူကြီးတစ်ယောက်ပေါ့။ သူက သဒ္ဓါတရား အရမ်းကောင်းတယ်။ စေတနာလည်း ထက်သန်တယ်။ တစ်နေ့ကျတော့ ပြတိုက်ရဲ့ အဆောင်တစ်ခုမှာ "ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူရေး စီမံချက်" တစ်ခု လုပ်ဖို့ ဖြစ်လာတယ်။ ဦးလှမောင်က "ဒီကိစ္စ ကျုပ်တာဝန်ထား၊ တစ်လအတွင်း ပြီးစေရမယ်" ဆိုပြီး အာမခံလိုက်တယ်။

ဦးလှမောင်ရဲ့ နည်းလမ်းက ဘာလဲဆိုတော့ "စေတနာ ရှိရင် ပြီးတာပဲ" ဆိုတဲ့ နည်းလမ်း။ သူက Plan မဆွဲဘူး။ လူတွေကို ဟိုလူ့ ဖုန်းဆက်၊ ဒီလူ့ ဖုန်းဆက်နဲ့ အလှူခံတယ်။ ပန်းရံဆရာတွေကို ခေါ်တယ်။ ပစ္စည်းတွေ ဝယ်တယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ ဟုတ်သလိုလိုပဲ။ "ဝီရိယ" (Effort) က အရမ်းကောင်းနေတာကိုး။

ဒါပေမယ့်... နှစ်ပတ်လောက် ကြာတဲ့အခါ ပြဿနာတွေ စတက်လာတယ်။ ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့ -

၁။ ဝယ်ထားတဲ့ ရွှေသင်္ကန်းတွေက အရွယ်အစား မကိုက်ဘူး။ (Planning မှားလို့)

၂။ ပန်းရံဆရာတွေက ဘယ်အချိန် ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘဲ ထိုင်စောင့်နေရတယ်။ (Schedule မရှိလို့)

၃။ အလှူငွေစာရင်းက ရှုပ်ထွေးပြီး ဘယ်သူ ဘယ်လောက်လှူမှန်း မသိ ဖြစ်ကုန်တယ်။ (Monitoring မရှိလို့)

၄။ နောက်ဆုံးမှာတော့ လုပ်အားပေးတွေကြားမှာ စကားများ ရန်ဖြစ်ကုန်ကြတယ်။ "ခင်ဗျားကြောင့်၊ ငါ့ကြောင့်" နဲ့ ဒေါသတွေ ထွက်ကုန်တယ်။

ဦးလှမောင်ခမျာ ခေါင်းမီးတောက်ပြီ။ "ငါ စေတနာနဲ့ လုပ်တာပါကွာ... ဘာလို့ ဒီလောက် အဆင်မပြေ ဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး စိတ်တွေ ဆင်းရဲ၊ သွေးတွေ တိုးပြီး ဆေးရုံတောင် ရောက်လုနီးပါး ဖြစ်သွားတယ်။

ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စေတနာ (Intention) ကောင်းပေမယ့်၊ စနစ် (Magga/Methodology) မရှိရင် ကုသိုလ်ဖြစ်မယ့်အစား အကုသိုလ် ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဒါဟာ "မဂ္ဂပစ္စည်း" ချို့ယွင်းသွားတာပါ။ "သမ္မာဝီရိယ" ရှိပေမယ့် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (Plan) နဲ့ "သမ္မာသတိ" (Control) မပါရင် စွမ်းအင်တွေ ဖြုန်းတီးရာ ရောက်ပါတယ်။

ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဆရာတော်က ပြတိုက်ရဲ့ စီမံကိန်းရေးဆွဲမှု ပုံစံ (Project Management Template) တစ်ခုကို ထုတ်ပေးလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အပိုင်း ၁၊ အပိုဒ် ၁.၁ (Structured Responsibilities) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။

ဆရာတော်က ဦးလှမောင်ကို ခေါ်ပြီး ဒီလို ဆုံးမတယ်။

"ဒကာကြီး ဦးလှမောင်... ဒကာကြီးရဲ့ စေတနာကို ဦးပဉ္ဇင်း လေးစားတယ်။ ဒါပေမယ့် စေတနာ တစ်ခုတည်းနဲ့ နိဗ္ဗာန်မရောက်နိုင်ဘူး။ 'မဂ္ဂင်' ဆိုတာ လမ်း။ လမ်းဆိုတာ စနစ်ကျမှ လမ်းခေါ်တယ်။ ချုံပုတ်တိုးတာ လမ်းမဟုတ်ဘူး။"

