Dhamma · Reflection · Statements · Peaceful Communication

Office Of Siridantamahapalaka: International Day of Innocent Children Victims of Aggression

Chronological Archive

ဇွန်လ (၄) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-155)- အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ (Leadership & Power)International Day of Innocent Children Victims of Aggression အပြစ်မဲ့ ကလေးသူငယ်များ ရန်လိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့

 

ဇွန်လ (၄) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-155)- အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ (Leadership & Power)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အဓိပတိပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Leadership Psychology & Power Dynamics (ခေါင်းဆောင်မှု စိတ်ပညာနှင့် အာဏာတည်ဆောက်ပုံ)


နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ အပြစ်မဲ့ ကလေးသူငယ်များ ရန်လိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့ (International Day of Innocent Children Victims of Aggression) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က နည်းနည်းလေး လေးနက်တယ်။ "အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ" တဲ့။ အာဏာ (Power) ဆိုတာ ကောင်းတဲ့ဘက်ကို သုံးရင် အကာအကွယ် ဖြစ်ပေမဲ့၊ မကောင်းတဲ့ဘက်ကို သုံးရင် အနိုင်ကျင့်မှု (Aggression) ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ့်ထက် အားနည်းတဲ့ ကလေးသူငယ်တွေ၊ လက်အောက်ငယ်သားတွေအပေါ်မှာ အာဏာပြမိတတ်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာတော့ ခေါင်းဆောင်မှုပညာ၊ အာဏာရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်လာ "အဓိပတိပစ္စယော" တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ အာဏာရဲ့ ကြမ်းတမ်းမှုတွေကို ငြိမ်းအေးစေဖို့ "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို အခြေခံပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။ အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ဟာ ကလေးများနေ့ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာ စစ်ဘေး၊ ရန်ဘေး ကြုံနေရတဲ့ ကလေးငယ်တွေကို ရည်စူးပြီး မေတ္တာပို့ကြပါစို့။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ "ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာ ရှိကြတဲ့ အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များ အားလုံး... ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ... လူကြီးတွေရဲ့ အနိုင်ကျင့်မှု၊ ရန်လိုမှုတွေကနေ ကင်းဝေးကြပါစေ" လို့ စိတ်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဆုတောင်း မေတ္တာပို့လိုက်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မေတ္တာဓာတ်ကြောင့် ကလေးငယ်တွေရဲ့ မျက်နှာလေးတွေ ပြုံးရွှင်လာတယ်လို့ အာရုံပြုကြည့်ပါ။ စိတ်နှလုံး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းလာပြီ ဆိုမှ ဒီတရားကို ဆက်ပြီး နာယူကြပါစို့။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Leadership" (ခေါင်းဆောင်မှု) နဲ့ "Power" (အာဏာ) ဆိုတာကို ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာ (Management Science) အရ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ လူမှုအဖွဲ့အစည်း တစ်ခုမှာ ခေါင်းဆောင် ဆိုတာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ပုံစံ (Leadership Style) ကွာခြားသွားရင် ရလဒ်တွေလည်း ကွာခြားသွားပါတယ်။

သိပ္ပံပညာမှာ ခေါင်းဆောင်မှု ပုံစံ နှစ်မျိုးကို အဓိက ယှဉ်ပြလေ့ ရှိပါတယ်။

(၁) Autocratic Leadership (အာဏာရှင်ဆန်သော ခေါင်းဆောင်မှု): "ငါ ပြောသလို လုပ်" ဆိုတဲ့ ပုံစံပါ။ ဆုံးဖြတ်ချက် အားလုံးကို တစ်ယောက်တည်း ချတယ်။ အောက်ကလူတွေက ကြောက်လို့ လုပ်ရတယ်။ ဒါမျိုးက ရေတိုမှာ ထိရောက်သလို ရှိပေမဲ့၊ ရေရှည်မှာတော့ လက်အောက်ငယ်သားတွေ စိတ်ဖိစီးပြီး ပုန်ကန်မှုတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

(၂) Servant Leadership (အစေခံ ခေါင်းဆောင်မှု): "ငါ ဘာကူညီပေးရမလဲ" ဆိုတဲ့ ပုံစံပါ။ သူတပါး တိုးတက်ဖို့အတွက် ကိုယ်က ပံ့ပိုးပေးတယ်။ ဒါကတော့ ရေရှည် တည်တံ့တဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

