အတူနေခြင်း၏ ဓမ္မ ကိုယ်ချင်းစာစိတ်၊ အလိုက်သိမှုနှင့် မျှတသော လွတ်လပ်ခွင့်
အတူနေခြင်း၏ ဓမ္မ
ကိုယ်ချင်းစာစိတ်၊ အလိုက်သိမှုနှင့် မျှတသော လွတ်လပ်ခွင့်
သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၅၇၀ ခု၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်။1
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ နာယူဆင်ခြင်ကြမယ့် အကြောင်းအရာက ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် နက်နဲတဲ့ တရားစကားကြီးတစ်ခုလို မထင်ရပေမယ့် လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “အတူနေတတ်ခြင်း” ပါပဲ။
အတူနေတတ်တယ်ဆိုတာ အခန်းတစ်ခန်းထဲမှာ နှစ်ယောက်သုံးယောက် အိပ်နေရုံမဟုတ်ဘူး။ တစ်အိမ်တည်း နေရုံလည်း မဟုတ်ဘူး။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အချိန်၊ နေရာ၊ အသံ၊ အလင်း၊ သန့်ရှင်းမှု၊ ပစ္စည်းအသုံးပြုမှု၊ အနားယူချိန်၊ လေ့လာချိန်၊ အလုပ်လုပ်ချိန်၊ စိတ်အေးချမ်းခွင့် စတဲ့ အရာတွေကို အခြားသူတွေနဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမျှဝေနေရတာကို အတူနေတယ်လို့ ဆိုရမှာပါ။
ဒါကြောင့် အတူနေမှုမှာ ပြဿနာအများစုက “သူက လူဆိုး၊ ကိုယ်က လူကောင်း” ဆိုတဲ့ ပြဿနာမျိုး မဟုတ်တတ်ဘူး။ ကိုယ်လိုချင်တာနဲ့ သူလိုချင်တာ မတူတာ၊ ကိုယ်အဆင်ပြေတဲ့အချိန်နဲ့ သူအဆင်ပြေတဲ့အချိန် မတူတာ၊ ကိုယ်က ပြဿနာမဟုတ်ဘူးထင်တဲ့အရာက တစ်ဖက်လူအတွက် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေတာမျိုးတွေက ပိုများတတ်ပါတယ်။
ညဆယ့်တစ်နာရီမှာ ကိုယ်က သီချင်းဖွင့်ချင်တယ်။ “ကိုယ့်အခန်းမှာ ကိုယ်ဖွင့်တာပဲ” လို့ တွေးတယ်။ ဒါပေမယ့် အတူနေသူက မနက်အစောကြီး အလုပ်သွားရမယ်။ သူ့အတွက် အဲဒီအသံက ကိုယ့်အခွင့်အရေး မဟုတ်တော့ဘူး။ သူ့အိပ်စက်ခွင့်ကို ထိခိုက်တဲ့ အခြေအနေဖြစ်လာနိုင်တယ်။
တစ်ယောက်က မီးထွန်းပြီး စာဖတ်ချင်တယ်။ တစ်ယောက်က အိပ်ချင်တယ်။ တစ်ယောက်က အဲယားကွန်းအေးအေးကြိုက်တယ်။ တစ်ယောက်က အအေးမခံနိုင်ဘူး။ တစ်ယောက်က ပစ္စည်းကိုထားရာနေရာမှာ ပြန်ထားမှ အဆင်ပြေတယ်။ တစ်ယောက်က “ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး” ဆိုပြီး ယူသုံးလိုက်၊ ဒီမှာထားလိုက်၊ ဟိုမှာထားလိုက် လုပ်တတ်တယ်။ ပြဿနာဟာ အကြီးကြီးမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအသေးလေးတွေ နေ့တိုင်းစုလာတော့ စိတ်ထဲမှာ မကျေနပ်ချက် အစိုင်အခဲကြီး ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
ဒီတော့ ဒီနေ့ တရားတော်ရဲ့ အဓိကမေးခွန်းက—
“ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို သိသလို၊ ကိုယ့်ကြောင့် သူတစ်ပါးရဲ့ အေးချမ်းမှု ဘယ်လောက်ထိခိုက်နေသလဲဆိုတာလည်း သိနိုင်မလား”
ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့… ကိုယ်ချင်းစာတတ်ခြင်းဆိုတာ အခြားသူအလိုရှိသမျှ လိုက်လုပ်ပေးရမယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်လိုအပ်ချက်ကို လုံးဝစွန့်ပစ်ရမယ်လို့လည်း မဆိုလိုဘူး။ ကိုယ်လည်း လူ၊ သူလည်း လူ။ ကိုယ်မှာလည်း လိုအပ်ချက်ရှိတယ်၊ သူမှာလည်း လိုအပ်ချက်ရှိတယ်။ “ငါပဲရှိတယ်” ဆိုတဲ့အမြင်ကနေ “ငါတို့အတူရှိနေကြတယ်” ဆိုတဲ့အမြင်ဆီ ရောက်လာခြင်း က ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ရဲ့ အစပါပဲ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က အိမ်ထောင်ရှင်လူနေမှုဘဝနဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးကို ပြောကြားတော်မူရာမှာ မိတ်ဆွေ၊ အပေါင်းအသင်းတို့ကို တစ်ဖက်တည်း အကျိုးယူရမယ့်သူတွေအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပြန်အလှန် စောင့်ရှောက်ရမယ့် ဆက်ဆံရေးအဖြစ် ရှင်းလင်းတော်မူပါတယ်။ သိင်္ဂါလသုတ်မှာ မိတ်ဆွေ၊ အပေါင်းအသင်းတို့အပေါ် ပေးကမ်းခြင်း၊ ချိုသာစွာပြောဆိုခြင်း၊ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ မျှမျှတတ ဆက်ဆံခြင်းနဲ့ လှည့်စားမှုမရှိဘဲ ရိုးသားခြင်းတို့ဖြင့် ဆက်ဆံရန် ဖော်ပြထားပါတယ်။2
ဒီအချက်ကို ဦးဇင်းတို့ အခန်းဖော်တွေဆီ ပြန်ချိတ်ကြည့်ရအောင်။
အခန်းဖော်ဆိုတာ ဘာလဲ။ နေရာတစ်ခုတည်းကို မျှဝေနေတဲ့ လူနှစ်ယောက်၊ သုံးယောက်၊ လေးယောက်ပါ။ အဲဒီတော့ အတူနေတဲ့ လူဟာ “ကိုယ်နဲ့မဆိုင်တဲ့သူ” မဟုတ်တော့ဘူး။ သူ့အပြုအမူက ကိုယ့်အပေါ် သက်ရောက်တယ်။ ကိုယ့်အပြုအမူကလည်း သူ့အပေါ် သက်ရောက်တယ်။
ဒီသဘောကို နားလည်သွားရင် ပေးကမ်းခြင်းဆိုတာ ပိုက်ဆံပေးတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။ ကိုယ်အဆင်ပြေမှုတချို့ကို မျှဝေပေးတာလည်း ပေးကမ်းခြင်းပါပဲ။ ရေချိုးခန်းကို အကြာကြီးသုံးချင်ပေမယ့် နောက်လူသွားရမယ့်အချိန်ရှိတာသိရင် နည်းနည်းမြန်ပေးတာ၊ ကိုယ်စားပြီး ပန်းကန်ကို မထားခဲ့ဘဲ ဆေးထားတာ၊ သူအလုပ်ခေါ်ဆိုမှုလုပ်နေချိန် ကိုယ့်အသံနည်းနည်းလျှော့တာ၊ စာမေးပွဲနီးနေသူကို အခန်းအေးအေးချမ်းချမ်းနေလို့ရအောင် ကူညီပေးတာ—ဒါတွေလည်း လူမှုဘဝထဲက ပေးကမ်းခြင်းပဲ။
ပေးကမ်းတာမှာ ငွေမပါပေမယ့် “ကိုယ့်အဆင်ပြေမှုလေးတစ်စိတ်ကို သူ့အေးချမ်းမှုအတွက် နောက်ဆုတ်ပေးခြင်း” ပါလာရင် အဲဒါက အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သင်္ဂဟသုတ်မှာလည်း လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းပေါင်းစည်းပေးနိုင်တဲ့ အကြောင်းတရားလေးပါးအဖြစ် ပေးကမ်းခြင်း၊ ချိုသာနှစ်သက်ဖွယ် ပြောဆိုခြင်း၊ အကျိုးဆောင်ခြင်းနဲ့ မျှတစွာဆက်ဆံခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီတရားလေးပါးကို ရထားဘီးလည်နိုင်အောင် ထိန်းပေးတဲ့ အချက်အချာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ထားပါတယ်။3
ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်… အတူနေရာမှာ ပြဿနာဖြစ်တဲ့အခါ အဲဒီလေးချက်ထဲက ဘယ်အချက်ပျောက်သွားလဲ။
တစ်ခါတလေ ပေးကမ်းမှု ပျောက်တယ်။ “ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အချိန်၊ ငါ့နေရာ၊ ငါ့အဆင်ပြေမှု” လို့ပဲ တွေးတယ်။
တစ်ခါတလေ ချိုသာတဲ့စကား ပျောက်တယ်။ အမှန်ပြောနေပေမယ့် စကားက ဓားလိုဖြစ်နေတယ်။
တစ်ခါတလေ အကျိုးဆောင်မှု ပျောက်တယ်။ ကိုယ့်အလုပ်ပြီးရင် ပြီးပြီ၊ အများသုံးနေရာဘယ်လိုဖြစ်နေဖြစ်နေ ဂရုမစိုက်တော့ဘူး။
တစ်ခါတလေ မျှတမှု ပျောက်တယ်။ ကိုယ်လုပ်တာကို “အသေးလေးပဲ” လို့ပြောပြီး သူလုပ်တာကိုတော့ “ဘာကြောင့်အမြဲဒီလိုလုပ်နေတာလဲ” လို့ ကြီးကြီးမားမား မြင်တတ်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့… လူ့စိတ်က ထူးတယ်။ ကိုယ့်အသံကျယ်တာကို ကိုယ်က မသိဘူး။ သူ့အသံကျယ်တာကိုတော့ ချက်ချင်းသိတယ်။ ကိုယ့်ပစ္စည်း ရှုပ်နေတာကို “နောက်မှရှင်းမယ်” လို့ ထားနိုင်တယ်။ သူ့ပစ္စည်း ရှုပ်နေတာကိုတော့ “စည်းကမ်းမရှိဘူး” လို့ အမည်တပ်ချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားအလုပ်လုပ်ရမှာပါ။
တရားဆိုတာ ဘုရားခန်းထဲမှာ ရှိခိုးနေတဲ့အချိန်ပဲ အသုံးချရတာ မဟုတ်ဘူး။ အိမ်သာသုံးပြီး ရေစင်အောင်မဆေးထားတဲ့အချိန်မှာတောင် တရားလိုတယ်။ ပန်းကန်တစ်လုံး မဆေးထားတာကြောင့် စိတ်တိုလာတဲ့အချိန်မှာ တရားလိုတယ်။ ကိုယ့်အစားအစာကို သူမေးမထားဘဲ ယူစားလိုက်တာတွေ့တဲ့အချိန်မှာ တရားလိုတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ တရားမရှိရင် ဘုရားကျောင်းရောက်မှ တရားရှိတာဟာ မလုံလောက်သေးဘူး။