ဆရာတော်က အဆင့်ဆင့် ပြန်လုပ်ခိုင်းတယ်။

၁။ Goal Setting: ဘာလုပ်ချင်တာလဲ အတိအကျ ရေး။

၂။ Timeline: ဘယ်နေ့ ဘာလုပ်မလဲ ဇယားဆွဲ။

၃။ Roles: ဘယ်သူက ငွေကိုင်၊ ဘယ်သူက ပစ္စည်းဝယ် တာဝန်ခွဲ။

၄။ Review: ညတိုင်း ဘာပြီးပြီလဲ ပြန်စစ် (သတိထား)။

ဦးလှမောင်က အစကတော့ "ရှုပ်ပါတယ်ဘုရား... လုပ်စရာရှိတာ လုပ်ရင် ပြီးတာပဲ" လို့ ငြင်းသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆရာတော်က "မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဆိုတာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စိတ်ကို ရှင်းအောင် လုပ်တာ၊ အလုပ်ရှုပ်ခံတာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ရှင်းပြတော့မှ လက်ခံတယ်။

လမ်းညွှန်ချက်လေးအတိုင်း လုပ်လိုက်တဲ့အခါ... အံ့ဩစရာပဲ။ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အလုပ်တွေက ငြိမ်ကျသွားတယ်။ ဘယ်သူ ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာ ရှင်းသွားတယ်။ အငြင်းအခုံတွေ ပျောက်သွားတယ်။ (Disorder to Order). နောက်ဆုံးမှာ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူပွဲကြီး အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးသွားတယ်။ ဦးလှမောင်လည်း "ဩော်... စနစ်ဆိုတာ သိပ်ကျေးဇူးကြီးပါလား။ ကုသိုလ်လုပ်တာတောင် ပညာပါမှ ရတာပါလား" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။

၁။ ဘယ်အလုပ်ပဲ လုပ်လုပ် "စနစ်" (System) မပါရင် "ဒုက္ခ" ရောက်တတ်တယ်။

၂။ "ငါ လုပ်နိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ မာနထက်၊ "ဘယ်လို နည်းလမ်းနဲ့ လုပ်မလဲ" ဆိုတဲ့ ပညာ (Wisdom) က ပိုအရေးကြီးတယ်။

၃။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဆိုတာ ဘုရားကျောင်းကန်သွားမှ သုံးရတဲ့ တရား မဟုတ်ဘူး။ ရုံးလုပ်ငန်း၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ကိစ္စတွေမှာပါ "Methodology" အနေနဲ့ လက်တွေ့ သုံးရမယ့် တရား ဖြစ်တယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။

• ဦးလှမောင်တို့ အဖွဲ့ စနစ်မကျလို့ ဗျာများပြီး စိတ်ဆင်းရဲရတာ၊ အချင်းချင်း ရန်ဖြစ်ရတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ? "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။

• အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက "မြန်မြန်ပြီးချင်တဲ့ လောဘ" နဲ့ "စနစ်ကို နားမလည်တဲ့ အဝိဇ္ဇာ" ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။

• စနစ်တကျ ပြန်လုပ်လိုက်လို့ အလုပ်တွေ ပြီးမြောက်သွားပြီး စိတ်ချမ်းသာရာ ရသွားတာ၊ ငြိမ်းအေးသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

• အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားအောင် ကျင့်သုံးလိုက်တဲ့ နည်းလမ်း၊ မဂ္ဂင် (၈) ပါး ဆိုတဲ့ လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးလိုက်တာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နှစ်ဝက်အကူး ကာလမှာ မိမိတို့ရဲ့ ဘဝလမ်းခရီးကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြပါ။ "ငါ သွားနေတဲ့ လမ်းက စနစ်ကျရဲ့လား၊ မဂ္ဂင်လမ်း ဟုတ်ရဲ့လား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ မဂ္ဂင် (၈) ပါးတည်းဟူသော System ကြီး ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်နိုင်ပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ စနစ်တကျ၊ ချောမွေ့စွာ လှမ်းတက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"လမ်းမှန်ကို မြင်ကြပါစေ..."

"စနစ်မှန်ကို ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ..."

"မဂ္ဂင်ယာဉ်ရထားဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ..."

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760