(Label: Power Over vs. Power With)

ဇီဝဗေဒ (Biology) မှာလည်း ကြည့်မယ်ဆိုရင် တိရစ္ဆာန်တွေမှာ "Alpha Male" (ခေါင်းဆောင်အထီး) ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူက အင်အားအကြီးဆုံး၊ အာဏာအရှိဆုံးပဲ။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွေအရ အောင်မြင်တဲ့ တိရစ္ဆာန်အုပ်စုတွေ (ဥပမာ- ဆင်အုပ်၊ လင်းပိုင်အုပ်) မှာ "Cooperative Leadership" (ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု) က ပိုပြီး အရေးပါတာကို တွေ့ရပါတယ်။ အာဏာ (Aggression) သုံးတဲ့ အုပ်စုတွေက စိတ်ဖိစီးမှု များပြီး သက်တမ်းတိုကြတယ်။

အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ "အဓိပတိပစ္စယော" (Adhipatipaccayo) နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ကြရအောင်။ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်မှာ -

"ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော"

စသည်ဖြင့် ဟောကြားထားပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အကြီးအမှူး ဖြစ်ခြင်း သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတာ" ပါ။

"အဓိပတိ" ဆိုတာ "အကြီးအကဲ၊ မင်း၊ စိုးပိုင်သူ" လို့ အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်မှာ မင်းဘုရင် တစ်ပါးတည်းသာ ရှိရသလို၊ စိတ်တစ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်တဲ့အခါမှာလည်း ဦးဆောင်တဲ့ အဓိပတိ တရားဟာ တစ်ပါးတည်းသာ ရှိခွင့်ရပါတယ်။ အဲဒီ အဓိပတိ တရား (၄) ပါး ရှိပါတယ် -

(၁) ဆန္ဒ (Chanda): လိုချင်စိတ် ပြင်းပြမှုဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

(၂) ဝီရိယ (Viriya): ကြိုးစားအားထုတ်မှုဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

(၃) စိတ္တ (Citta): စိတ်စွမ်းအားဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

(၄) ဝီမံသ (Vimamsa): ပညာဉာဏ်ဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

ဒီ (၄) ခုထဲက တစ်ခုခုက ရှေ့ကနေ "ငါ့နောက်လိုက်ခဲ့" ဆိုပြီး ဆွဲခေါ်သွားတာပါ။ ဥပမာ- သူတော်ကောင်းတို့ စီးပွားရေး လုပ်တဲ့အခါ "လိုချင်ဇော" (ဆန္ဒ) က ခေါင်းဆောင် ဖြစ်နေတတ်တယ်။ စာမေးပွဲ ဖြေတဲ့အခါ "ပညာ" (ဝီမံသ) က ခေါင်းဆောင် ဖြစ်နေတတ်တယ်။

ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးဆုံး အချက်ကတော့ - အဲဒီ ခေါင်းဆောင်မှုဟာ "အတ္တာဓိပတိ" (Attadhipati) လား၊ "ဓမ္မာဓိပတိ" (Dhammadhipati) လား ဆိုတာပါပဲ။

"အတ္တာဓိပတိ" ဆိုတာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အကြီးအမှူး တင်တာပါ။ "ငါ့သဘော၊ ငါ့ဆန္ဒ" ကို ဦးစားပေးတာ။ ဒါမျိုးက ခုနက ပြောတဲ့ Autocratic Leadership နဲ့ တူပါတယ်။ အန္တရာယ် များပါတယ်။

"ဓမ္မာဓိပတိ" ဆိုတာ တရားကို အကြီးအမှူး တင်တာပါ။ "မှန်ကန်မှု၊ စည်းကမ်း၊ အများအကျိုး" ကို ဦးစားပေးတာ။ ဒါက Servant Leadership နဲ့ တူပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတွေကို အမြဲတမ်း "ဓမ္မာဓိပတိ" ဖြစ်ဖို့ ဆုံးမခဲ့ပါတယ်။

(Label: The Driver of the Mind - Adhipati Factors)

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘယ်သူ မင်းလုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်။