ကိုယ်ချင်းစာတယ်ဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုသလဲ
ကိုယ်ချင်းစာတယ်ဆိုတာ ကိုယ့်နေရာကို စွန့်ပြီး တစ်ဖက်လူနေရာမှာ စိတ်နဲ့ခဏ သွားထိုင်ကြည့်တာပါ။
“ဒီအသံကို ငါအိပ်နေတုန်း ကြားရရင် ဘယ်လိုနေမလဲ။”
“ငါတစ်နေ့လုံး အလုပ်လုပ်ပြီး ပင်ပန်းပြန်လာတဲ့အခါ မီးဖိုချောင်ဒီလိုရှုပ်နေရင် ငါဘယ်လိုခံစားရမလဲ။”
“ငါ့ပစ္စည်းကို မမေးဘဲ ယူသုံးသွားရင် ငါအဆင်ပြေမလား။”
“ကိုယ်အေးချင်လို့ အဲယားကွန်းအရမ်းအေးထားတာကို တစ်ဖက်လူမခံနိုင်ရင် သူ့အခြေအနေကို ငါစဉ်းစားပေးဖူးလား။”
ဒီလို ပြန်မေးတတ်လာတာ ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ပါပဲ။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ဟာ စိတ်ဖတ်ပညာ မဟုတ်ဘူး။ တစ်ဖက်လူ ဘာလိုချင်လဲ ကိုယ်က အမြဲသိနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါကြောင့် အလိုက်သိမှုနဲ့ ပြောဆိုညှိနှိုင်းမှု နှစ်ခုလုံးလိုတယ်။
“သူသိမှာပဲ” လို့ မယူဆနဲ့။
“ငါ့ကို နားလည်သင့်တယ်” လို့ပဲ မမျှော်လင့်နဲ့။
ကိုယ်လိုအပ်တာကို ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး ပြောပါ။ သူလိုအပ်တာကိုလည်း မေးပါ။
အတူနေမှုမှာ လူတော်တော်များများ စိတ်ဆိုးကြတာက ပြဿနာကြီးလို့ မဟုတ်ဘူး။ မပြောဘဲ နားလည်စေချင်တာကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
ဥပမာအနေနဲ့ စိတ်ကူးယဉ်အခြေအနေတစ်ခု ယူကြည့်ကြစို့။
ကျောင်းသားသုံးယောက် အခန်းတစ်ခန်းမှာ နေကြတယ်လို့ ဆိုပါစို့။ တစ်ယောက်က မနက်စောစော အတန်းရှိလို့ ညဆယ်နာရီဆို အိပ်ချင်တယ်။ နောက်တစ်ယောက်က ညပိုင်းမှ စာဖတ်အားကောင်းတယ်။ တတိယတစ်ယောက်က မိသားစုနဲ့ ညတိုင်း ဖုန်းပြောလေ့ရှိတယ်။
ဘယ်သူမှ လူဆိုးမဟုတ်ဘူး။ သုံးယောက်လုံးရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေက တကယ်ရှိတယ်။
ပြဿနာက ဘယ်သူမှ မညှိဘဲ ကိုယ့်လိုအပ်ချက်ကို ကိုယ့်ဟာကို အပြည့်အသုံးချလိုက်တဲ့အခါ စတယ်။
ပထမလူက “ငါအိပ်ချင်တာ၊ မီးပိတ်” လို့ ချက်ချင်းပြောတယ်။
ဒုတိယလူက “ဒါကျောင်းသားအခန်း၊ စာဖတ်တာပဲ၊ ဘာဖြစ်လဲ” လို့ ပြန်ပြောတယ်။
တတိယလူက “ကိုယ့်မိသားစုနဲ့ ကိုယ်ဖုန်းပြောတာ ဘယ်သူ့ခွင့်တောင်းရမှာလဲ” ဆိုတယ်။
တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ စကားကို တစ်ဖက်ကနေကြည့်ရင် သူ့အကြောင်းနဲ့သူ မှန်သလိုရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် သုံးယောက်တစ်ခန်းတည်း နေတဲ့အခါ တစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ဟာ အခြားနှစ်ယောက်ရဲ့ အေးချမ်းမှုနဲ့ ထိတွေ့လာပြီ။
ဒါကြောင့် “ငါလုပ်ခွင့်ရှိသလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုပဲ မလုံလောက်ဘူး။
“ငါလုပ်တဲ့အရာကြောင့် အတူနေသူ ဘယ်လောက်ထိ သက်ရောက်မလဲ” ဆိုတဲ့ ဒုတိယမေးခွန်းပါ လိုပါတယ်။
ဒီဒုတိယမေးခွန်း ပေါ်လာတဲ့နေ့က စပြီး တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တဲ့စိတ် နည်းလာတယ်။
ကိုယ့်အခွင့်အရေးကိုပဲ အပြည့်ယူချင်တဲ့စိတ်
“ငါပေးထားတဲ့အခန်းခရှိတယ်၊ ငါသုံးချင်သလို သုံးမယ်။”
ဒီစကားမျိုး လူတွေပြောတတ်ကြတယ်။
ဟုတ်ပါတယ်။ ကိုယ်ပေးထားတဲ့ အခန်းခရှိတယ်။ ကိုယ့်မှာလည်း အခွင့်အရေးရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အခြားလူလည်း အခန်းခပေးထားတာပဲ။ သူ့မှာလည်း အခွင့်အရေးရှိတယ်။
တကယ်လို့ လူနှစ်ယောက်လုံးက “ငါ့အခွင့်အရေးကို ရာနှုန်းပြည့်ယူမယ်” လို့ပဲ တွေးရင် မျှဝေထားတဲ့နေရာမှာ အခွင့်အရေးနှစ်ခု တိုက်မိသွားမယ်။
အဲဒီတော့ လူမှုဘဝမှာ လွတ်လပ်ခွင့်တစ်ခုရှိတိုင်း ဉာဏ်ပညာနဲ့ စောင့်ထိန်းရမယ့် နယ်နိမိတ်တစ်ခုလည်း ရှိပါတယ်။
တရားအရကြည့်ရင် အဓိကပြဿနာက “အခွင့်အရေးရှိတာ” မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့အရာကိုသာ မြင်ပြီး အခြားသူကို မမြင်တော့တဲ့ စွဲလမ်းမှု ပါ။
“ငါအဆင်ပြေရင် ပြီးပြီ။”
“ငါမပင်ပန်းရင် ပြီးပြီ။”
“ငါမနက်ဖြန်မနက်စောစောထရမှာမဟုတ်ဘူး၊ သူထရတာ သူ့ကိစ္စပဲ။”
ဒီစိတ်လေးတွေကို မသတိထားရင် တဖြည်းဖြည်း စိတ်ထဲမှာ “ငါ” ကြီးလာတယ်။ “ငါတို့” ပျောက်လာတယ်။
အတူနေမှုမှာ “ငါ” လုံးဝပျောက်ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူးနော်။ ကိုယ့်ကျန်းမာရေး၊ ကိုယ့်လုံခြုံရေး၊ ကိုယ့်ပစ္စည်း၊ ကိုယ့်သီးသန့်နေရာ၊ ကိုယ့်အနားယူခွင့်—ဒါတွေလည်း စောင့်ရှောက်ရမယ်။ ဒါပေမယ့် “ငါ” နဲ့ “သူ” ကြားမှာ ဓမ္မက မျှတမှု ဖန်တီးပေးရမယ်။
ဒါဟာ သင်္ဂဟဝတ္ထုထဲက မျှတစွာ ဆက်ဆံခြင်းနဲ့ အလွန်နီးစပ်ပါတယ်။ ကိုယ်ကြိုက်တဲ့သူကိုပဲ အလိုက်သိပြီး မကြိုက်တဲ့သူကိုတော့ ဂရုမစိုက်တာမျိုး မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ်နဲ့သဘောတူသူကိုပဲ အဆင်ပြေစေပြီး သဘောမတူသူကိုတော့ “သူ့ကိစ္စ” လို့ မထားဘူး။ အတူနေသူဖြစ်နေသရွေ့ အချင်းချင်းရဲ့ အကျိုးအဆင်ပြေမှုကို အသိအမှတ်ပြုရတယ်။3
ပြဿနာပြောမယ့်အခါ စကားကို ဘယ်လိုပြောမလဲ
ဒကာ ဒကာမတို့… အတူနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံး တရားတစ်ခုက ဝါစာ ပါပဲ။
တစ်ယောက်က အမှားလုပ်တယ်။ ကိုယ်က မကျေနပ်ဘူး။ ပြောရမယ်။
ဒါပေမယ့် ပြောတယ်ဆိုတာ ဒေါသထွက်သမျှ လွှတ်ချလိုက်တာ မဟုတ်ဘူး။
အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားပြောမှုဆိုင်ရာ အခြေခံသဘောကို ရှင်းလင်းစွာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ မမှန်တဲ့စကား၊ အကျိုးမရှိတဲ့စကားကို နှစ်သက်သည်ဖြစ်စေ မနှစ်သက်သည်ဖြစ်စေ မပြောဘဲ၊ မှန်ကန်ပြီး အကျိုးရှိတဲ့အရာကို ပြောရာမှာလည်း သင့်တော်တဲ့အချိန်ကို သိတော်မူခြင်းကို ဖော်ပြပါတယ်။ အဲဒီစကားပြောမှုရဲ့ အခြေမှာ သတ္တဝါတွေအပေါ် စာနာမှုရှိကြောင်းလည်း သုတ်မှာ ရှင်းပြထားပါတယ်။4
ဒီအချက်ကို အခန်းဖော်နဲ့ ပြဿနာပြောတဲ့အခါ တိုက်ရိုက်သုံးလို့ရတယ်။
“မင်းက အမြဲညစ်ပတ်နေတာပဲ” ဆိုတာနဲ့—
“မနေ့ညကစားထားတဲ့ ပန်းကန်တွေ ဒီမနက်အထိ မဆေးရသေးတော့ မီးဖိုချောင်သုံးဖို့ အဆင်မပြေဖြစ်နေတယ်။ စားပြီးချိန်တိုင်း ကိုယ့်ပန်းကန်ကို ဆေးထားပေးလို့ရမလား”
ဆိုတာ မတူဘူး။
ပထမစကားက လူကို တိုက်ခိုက်တယ်။
ဒုတိယစကားက ပြဿနာကို ပြောတယ်။
“မင်းက အမြဲတမ်း တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တယ်” ဆိုရင် တစ်ဖက်လူက သူ့ကိုယ်သူ ကာကွယ်ဖို့ စတင်မယ်။
“ညဆယ့်နှစ်နာရီကျော် ဖုန်းပြောသံကျယ်နေလို့ ငါအိပ်မရဘူး။ ဆယ့်တစ်နာရီနောက်ပိုင်း နားကြပ်သုံးပြီး အသံနည်းနည်းလျှော့ပေးလို့ ရမလား”
လို့ဆိုရင် ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ အချက်ရှိလာတယ်။
အဲဒီတော့ ပြဿနာပြောတဲ့အခါ လူကို အမည်တပ်မလား၊ ဖြစ်ရပ်ကို ရှင်းပြမလား ဆိုတာ သတိထားရမယ်။
“မင်းက ညစ်ပတ်တယ်” ဟာ အမည်တပ်တာ။
“ရေချိုးခန်းသုံးပြီး ရေတွေကျန်နေတယ်” ဟာ ဖြစ်ရပ်ပြောတာ။
“မင်းက စည်းကမ်းမရှိဘူး” ဟာ အမည်တပ်တာ။
“အသုံးပြီးတဲ့ပစ္စည်းက နေရာမပြန်ရောက်ဘူး” ဟာ ဖြစ်ရပ်ပြောတာ။
