"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၅) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၅) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီနေ့" (International Day of Democracy) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီဆိုတာ ပြည်သူ့အာဏာလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပေမယ့်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရှုထောင့်ကကြည့်ရင်တော့ "ညီညွတ်စွာ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ခြင်း" (Collective Decision Making) လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ရှေးဟောင်း ဝဇ္ဇီတိုင်းသားတွေရဲ့ ဒီမိုကရေစီ ကျင့်စဉ်လို့ ခေါ်ဆိုနိုင်တဲ့ "အပရိဟာနိယတရား" (မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရား ၇ ပါး) ကို ခေတ်သစ် Political Psychology (နိုင်ငံရေး စိတ်ပညာ) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ဖြစ်ရပ်မှန် Case-P258 ကို အခြေခံကာ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးစွာပထမ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အနှစ်သာရကို ဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် မှာ ဝဇ္ဇီမင်းတို့အား ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ တိုင်းပြည်တစ်ခု၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု မပျက်စီးချင်ရင် ဒီအချက်တွေကို လိုက်နာရမယ်လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်။ အဲဒီအထဲက အရေးအကြီးဆုံး ဒုတိယမြောက် အချက်ကို ပါဠိတော်နဲ့တကွ လေ့လာကြည့်ရအောင်။
"ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇီကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ။ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ။"
(ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၊ စာမျက်နှာ - ၆၂)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို Political Psychology ရှုထောင့်ကနေ ဖြန့်ခွဲကြည့်ကြစို့ -
သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ = ညီညီညွတ်ညွတ် စည်းဝေးကြကုန်၏။ (Meeting in Harmony)။ ဒီနေရာမှာ "ညီညွတ်တယ်" ဆိုတာ အားလုံး ခေါင်းငြိမ့်တာကို ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ ရှိရင်တောင် တစ်နေရာတည်းမှာ စုဝေးပြီး ဆွေးနွေးရဲတာ (Civic Engagement) ကို ဆိုလိုတာပါ။
သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ = ညီညီညွတ်ညွတ် အစည်းအဝေးမှ ထကြကုန်၏။ (Adjourning in Harmony)။ ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခု ချပြီးရင်၊ ကိုယ်မကြိုက်ရင်တောင် အများသဘောတူညီချက် (Consensus) ကို လေးစားပြီး လိုက်နာတာကို ခေါ်ပါတယ်။
သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇီကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ = တိုင်းပြည်ကိစ္စတို့ကို ညီညီညွတ်ညွတ် ဆောင်ရွက်ကြကုန်၏။ (Implementation Unity)။
နော ပရိဟာနိ = ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိနိုင်။
ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး စိတ်ပညာမှာ "Deliberative Democracy" (ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းသော ဒီမိုကရေစီ) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒါက မဲပေးရုံ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် "Active Listening" (တက်ကြွစွာ နားထောင်ခြင်း) နဲ့ အဖြေရှာတာပါ။ ဒါပေမဲ့ လူအများကြီး စုဝေးရင် "Mob Mentality" (လူအုပ်စု စိတ်ဓာတ်) ဝင်လာပြီး အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အပရိဟာနိယတရားက "သမဂ္ဂ" (Harmony) ဆိုတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဘောင် (Psychological Frame) ကို ခတ်ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသီအိုရီကို လက်တွေ့ ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မကြာသေးမီက ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-P258 (The Town Hall Tension) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလို။ ပြတိုက်က ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ဖို့အတွက် "ဝင်ကြေး" (Entrance Fee) ကို အနည်းငယ် တိုးမြှင့်ကောက်ခံဖို့ စီစဉ်လိုက်တယ်။ ဒါကို ဒေသခံ တချို့က သဘောမကျဘူး။ "ဘာသာရေးကို စီးပွားလုပ်သလား" ဆိုပြီး လူမှုကွန်ရက်မှာ ဝေဖန်ကြတယ်။ အဲဒီမှာ ဦးဇင်းတို့က "အများပြည်သူ ကြားနာပွဲ" (Town Hall Meeting) တစ်ခု လုပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