"ငါ အမိန့်ပေးချင်တယ်"၊ "ငါ သူတို့ကို ထိန်းချုပ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ် ပေါ်လာပြီ ဆိုပါစို့။ အထူးသဖြင့် မိဘတွေက ကလေးတွေကို၊ ဆရာသမားက တပည့်တွေကို ဆူပူကြိမ်းမောင်းချင်တဲ့ စိတ် ပေါ့။

ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):

၁။ အမိန့်ပေးလိုစိတ်ကို သိပါ: တပည့်ကို အော်ချင်တဲ့စိတ် (Impulse to Command) ပေါ်လာရင် ချက်ချင်း မအော်လိုက်ပါနဲ့။ အဲဒီ စိတ်အရှိန်ကို အရင် ကြည့်လိုက်ပါ။ ရင်ထဲမှာ ပူနေသလား၊ တင်းနေသလား။ အဲဒါ "တေဇောဓာတ်" (Heat) နဲ့ "ဝါယောဓာတ်" (Pushing Force) ပါပဲ။

၂။ ခေါင်းဆောင်ကို ရှာပါ: ဒီစိတ်ကို ဘယ်သူ မောင်းနေတာလဲ။ "ဒေါသ" လား၊ "မာန" (ငါ့ကို မလေးစားရကောင်းလား ဆိုတဲ့စိတ်) လား။ အများအားဖြင့် အော်ဟစ် ဆူပူတာဟာ "အတ္တာဓိပတိ" (Self-dominance) ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

၃။ ဓမ္မသို့ ပြောင်းပါ: "ငါ အော်တာဟာ သူ့ကောင်းကျိုးအတွက်လား၊ ငါ့ဒေါသ ထွက်ပေါက်အတွက်လား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။ ပညာ (ဝီမံသ) ကို ခေါင်းဆောင် နေရာ တင်လိုက်ပါ။ အဲဒီအခါ အသံက ပြောင်းသွားမယ်။ အော်တာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ဆုံးမတာ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2455 "The Shouting Administrator" (အော်ဟစ်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြတိုက်မှာ ဦးရာဂျ (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဌာနမှူး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အလုပ် အရမ်းတော်တယ်၊ စေတနာလည်း ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ ပြဿနာ တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ ဒေါသကြီးပြီး အာဏာပြတတ်တာပဲ။ ပြတိုက်မှာ ဝေယျာဝစ္စ လာလုပ်ကြတဲ့ ကလေးတွေ၊ ကိုရင်ငယ်လေးတွေ ရှိတယ်။ သူတို့လေးတွေက ကလေးဆိုတော့ ဆော့ကစားတာ၊ ပစ္စည်း ပြုတ်ကျတာမျိုး ရှိတာပေါ့။ အဲဒီအခါ ဦးရာဂျက "ဟေ့ကောင်တွေ... ဘာလုပ်တာလဲ" ဆိုပြီး မိုးခြိမ်းသလို အော်တော့တာပဲ။ ကလေးတွေက ကြောက်ပြီး တုန်နေကြတယ်။ တချို့ဆို မလာရဲတော့ဘူး။

ဒီကိစ္စက "ကလေးသူငယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး" (Child Safeguarding) နဲ့ ငြိစွန်းလာတယ်။ မိဘတွေကလည်း မကျေနပ်ကြဘူး။ ဒါနဲ့ ပြတိုက် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က Template T242 (Vulnerable Person Protection & Reporting Form) ကို အသုံးပြုပြီး ဖြေရှင်းရပါတယ်။ ဒီ Template ဟာ Policy 3 (Governance & Leadership) နဲ့ သက်ဆိုင်ပါတယ်။

တာဝန်ရှိသူတွေက ဦးရာဂျကို ခေါ်တွေ့တယ်။ ဦးရာဂျက "ကျွန်တော်က သူတို့ ကောင်းစေချင်လို့ ဆူတာပါ၊ စည်းကမ်း ရှိအောင်လို့ပါ" လို့ ဖြေရှင်းတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဆန္ဒာဓိပတိ" (ကောင်းစေချင်သော ဆန္ဒ) လို့ ထင်နေပေမဲ့၊ လက်တွေ့မှာ ဖြစ်နေတာက "ဒေါသ" နဲ့ "အတ္တ" က လွှမ်းမိုးနေတာပါ။