“မင်းက ငါ့ကို မလေးစားဘူး” ဟာ တစ်ဖက်လူရဲ့ စိတ်ရင်းကို ကိုယ်က ဆုံးဖြတ်လိုက်တာ။
“ငါစာဖတ်နေချိန် အသံကျယ်လာတော့ အာရုံစိုက်ဖို့ ခက်သွားတယ်” ဟာ ကိုယ်တကယ်သိနိုင်တဲ့ အတွေ့အကြုံကို ပြောတာ။
သူတော်ကောင်းတို့… ဒီကွာခြားချက်လေးက အလွန်အရေးကြီးတယ်။
အမှန်ကို ပြောရမယ်။ အကျိုးရှိအောင် ပြောရမယ်။ အချိန်သင့်အောင် ပြောရမယ်။ စာနာစိတ်ကနေ ပြောရမယ်။4
မကျေနပ်တာ လေးလကြာပြီးမှ အကုန်စုပြီး ပြောလိုက်တာက အချိန်သင့်တာ မဟုတ်နိုင်ဘူး။
တစ်ဖက်လူ အလုပ်နောက်ကျနေပြီး တံခါးထွက်မယ့်အချိန် “ထိုင်ဦး၊ အခု အကုန်ရှင်းမယ်” ဆိုတာလည်း သင့်တော်တဲ့အချိန် မဟုတ်နိုင်ဘူး။
သူ့သူငယ်ချင်းတွေ ရှေ့မှာ အရှက်ရအောင် ပြောတာလည်း အကျိုးရှိတဲ့ ပြောနည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။
အွန်လိုင်းအဖွဲ့ထဲမှာ “တချို့လူတွေကတော့ ကိုယ်သုံးပြီး မရှင်းဘူးနော်” လို့ အမည်မတပ်ဘဲ သွယ်ဝိုက်တင်တာကလည်း တကယ့်ဖြေရှင်းမှု မဟုတ်ဘူး။
တစ်ယောက်ကို ပြောချင်တာ တစ်ယောက်ကို တိုက်ရိုက်၊ လေးလေးစားစား၊ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ပြောနိုင်တာဟာ တရားနဲ့နီးတယ်။
အခြားဝိနယဆိုင်ရာ သုတ်တစ်ခုမှာလည်း အခြားသူကို အပြစ်ထောက်ပြရာ၌ အချိန်မှန်ခြင်း၊ အမှန်အတိုင်းဖြစ်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းမှုမဟုတ်ဘဲ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်းနဲ့ အတွင်းဒေါသမထားဘဲ မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ပြောခြင်းတို့ကို အခြေခံအချက်များအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။5
ဒါကြောင့် မကျေနပ်ချက်တစ်ခု ပြောမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အရင်မေးပါ—
ဒီအချက် တကယ်မှန်သလား။
ငါကြားတာလား၊ ငါယူဆတာလား။
ဒီစကားက ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမလား၊ ဒေါသပဲ ထုတ်မလား။
အခုချိန်ဟာ ပြောဖို့ကောင်းတဲ့အချိန်လား။
ငါ့စိတ်ထဲမှာ သူ့ကို ကောင်းစေချင်တာရှိသလား၊ အရှက်ရစေချင်တာရှိသလား။
ဒီမေးခွန်းတွေကို တစ်မိနစ်လောက် မေးလိုက်ရင် ရန်ပွဲတော်တော်များများ မဖြစ်တော့ဘူး။
အလိုက်သိတယ်ဆိုတာ ခန့်မှန်းနေရတာမဟုတ်ဘူး
တစ်ချို့လူက “အလိုက်သိရမှာပေါ့၊ ပြောမှသိမယ်ဆို အလိုက်သိတာ ဘယ်ခေါ်တော့မလဲ” လို့ ပြောတတ်တယ်။
အလိုက်သိမှုက လိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အသက်အရွယ်၊ အိမ်ထောင်စုအလေ့အထ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ သန့်ရှင်းမှုသတ်မှတ်ချက်၊ အသံခံနိုင်မှု၊ အိပ်ချိန်၊ အလုပ်ချိန် မတူနိုင်ဘူး။
ကိုယ့်အိမ်မှာ ဖိနပ်ကို ဒီနေရာမှာထားတာ ပုံမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။ အခြားတစ်ယောက်ရဲ့အိမ်မှာ အဲဒီနေရာမှာ ဖိနပ်ထားတာ လုံးဝမလုပ်တဲ့အရာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ကိုယ့်အိမ်မှာ ညဆယ့်နှစ်နာရီအထိ လူတွေစကားပြောတာ ပုံမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။ အခြားသူ့အိမ်မှာ ညကိုးနာရီကျော်ဆို အိမ်လုံးတိတ်တိတ်နေတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီတော့ “ငါ့အတွက် ပုံမှန်” ဆိုတာ “လူတိုင်းအတွက် ပုံမှန်” မဟုတ်ဘူး။
ဒါကို သိလိုက်ရင် ကိုယ့်အလေ့အထကို လောကရဲ့စံတစ်ခုလို သတ်မှတ်ပြီး တစ်ဖက်လူကို အပြစ်တင်ချင်တဲ့စိတ် လျော့လာတယ်။
အတူနေစမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောထားသင့်တာတွေရှိတယ်။ အိပ်ချိန်ဘယ်လောက်လဲ။ ညဘယ်အချိန်နောက်ပိုင်း အသံလျှော့မလဲ။ သန့်ရှင်းရေးကို ဘယ်လိုခွဲမလဲ။ အများသုံးပစ္စည်းနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်း ဘယ်လိုခွဲမလဲ။ အစားအစာ ယူစားလို့ရသလား။ ဧည့်သည်ခေါ်ရင် ကြိုပြောမလား။ လျှပ်စစ်၊ ရေ၊ အင်တာနက် စရိတ်ကို ဘယ်လိုခွဲမလဲ။ အခန်းအပူအအေး ဘယ်လိုညှိမလဲ။
ဒီအရာတွေကို ပြောထားတာ “မေတ္တာမရှိလို့ စည်းကမ်းများတာ” မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ ရှင်းလင်းတဲ့ သဘောတူညီချက်ကပဲ မေတ္တာကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
မသိတာနည်းသွားတယ်။
ခန့်မှန်းရတာနည်းသွားတယ်။
တိတ်တိတ်လေး မကျေနပ်နေရတာနည်းသွားတယ်။
ကိုယ့်နယ်နိမိတ်နဲ့ သူ့နယ်နိမိတ် နှစ်ဖက်စလုံး ပိုရှင်းသွားတယ်။
စာနာမှုဆိုတာ မတရားတာကို ခံနေရမယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး
ဒီနေရာမှာ တစ်ချက်အထူးသတိထားရမယ်။
မေတ္တာထား၊ သည်းခံ၊ ကိုယ်ချင်းစာဆိုတာကြားပြီး တစ်ချို့က “ဒါဆို ကိုယ်ပဲ အမြဲအလျှော့ပေးနေရမှာလား” လို့ မေးနိုင်တယ်။
မဟုတ်ပါဘူး။
စာနာမှုဟာ ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ နယ်နိမိတ်ကို ဖျက်သိမ်းတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ဖက်လူက ကိုယ့်ပစ္စည်းကို မေးမထားဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ ယူတယ်ဆိုရင် ပြောရမယ်။
ငွေကြေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်ကို မလိုက်နာရင် ရှင်းရမယ်။
ကိုယ်အိပ်နေချိန် အမြဲနှောင့်ယှက်နေရင် အချိန်သတ်မှတ်ရမယ်။
အခန်းထဲကို မသိသူတွေ မကြာခဏ ခေါ်လာလို့ ကိုယ်မလုံခြုံဘူးဆိုရင် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရမယ်။
စာနာမှုက “မင်းလုပ်သမျှ ငါခံမယ်” မဟုတ်ဘူး။
စာနာမှုက “မင်းကို ရန်သူမဖြစ်စေဘဲ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမယ်” ဆိုတာပါ။
သည်းခံခြင်းဆိုတာလည်း စိတ်ထဲမှာ အမုန်းတွေ အနှစ်နှစ်အလလ သိမ်းထားပြီး အပြင်မှာသာ ပြုံးပြနေတာ မဟုတ်ဘူး။
အဲဒါကို သည်းခံခြင်းထက် ဖိနှိပ်ထားခြင်းလို့ ပြောရမယ်။
တရားနဲ့ကိုက်ညီတဲ့ သည်းခံမှုက—ဒေါသရဲ့ ပထမလှိုင်းနဲ့ မပြောသေးဘူး။ စိတ်တည်အောင်လုပ်တယ်။ ပြီးမှ အမှန်ကို အကျိုးရှိအောင် ပြောတယ်။
တစ်ဖက်လူက ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်းပြောလာရင်
ဦးဇင်းတို့ အားလုံး သိကြတယ်။ ကိုယ်က အေးအေးဆေးဆေးပြောချင်တယ်၊ တစ်ဖက်လူက ဒေါသနဲ့ပြန်လာတာလည်း ရှိနိုင်တယ်။
“မင်းကပဲ အမြဲပြဿနာရှာနေတာ။”
“ငါဘယ်လိုနေနေ မင်းနဲ့မဆိုင်ဘူး။”
“မကြိုက်ရင် ပြောင်းနေ။”
ဒီလို စကားကြားရတဲ့အခါ ဘယ်သူမဆို စိတ်ထိခိုက်တတ်တယ်။
ကကုစူပမသုတ်မှာ အခြားသူတွေရဲ့ စကားမျိုးစုံကို ကြုံတွေ့ရသော်လည်း စိတ်ကို ဒေါသမလွှမ်းမိုးစေဖို့၊ မကောင်းတဲ့စကား မပြောဖို့၊ အကျိုးလိုလားတဲ့ ကရုဏာနဲ့ မေတ္တာစိတ်ကို ထိန်းသိမ်းဖို့ လေ့ကျင့်ရန် အလွန်မြင့်မားတဲ့ စံနှုန်းနဲ့ ဆုံးမထားပါတယ်။ သုတ်ရဲ့ အဆုံးပိုင်းမှာပင် အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ထိခိုက်မှုကြုံရသော်လည်း အမုန်းစိတ်မမွေးဖို့ သင်ကြားထားပါတယ်။6
ဦးဇင်းတို့က ဒီတရားကို အခန်းဖော်က စကားနည်းနည်းမကောင်းပြောတာနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို နှိပ်စက်ဖို့ သုံးတာ မဟုတ်ဘူး။
“သူက ဘာလုပ်လုပ် ခံရမယ်” လို့ သဘောမထားရဘူး။
သင်ခန်းစာက ဘာလဲဆိုတော့—
တစ်ဖက်လူရဲ့ ဒေါသက ကိုယ့်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်သွားခွင့် မပေးနဲ့။
သူအသံမြှင့်လို့ ကိုယ်အသံနှစ်ဆမြှင့်ရမယ်ဆိုတဲ့ နိယာမ မရှိဘူး။
