Day: 008 | ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများ | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဓာတုနိဓာန | Museology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ ကရင်နှစ်သစ်ကူး အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကို မောင်နှမများနဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး နှစ်သစ်ကစပြီး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သကဲ့သို့ မိမိတို့ ရင်တွင်းက ဓမ္မအမွေအနှစ်များကိုလည်း ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အဖိုးတန်တဲ့ မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ယိုယွင်းပျက်စီး မသွားအောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ လေလေး ဝင်ထွက်နေတာကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ 'သတိ' ဆိုတဲ့ အစောင့်အကြပ်လေးကို နှာသီးဖျား တံခါးဝမှာ အခိုင်အမာ ချထားလိုက်ပါ။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တစ်ခုကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါ မကွဲမရှအောင် အင်မတန် ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ရသလိုပဲ၊ မိမိရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကိုလည်း သတိဆိုတဲ့ လက်အိတ်လေး စွပ်ပြီး ညင်ညင်သာသာလေး စောင့်ကြည့်နေရပါမယ်။ လောဘ၊ ဒေါသ ဆိုတဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အညစ်အကြေးတွေ စိတ်ထဲ ဝင်မလာအောင် ဒီသတိကပဲ ကာကွယ်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ စိတ်ရောက်သွားရင်လည်း ချက်ချင်း ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပက အနှောင့်အယှက်တွေ ကင်းစင်ပြီး တည်ငြိမ်တဲ့ အခြေအနေ တစ်ခုကို ရောက်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ပြတိုက်ပညာရပ် (Museology) တွေမှာ ဘယ်လိုမျိုး အလေးအမြတ်ထားပြီး စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် ပြတိုက်ပညာရပ် (Museology) ဆိုတာ အရာဝတ္ထုဟောင်းတွေကို အခန်းထဲမှာ ဒီအတိုင်း ထည့်ထားရုံ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီပစ္စည်းလေးတွေ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ရာချီ၊ ထောင်ချီ ဆက်လက် တည်တံ့နိုင်အောင် သိပ္ပံနည်းကျ ထိန်းသိမ်းရတဲ့ (Conservation and Preservation) အလွန် နက်နဲတဲ့ ပညာရပ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတစ်ခုဟာ အလွန် နုနယ်ပါတယ်။ လေထုထဲက စိုထိုင်းဆ (Relative Humidity) နည်းနည်းလေး များသွားရင် မှိုတက်သွားတတ်သလို၊ ခြောက်သွေ့လွန်းရင်လည်း အက်ကွဲသွားတတ်ပါတယ်။ နေရောင်ခြည်ထဲက ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV Rays) ထိရင် အရောင်တွေ လွင့်ပြယ်ပြီး ဆွေးမြေ့သွားတတ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်က ပိုးထည်စ တစ်ခုကို ပြတိုက်မှာ ပြသမယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ပိုးထည်စလေးကို သာမန် မှန်ဘီရိုထဲ ထည့်ထားလို့ မရပါဘူး။ အခန်းရဲ့ အပူချိန်ကို အမြဲတမ်း ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ပတ်ဝန်းကျင်မှာ တည်ငြိမ်အောင် အဲကွန်းစနစ်တွေ၊ အာရုံခံ ဆင်ဆာ (Sensors) တွေနဲ့ ၂၄ နာရီလုံးလုံး ထိန်းချုပ်ထားရပါတယ်။ အလင်းရောင်ကိုလည်း အင်မတန် မှိန်ထားရပါတယ်။ လူတွေရဲ့ သာမန် လက်နဲ့ သွားကိုင်လိုက်ရင် လက်မှာရှိတဲ့ အဆီဓာတ်၊ ချွေးဓာတ်တွေကြောင့် အဲဒီ ပိုးထည်စလေးဟာ ချက်ချင်း ဓာတ်ပြုပြီး ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမြဲတမ်း သန့်စင်တဲ့ လက်အိတ်တွေကို စွပ်ပြီးမှ အင်မတန် သတိထားပြီး ကိုင်တွယ်ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ သက်မဲ့ အရာဝတ္ထု တစ်ခုအတွက် ဘာဖြစ်လို့ ဒီလောက်တောင် အချိန်တွေ၊ ငွေတွေ အကုန်ခံပြီး ဂရုစိုက်နေရတာလဲ' တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ သက်မဲ့ ပစ္စည်းလေးတွေဟာ သာမန် အရာဝတ္ထုတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီထဲမှာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ နည်းပညာနဲ့ ဉာဏ်ပညာတွေ ကိန်းအောင်းနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပစ္စည်းလေး တစ်ခု ပျက်စီးသွားတာဟာ သမိုင်းစာမျက်နှာ တစ်ရွက် ဆုတ်ဖြဲခံလိုက်ရတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်ပညာရှင်တွေဟာ သတိ (Mindfulness) ကို အပြည့်အဝ ထားပြီး၊ ကလေးသူငယ်လေး တစ်ယောက်ကို ပြုစုပျိုးထောင်သလိုမျိုး အင်မတန် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်ပြီးတဲ့နောက်မှာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဖိုးတန် ဓာတ်တော်မွေတော်တွေကို