တာဝန်ရှိသူက သူ့ကို မေးခွန်းတစ်ခု မေးလိုက်တယ်။ "ဦးရာဂျ... ခင်ဗျားရဲ့ စေတနာကို နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျား အော်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ကလေးတွေရဲ့ မျက်လုံးထဲက အကြောက်တရားကို မြင်မိလား။ အဲဒီ အကြောက်တရားနဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ စည်းကမ်းက ကြာရှည် ခံပါ့မလား" တဲ့။

ပြီးတော့ Policy 3, Art 3.1 (Code of Conduct) ကို ထောက်ပြတယ်။ "ခေါင်းဆောင် ဆိုတာ ကြောက်အောင် လုပ်သူ မဟုတ်ဘူး၊ လေးစားအောင် လုပ်သူ (Leader inspires respect, not fear) ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ဦးရာဂျလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ပုံစံကို "Autocratic" ကနေ "Mentorship" (လမ်းပြသူ) ပုံစံ ပြောင်းလိုက်တယ်။ ကလေးတွေကို အော်မယ့်အစား၊ ဘေးနားခေါ်ပြီး သေချာ ရှင်းပြတယ်။ အခုဆိုရင် ကလေးတွေက သူ့ကို "ဘကြီးရာဂျ" ဆိုပြီး ချစ်ခင်သွားကြပါပြီ။

ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "အာဏာ" (Power) ဆိုတာ ဓားသွားလိုပါပဲ။ "အတ္တ" နဲ့ ကိုင်ရင် သူများ နာကျင်မယ်။ "ဓမ္မ" နဲ့ ကိုင်ရင် အကာအကွယ် ဖြစ်မယ်။ အဓိပတိ ပစ္စယော သဘောအရ ကိုယ့်စိတ်ကို ဘယ်သူ ဦးဆောင်ခိုင်းမလဲ ဆိုတာ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမှာပါ။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ" တရားတော်မှာ ခေါင်းဆောင်မှု စိတ်ပညာနဲ့ အဓိပတိပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

အာဏာပြလိုမှု၊ သူတပါးကို ထိန်းချုပ်လိုမှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ပဋိပက္ခ ဒုက္ခတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို ဖြစ်အောင် တွန်းပို့နေတဲ့ "အတ္တမာန" (ငါသာလျှင် အကြီးအကဲ ဆိုတဲ့ အစွဲ) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အတ္တကို ချွတ်ပြီး မေတ္တာနဲ့ အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို ဓမ္မာဓိပတိ ဖြစ်အောင် ကျင့်ကြံနေတဲ့ သတိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်တရားတွေက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မိမိတို့ ရောက်ရှိရာ နေရာဌာန အသီးသီးမှာ "အာဏာ" ကို လက်နက်အဖြစ် မသုံးဘဲ၊ "မေတ္တာ" ကို လက်နက်အဖြစ် သုံးနိုင်ကြပါစေ။ ကလေးသူငယ်များနှင့် အားနည်းသူများအပေါ် အနိုင်ကျင့်ခြင်း ကင်းဝေးပြီး၊ ဓမ္မအလင်းရောင်ဖြင့် ဦးဆောင်နိုင်သော ခေါင်းဆောင်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။


ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၄) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။


"အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်များနှင့် မေတ္တာ"

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၆ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။

နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။

နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

ယနေ့ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာရှိတဲ့ "အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များ ကျူးကျော်စော်ကားခံရမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့" (International Day of Innocent Children Victims of Aggression) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများနဲ့အတူ ဆွေးနွေးချင်တဲ့ တရားတော်ကတော့ "အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်များနှင့် မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးငယ်တွေရဲ့ နူးညံ့တဲ့ စိတ်နှလုံးသားတွေကို မေတ္တာတရားနဲ့ ဘယ်လို လွှမ်းခြုံစောင့်ရှောက်ရမလဲ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကလေးသူငယ်တွေရဲ့ သဘာဝနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲဆိုတာကို ခေတ်သစ် ကလေးစိတ်ပညာ (Child Psychology) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး နာယူကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ 'ဗာလ' ဆိုတဲ့ လူမိုက်တွေအကြောင်း ဟောတာ မဟုတ်ဘူးလား၊ ကလေးသူငယ်တွေနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" တဲ့။ အေး... အင်မတန် ကောင်းတဲ့ အမေးပါ။ ပါဠိစာပေမှာ "ဗာလ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုးထွက်ပါတယ်။ တစ်မျိုးကတော့ အမှားအမှန်ကို မခွဲခြားနိုင်တဲ့ "လူမိုက်" ဖြစ်ပြီး၊ နောက်တစ်မျိုးကတော့ အသိဉာဏ် မရင့်ကျက်သေးတဲ့ "ကလေးသူငယ်" (Young/Immature) ကို ဆိုလိုတာပါ။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၇၁) မှာ မြတ်စွာဘုရားက "ဗာလ" တို့ရဲ့ သဘာဝကို ဟောကြားတဲ့အခါ သူတို့ဟာ အကျိုးအကြောင်းကို မသိနားမလည်ဘဲ လုပ်ဆောင်တတ်ပုံ၊ အဲဒီလို လုပ်ဆောင်တဲ့အတွက်ကြောင့် ခံစားရမယ့် ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို ပုံဖော်ပြထားပါတယ်။ ကလေးသူငယ်တွေဟာလည်း သူတို့ရဲ့ အသိဉာဏ် မရင့်ကျက်သေးတဲ့အတွက် လူကြီးတွေရဲ့ အကာအကွယ်၊ မေတ္တာနဲ့ လမ်းပြမှု အင်မတန် လိုအပ်တာကို ဒီသုတ်တော်က မီးမောင်းထိုးပြနေတာပါ။

ပါဠိတော်လာ "ဗာလ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို ဦးဇင်းတို့ အနက်ဖွင့် (Word-by-word Analysis) ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ "ဗာလ" ဆိုတာ "ဗလတိ အနတိ ဝိန္ဒတီတိ ဗာလော" - အသိဉာဏ် မရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် အမှန်တရားကို မသိဘဲ ယောင်ယောင်မှားမှား ဖြစ်နေသူလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ကလေးသူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ဟာ စာရွက်ဖြူလေးလိုပါပဲ။ အဲဒီ စာရွက်ဖြူလေးပေါ်မှာ ဘာတွေ ရေးခြစ်မလဲဆိုတာဟာ ပတ်ဝန်းကျင်က ပေးတဲ့ "မေတ္တာ" နဲ့ "အကြမ်းဖက်မှု" (Aggression) အပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ လူမိုက် (ဗာလ) တို့ရဲ့ လက္ခဏာ ၃ ပါးကို ဟောကြားခဲ့တယ် - "ဒုစိန္တိတ စိန္တီ" (မကောင်းတာကို ကြံစည်ခြင်း)၊ "ဒုဗ္ဘာသိတ ဘာသီ" (မကောင်းတာကို ပြောဆိုခြင်း) နဲ့ "ဒုက္ကဋ ကမ္မကာရီ" (မကောင်းတာကို ပြုလုပ်ခြင်း) တို့ပါပဲ။ ကလေးတစ်ယောက်ဟာ အဲဒီလို မကောင်းတဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ် မရောက်သွားဖို့ဆိုရင် လူကြီးတွေက မေတ္တာတရားနဲ့ အနီးကပ် စောင့်ရှောက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အေး... ဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကလေးစိတ်ပညာ (Child Psychology) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် ကလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက် ဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ "Neuroplasticity" လို့ခေါ်တဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲလွယ်တဲ့ သဘာဝ ရှိပါတယ်။ ကလေးဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ စိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) တွေဟာ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်တည်ဆောက်ပုံကိုတောင် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ပါတယ်။ မေတ္တာတရားနဲ့ ပြုစုပျိုးထောင်ခံရတဲ့ ကလေးတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ အေးချမ်းပြီး ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း မြင့်မားသလို၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ကြားမှာ ကြီးပြင်းရတဲ့ ကလေးကတော့ အမြဲတမ်း ကြောက်လန့်နေတာ ဒါမှမဟုတ် ရန်လိုနေတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဒီအချက်ကို ဒကာကြီးတို့ သတိထားမိမှာပါ။ မေတ္တာတရားရဲ့ အစွမ်းဟာ ကလေးငယ်တွေရဲ့ စိတ်ကိုတင် မဟုတ်ဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးမှုကိုပါ အထောက်အကူပြုပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်စဉ် Case-M155 ကို သာဓကဆောင်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်ကို လာရောက်လည်ပတ်တဲ့ မိသားစုတစ်ခုမှာ ကလေးငယ်လေး တစ်ယောက် ပါလာပါတယ်။ အဲဒီကလေးလေးဟာ ဓာတ်တော်တွေကို ကြည့်ပြီး အရမ်းကို ထူးဆန်းအံ့သြနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူကတော့ ဖုန်းကြည့်ရင်းနဲ့ ကလေးက မေးသမျှကို "မရှုပ်နဲ့၊ ငြိမ်ငြိမ်နေ" ဆိုပြီး ငေါက်ငမ်းနေပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ကလေးရဲ့ မျက်နှာလေး ညှိုးငယ်သွားတာကို ဦးဇင်း တွေ့လိုက်ရတယ်။ ဒါဟာ Verbal Aggression လို့ခေါ်တဲ့ စကားနဲ့ စော်ကားမှု တစ်မျိုးပါပဲ။ အပြစ်မဲ့တဲ့ ကလေးငယ်တစ်ယောက်ရဲ့ စူးစမ်းလိုစိတ် (Inquiry Mindset) ကို ရိုက်ချိုးလိုက်တာပါပဲ။ အဲဒါနဲ့ ဦးဇင်းက အဲဒီ ဒကာကြီးကို ခေါ်ပြီး ရှင်းပြရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Policy 5, Article 5.2 (Child Protection and Non-aggression) အကြောင်းကို ပြောပြပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ မူဝါဒမှာ "ပြတိုက်အတွင်း ရောက်ရှိလာတဲ့ ကလေးသူငယ်တိုင်းဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု ရှိရမယ်၊ သူတို့ရဲ့ စူးစမ်းမှုကို လေးစားရမယ်" လို့ အတိအလင်း ပါရှိပါတယ်။