စက်တင်ဘာ (၁၅) ရက်နေ့မှာ လူပေါင်း (၅၀) လောက် ပြတိုက်ရှေ့မှာ စုဝေးလာကြတယ်။ အခြေအနေက တင်းမာတယ်။ တချို့က အော်ဟစ်နေကြတယ်။ ဒီလို လူအုပ်ကြီးကို ကိုင်တွယ်ဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့က Template T240 (Event Security & Crowd Safety Plan) ကို အသုံးပြုခဲ့ရပါတယ်။
T240 ဆိုတာ လုံခြုံရေး အစီအစဉ် သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ "Democratic Space" (ဒီမိုကရေစီ နယ်မြေ) တစ်ခုကို ဘေးကင်းစွာ ဖန်တီးပေးတဲ့ စနစ်ပါ။
T240 Application (အသုံးချပုံ):
၁။ Zoning (ဇုန်ခွဲခြင်း): ဆန္ဒပြချင်တဲ့သူတွေကို သီးသန့်နေရာ၊ ဆွေးနွေးချင်တဲ့သူတွေကို သီးသန့်နေရာ သတ်မှတ်ပေးတယ်။ ဒါမှ "Emotional Contagion" (ဒေါသကူးစက်မှု) ကို ထိန်းချုပ်နိုင်မယ်။
၂။ Safe Passage (ဘေးကင်းလမ်းကြောင်း): သဘောထားကွဲလွဲသူတွေ အချင်းချင်း ထိပ်တိုက် မတွေ့အောင် လမ်းကြောင်း ခွဲပေးတယ်။
၃။ Voice Mechanism (အသံထွက်ပေါက်): အော်ဟစ်နေမယ့်အစား၊ မိုက်ကရိုဖုန်း (Microphone) တွေ ပေးပြီး "တစ်ယောက်ချင်း စကားပြောပါ" လို့ ဖိတ်ခေါ်လိုက်တယ်။
အစည်းအဝေး စတာနဲ့ ဦးဇင်းက Policy 1, Article 1.2 (Commitment to Peace & Dialogue) ကို ကိုးကားပြီး နှုတ်ခွန်းဆက်စကား ပြောတယ်။ "ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ လာတာ ရန်ဖြစ်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ 'သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ' ဆိုတဲ့အတိုင်း ညီညွတ်စွာ ညှိနှိုင်းဖို့ပါ" လို့။
အဲဒီနောက် လူထုထဲက ခေါင်းဆောင်တွေကို စင်ပေါ်ဖိတ်ပြီး သူတို့ရဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Concerns) တွေကို နားထောင်ပေးတယ်။ သူတို့ ပြောတာက "ပိုက်ဆံမတတ်နိုင်တဲ့ ဆင်းရဲသားတွေ ဘုရားမဖူးရမှာ ကြောက်တယ်" တဲ့။ ဒါကို ကြားတော့မှ ပြတိုက် ဘုတ်အဖွဲ့က ပြန်ဆွေးနွေးပြီး "ဒေသခံတွေအတွက် အခမဲ့၊ နိုင်ငံခြားသားနဲ့ ဧည့်သည်တွေအတွက်သာ ဝင်ကြေးကောက်မယ်" ဆိုတဲ့ အဖြေ (Compromise) ကို ရှာတွေ့သွားတယ်။
အစည်းအဝေး ပြီးတဲ့အခါ လူတွေက လက်ခုပ်တီးပြီး "သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ" (ညီညွတ်စွာ ပြန်သွားကြ) ဖြစ်သွားတယ်။ T240 ကြောင့် ဘာအကြမ်းဖက်မှုမှ မဖြစ်ဘဲ၊ ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်းကျကျ အဖြေထွက်ခဲ့တယ်။
ဒီ Case-P258 က ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ - ဒီမိုကရေစီဆိုတာ "အများစုက အနည်းစုကို အနိုင်ကျင့်တာ" မဟုတ်သလို၊ "အနည်းစုက ဆူပူတာ" လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ "မတူညီမှုတွေကို ဘေးကင်းတဲ့ ဘောင်အတွင်းမှာ ညှိနှိုင်းခြင်း" သာ ဖြစ်ပါတယ်။ T240 လို စနစ်တွေက အဲဒီ "ဘေးကင်းတဲ့ ဘောင်" (Safe Container) ကို ဖန်တီးပေးတာပါ။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... နိုင်ငံရေးမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ရပ်ရေးရွာရေးမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် "ညီညွတ်မှု" ကို တည်ဆောက်ချင်ရင် အပရိဟာနိယ တရား (၇) ပါးကို လက်ကိုင်ထားပါ။
၁။ မကြာခဏ တွေ့ဆုံပါ။ (Face-to-face Communication ဟာ အမုန်းတရားကို လျော့ပါးစေပါတယ်)။
၂။ ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခုရရင် ညီညွတ်စွာ လိုက်နာပါ။
၃။ လူကြီးသူမတွေ၊ ပညာရှိတွေရဲ့ စကားကို နားထောင်ပါ။ (Respect for Wisdom)။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... ဒီနေ့ နိုင်ငံတကာ ဒီမိုကရေစီနေ့မှာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဝဇ္ဇီတိုင်းသားတို့အပေါ် ထားရှိတဲ့ မဟာကရုဏာကို အောက်မေ့ပြီး၊ မိမိတို့ရဲ့ အဖွဲ့အစည်း၊ မိမိတို့ရဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို "အပရိဟာနိယ" ဓမ္မလမ်းကြောင်းအတိုင်း လျှောက်လှမ်းကာ၊ ပဋိပက္ခကင်းဝေးပြီး ငြိမ်းချမ်းသာယာတဲ့ ဒီမိုကရေစီ လူ့ဘောင်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၅) ရက်