ရှေးခေတ် မင်းကြီးတွေ ဘယ်လို ထိန်းသိမ်းခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဓာတုနိဓာန (ဓာတ်တော်များ ကိန်းဝပ်ရာ ဌာန) မှတ်တမ်းတွေမှာ အတိအကျ တွေ့ရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အဇာတသတ် မင်းကြီးဟာ ဓာတ်တော်တွေကို နောင်လာနောက်သား အသောကမင်းကြီး လက်ထက်တိုင်အောင် မပျက်မစီးဘဲ တည်တံ့စေဖို့အတွက်၊ အလွန် အဆင့်မြင့်တဲ့ မြေအောက် ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးကို တည်ဆောက်ပြီး သိမ်းဆည်းခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိတော် မှတ်တမ်းတွေအရ အဇာတသတ် မင်းကြီးဟာ မြေကြီးကို အလွန် နက်ရှိုင်းစွာ တူးပြီး၊ အောက်ခြေမှာ ရေတွေ မစိမ့်ဝင်နိုင်အောင် ကြေးပြားတွေ၊ ခဲပြားတွေနဲ့ အထပ်ထပ် ခံပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ကြေးတိုက်၊ ငွေတိုက်၊ ရွှေတိုက် စသဖြင့် အထပ်ထပ် ထည့်သွင်းပြီး၊ အလယ်မှာ ဆီပြည့်နေတဲ့ ကန်ကြီးထဲမှာ ဖောင်ဖွဲ့ပြီး တည်ထားပါတယ်။ အဲဒီလောက်တင် မကသေးဘူး၊ အပြင်လူတွေ ဝင်မလာနိုင်အောင်၊ လေထု အပူအအေး မဖောက်ပြန်နိုင်အောင် စက်ယန္တရား ရုပ်တုကြီးတွေ (Vidyadhara/Yanta) ကိုပါ တပ်ဆင်ပြီး လုံခြုံရေး အပြည့်အဝ ယူခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က အဆင့်မြင့်ဆုံးသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး (Museology) နည်းပညာကြီးပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဇာတသတ် မင်းကြီးရဲ့ မြေအောက် ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးဟာ ဒီနေ့ခေတ် ပြတိုက်တွေမှာ သုံးနေတဲ့ Climate-controlled vault လို့ခေါ်တဲ့ အပူအအေး ထိန်းချုပ်ခန်းကြီးတွေနဲ့ သဘောတရား လုံးဝ အတူတူပါပဲ။ ကြေးပြား၊ ခဲပြားတွေနဲ့ ကာရံတာဟာ စိုထိုင်းဆကို ထိန်းချုပ်တာပါ၊ ဆီကန်ထဲမှာ ထည့်ထားတာဟာ လေထုထဲက အောက်ဆီဂျင်နဲ့ မထိတွေ့အောင် Oxidation မဖြစ်အောင် ကာကွယ်တာပါ။ ဘာကြောင့် ဒီလောက်တောင် ဂရုစိုက်ရသလဲ ဆိုရင် ဓာတ်တော်မွေတော် ဆိုတာ အစားထိုးလို့ မရတဲ့၊ အင်မတန် အဖိုးတန်လှတဲ့ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ပြင်ပက အနှောင့်အယှက်တွေ ဝင်မလာအောင် အသိသတိ အပြည့်နဲ့ ကာကွယ်ထားခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အပြင်ဘက်က ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကိုတောင် ဒီလောက် သတိထားပြီး ထိန်းသိမ်းရရင်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အတွင်းစိတ်သန္တာန်၊ အထူးသဖြင့် ခံစားမှု 'ဝေဒနာ' ကိုရော ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို သတိထားပြီး ရှုမှတ် ထိန်းသိမ်းမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ ၁၆၄ မှာ လာရှိတဲ့ "ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကြီးကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိတယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီတံခါးတွေကနေ အာရုံတွေ အမြဲတမ်း ဝင်ရောက်လာပါတယ်။
ဥပမာ - နား (သောတဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ တစ်စုံတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲဆိုလိုက်တဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံ (သဒ္ဒါရုံ) ဆိုတဲ့ အပြင်အာရုံ လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ နားအကြည်ရုပ် (သောတပသာဒ) ရဲ့ အစွမ်းကြောင့်၊ 'သောတဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ ကြားသိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ နားရယ်၊ အသံရယ်၊ ကြားသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။
ဒီ 'ဖဿ' ဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အလွန် လျင်မြန်တဲ့ တုံ့ပြန်မှု တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ "ဒီအသံကြီးက နားခါးလိုက်တာ၊ ငါ့ကို စော်ကားတာပဲ" ဆိုတဲ့ မသာယာတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' (သို့မဟုတ် ဒုက္ခဝေဒနာ) လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါ ငါ့ကို ဆဲတာ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ'၊ "ပြန်ဆဲမယ်၊ ပြန်ချမယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (ဒေါသ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... အသံလေး တစ်ချက် နားကို လာထိတာနဲ့၊ စိတ်ဆိုတဲ့ အဖိုးတန် ဖန်ခွက်လေးဟာ ဒေါသနဲ့အတူ လွတ်ကျပြီး ကွဲကြေသွားပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ နားအကြည်ရုပ်က ရုပ်တရားတွေ ဖြစ်လို့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြားသိစိတ်ကလေးက 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ စိတ်ဆင်းရဲတဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ဆဲတယ်လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ဒေါသထွက်ပြီး ပြန်ရန်တွေ့ချင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ပြဿနာရဲ့ အဓိက အစမှတ်ဟာ 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။ ဝေဒနာကို သတိ (Mindfulness) နဲ့ မထိန်းနိုင်လိုက်တဲ့ အတွက်၊ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းလေး ပြုတ်ကျကွဲသလိုပဲ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ ကိလေသာရဲ့ ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပစ္စည်းမပျက်အောင် ထိန်းသလို စိတ်မပျက်အောင် ထိန်းဖို့ ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ နာကျင်တယ်၊ ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ ငါ့ကို ဆဲတယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ဆိုတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ ခံစားနေရတာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။
အဲဒီ "ငါ ခံစားရတယ်" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကပဲ အခုလည်း ဒေါသထွက်တယ်၊ ဒီကောင် ငါ့ကို ဆဲတာ တစ်သက်လုံး မမေ့ဘူး၊ ဒီခံစားချက်ကြီးက ထာဝရ ခိုင်မြဲနေတော့မှာပဲ လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ တချို့ကကျပြန်တော့လည်း ပြန်သတ်ပစ်မှ ကျေနပ်မယ်၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... နာကျင်တယ်၊ ဒေါသထွက်တယ် ဆိုတာ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ နားနဲ့ အသံ တိုက်လို့ ဖဿဖြစ်ပြီး ဝေဒနာ ပေါ်လာတာပါ။ ငါ ခံစားနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ မကောင်းတဲ့ အသံကြားလို့ ဒေါသထွက်လာရင်، သို့မဟုတ် ဝမ်းနည်းစရာ ကြုံလာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- ရင်ထဲမှာ ပူလောင်တဲ့ ဒေါသ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ "ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ သူ ငါ့ကို လုပ်ရက်တယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်ပြီး စိတ်ဖန်ခွက်လေး ကွဲသွားပါပြီ။ ပြတိုက်မှူးက ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို လက်အိတ်စွပ်ပြီး ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်သလိုပဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားမှုကို 'သတိ' ဆိုတဲ့ လက်အိတ်လေး စွပ်ပြီး "ပူလောင်တဲ့ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ကြားတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။
အဲဒီ ဒေါသဝေဒနာလေးဟာ အကြောင်း (ဖဿ) ကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီဝေဒနာလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ လုံးဝ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းမကုန်သေးရင် နောက်ထပ် ဝေဒနာအသစ် ထပ်ပေါ်လာတာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို မပျက်စီးအောင် သတိနဲ့ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းနိုင်သွားမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ လိုက်ဖက်မယ့် ပြတိုက်ထဲက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ပြတိုက်ကြီးမှာ လူစည်ကားနေတဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ရပ်ကွက်ထဲက အသက် ၇၀ အရွယ် ဒကာကြီး ဦးဘမောင် ဟာ သူ့ရဲ့ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် ကိုးကွယ်လာခဲ့တဲ့၊ အလွန် နုနယ်ဆွေးမြေ့နေတဲ့ ရှေးဟောင်း ပေစာထုပ်ကြီး တစ်ခုကို (Case-2408) ပြတိုက်ကို လာရောက် လှူဒါန်းပါတယ်။
ဦးဘမောင်ရဲ့ မျက်နှာမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ အပြည့်ပါပဲ။ သူက ပေစာထုပ်ကြီးကို ရင်ဘတ်ထဲမှာ တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ပိုက်ထားတယ်။ "ဒါ ငါ့ဘိုးဘွားတွေရဲ့ အမွေ၊ သိပ်တန်ဖိုးကြီးတာ၊ ပြတိုက်မှာ သေချာ ထားပေးမှ ဖြစ်မယ်" လို့ ပြောရင်းနဲ့၊ ပေစာထုပ်ကို ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း လက်ထဲကို ကမ်းပေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့စိတ်ထဲမှာ နှမြောတွန့်တိုမှု၊ စိုးရိမ်မှုတွေ (ဥပါဒါန်) အရမ်းများနေတော့ လက်တွေက တုန်နေတယ်။ လက်ချွေးတွေလည်း ထွက်နေတယ်။ အဲဒီလို တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့အတွက်၊ ဆွေးမြေ့နေတဲ့ ပေရွက်လေး တစ်ရွက်ဟာ အက်ကွဲပြီး ပြတ်ကျသွားပါတော့တယ်။