သူမကောင်းပြောလို့ ကိုယ်လည်း ပိုမကောင်းပြောမှ မျှတမယ်ဆိုတဲ့ တရား မရှိဘူး။
သူတစ်ခုမှားလို့ ကိုယ်နှစ်ခုမှားလိုက်ရင် ဖြေရှင်းချက်မဟုတ်ဘူး။
တစ်ယောက်မီးလောင်နေတဲ့အခါ နောက်တစ်ယောက်က ဓာတ်ဆီမယူသွားဘဲ ရေယူသွားနိုင်ဖို့ တရားသင်ရတာပါ။
ဒီနေရာမှာ ခဏနားပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။
ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်လာရင် ကိုယ်က မီးကို ငြိမ်းတဲ့သူလား။
မီးကို ပိုကြီးအောင် လုပ်တဲ့သူလား။
တစ်ဖက်က စကားတစ်ခွန်းပြောတာကို ကိုယ်က တစ်နေ့လုံး ပြန်တွေးပြီး မီးမွေးနေသလား။
“သူအဲဒီနေ့ ငါ့ကို ဒီလိုပြောခဲ့တယ်။”
“သူဒီလိုလုပ်ခဲ့တယ်။”
“ငါ မမေ့ဘူး။”
ဒီလို မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ စိတ်က ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပဲ ပူစေတယ်။
မကျေနပ်မှုကို စိတ်ထဲမှာ မွေးထားခြင်း
အတူနေရာမှာ အကြီးဆုံးပြဿနာတစ်ခုက အဖြစ်အပျက်ထက် မကျေနပ်ချက်ကို ထပ်ခါထပ်ခါပြန်မွေးခြင်း ပါ။
ပန်းကန်တစ်လုံး မဆေးထားတာက ဆယ်မိနစ်လောက်အလုပ်ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် “သူက အမြဲဒီလိုပဲ၊ သူငါ့ကို မလေးစားဘူး၊ သူတစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တယ်” လို့ တစ်ညလုံးပြန်တွေးနေလိုက်ရင် အဲဒီပန်းကန်တစ်လုံးက စိတ်ထဲမှာ သုံးနာရီလောက် နေရာယူသွားတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ မုန်းတီးမကျေနပ်စိတ်ပေါ်လာတဲ့အခါ ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့နည်းများအဖြစ် မေတ္တာပွားခြင်း၊ ကရုဏာပွားခြင်း၊ ဥပေက္ခာထားခြင်း၊ တချို့ကိစ္စကို မအာရုံပြုဘဲ ခဏထားနိုင်ခြင်းနဲ့ ကိုယ်စီကိုယ့်ကံ၏ အရှင်ဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။7
ဒီတရားက အလွန်လက်တွေ့ကျတယ်။
တစ်ခါတလေ တစ်ဖက်လူကို မေတ္တာထားကြည့်ရတယ်။
“သူလည်း အဆင်ပြေပါစေ။ သူလည်း ပင်ပန်းနေနိုင်တယ်။ သူလည်း သင်ယူနေတဲ့ လူတစ်ယောက်ပဲ။”
တစ်ခါတလေ ကရုဏာထားကြည့်ရတယ်။
“သူ့အပြုအမူ မကောင်းတာကို မှန်တယ်လို့ လက်ခံတာမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီလူလည်း စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ အလေ့အထတွေ၊ မသိမှုတွေထဲက လှုပ်ရှားနေတာဖြစ်နိုင်တယ်။”
တစ်ခါတလေ ဥပေက္ခာထားရတယ်။
အသေးအဖွဲအရာတိုင်းကို မတိုက်ရဘူး။
ဖိနပ်တစ်ရံ နည်းနည်းစောင်းနေတာကို တွေ့တိုင်း အစည်းအဝေးခေါ်ရင် အတူနေရတာ အလွန်ပင်ပန်းသွားမယ်။
တချို့အရာက ပြောရမယ်။
တချို့အရာက မပြောလည်း ရတယ်။
တချို့အရာက အခုမပြောဘဲ စိတ်တည်ချိန်မှ ပြောရတယ်။
တချို့အရာက သူ့တာဝန်၊ သူ့အကျိုးအပြစ်၊ ကိုယ်က အမြဲထိန်းချုပ်လို့မရဘူးဆိုတာ လွှတ်ထားရတယ်။
ဉာဏ်ပညာဆိုတာ အရာအားလုံးကို ပြင်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
ဘာကိုပြင်ရမလဲ၊ ဘာကိုလက်ခံရမလဲ၊ ဘာကိုနယ်နိမိတ်ထားရမလဲ၊ ဘာကိုလွှတ်ထားရမလဲ သိခြင်း လည်း ဉာဏ်ပညာပါပဲ။
လူတစ်ယောက်ကို သူ့အမှားတစ်ခုတည်းနဲ့ မသတ်မှတ်နဲ့
တစ်နေ့နေ့မှာ အတူနေသူကို မုန်းလာတဲ့အခါ စိတ်က ထူးခြားတယ်။
သူ့ကောင်းချက်တွေ အကုန်ပျောက်သွားတယ်။
အမှားပဲ မြင်တော့တယ်။
သူတစ်ခါ ပန်းကန်မဆေးရင် “အမြဲမဆေးဘူး” လို့ ဖြစ်လာတယ်။
သူတစ်ည အသံကျယ်ရင် “အမြဲဆူညံနေတယ်” ဖြစ်လာတယ်။
သူတစ်ခါမေ့ရင် “ဘယ်တော့မှ မမှတ်ဘူး” ဖြစ်လာတယ်။
ဒီလို စကားထဲမှာ “အမြဲ၊ ဘယ်တော့မှ၊ အကုန်၊ လုံးဝ” ဆိုတဲ့ စကားတွေ ပေါ်လာပြီဆိုရင် စိတ်က အဖြစ်မှန်ထက် ပိုကြီးအောင် ဆွဲချဲ့နေသလား ပြန်စစ်ဖို့လိုတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် နောက်ထပ်သုတ်တစ်ခုမှာ မကျေနပ်တဲ့သူတစ်ယောက်ကို ကြည့်ရာ၌ သူ့မှာ မသန့်စင်တဲ့အပြုအမူ ရှိသော်လည်း သန့်စင်ကောင်းမွန်တဲ့ အခြားအပိုင်းကို ရှာကြည့်နိုင်ဖို့ သာဓကအမျိုးမျိုးနဲ့ သင်ပေးထားပါတယ်။ ကိုယ်အမုန်းဖြစ်နေသူကို မကောင်းချက်တစ်ခုတည်းနဲ့ ပြည့်စုံသတ်မှတ်မထားဘဲ ကောင်းမွန်နေသေးတဲ့အချက်ကို အာရုံပြုနိုင်ဖို့ သင်ကြားချက်ဖြစ်ပါတယ်။8
ဒါဟာ အမှားကို ဖုံးကွယ်တာ မဟုတ်ဘူး။
အမှားကို အမှားလို့ သိတယ်။
ဒါပေမယ့် လူတစ်ယောက်လုံးကို အမှားနဲ့ တစ်သားတည်း မလုပ်ဘူး။
“သူ့မှာ ဒီအလေ့အထက အဆင်မပြေဘူး” နဲ့—
“သူဟာ အဆင်မပြေတဲ့လူပဲ”
ဆိုတာ အလွန်ကွာတယ်။
ပထမအမြင်မှာ ပြင်လို့ရတဲ့ အပြုအမူရှိတယ်။
ဒုတိယအမြင်မှာ လူကို တံဆိပ်တပ်လိုက်ပြီ။
လူကို တံဆိပ်တပ်လိုက်ရင် စကားပြောဖို့ ခက်သွားတယ်။ သဘောတူညီမှုလုပ်ဖို့ ခက်သွားတယ်။ သူပြောင်းသွားလည်း ကိုယ်က မမြင်တော့ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့… ကိုယ်လည်း ကိုယ့်အမှားတစ်ခုတည်းနဲ့ တခြားသူတွေ ကိုယ့်ဘဝတစ်ခုလုံးကို ဆုံးဖြတ်လိုက်တာ မလိုချင်ဘူးမဟုတ်လား။
ဒါဆို သူ့ကိုလည်း အဲဒီအခွင့်အရေးလေး ပေးရမယ်။
“လွယ်လွယ်ကူကူ အတူနေလို့ရတဲ့သူ” ဖြစ်လာဖို့
မေတ္တာသုတ်မှာ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရည်မှန်းသူ၏ အရည်အသွေးတွေထဲမှာ ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ မာန်မာနမကြီးခြင်း၊ လိုအပ်ချက်မများခြင်း၊ ထောက်ပံ့ရလွယ်ခြင်း၊ ယဉ်ကျေးခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး မလှည့်စားရန်၊ မထီမဲ့မြင်မပြုရန်၊ ဒေါသကြောင့် သူတစ်ပါးနာကျင်စေလိုတဲ့စိတ် မမွေးရန်လည်း ဆုံးမထားပါတယ်။9
ဒီတရားကို အတူနေဘဝမှာ သုံးကြည့်ရင် မေးခွန်းလေးတစ်ခု ထွက်လာတယ်။
“ငါဟာ အတူနေရလွယ်တဲ့သူလား”
သူတစ်ပါးကိုပဲ မေးမနေနဲ့။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးကြည့်။
ကိုယ်နဲ့အတူနေရင် အခြားလူက အမြဲတမ်း ကိုယ့်နောက်က ပစ္စည်းလိုက်သိမ်းနေရသလား။
ကိုယ်နဲ့အတူနေရင် အခြားလူက အသံကိစ္စ အမြဲပြောနေရသလား။
ကိုယ်နဲ့အတူနေရင် စကားပြောရခက်သလား။ ပြဿနာတစ်ခုပြောလိုက်ရင် ချက်ချင်း စိတ်ကောက်သွားသလား။
ကိုယ်မှားရင် “ဆောရီး” ဆိုတာ ပြောနိုင်သလား။
ကိုယ်ပြောပြီးသား ကတိလေးတွေ မှတ်မိသလား။
သူ့ပစ္စည်းနဲ့ ကိုယ့်ပစ္စည်းကို ခွဲတတ်သလား။
သူနားချင်ချိန်ကိုလည်း ကိုယ်သိသလား။
အတူနေသူတစ်ယောက်အဖြစ် ကိုယ့်ရဲ့ အလေ့အထတွေကို ကိုယ်က ဘယ်လောက်တာဝန်ယူထားသလဲ။
ဘုရားတရားနာတာဟာ “သူများဘယ်လိုနေရမယ်” သိဖို့ထက် “ကိုယ်ဘယ်လိုပြောင်းရမယ်” သိဖို့ ပိုအရေးကြီးပါတယ်။
အခန်းတစ်ခန်းက လှေတစ်စင်းလို
ဦးဇင်း ဥပမာလေးတစ်ခု ပြောမယ်။
လူနှစ်ယောက် လှေငယ်တစ်စင်းပေါ် အတူထိုင်နေကြတယ်လို့ စိတ်ကူးကြည့်ပါ။
တစ်ယောက်က “လှေရဲ့ ငါ့ဘက်ခြမ်းမှာ ငါကြိုက်သလို လှုပ်မယ်၊ မင်းနဲ့မဆိုင်ဘူး” လို့ ပြောလို့မရဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ။
သူ့လှုပ်ရှားမှုက လှေတစ်စင်းလုံးရဲ့ တည်ငြိမ်မှုကို သက်ရောက်လို့ပါ။
အတူနေတဲ့အခန်းလည်း လှေအတိအကျ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီဥပမာက အရာနှစ်ခု တူတယ်လို့ သက်သေပြတာလည်း မဟုတ်ဘူး။ နားလည်အောင် နှိုင်းယှဉ်တာပါ။ တူတဲ့အချက်က မျှဝေထားတဲ့စနစ်ထဲမှာ တစ်ယောက်ရဲ့လုပ်ရပ်က အခြားသူကို သက်ရောက်နိုင်ခြင်း ပါပဲ။
ကိုယ်ဖွင့်တဲ့အသံဟာ ကိုယ့်နားထဲတင် မဆုံးဘူး။
ကိုယ်ထားခဲ့တဲ့အမှိုက်ဟာ ကိုယ့်ဘက်ခြမ်းထဲတင် မဆုံးဘူး။
