ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုနှင့် သာသနာ Peace Building and Relics
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုနှင့် ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းသူများနေ့ (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၁ ရက် (မှတ်ချက် - ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်သည် နယုန်လဆန်း ၁ ရက် ဖြစ်ပါသည်)၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူများနေ့" (International Day of UN Peacekeepers) ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ စစ်မီးတွေ ငြိမ်းဖို့၊ ပဋိပက္ခတွေ ချုပ်ငြိမ်းဖို့အတွက် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ပြီး လုပ်ဆောင်နေကြတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးသမားတွေကို ဂုဏ်ပြုတဲ့နေ့ပေါ့။ သာသနာတော်မှာလည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ အကြီးကျယ်ဆုံးသော "ငြိမ်းချမ်းရေးဗိသုကာ" (Peace Builder) ဖြစ်တော်မူခဲ့ပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Peace & Conflict Studies မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ လက်နက်အားကိုးနဲ့ တည်ဆောက်ရတဲ့ Negative Peace (စစ်မဖြစ်ရုံသက်သက်) မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်နှလုံးထဲကနေ အာဃာတကင်းတဲ့ Positive Peace ဖြစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 10, Art. 10.5 မှာလည်း "သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် သဟဇာတဖြစ်မှုကို အဓိကထား၍ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး မဟာဗျူဟာများ (Conflict Resolution Strategies) ချမှတ်ရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ မေတ္တသုတ်လာ ငြိမ်းချမ်းရေး အခြေခံမူများ (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ မေတ္တသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ အသက်သွေးကြောဖြစ်တဲ့ မေတ္တာပွားများပုံကို အခုလို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"န စ ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊ နာတိမညေထ ကတ္ထစိ နံ ကဉ္စိ။"
(တစ်ယောက်က တစ်ယောက်ကို မလှည့်ပတ်ပါစေနှင့်၊ တစ်စုံတစ်ရာသော အကြောင်းကြောင့် တစ်စုံတစ်ဦးကိုမျှ မထီမဲ့မြင် မပြုပါစေနှင့်။)
"ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊ နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။"
(ကိုယ်၊ နှုတ် တို့ဖြင့် ထိပါးခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အချင်းချင်း၏ ဆင်းရဲခြင်းကို မအလိုရှိပါစေနှင့်။)
ဒါဟာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အခြေခံအကျဆုံး လူ့ကျင့်ဝတ် (Global Ethics) တွေပါပဲ ဒကာမကြီးတို့။ တစ်ဖက်သားကို မလှည့်ပတ်ခြင်း (Trust) နဲ့ မထီမဲ့မြင်မပြုခြင်း (Respect) ရှိရင် ပဋိပက္ခတွေဟာ အလိုလို ချုပ်ငြိမ်းသွားမှာပါ။ မေတ္တသုတ်ဟာ စာသားအရ ရွတ်ဖတ်ရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်တဲ့နေရာမှာ သုံးရမယ့် "Standard Operating Procedure" (SOP) တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Peace & Conflict Studies: မေတ္တာနှင့် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို အကဲဖြတ်ဖို့ Template-T160 (Peace-Building Impact Assessment) ကို သုံးပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးပညာရပ်မှာ "Human Security" ဆိုတဲ့ အယူအဆ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ စိတ်လုံခြုံမှုကနေ အခြေခံတာပါ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ပဋိပက္ခဆိုတာ ဒေါသ (Anger) နဲ့ ကြောက်ရွံ့မှု (Fear) ပေါင်းစပ်ရာကနေ လာတာပါ။ မေတ္တာတရားဟာ အဲဒီ ဒေါသနဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုကို ပယ်ဖျက်နိုင်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော "Antidote" (ဖြေဆေး) ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 10 အရ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရာမှာ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် "ရန်ငြိုး" (Resentment) တွေကို အရင်ဆုံး ကုသပေးရပါတယ်။ ဒါကို Psychological Peace-building လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မေတ္တသုတ်လာ "သဗ္ဗေ သတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ အတ္တကို ကျော်လွန်ပြီး အားလုံးအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Case-P149: ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး အစွမ်း (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-P149 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ တစ်ခါက နယ်မြေဒေသတစ်ခုမှာ အဖွဲ့အစည်း နှစ်ခုကြား အထင်အမြင်လွဲမှားမှုတွေကြောင့် တင်းမာမှုတွေ ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီဒေသမှာ ဦးဇင်းတို့က ဓာတ်တော်ဖူးမြော်ပွဲတစ်ခု သွားလုပ်ဖြစ်တယ်။