"ဟာ... ဒုက္ခပါပဲ။ ငါ့အဖိုးတန် ပေစာလေး ကွဲသွားပြီ" ဆိုပြီး ဦးဘမောင်ဟာ ဝမ်းနည်းပက်လက်နဲ့ ဒေါသတွေပါ ထွက်လာပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဖဿကြောင့် ဒေါမနဿ ဝေဒနာတွေ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပေါ်နေပါပြီ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲကြောင့် "ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အမွေ" ဆိုပြီး လောင်ကျွမ်းနေတာပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်းဟာ တည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ ဦးဘမောင်ကို ထိုင်ခုံမှာ ထိုင်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ လက်အိတ်ဖြူလေး တစ်စုံကို ယူလာပြီး ဦးဘမောင်ကို ဝတ်ဆင်ပေးလိုက်ပါတယ်။
ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ကိုင်တွယ်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 15) ကို ညင်သာစွာ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဦးလေးကြီး... အပိုဒ် ၁၅.၁ (Art 15.1: Safe handling and detachment protocol) အရ၊ အလွန် နုနယ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါ، လက်ချည်းသက်သက် စိုးရိမ်တကြီး ဆုပ်ကိုင်ထားလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်က ချစ်လွန်းလို့၊ တန်ဖိုးထားလွန်းလို့ တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင် (Upadana) ထားလိုက်ရင်၊ အဲဒီ ကိုယ့်ရဲ့ စိုးရိမ်မှုကပဲ ပစ္စည်းကို ပျက်စီးသွားစေပါတယ်။ ကဲ... Template T190 (Artifact Condition Report) အရ ဒီပေစာကို သတိလေးထားပြီး ညင်ညင်သာသာလေး ဖြေလျှော့ ကိုင်တွယ်ရအောင်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ ဦးဘမောင်လည်း ချက်ချင်း သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို လက်အိတ်စွပ်ပြီး ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ရသလိုပဲ၊ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲက စိုးရိမ်မှု ဝေဒနာကိုလည်း 'သတိ' ဆိုတဲ့ လက်အိတ်စွပ်ပြီး ညင်သာစွာ လွှတ်ချရမယ် ဆိုတာကို နားလည်သွားပါတယ်။ "သြော်... ငါ့ပစ္စည်း ဆိုတဲ့ အစွဲကြောင့် တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားမိလို့ ပစ္စည်းလည်း ပျက်၊ ငါ့စိတ်လည်း ပူလောင်ရတာပါလား။ အရာရာဟာ ရုပ်နာမ် သဘောတရားတွေပဲ" လို့ နှလုံးသွင်း မှန်သွားပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ပေစာထုပ်ကြီးကို ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး အခန်းထဲကို အေးချမ်း အောင်မြင်စွာ လွှဲပြောင်းပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပစ္စည်းမပျက်အောင် ထိန်းသလို၊ မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို သတိနဲ့ ထိန်းလိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် ငြိမ်းချမ်းသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေလိုပဲ အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊ မိမိတို့ရဲ့ ခံစားမှု ဝေဒနာတွေ၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ မခိုင်မြဲတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီပျက်စီးတတ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ "ဒါ ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့ခံစားချက်၊ ငါ့အမွေ" ဆိုပြီး တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင် (Upadana) ထားတာ၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် တပ်မက်စွဲလမ်းနေတာဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ဝေဒနာအပေါ် စွဲလမ်းမှုတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ လွှတ်ချနိုင်တဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို မဝင်ခွင့်မပေးဘဲ၊ "ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန် လက်အိတ်လေး စွပ်ကာ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ခံစားမှု ဝေဒနာတို့ကို သတိပညာဖြင့် ညင်သာစွာ ထိန်းကျောင်းနိုင်ကြပါစေ၊ ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းသကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ အဖိုးတန်လှသော စိတ်အစဉ်ကိုလည်း ကိလေသာများ မဝင်ရောက်နိုင်အောင် သတိဖြင့် စောင့်ကြပ်နိုင်ကြပါစေ၊ နိုင်ငံနှင့် လူမျိုး၏ သမိုင်းအမွေများ အဓွန့်ရှည် တည်တံ့နိုင်ပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
.jpeg)
