"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ပါလက်စတိုင်း ပြည်သူများနှင့် စာနာမှု၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စစ်ဘေးစစ်ဒဏ် ခံစားနေရသူများအားလုံး ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြပါစေ။ စစ်ပွဲများတွင် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များ ထိခိုက်နစ်နာရမှုများကိုလည်း ကရုဏာစိတ်ဖြင့် ရှုမြင်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုပပျောက်ရေး" ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ကျရောက်တဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုပပျောက်ရေးနေ့ (International Day for the Elimination of Violence against Women) မှာ ဗုဒ္ဓစာပေလာ ထေရီဂါထာများနှင့် ခေတ်သစ် Social Protection (လူမှုကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး) သဘောတရားများကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ အကြမ်းဖက်မှုဆိုတာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရိုက်နှက်ခြင်း (Physical Violence) သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှောင့်ယှက်ခြင်း၊ လူမှုရေးအရ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းတွေအားလုံး ပါဝင်ပါတယ်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ထေရီဂါထာမှာ လာရှိတဲ့ "သုဘာထေရီ" ၏ ဂါထာဖြစ်ပါတယ်။ သုဘာထေရီမလေးဟာ တောအုပ်ထဲမှာ တစ်ပါးတည်း တရားအားထုတ်နေချိန် "နဠကာရ" လို့ခေါ်တဲ့ သေသောက်ကြူးတစ်ယောက်က လမ်းပိတ်ပြီး နှောင့်ယှက်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ လှပတဲ့ မျက်လုံးတွေကို တပ်မက်ကြောင်း ပြောပြီး အနိုင်ကျင့်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့အခါ သုဘာထေရီက ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်မသွားဘဲ ပညာဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
"ယတ္ထ စ တေ မနော ပတိလဂ္ဂေါ၊ တံ မေ ဣမံ အက္ခိံ ဟန္တွာ ဂစ္ဆာဟိ"
အနက်ဖွင့်ဆိုရရင် - "သင့်စိတ်သည် ငါ၏ ခန္ဓာကိုယ်၌ အဘယ်နေရာကို စွဲလမ်းသနည်း။ အကယ်၍ ငါ၏ မျက်လုံးကို စွဲလမ်းသည်ဆိုပါက၊ ဤမျက်လုံးကို ထုတ်၍ ယူဆောင်သွားလော့" ဟု ဆိုကာ မိမိ၏ မျက်လုံးကို ထုတ်ပေးမလို လုပ်ပြခဲ့ပါတယ်။ ထိုအခါ သေသောက်ကြူးသည် ထေရီမ၏ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှု (Moral Courage) နှင့် ရုပ်ခန္ဓာအပေါ် တွယ်တာမှုကင်းခြင်း (Detachment) ကို မြင်ပြီး ကြောက်လန့်ကာ တောင်းပန် ထွက်ပြေးသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ဟာ "သားကောင်" (Victim) အဖြစ် ဒူးထောက်မသွားဘဲ၊ "အောင်နိုင်သူ" (Victor) အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့တာကို တွေ့ရပါတယ်။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Social Protection (လူမှုကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Trauma-Informed Care" (စိတ်ဒဏ်ရာကို နားလည်သော စောင့်ရှောက်မှု) နဲ့ "Zero Tolerance Policy" (လုံးဝ သည်းမခံသော မူဝါဒ) တွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ အကြမ်းဖက်ခံရသူ အမျိုးသမီးတွေ လိုအပ်တာဟာ "သနားခြင်း" သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးကို အာမခံမယ့် စနစ် (System)၊ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ပေးမယ့် ပံ့ပိုးမှု (Empowerment) တွေ လိုအပ်ပါတယ်။ Social Protection စနစ်တစ်ခုမှာ "Prevention" (ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း)၊ "Response" (ထိရောက်စွာ တုံ့ပြန်ခြင်း) နဲ့ "Recovery" (ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အဆင့်သုံးဆင့် ပါဝင်ပါတယ်။ သုဘာထေရီကတော့ သူ့ရဲ့ "သတိ" နဲ့ "ပညာ" ကို ဒိုင်းလွှား (Protection Shield) သဖွယ် အသုံးပြုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
Caption: Conceptual visualization of Multi-layered Social Protection, shielding vulnerable individuals through Policy, Community Support, and Inner Resilience.