ကိုယ်မပေးသေးတဲ့ အများသုံးစရိတ်က ကိုယ့်ပိုက်ဆံအိတ်ထဲတင် မဆုံးဘူး။
ကိုယ်ခေါ်လာတဲ့ဧည့်သည်က ကိုယ့်လူမှုဘဝထဲတင် မဆုံးဘူး။
အတူနေသူရဲ့ လုံခြုံရေး၊ အေးချမ်းရေး၊ အချိန်နဲ့ နေရာကိုပါ ထိတွေ့နိုင်တယ်။
ဒီအမြင်ရလာရင် “ငါ့ဘက်ခြမ်း” ဆိုတာထက် “ငါတို့မျှဝေနေတဲ့အရာ” ကို မြင်လာတယ်။
အစားအစာကိစ္စ
အတူနေသူတွေအကြား ပြဿနာလေးတွေထဲမှာ ရေခဲသေတ္တာကလည်း တရားသင်ပေးတတ်တယ်နော်။
ကိုယ်မဝယ်ထားတဲ့ နို့တစ်ဘူး၊ ဖျော်ရည်တစ်ဘူး၊ သစ်သီး၊ မုန့် စတာတွေ တွေ့တယ်။
“နည်းနည်းပဲ ယူတာ” လို့ ကိုယ်က တွေးတယ်။
ဒါပေမယ့် ပိုင်ရှင်က နောက်နေ့မနက်အတွက် သီးသန့်ထားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
“သူလည်း ငါ့ဟာစားတာပဲ” ဆိုပြီး ပြန်လုပ်ရင် အဲဒီအခန်းထဲမှာ စည်းကမ်းမရှိတဲ့ အပြန်အလှန်အကျိုးယူမှု ဖြစ်လာတယ်။
အလွယ်ဆုံးတရားက ဘာလဲ။
မပိုင်တာ မယူနဲ့။
မျှဝေသုံးဖို့ သဘောတူထားရင် မျှဝေ။
မသေချာရင် မေး။
ယူပြီးရင် ပြန်ဖြည့်ဖို့ သဘောတူထားရင် ပြန်ဖြည့်။
အဲဒါက ရိုးရိုးလေးပဲ။ ဒါပေမယ့် သီလရဲ့ အနံ့အသက်ပါနေတယ်။
တရားဟာ တစ်ခါတလေ အလွန်နက်နဲတဲ့ ဝိပဿနာမဟုတ်ဘူး။ သူများမုန့်ကို မမေးဘဲ မယူနိုင်ဖို့လည်း တရားလိုတယ်။
သန့်ရှင်းရေးကိစ္စ
တစ်ယောက်အတွက် “သန့်တယ်” ဆိုတဲ့အဆင့်နဲ့ တစ်ယောက်အတွက် “သန့်တယ်” ဆိုတဲ့အဆင့် မတူနိုင်ဘူး။
ဒီတော့ သန့်ရှင်းရေးပြဿနာကို ကိုယ်ကျင့်တရားအမည်တပ်တာထက် ရှင်းလင်းတဲ့လုပ်ဆောင်ချက်အဖြစ် သဘောတူတာ ပိုကောင်းတယ်။
“အခန်းသန့်ထားရမယ်” ဆိုတာ မရှင်းဘူး။
“စားပြီးတဲ့ပန်းကန်ကို ဒီနေ့အတွင်း ဆေးမယ်” ဆိုတာ ရှင်းတယ်။
“ရေချိုးခန်းသန့်ထားမယ်” ဆိုတာ မရှင်းဘူး။
“ရေချိုးပြီးရင် ကြမ်းပြင်ရေတွေ ရှင်းမယ်၊ ဆံပင်ကျန်တာ ဖယ်မယ်” ဆိုတာ ရှင်းတယ်။
“အခန်းကို မရှုပ်စေနဲ့” ဆိုတာ မရှင်းဘူး။
“အများသုံးလမ်းလျှောက်နေရာမှာ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်း မထားဘူး” ဆိုတာ ရှင်းတယ်။
စကားမရှင်းရင် လူတွေ သဘောမတူတာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်မတူတာကြောင့် ရန်ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အလိုက်သိမှုရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ ရှင်းလင်းမှုလည်း လိုတယ်။
အသံနဲ့ အလင်း
အသံဆိုတာ ထူးခြားပါတယ်။
ဖွင့်နေသူက ခဏကြာရင် အသံနဲ့ အကျွမ်းဝင်သွားတယ်။
မကြိုက်သူအတွက်တော့ အသံတစ်ချက်ချင်းက အာရုံပျက်စေနိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ ကိုယ်က “ဒီလောက်လေး ဘာဖြစ်လို့လဲ” ဆိုတဲ့ စကားကို သတိထားရမယ်။
ကိုယ်ခံနိုင်တာနဲ့ သူခံနိုင်တာ မတူနိုင်ဘူး။
အတူနေရတာမှာ အကောင်းဆုံးစည်းကမ်းတစ်ခုက—ကိုယ်လုပ်နိုင်သလောက် အနှောင့်အယှက်ကို ကိုယ်ဘက်က အရင်လျှော့ပေးတာပါ။
နားကြပ်ရှိရင် နားကြပ်သုံးမယ်။
ဖုန်းပြောရင် ညနောက်ပိုင်း အသံလျှော့မယ်။
မနက်စောစောထရင် တံခါးမဆောင့်ဘူး။
သူအိပ်နေတုန်း မီးကြီးမဖွင့်နိုင်ရင် မီးငယ်သုံးမယ်။
ဒါဟာ ကိုယ့်လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဆုံးရှုံးတာလို့ မမြင်ဘဲ အခြားသူအေးချမ်းမှုကို တန်ဖိုးထားနိုင်တဲ့ စိတ်အင်အား လို့ မြင်ပါ။
ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်လုပ်နိုင်တာက အင်အားတစ်မျိုး။
လုပ်နိုင်ပေမယ့် သူတစ်ပါးအကျိုးကြောင့် မလုပ်ဘဲ ထိန်းနိုင်တာက ပိုမြင့်တဲ့ အင်အားတစ်မျိုး။
ငွေကြေးနဲ့ အများသုံးစရိတ်
အခန်းဖော်တွေအကြား စိတ်ပျက်စရာ အခြားတစ်ခုက အများသုံးစရိတ်ပါ။
လျှပ်စစ်၊ ရေ၊ အင်တာနက်၊ သန့်ရှင်းရေးပစ္စည်း၊ အများသုံးစားသောက်စရာ—ဘယ်လိုမျှဝေမလဲ ရှင်းမထားရင် စိတ်ထဲမှာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တွက်ချက်နေကြတတ်တယ်။
“သူက ပိုသုံးတယ်။”
“ငါက အမြဲဝယ်နေရတယ်။”
“သူက မပေးဘူး။”
တစ်ခါတလေ ပမာဏနည်းနည်းပဲ။ ဒါပေမယ့် ပြဿနာက ပိုက်ဆံပမာဏမဟုတ်ဘဲ မျှတမှုမခံစားရတာ ဖြစ်တတ်တယ်။
ဒါကြောင့် လွယ်တဲ့စာရင်းလေးထားပါ။
ဘယ်ဟာကို အညီခွဲမလဲ။
ဘယ်ဟာကို သုံးစွဲမှုအလိုက် ခွဲမလဲ။
ဘယ်နေ့မှာ ပေးမလဲ။
ဘယ်သူဝယ်ထားလဲ။
ရှင်းလင်းမှုဟာ သံသယကို လျော့စေတယ်။
ရိုးသားမှုဟာ မိတ်ဆွေဘဝကို ကာကွယ်ပေးတယ်။ သိင်္ဂါလသုတ်မှာ မိတ်ဆွေ၊ အပေါင်းအသင်းကို ဆက်ဆံရာတွင် ရိုးသားမှုနဲ့ မျှတစွာဆက်ဆံခြင်း ပါဝင်နေခြင်းဟာ ဒီနေရာမှာ အလွန်အဓိပ္ပာယ်ရှိပါတယ်။2
ဧည့်သည်ခေါ်ခြင်းနဲ့ သီးသန့်နေခွင့်
“ငါ့သူငယ်ချင်းကို ငါခေါ်တာပဲ” ဆိုတဲ့ အမြင်တစ်ခုရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် မျှဝေနေတဲ့အခန်းကို လူအသစ်ဝင်လာတာဟာ အခြားအတူနေသူရဲ့ သီးသန့်နေမှု၊ အဝတ်အစား၊ ပစ္စည်းလုံခြုံရေး၊ အနားယူခွင့်ကို သက်ရောက်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ကြိုပြောခြင်းဟာ ခွင့်တောင်းနေရတာလို့ပဲ မမြင်ပါနဲ့။
လေးစားခြင်း လို့ မြင်ပါ။
“ဒီည သူငယ်ချင်းတစ်ယောက် ခဏလာမယ်၊ အဆင်ပြေမလား”
ဆိုတဲ့ စကားလေးမှာ ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ရှိတယ်။
တစ်ဖက်ကလည်း အကြောင်းမရှိဘဲ အရာအားလုံးတားဖို့ မသင့်ဘူး။
အပြန်အလှန်မျှတမှုလိုတယ်။
အတူနေမှုဟာ တစ်ယောက်က အမိန့်ပေးပြီး တစ်ယောက်က လိုက်နာတဲ့ဆက်ဆံရေး မဖြစ်သင့်ဘူး။ အပြန်အလှန် သဘောတူညီပြီး တစ်ဦးရဲ့ နယ်နိမိတ်ကို တစ်ဦးသိတဲ့ ဆက်ဆံရေးဖြစ်သင့်တယ်။
အွန်လိုင်းအဖွဲ့ထဲမှာ စကားမပစ်နဲ့
ယနေ့ခေတ် အတူနေမှုမှာ အခန်းထဲမှာသာ ပြဿနာဖြစ်တာမဟုတ်ဘူး။ စာတိုအဖွဲ့ထဲမှာလည်း ဖြစ်တယ်။
အခန်းထဲမှာ မပြောရဲတာကို စာတိုပို့တယ်။
စာတိုမှာ အသံအနိမ့်အမြင့် မပါဘူး။
တစ်ယောက်က ရိုးရိုးရေးတာကို တစ်ယောက်က ရိုင်းတယ်ထင်နိုင်တယ်။
“ပန်းကန်ဆေးထားပါ” ဆိုတဲ့ စာတစ်ကြောင်းကိုပဲ အမျိုးမျိုးဖတ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် စိတ်တိုနေချိန် အရှည်ကြီး မရေးပါနဲ့။
အထူးသဖြင့် လူတစ်ယောက်ကို ရည်ညွှန်းပြီး အဖွဲ့ထဲက အခြားသူတွေရှေ့ အရှက်ရစေမယ့် စာမတင်ပါနဲ့။
စိတ်က တက်နေပြီဆိုရင် စာပို့မယ့်ခလုတ်ကို မနှိပ်သေးဘဲ ခဏထားပါ။
အသက်ရှူသုံးကြိမ်လောက် သတိထား။
နောက်တစ်ကြိမ် ဖတ်။
အမှန်လား။
အကျိုးရှိလား။
အချိန်သင့်လား။
ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမလား။
တစ်ဖက်လူကို ထိုးနှက်မလား။
အဘယရာဇကုမာရသုတ်ရဲ့ သဘောကို ယနေ့ စာတိုတစ်စောင်ပို့တဲ့အချိန်မှာပဲ သုံးလို့ရပါတယ်။4
တောင်းပန်တတ်တဲ့သူက ရှုံးသူမဟုတ်ဘူး
တစ်နေ့ ကိုယ်မှားသွားမယ်။
အတူနေသမျှ မမှားဘဲ မနေနိုင်ဘူး။
အသံကျယ်သွားမယ်။
မေ့သွားမယ်။
ပစ္စည်းနေရာမှားထားမယ်။
ကတိပျက်မယ်။
အချိန်မီ မရှင်းနိုင်ဘူး။
အဲဒီအချိန်မှာ “ဒါလေးနဲ့ ဘာဖြစ်တာလဲ” လို့ ကာကွယ်မနေဘဲ—
“ဒီကိစ္စမှာ ငါမေ့သွားတယ်။ မင်းအဆင်မပြေဖြစ်သွားတာ နားလည်တယ်။ နောက်တစ်ခါ ဒီလိုလုပ်မယ်”
လို့ ပြောနိုင်ရင် အဲဒါက ဆက်ဆံရေးအင်အားပါ။
တောင်းပန်ခြင်းမှာ အပိုင်းသုံးပိုင်းထားကြည့်ပါ။
ကိုယ်လုပ်ခဲ့တာကို ဝန်ခံ။
သူ့အပေါ် သက်ရောက်မှုကို အသိအမှတ်ပြု။
နောက်တစ်ခါ ဘယ်လိုပြင်မလဲ ပြော။
“စိတ်မကောင်းပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် မင်းကလည်း…” ဆိုပြီး စကားလယ်မှာ ပြန်တိုက်ခိုက်လိုက်ရင် တောင်းပန်မှု ပျက်သွားတယ်။