အဲဒီနောက် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Template T220 (Child Impact & Welfare Assessment) ကို အသုံးပြုပြီး အဲဒီကလေးလေးရဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ပြန်လည် မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ကလေးကို ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပုံပြင်လေးတွေလို ပြောပြတယ်၊ မေတ္တာတရားအကြောင်း ရှင်းပြတယ်။ ကလေးရဲ့ မျက်နှာလေး ပြန်ပြီး လင်းပွင့်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ "သုတေသန" ဆိုတာ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာတင် မဟုတ်ဘဲ လူသားတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးသားကို ကုသပေးတဲ့ နေရာမှာလည်း ရှိတယ်ဆိုတာ ပြနေတာပါ။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ဝတ္ထသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄) မှာ မြတ်စွာဘုရားက "ညစ်နွမ်းနေတဲ့ အဝတ်ကို ဆိုးဆေးဆိုးရင် အရောင်မလှသလို၊ ညစ်နွမ်းနေတဲ့ စိတ်နဲ့ဆိုရင် ဘယ်အရာမှ မအောင်မြင်နိုင်ဘူး" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ကလေးတွေရဲ့ စိတ်ကို အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ မညစ်နွမ်းအောင် မေတ္တာဆိုတဲ့ ဆေးနဲ့ အမြဲတမ်း လျှော်ဖွတ်ပေးရပါမယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စဉ်းစားလိမ့်မယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကလေးတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာတွေ မြင်ရတာ အင်မတန် စိတ်မကောင်းစရာပါပဲ၊ အဲဒါကို တပည့်တော်မတို့ ဘယ်လို မေတ္တာပို့ရမလဲ" တဲ့။ အေး... မေတ္တာပို့တယ်ဆိုတာ နှုတ်က ရွတ်နေရုံနဲ့ မပြီးဘူး ဒကာမကြီးရဲ့။ "မေတ္တာ" ဆိုတာ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်မှု (Action) ပါ။ အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်တွေ ကျူးကျော်စော်ကားခံရမှုကနေ ကာကွယ်ဖို့ဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ဟာ "Awareness" လို့ခေါ်တဲ့ သတိတရား ရှိရမယ်။ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကလေးသူငယ်တွေအပေါ် အကြမ်းဖက်တာ တွေ့ရင် မသိကျိုးကျွံ မနေဘဲ တတ်နိုင်တဲ့ဘက်က ကူညီရမယ်။ ဒါဟာ Policy 5, Art. 5.2 ရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ အမြင့်မြတ်ဆုံး မေတ္တာပါပဲ။