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-V329 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ရအောင်။ တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ အမျိုးသမီး ဝန်ထမ်းငယ်လေးတစ်ယောက်ကို ပြင်ပက လာတဲ့ ဧည့်သည်တစ်ယောက်က နေ့စဉ်လိုလို လာရောက် နှောင့်ယှက်တာ (Stalking) ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ သူက လက်ဆောင်တွေ အတင်းပေးတယ်၊ ဖုန်းနံပါတ်တွေ လိုက်တောင်းတယ်၊ အိမ်ပြန်လမ်းအထိ လိုက်ကြည့်တယ်။ ဝန်ထမ်းမလေးက ကြောက်ပြီး အလုပ်ထွက်ဖို့အထိ စဉ်းစားလာပါတယ်။
သာမန် အဖွဲ့အစည်းတွေမှာဆိုရင် "နင်ပဲ သူ့ကို မျက်နှာသာ ပေးလို့လား" ဆိုပြီး Victim Blaming (သားကောင်ကို အပြစ်တင်ခြင်း) လုပ်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာတော့ Policy 7, Article 7.4 (Protection of Vulnerable Groups) ရှိပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက "အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များအပေါ် နှောင့်ယှက်မှု မှန်သမျှကို လုံးဝ သည်းမခံ (Zero Tolerance)" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့က အဲဒီဝန်ထမ်းမလေးကို အလုပ်ထွက်ခွင့် မပေးပါဘူး။ အစား Template T226 (Conflict & Security Case Intake) ကို ဖွင့်ပြီး သူ့ရဲ့ တိုင်ကြားချက်ကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။ T226 ဟာ သာမန် မှတ်စုစာအုပ် မဟုတ်ပါဘူး။ "Incident Log" (ဖြစ်စဉ်မှတ်တမ်း) ပါဝင်ပါတယ်။ "ဘယ်နေ့၊ ဘယ်အချိန်၊ ဘာဝတ်ထားတဲ့သူက၊ ဘာပြောခဲ့သလဲ" ဆိုတာကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။ ဒါဟာ တရားဥပဒေအရ အရေးယူဖို့ လိုအပ်ရင် အလွန်ခိုင်မာတဲ့ သက်သေ (Evidence) ဖြစ်လာပါတယ်။
မှတ်တမ်းရပြီးတာနဲ့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးအဖွဲ့က အဲဒီပုဂ္ဂိုလ် လာတဲ့အချိန်မှာ တားမြစ်လိုက်ပါတယ်။ "ခင်ဗျားရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ T226 နဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပြီးပါပြီ။ နောက်တစ်ခါ ထပ်လုပ်ရင် ရဲစခန်းကို ဒီမှတ်တမ်းနဲ့ တိုင်ပါမယ်" လို့ သတိပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ ဟိုလူလည်း ကြောက်ပြီး နောက်မလာတော့ပါဘူး။ ဝန်ထမ်းမလေးလည်း လုံခြုံမှုရှိသွားပြီး "ပြတိုက်က ငါ့ကို ကာကွယ်ပေးတယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုနဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပိုမိုတက်ကြွစွာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်မှာ တွေ့ရတာက "အကြမ်းဖက်မှု" ကို ရပ်တန့်ဖို့အတွက် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှု (သုဘာထေရီလို) လိုအပ်သလို၊ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ အကာအကွယ် (Policy & Template) လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေကို "အားနွဲ့သူ" လို့ သတ်မှတ်ပြီး သနားနေရုံနဲ့ မရပါဘူး။ သူတို့ မလုံခြုံတဲ့အချိန်မှာ T226 လို စနစ်တွေနဲ့ ကာကွယ်ပေးမှသာ လက်တွေ့ကျတဲ့ မေတ္တာ၊ လက်တွေ့ကျတဲ့ ကရုဏာ ဖြစ်မှာပါ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... အကြမ်းဖက်မှုဆိုတာ ရိုက်နှက်မှ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ကို မလုံခြုံအောင် လုပ်ရင်လည်း အကြမ်းဖက်မှုပါပဲ။ မိမိတို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ၊ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အမျိုးသမီးတွေ၊ ကလေးတွေ မလုံခြုံမှု ခံစားနေရရင် လစ်လျူမရှုပါနဲ့။ သုဘာထေရီဂါထာကို နှလုံးသွင်းပြီး သူတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ပေးပါ။ T226 လို စနစ်တွေနဲ့ ကာကွယ်ပေးပါ။ "အမျိုးသမီးများကို လေးစားခြင်းသည် မင်္ဂလာတစ်ပါး ဖြစ်သည်" ဆိုတာကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးကြပါစို့။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုပပျောက်ရေး' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ထေရီမမြတ်များကဲ့သို့ ခိုင်မာသော စိတ်ဓာတ်ရှိကြပါစေ၊ အားနွဲ့သူများကို အနိုင်ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး စောင့်ရှောက်ကာကွယ်သူများ ဖြစ်ကြပါစေ၊ ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော တရားတော်၏ ကုသိုလ်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ပြည်သူများ စစ်ဘေးမှ ကင်းဝေးကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