ဦးဇင်းတို့က Template-T160 အရ အဲဒီဒေသက ခေါင်းဆောင်တွေကို ဖိတ်ကြားပြီး ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ ရှေ့မှာ မေတ္တသုတ်ကို အတူတူ နာယူစေခဲ့တယ်။ Policy 10, Art. 10.5 အရ "ဘုံရည်မှန်းချက်" (Common Goal) ဖြစ်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ပါရမီတော်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီခေါင်းဆောင်တွေဟာ တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားတဲ့ ရန်ငြိုးတွေ လျော့ပါးသွားပြီး စကားဝိုင်းတွေ ပြန်စနိုင်ခဲ့တယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ သင်္ကေတ (Symbol of Peace) အဖြစ် အလုပ်လုပ်ပေးခဲ့တာပါ။ ဒါဟာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းကနေတစ်ဆင့် လူမှုငြိမ်းချမ်းရေး (Social Peace) ကို တည်ဆောက်လိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ UN Peacekeepers နှင့် သာသနာပြု ငြိမ်းချမ်းရေးသမား (Modern Analogy)
UN Peacekeepers တွေဟာ ပဋိပက္ခဖြစ်နေတဲ့ နေရာတွေမှာ အပြာရောင် ဦးထုပ် (Blue Helmets) တွေ ဆောင်းပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးကို စောင့်ရှောက်ကြတယ် ဒကာမကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... UN က လက်နက်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးယူတာ၊ သာသနာပြုတွေနဲ့ ဘာတူလို့လဲ" ပေါ့။ အေး... နည်းလမ်းချင်း ကွဲပြားပေမယ့် "ရည်ရွယ်ချက်" ချင်းကတော့ တူပါတယ်။ UN က အပြင်ပန်း ငြိမ်းချမ်းရေး (External Peace) ကို ထိန်းသိမ်းပေးသလို၊ သာသနာပြုတွေကတော့ အတွင်းစိတ် ငြိမ်းချမ်းရေး (Internal Peace) ကို တည်ဆောက်ပေးတာ။ မေတ္တသုတ်အရ ငြိမ်းချမ်းရေးသမားဆိုတာ "သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ" (စွမ်းဆောင်နိုင်ရမယ်၊ ဖြောင့်မတ်ရမယ်၊ အင်မတန် ဖြောင့်မတ်ရမယ်) ဆိုတဲ့ အရည်အချင်းတွေ ရှိရပါမယ်။ ဒါမှသာ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မှာပါ။
၆။ Policy 10, Art. 10.5 နှင့် သွာဂတ၏ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 10, Art. 10.5 (Peace-Building Mission) မှာ "မည်သည့် နေရာ၊ မည်သည့် အခြေအနေတွင်မဆို ပဋိပက္ခကို လှုံ့ဆော်ခြင်း မပြုရ၊ အမုန်းစကား (Hate Speech) များကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်" လို့ အတိအလင်း ဆိုထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template-T160 အရ သာသနာပြု ခရီးစဉ်တွေ သွားတဲ့အခါ ဒေသခံတွေကြားမှာ ညီညွတ်မှု ပိုရှိလာအောင်၊ မေတ္တာဓာတ်တွေ ပိုမို ပျံ့နှံ့လာအောင် အထူးစီစဉ်ရပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ပူဇော်ခြင်းဟာ လောကကြီးကို မေတ္တာလှိုင်းတွေနဲ့ ဖုံးလွှမ်းပေးလိုက်တာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဒါဟာ အင်မတန် ထိရောက်တဲ့ Peace-building activity တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားကနေ စတင်တာပါ။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ တစ်ဖက်လူအပေါ် အာဃာတတွေ၊ အမုန်းတွေ ရှိနေသရွေ့ ကိုယ်ဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးသမား မဟုတ်သေးဘူး။
မေတ္တသုတ်အရ "မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တံ" (မိခင်က သားကို ချစ်သလို) သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာထားနိုင်ရင် ကိုယ့်ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ဟာ ချက်ချင်း ငြိမ်းချမ်းသွားပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေ့ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူများနေ့မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူ (Peacekeeper) တစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပါ။ ကိုယ့်အိမ်မှာ၊ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်မှာ စကားများမှုတွေ မဖြစ်အောင်၊ ရန်ငြိုးတွေ မပွားအောင် မေတ္တာနဲ့ ထိန်းသိမ်းပေးပါ။ ဒါဟာ ဘုရားရှင် အလိုရှိတော်မူတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်မှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုနှင့် သာသနာ တရားတော်ကို နာယူကြတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေအနေနဲ့ -
၁။ မေတ္တသုတ်လာ အဆုံးအမများကို နှလုံးသွင်းပြီး မိမိတို့၏ ဘဝထဲတွင် မေတ္တာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်ပါ။
၂။ အမုန်းစကားများနှင့် အာဃာတများကို စွန့်လွှတ်ပြီး သူတစ်ပါးအပေါ် ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) ထားရှိပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ အေးမြငြိမ်းချမ်းသော ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာလောကကြီး တစ်ခုလုံး ငြိမ်းချမ်းပါစေကြောင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သပါ။
ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ ရယူရတဲ့အရာ မဟုတ်ဘဲ ပေးကမ်းရတဲ့ အရာဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုနှင့် သာသနာ" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ မိသားစု၊ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကမ္ဘာလောကကြီးတစ်ခုလုံး ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ၊ စစ်မီးများ ငြိမ်းကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်။ (နယုန်လဆန်း ၁ ရက်)