ကိုယ်မှားတာကို ကိုယ်တိတိကျကျ ဝန်ခံနိုင်တာဟာ မာနနည်းလာတဲ့ အလေ့အကျင့်ပါ။
တစ်ဖက်လူ တောင်းပန်လာရင်
သူတောင်းပန်လာတာကိုလည်း မာနနဲ့ မဖိနဲ့။
“အခုမှ သိလား။”
“မင်းက ဒါပဲ အမြဲပြောတာ။”
“ဘယ်တော့မှ မပြောင်းဘူး။”
ဆိုပြီး လမ်းပိတ်လိုက်ရင် ပြောင်းလဲဖို့ကြိုးစားနေတဲ့သူ စိတ်ပျက်နိုင်တယ်။
တောင်းပန်လိုက်တာနဲ့ အားလုံးချက်ချင်း မေ့ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
ယုံကြည်မှုကျိုးသွားရင် ပြန်တည်ဆောက်ဖို့ အချိန်လိုတတ်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်က တကယ်ပြင်နေတယ်ဆိုရင် ပြောင်းလဲမှုကို မြင်နိုင်ဖို့လည်း ကိုယ်ဘက်က စိတ်ပွင့်ထားရမယ်။
အတိတ်ကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ကိုင်ထားတာနဲ့ လက်နက်အဖြစ် ကိုင်ထားတာ မတူဘူး။
သင်ခန်းစာအဖြစ်ကိုင်ထားရင် အနာဂတ်က ပိုကောင်းလာတယ်။
လက်နက်အဖြစ်ကိုင်ထားရင် ရန်ဖြစ်တိုင်း အဟောင်းတွေ အကုန်ပြန်ထုတ်မယ်။
တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မတူတာကို ခွင့်ပြုပါ
လူနှစ်ယောက် အတူနေတယ်ဆိုတာ လူနှစ်ယောက် အတူတူဖြစ်သွားရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
တစ်ယောက် တိတ်ဆိတ်တယ်။
တစ်ယောက် စကားများတယ်။
တစ်ယောက် စနစ်တကျ။
တစ်ယောက် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး။
တစ်ယောက် ညပိုင်းအလုပ်လုပ်တယ်။
တစ်ယောက် မနက်ပိုင်းအလုပ်လုပ်တယ်။
တစ်ယောက် လူခေါ်ရတာကြိုက်တယ်။
တစ်ယောက် ကိုယ်ပိုင်နေချိန်ကို ကြိုက်တယ်။
အတူနေလို့ရဖို့ အားလုံးအတူတူဖြစ်စရာမလိုဘူး။
မတူတာတွေ အချင်းချင်း မထိခိုက်အောင် စီမံတတ်ဖို့ပဲ လိုတယ်။
ဒီစကားလေး အရေးကြီးတယ်။
မတူတာဟာ ပြဿနာ မဟုတ်ဘူး။
မတူတာကို “ငါ့လိုမဟုတ်လို့ မှားတယ်” လို့ သတ်မှတ်တဲ့အခါ ပြဿနာဖြစ်တယ်။
မေတ္တာနဲ့ ချစ်ခင်မှု မတူတဲ့အပိုင်း
အတူနေသူကို ကိုယ်ချစ်စရာမလိုဘူး။
သူနဲ့ အရင်းနှီးဆုံးမိတ်ဆွေ ဖြစ်စရာလည်း မလိုဘူး။
တချို့အခန်းဖော်တွေက အကျင့်မတူလို့ မိတ်ဆွေမဖြစ်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မေတ္တာထားလို့ ရတယ်။
မေတ္တာဆိုတာ “သူဟာ ငါကြိုက်တဲ့လူ” ဆိုတာထက် ပိုကျယ်တယ်။
“သူလည်း ချမ်းသာပါစေ။ ဘေးကင်းပါစေ။ ငါ့ကြောင့် မလိုအပ်ဘဲ မပင်ပန်းပါစေနဲ့။ ငါလည်း သူ့ကြောင့် ဒေါသမီးမလောင်ဘဲ ဉာဏ်နဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်ပါစေ”
ဆိုတဲ့ စိတ်ထားမျိုးပါ။
မေတ္တာသုတ်မှာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မလှည့်စားဖို့၊ မထီမဲ့မြင်မပြုဖို့၊ ဒေါသနဲ့ မကျေနပ်မှုကြောင့် အချင်းချင်း ဒုက္ခရောက်စေချင်တဲ့စိတ် မမွေးဖို့ သတိပေးထားပါတယ်။9
ဒီတရားက အခန်းတစ်ခန်းထဲမှာ အလွန်အသုံးဝင်တယ်။
ကိုယ်နဲ့မတူတာကြောင့် မထီမဲ့မြင်မပြုနဲ့။
ကိုယ်လေ့လာမှုနည်းလမ်းနဲ့ မတူတာကြောင့် မနှိမ်နဲ့။
သူ့စီးပွားရေးအခြေအနေ၊ အလုပ်အကိုင်၊ လူမျိုး၊ နေရာ၊ ဘာသာစကား၊ ပညာရေး စတာတွေကြောင့် “ငါကပိုကောင်းတယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ မဆက်ဆံနဲ့။
အခန်းအရွယ်က တူသော်လည်း မာနအရွယ်က မတူရင် အတူနေရခက်တယ်။
မာနကို နည်းနည်းချလိုက်ရင် အခန်းက ပိုကျယ်လာသလို ခံစားရတယ်။
ရန်ကို ရန်နဲ့ ပြန်မငြိမ်းနိုင်ဘူး
ဓမ္မပဒအစပိုင်းမှာ အမုန်းတရားကို အမုန်းတရားဖြင့် ငြိမ်းနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ အမုန်းမထားခြင်းဖြင့်သာ ငြိမ်းနိုင်ကြောင်း၊ ထို့အပြင် လူတို့သည် မိမိတို့၏ဘဝသည် အဆုံးရှိကြောင်း သိမြင်လျှင် အငြင်းပွားမှုများ ငြိမ်းစေတတ်ကြောင်း သဘောတရားကို ဖော်ပြထားပါတယ်။10
ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီနေရာကနေ သံဝေဂလေး ယူကြည့်ပါ။
ကိုယ်အခု ရန်ဖြစ်နေတဲ့ အခန်းဖော်နဲ့ ဘယ်လောက်ကြာ အတူနေရမယ် မသိဘူး။
တစ်နှစ်လား။
နှစ်နှစ်လား။
ခြောက်လလား။
တစ်ချိန်ချိန်မှာ တစ်ယောက်တစ်နေရာ ကွဲသွားကြမယ်။
ဒီဘဝကြီးမှာတောင် လူတိုင်း အမြဲမနေရဘူး။
ဒီလောက်တိုတဲ့ အတူနေချိန်မှာ ပန်းကန်တစ်လုံးကြောင့် တစ်လကြာစကားမပြောဘဲ နေဖို့ တန်သလား။
မီးဖွင့်ထားတာကြောင့် အမုန်းတရားတစ်ခု မွေးပြီး လအတော်ကြာ သယ်သွားဖို့ တန်သလား။
အနိုင်ရဖို့ကြိုးစားရင်း စိတ်အေးချမ်းမှုရှုံးသွားတာ တန်သလား။
“ငါမှန်တယ်” ဆိုတာ သက်သေပြနိုင်ပေမယ့် အခန်းထဲဝင်တိုင်း စိတ်တင်းနေရရင် အဲဒီအနိုင်က အနိုင်လား။
ဒီမေးခွန်းကို သေချာစဉ်းစားပါ။
အငြင်းပွားရာမှာ အနိုင်ရတာနဲ့ ပြဿနာဖြေရှင်းတာ မတူဘူး
တစ်ခါတလေ လူတွေက ပြဿနာကို ဖြေရှင်းချင်တာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်မှန်ကြောင်း သက်သေပြချင်နေကြတယ်။
အရင်အဖြစ်အပျက်အကုန် စုတယ်။
စာတိုအဟောင်းတွေ ပြတယ်။
“ကြည့်၊ မင်းအဲဒီနေ့က ဒီလိုပြောခဲ့တယ်။”
“မဟုတ်ဘူး၊ မင်းကပဲ အရင်စတာ။”
ဘယ်သူအရင်စတာကို သက်သေပြပြီးလို့ ဘာဆက်လုပ်မလဲ။
အခန်းသန့်သွားမလား။
အသံလျှော့သွားမလား။
အိပ်ချိန်ညှိလို့ရသွားမလား။
မရဘူးဆိုရင် အဲဒီအငြင်းပွားမှုက အနိုင်ရှာတာဖြစ်ပြီး ဖြေရှင်းတာ မဟုတ်သေးဘူး။
အကောင်းဆုံးမေးခွန်းက—
“နောက်တစ်ခါ ဒီပြဿနာ မဖြစ်အောင် ငါတို့ဘာလုပ်မလဲ”
ပါပဲ။
အတိတ်က တာဝန်ကို သိဖို့လိုတယ်။
ဒါပေမယ့် အနာဂတ်အတွက် စည်းကမ်းမရှိရင် အတိတ်ကို အကြိမ်တစ်ရာဆွေးနွေးလည်း ထပ်ဖြစ်ဦးမယ်။
အတူနေသူနဲ့ တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် အေးအေးဆေးဆေးပြောနိုင်ရင်
ပြဿနာကြီးမှသာ စကားပြောမယ်ဆိုရင် စကားပြောတိုင်း ရန်ဖြစ်မယ့်အကြောင်းအရာ ဖြစ်လာတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် အတူနေသူအချင်းချင်း တစ်ခါတလေ မိနစ်အနည်းငယ် အေးအေးဆေးဆေး ပြန်မေးနိုင်ရင် ကောင်းတယ်။
“ဒီတစ်ပတ် အခန်းမှာ အဆင်မပြေတာ ဘာရှိလဲ။”
“ကိုယ်လုပ်ပေးရင် ပိုအဆင်ပြေမယ့်အရာ ဘာရှိလဲ။”
“လက်ရှိစည်းကမ်းထဲမှာ ပြင်ဖို့လိုတာ ဘာရှိလဲ။”
အဲဒီအချိန်မှာ တစ်ဖက်က ပြောလာရင် ချက်ချင်း မကာကွယ်နဲ့။
နားထောင်ပါ။
နားထောင်ခြင်းဆိုတာ သဘောတူခြင်း မဟုတ်ဘူး။
သူဘယ်လိုခံစားနေရတယ်ဆိုတာ အရင်သိအောင် နားထောင်တာပါ။
ပြီးမှ ကိုယ့်ဘက်ကို ပြောပါ။
လူတစ်ယောက်ဟာ မိမိစကားကို နားထောင်ခံရတယ်လို့ ခံစားရရင် သဘောမတူတဲ့အချက်ကိုတောင် အေးအေးဆေးဆေး ပြောနိုင်ခြေ ပိုများတယ်။
“ငါမလုပ်ရင် သူလည်း မလုပ်ဘူး” ဆိုတဲ့ စိတ်
အတူနေမှုမှာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ စိတ်တစ်ခုက—
“သူမလုပ်လို့ ငါလည်းမလုပ်ဘူး”
ဆိုတာပါ။
သူပန်းကန်မဆေးလို့ ကိုယ်လည်း မဆေးတော့ဘူး။
သူအမှိုက်မပစ်လို့ ကိုယ်လည်း ထားတယ်။
သူအသံကျယ်လို့ ကိုယ်လည်း ပိုကျယ်တယ်။
အဲဒီလိုဆိုရင် လူနှစ်ယောက်အတူ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားမယ်။
တစ်ဖက်လူရဲ့ အပြုအမူကို ကိုယ့်သီလရဲ့ အမိန့်ပေးသူ မလုပ်ပါနဲ့။
သူမလုပ်လည်း ကိုယ်လုပ်သင့်တာ ကိုယ်လုပ်။
သူမှားလည်း ကိုယ်မှားစရာမလိုဘူး။
တစ်ဖက်ကို ပြောရမယ့်အရာ ပြော။
နယ်နိမိတ်ထားရမယ့်အရာ ထား။
ဒါပေမယ့် “သူမှားလို့ ငါမှားခွင့်ရပြီ” ဆိုတဲ့ စိတ်ကို မပေးနဲ့။
အဲဒါဟာ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို တစ်ဖက်လူလက်ထဲ ထည့်ပေးတာနဲ့ တူတယ်။
သူကောင်းမှ ကိုယ်ကောင်းနိုင်မယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကောင်းမှုဟာ သူ့အပေါ် မှီခိုနေပြီ။