နောက်ထပ် ဆင်ခြင်ကြည့်ရမှာကတော့ အသိဗေဒ (Epistemology) အရ "ကလေးတစ်ယောက်ဟာ အမှန်တရားကို ဘယ်လို သိမြင်သလဲ" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ကလေးတွေဟာ လူကြီးတွေ လုပ်တာကို ကြည့်ပြီး သင်ယူကြတာပါ။ လူကြီးတွေက ဒေါသထွက်နေရင် ကလေးကလည်း ဒေါသထွက်တာဟာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနည်းလို့ မှတ်ယူသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကို Psychology မှာ "Social Learning Theory" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ လူမိုက်နဲ့ မပေါင်းဖော်ဖို့၊ ပညာရှိနဲ့ ပေါင်းဖော်ဖို့ ဟောကြားခဲ့တာဟာ ဒီအချက်ကို ဆိုလိုတာပါ။ ကလေးတွေအတွက် ပထမဆုံး "ပညာရှိ" (Pandita) တွေဟာ သူတို့ရဲ့ မိဘတွေနဲ့ ဆရာသမားတွေပါပဲ။ အဲဒီ လူကြီးတွေက မေတ္တာတရားနဲ့ နေပြမှသာ ကလေးတွေဟာလည်း မေတ္တာတရားကို အသိအမှတ်ပြု တန်ဖိုးထားတတ်မှာပါ။

ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ Case-M155 ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့ပုံကတော့ အဲဒီဖခင်ဖြစ်သူကိုပါ သုတေသန စိတ်ဓာတ် သွင်းပေးလိုက်တာပါပဲ။ "ဒကာကြီး... ကလေးရဲ့ မေးခွန်းတွေဟာ သုတေသနရဲ့ အစပဲ၊ အဲဒါကို ပိတ်ပင်လိုက်တာဟာ သူ့ရဲ့ ဉာဏ်အလင်းကို ပိတ်ပင်လိုက်တာနဲ့ တူတယ်" လို့ ရှင်းပြတော့မှ အဲဒီဒကာကြီးက သံဝေဂရသွားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့မှာ သုံးတဲ့ Template T220 ဟာ ကလေးသူငယ်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တိုင်းမှာ "Child-Friendly" ဖြစ်ရဲ့လားဆိုတာကို စစ်ဆေးတာပါ။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ "ကရုဏာ" တရားကို စနစ်တကျ မူဘောင် (Framework) တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ဆောင်ထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိတဲ့ အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်အားလုံး ဘေးရန်ကင်းကွာအောင် မေတ္တာပို့သကြရအောင်။ ကိုယ့်အိမ်က၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က ကလေးငယ်တွေကိုလည်း အကြမ်းဖက်မှု အသွင်သဏ္ဌာန်မျိုးစုံ (ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း၊ စကားပိုင်း) ကနေ ကာကွယ်ပေးကြပါ။ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်လာ "ပဏ္ဍိတ" (ပညာရှိ) လက္ခဏာတွေနဲ့အညီ ဖြူစင်တဲ့ ကလေးသူငယ်လေးတွေကို မေတ္တာတရားနဲ့ လမ်းပြပေးကြပါ။

အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် ကလေးငယ်တွေဟာ သာသနာတော်နဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ အနာဂတ် ဓာတ်တော်လေးတွေပါပဲ။ အဲဒီ ဓာတ်တော်လေးတွေကို မညစ်နွမ်းအောင်၊ မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက်ဖို့ဆိုတာ ဦးဇင်းတို့ လူကြီးတွေရဲ့ တာဝန်ပါ။ မေတ္တာတရားဟာ အကောင်းဆုံး အကာအကွယ်ဖြစ်သလို၊ ပညာဉာဏ်ဟာ အကောင်းဆုံး လမ်းပြဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်များနှင့် မေတ္တာ" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး မိမိတို့၏ သားသမီး၊ မြေးမြစ်များကို မေတ္တာတရားဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကလေးငယ်များအားလုံး အကြမ်းဖက်မှု ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ဖြူစင်သော စိတ်နှလုံးသားဖြင့် အမှန်တရားကို ရှာဖွေနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။

ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု

ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်

စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး

တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်