တရားကတော့ ကိုယ့်စိတ်အတွက် ကိုယ်တာဝန်ယူစေချင်တယ်။
ကိုယ်အဆင်ပြေအောင်နေရုံ မဟုတ်ဘဲ အခြားသူအတွက်လည်း အဆင်ပြေအောင်နေ
အတူနေမှုရဲ့ ရင့်ကျက်မှုကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ပြောရရင်—
“ငါဘယ်လိုနေရင် အဆင်ပြေမလဲ” ကနေ “ငါဘယ်လိုနေရင် ငါတို့နှစ်ယောက်စလုံး အဆင်ပြေမလဲ” ကို ရွှေ့နိုင်ခြင်း ပါပဲ။
အဲဒီမှာ လောဘနည်းလာတယ်။
ဒေါသနည်းလာတယ်။
မာနနည်းလာတယ်။
သတိပိုလာတယ်။
မေတ္တာပိုလာတယ်။
တရားဟာ အခန်းထဲဝင်လာတယ်။
အခန်းတစ်ခန်းဟာ တရားအားထုတ်ခန်းဖြစ်လာနိုင်တယ်။
သူများပစ္စည်း မမေးဘဲယူချင်တဲ့စိတ်ပေါ်လာတဲ့အခါ—သတိလေ့ကျင့်လို့ရတယ်။
အသံအကျယ်ကြီးဖွင့်ချင်တဲ့အခါ—ကိုယ်ချင်းစာလေ့ကျင့်လို့ရတယ်။
တစ်ဖက်လူပြောတာ မကြိုက်တဲ့အခါ—ဒေါသသတိထားလို့ရတယ်။
ကိုယ်မှားတာ ဝန်မခံချင်တဲ့အခါ—မာနကို မြင်လို့ရတယ်။
သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရမယ်ဆို ပျင်းလာတဲ့အခါ—တာဝန်ယူမှုကို လေ့ကျင့်လို့ရတယ်။
အဲဒီတော့ အခန်းဖော်က ကိုယ့်တရားအားထုတ်မှုကို တားနေသူလို့ပဲ မမြင်နဲ့။
တစ်ခါတလေ သူက ကိုယ့်စိတ်ထဲ ဘာရှိတယ်ဆိုတာ ပြပေးနေတဲ့ မှန်တစ်ချပ်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ခဏရပ်တတ်ခြင်း
အတူနေမှုကို အလွန်ကူညီပေးနိုင်တဲ့ အလေ့အကျင့်တစ်ခုက မတုံ့ပြန်ခင် ခဏရပ်ခြင်း ပါပဲ။
တံခါးဖွင့်လိုက်တယ်။ အခန်းရှုပ်နေတယ်။
စိတ်က ချက်ချင်း “သူကတော့…” လို့ စပြီ။
ဒီအချိန် သုံးစက္ကန့်လောက် ရပ်။
အသက်ရှူတာ သိ။
ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို သိ။
ရင်ပူနေသလား။
မျက်နှာတင်းနေသလား။
လက်ကို ဆုပ်ထားသလား။
စိတ်ထဲမှာ တစ်ဖက်လူကို အပြစ်တင်တဲ့ စကားတွေ အမြန်ပြေးနေသလား။
အရင်သိ။
သိပြီးမှ ကိုယ်လုပ်မယ့်အရာ ရွေး။
သတိမရှိရင် စိတ်က လမ်းဟောင်းအတိုင်း ပြေးမယ်။
ဒေါသ—စကားကြမ်း—ပြန်ဒေါသ—ရန်ပွဲ။
သတိဝင်လာရင် လမ်းကြားတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။
ဒေါသ—သတိ—ခဏရပ်—စကားရွေး—ဖြေရှင်းမှု။
ဒီ “သတိ” ဆိုတဲ့ နေရာလေးက လူမှုဆက်ဆံရေးရဲ့ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အလှည့်အပြောင်းပါ။
ညအိပ်မတိုင်မီ မေးရမယ့် မေးခွန်း
တစ်နေ့ကုန်ရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးကြည့်ပါ။
“ဒီနေ့ ငါ့ကြောင့် အတူနေသူ မလိုအပ်ဘဲ စိတ်ပင်ပန်းရတာ ရှိသလား။”
“ဒီနေ့ သူလုပ်ပေးခဲ့တာတစ်ခုကို ငါကျေးဇူးတင်ခဲ့သလား။”
“မကျေနပ်တာရှိရင် အပြစ်တင်စိတ်နဲ့ပဲ ထားသလား၊ အကျိုးရှိအောင် ပြောဖို့ စဉ်းစားထားသလား။”
“ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို အပြည့်ယူရင်း သူ့အခွင့်အရေးကို လျော့သွားစေခဲ့သလား။”
“ဒီနေ့ ငါ အတူနေရလွယ်တဲ့သူတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သလား။”
မေးခွန်းတွေ ရိုးတယ်။
ဒါပေမယ့် နေ့တိုင်းမေးနိုင်ရင် စိတ်ကို ပြောင်းတယ်။
ကျေးဇူးတင်စကားပြောပါ
အတူနေတာ ကြာလာရင် သူလုပ်ပေးတာတွေကို ပုံမှန်လို့ ထင်လာတတ်တယ်။
အမှိုက်ပစ်ထားတာ မမြင်ဘူး။
သန့်ရှင်းပေးထားတာ မမြင်ဘူး။
အများသုံးပစ္စည်း ဝယ်ထားတာ မမြင်ဘူး။
တံခါးပိတ်ပေးတာ မမြင်ဘူး။
အသံလျှော့ပေးထားတာ မမြင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် တစ်ခါမလုပ်တဲ့နေ့ ချက်ချင်းမြင်တယ်။
လူ့စိတ်ရဲ့ ဒီဘက်လိုက်မှုကို ကိုယ်က သတိနဲ့ ပြင်ရမယ်။
“ကျေးဇူးတင်တယ်၊ မနေ့က ငါနောက်ကျလာတော့ မီးဖိုချောင်ရှင်းထားပေးတာ အဆင်ပြေသွားတယ်။”
“ငါစာဖတ်နေလို့ အသံလျှော့ပေးတာ ကျေးဇူးတင်တယ်။”
“အများသုံးပစ္စည်းဝယ်ထားပေးတာ ကျေးဇူးပဲ။”
စကားလေးတစ်ကြောင်းဟာ ငွေမကုန်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဆက်ဆံရေးမှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
သိင်္ဂါလသုတ်နဲ့ သင်္ဂဟသုတ်နှစ်ခုစလုံးမှာ ချိုသာစွာပြောဆိုခြင်းကို လူမှုဆက်ဆံရေးထိန်းသိမ်းရေးရဲ့ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တွေ့နိုင်ပါတယ်။23
အရာအားလုံးကို သည်းခံဖို့ မလိုသလို အရာအားလုံးကို တိုက်ဖို့လည်း မလို
လူမှုဘဝမှာ အလယ်လမ်းလိုတယ်။
တစ်ဖက်မှာ—ဘာဖြစ်ဖြစ် မပြောဘဲ အကုန်ခံတယ်။
နောက်တစ်ဖက်မှာ—အသေးလေးတိုင်း ပြောတယ်။
ဖိနပ်တစ်ရံ လွဲနေရင် ပြော။
ခွက်တစ်ခွက် နေရာမတည့်ရင် ပြော။
တံခါးအနည်းငယ်ကျယ်ပိတ်ရင် ပြော။
အဲဒီလိုဆိုရင် အတူနေသူက အမြဲစစ်ဆေးခံနေရသလို ခံစားရနိုင်တယ်။
မေးရမယ့်မေးခွန်းက—
“ဒီအရာက တစ်ကြိမ်တည်းလား၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေလား။”
“အမှန်တကယ် အနှောင့်အယှက်ကြီးလား၊ ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ပုံစံမဟုတ်တာလား။”
“အခု ပြောရင် ကောင်းလာမလား။”
“နည်းနည်းလွှတ်ထားနိုင်လား။”
မေတ္တာရှိသလို ဉာဏ်ရှိဖို့လိုတယ်။
ကရုဏာရှိသလို နယ်နိမိတ်လည်း ရှိဖို့လိုတယ်။
အတူနေဖို့ တကယ်မကိုက်ညီတဲ့ အခြေအနေများ
တရားတော်နာပြီး “ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် မဖြစ်မနေ ဆက်အတူနေရမယ်” လို့ မယူဆပါနဲ့။
တစ်ချို့လူတွေရဲ့ အလုပ်အချိန်၊ အိပ်ချိန်၊ လုံခြုံရေးလိုအပ်ချက်၊ နေထိုင်ပုံတွေ အလွန်ကွာခြားလို့ မျှတတဲ့ညှိနှိုင်းမှုလုပ်ပြီးတဲ့နောက်မှာတောင် အတူနေဖို့ အဆင်မပြေနိုင်ဘူး။
တစ်ခါတလေ သီးခြားနေရာပြောင်းခြင်းက ရန်ဖြစ်ပြီး ဆက်နေတာထက် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပိုကောင်းနိုင်တယ်။
မေတ္တာဆိုတာ အနီးဆုံးမှာပဲ အမြဲနေရမယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
တချို့ဆက်ဆံရေးမှာ သင့်တော်တဲ့ အကွာအဝေးရှိခြင်းကလည်း မေတ္တာကို ကာကွယ်နိုင်တယ်။
အရေးကြီးတာက ထွက်ခွာရရင်တောင် မုန်းတီးအပြစ်တင်မှုနဲ့ မထွက်ဘဲ အဖြစ်မှန်ကို လက်ခံပြီး အတတ်နိုင်ဆုံး ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ပါ။
မေတ္တာအလေ့အကျင့်လေး
အခု တရားနာရင်း ခဏစိတ်လေးကို ငြိမ်ကြည့်ရအောင်။
အသက်ရှူတာလေး သိထားပါ။
ကိုယ့်အခန်းမှာ၊ ကိုယ့်အိမ်မှာ၊ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်မှာ ကိုယ်နဲ့အတူ နေထိုင်ရသူတစ်ယောက်ကို သတိရကြည့်ပါ။
အဆင်ပြေတဲ့သူ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဆင်မပြေတဲ့သူလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူ့မျက်နှာကို စိတ်ထဲမှာ သတိရပြီး—
“သူလည်း ချမ်းသာပါစေ။”
“သူလည်း ကိုယ်စိတ်အေးချမ်းပါစေ။”
“သူ့ဘဝမှာ ရှိနေတဲ့ ပင်ပန်းမှုတွေ နည်းပါစေ။”
“ငါ့ကြောင့်လည်း မလိုအပ်ဘဲ ပင်ပန်းရတာ မရှိပါစေနဲ့။”
လို့ စိတ်ထဲမှာ ဖြည်းဖြည်းထားကြည့်ပါ။
ပြီးရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေတ္တာထားပါ။
“ငါလည်း ချမ်းသာပါစေ။”
“ငါလည်း ဒေါသနဲ့ မပူပါစေနဲ့။”
“မကျေနပ်တဲ့အခါ စကားမှန်၊ စကားအကျိုးရှိ၊ အချိန်သင့်တဲ့ စကားကို ပြောနိုင်ပါစေ။”
“မှားတဲ့အခါ ဝန်ခံနိုင်ပါစေ။”
“သူမှားတဲ့အခါ အမုန်းမမွေးဘဲ နယ်နိမိတ်နဲ့ ဉာဏ်ပညာသုံးနိုင်ပါစေ။”
ဒီလိုမေတ္တာပွားတာဟာ ပြဿနာကို မှော်လို ပျောက်စေတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမယ့် ကိုယ့်စိတ်အနေအထား ကို ပြောင်းနိုင်တယ်။
အတူနေခြင်းက ကိုယ့်စိတ်ကို စစ်ဆေးပေးတဲ့ နေရာ
တစ်ယောက်တည်းနေတုန်း ကိုယ်က အလွန်သည်းခံတတ်တယ်လို့ ထင်ရလွယ်တယ်။
ဘယ်သူမှ မနှောင့်ယှက်လို့။
တစ်ယောက်တည်းနေတုန်း ကိုယ်က အလွန်သန့်ရှင်းတယ်လို့လည်း ထင်ရလွယ်တယ်။
ကိုယ့်စံနဲ့ ကိုယ်နေလို့။
တစ်ယောက်တည်းနေတုန်း ကိုယ်က မေတ္တာကြီးတယ်လို့ ထင်ရလွယ်တယ်။
ကိုယ့်အလိုနဲ့ တိုက်မိသူ မရှိလို့။
အတူနေပြီဆိုရင် ကိုယ့်စိတ်ကို သိလာတယ်။
အခြားသူက ကိုယ့်အလိုနဲ့ မကိုက်တဲ့အချိန်—
လောဘ ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။
ဒေါသ ဘယ်လောက်မြန်သလဲ။
“ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု ဘယ်လောက်ပြင်းသလဲ။
“ငါမှန်ရမယ်” ဆိုတဲ့ မာန ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။
မေတ္တာရှိသလား။
ကရုဏာရှိသလား။
နားထောင်နိုင်သလား။
တောင်းပန်နိုင်သလား။
ဒီအရာတွေ ထွက်လာတယ်။
ဒါကြောင့် အတူနေမှုဟာ လူမှုအရည်အချင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ကိလေသာကို ကိုယ်မြင်ရတဲ့ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်တယ်။
“ငါပဲ အလျှော့ပေးနေရတယ်” လို့ခံစားရရင်
တစ်ခါတလေ တရားနာသူတစ်ယောက်က—
“ကျွန်တော်ပဲ အမြဲနားလည်ပေးနေရတယ်။ သူက ဘာမှမပြောင်းဘူး”
လို့ ခံစားနိုင်တယ်။
ဒါဆို ကိုယ့်စာနာမှုကို မကျေနပ်မှုအသစ်ဖြစ်အောင် မထားပါနဲ့။
ပြန်ဆွေးနွေးရမယ်။
မျှတတဲ့ တာဝန်ခွဲဝေမှု ရှိမရှိ ကြည့်ရမယ်။
ပေးကမ်းခြင်းက တစ်ဖက်တည်း အမြဲပေးပြီး တစ်ဖက်တည်း အမြဲယူတာ မဟုတ်ဘူး။
သိင်္ဂါလသုတ်မှာတောင် မိတ်ဆွေဘဝကို အပြန်အလှန် စောင့်ရှောက်မှုရှိတဲ့ ဆက်ဆံရေးအဖြစ် ပြထားတာဖြစ်ပါတယ်။ မိတ်ဆွေက အခက်အခဲအချိန် မစွန့်ပစ်ခြင်း၊ အန္တရာယ်တွင် အားကိုးရာဖြစ်ခြင်း စတဲ့ အပြန်အလှန်အကျိုးပြုမှုများကို ဖော်ပြထားပါတယ်။2
ဒီတော့ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း အမြဲထမ်းနေရတဲ့ ဆက်ဆံရေးဆိုရင် အဲဒါကို မေတ္တာအမည်တပ်ပြီး ဖုံးမထားဘဲ အပြန်အလှန်တာဝန်အကြောင်း ပြောရမယ်။
လွတ်လပ်ခွင့်ရဲ့ အမြင့်ဆုံးပုံစံ
လူတွေက လွတ်လပ်ခွင့်ကို “ငါလုပ်ချင်တာ လုပ်လို့ရခြင်း” လို့ နားလည်လေ့ရှိတယ်။
တရားဘက်က နည်းနည်းပိုနက်အောင် ကြည့်ရအောင်။
ဒေါသပေါ်လာတာနဲ့ ချက်ချင်းပြန်ပြောရမှ ကိုယ်က လွတ်လပ်တာလား။
မဟုတ်ဘူး။ ဒေါသအမိန့်ကို နာခံနေရတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သီချင်းဖွင့်ချင်တာနဲ့ ဖွင့်ရမှ လွတ်လပ်တာလား။
မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်အလိုဆန္ဒကို မထိန်းနိုင်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူ့ပစ္စည်းလိုချင်တာနဲ့ ယူရမှ လွတ်လပ်တာလား။
မဟုတ်ဘူး။ လိုချင်စိတ်ရဲ့ ကျွန်ဖြစ်နေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
တကယ့်အတွင်းလွတ်လပ်မှုက—
လုပ်ချင်ပေမယ့် မသင့်တော်လို့ မလုပ်နိုင်ခြင်း။
ပြန်ပြောချင်ပေမယ့် ဒေါသစကားဖြစ်လို့ မပြောနိုင်ခြင်း။
အနိုင်ယူချင်ပေမယ့် ဆက်ဆံရေးအကျိုးကို မြင်ပြီး နားထောင်နိုင်ခြင်း။
ကိုယ်မှန်နေလည်း အချိန်မသင့်လို့ ခဏစောင့်နိုင်ခြင်း။
ဒါတွေက စိတ်ရဲ့ လွတ်လပ်မှုပါပဲ။
မကျေနပ်မှုနဲ့ အမုန်းဟာ ကိုယ့်အခန်းထဲမှာပဲ မနေရဘူး
အခန်းဖော်တစ်ယောက်ကို မုန်းလာပြီဆိုရင် တခြားနေရာထိ သယ်သွားတတ်တယ်။
အလုပ်သွားရင်း စိတ်ထဲတွေးတယ်။
စာသင်ခန်းထဲမှာ တွေးတယ်။
ဘုရားရှိခိုးနေတုန်းတောင် သူလုပ်ခဲ့တာ ပြန်ပေါ်လာတယ်။
သူက အခန်းထဲမှာ မရှိပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ သူနဲ့ ရန်ဖြစ်နေတုန်းပဲ။
ဒါဆို ဒုက္ခခံနေရတာ ဘယ်သူလဲ။
ကိုယ်ပဲ။
ဒါကြောင့် မကျေနပ်မှုကို ဖြေရှင်းတာဟာ တစ်ဖက်လူအတွက်သာ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်လွတ်မြောက်ဖို့လည်း ဖြစ်တယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ မကျေနပ်စိတ်ကို ဖယ်ရှားဖို့ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ဥပေက္ခာ စတဲ့ နည်းလမ်းတွေ ဖော်ပြထားတာဟာ ဒီအချက်အတွက် အထူးလက်တွေ့ကျပါတယ်။78
အတူနေရင်း ကျင့်နိုင်တဲ့ နေ့စဉ်အဓိဋ္ဌာန်
မနက်အိပ်ရာထတိုင်း ဒီလိုစိတ်ထားကြည့်ပါ။
“ဒီနေ့ ငါ့အဆင်ပြေမှုတစ်ခုတည်း မကြည့်ဘူး။ အတူနေသူရဲ့ အဆင်ပြေမှုကိုလည်း သတိထားမယ်။”
“မပိုင်တာ မယူဘူး။”
“ကိုယ်သုံးပြီးတာ ကိုယ်တာဝန်ယူမယ်။”
“ပြဿနာရှိရင် လူကိုမတိုက်ဘဲ ပြဿနာကို ပြောမယ်။”
“ဒေါသတက်နေတုန်း မဖြေရှင်းဘူး။”
“တစ်ဖက်လူကောင်းလုပ်ထားတာလည်း မြင်မယ်။”
“ကိုယ်မှားရင် ဝန်ခံမယ်။”
“ကိုယ့်အခွင့်အရေးနဲ့အတူ ကိုယ့်တာဝန်ကိုပါ သတိရမယ်။”
နေ့တိုင်း တစ်ပတ်လောက် လုပ်ကြည့်ရင် အခန်းဖော်မပြောင်းခင် ကိုယ့်စိတ်စပြောင်းလာမယ်။
တရားကျင့်တာဆိုတာ အမြဲမျက်စိမှိတ်ထိုင်နေရတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ တံခါးကို ဖြည်းဖြည်းပိတ်ခြင်းက တရားကျင့်ခြင်းဖြစ်တယ်။
တစ်ခါတလေ ပန်းကန်တစ်လုံးကို ကိုယ်တိုင်ဆေးခြင်းက တရားကျင့်ခြင်းဖြစ်တယ်။
တစ်ခါတလေ စိတ်တိုနေတဲ့စာကို မပို့ဘဲ ဖျက်လိုက်ခြင်းက တရားကျင့်ခြင်းဖြစ်တယ်။
တစ်ခါတလေ “ဒီကိစ္စမှာ ငါမှားတယ်” လို့ ပြောနိုင်ခြင်းက တရားကျင့်ခြင်းဖြစ်တယ်။
တစ်ခါတလေ “မင်းဘက်ကရော ဘယ်လိုအဆင်ပြေမလဲ” လို့ မေးနိုင်ခြင်းက တရားကျင့်ခြင်းဖြစ်တယ်။
အတူနေမှုကနေ သစ္စာလေးပါးဆီ
ကဲ… သူတော်ကောင်းတို့၊ တရားအကြောင်းကို ဒီနေရာကနေ နည်းနည်းပိုနက်အောင် ဆင်းကြည့်ကြစို့။
အခန်းဖော်ပြဿနာ၊ မိသားစုပြဿနာ၊ အလုပ်ခွင်ပြဿနာဆိုတာ အပေါ်ယံမှာ လူမှုဆက်ဆံရေးအကြောင်းလို မြင်ရပေမယ့် စိတ်ထဲကို ကြည့်လိုက်ရင် ဒုက္ခရဲ့ သဘောတရားကို တွေ့ရတယ်။
အတူနေသူ ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မဖြစ်ဘူး။
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့အချိန် သူတိတ်မနေဘူး။
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့အတိုင်း သန့်ရှင်းမထားဘူး။
ကိုယ်မျှော်လင့်သလို နားမလည်ဘူး။
ကိုယ်ပြောတာကို ချက်ချင်းမပြောင်းဘူး။
အဲဒီမှာ စိတ်မသက်သာမှု၊ စိတ်တင်းမှု၊ စိတ်ပင်ပန်းမှု၊ အမုန်း၊ အကြောက်၊ စိုးရိမ်မှု ပေါ်လာတယ်။
ဒါဟာ ဒီတရားရဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ ဘက်ကို မြင်ရတဲ့နေရာပါ။
“အတူနေသူရှိလို့ ဒုက္ခဖြစ်တာ” လို့ပဲ မကြည့်နဲ့။
တစ်ဖက်မှာ အပြင်အကြောင်းအခြေအနေရှိသလို အတွင်းစိတ်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုလည်း ရှိတယ်။
“သူ ငါလိုပဲ ဖြစ်ရမယ်။”
“ငါ့အခန်းဆို ငါကြိုက်သလို ဖြစ်ရမယ်။”
“ငါ့အလိုကို သူသိရမယ်။”
“ငါမကြိုက်တာ မဖြစ်ရဘူး။”
“ငါမှန်တယ်ဆိုတာ သူဝန်ခံရမယ်။”
ဒီလို ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ ဆန္ဒတွေ၊ စွဲလမ်းမှုတွေ၊ ဒေါသနဲ့ မသိမှုတွေက မီးထဲကို ထပ်ထည့်တဲ့ လောင်စာတွေဖြစ်တယ်။
ဒါက သမုဒယသစ္စာ ကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မြင်နိုင်တဲ့ နေရာပါ။
ပြဿနာရဲ့ အကြောင်းအားလုံးကို လောဘတစ်ခုတည်းနဲ့ ရိုးရိုးမပြောရဘူး။ အပြင်ဘက်အခြေအနေ၊ တစ်ဖက်လူရဲ့ အပြုအမူ၊ သဘောတူညီချက်မရှင်းမှု စတာတွေလည်း ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ဒုက္ခကို ပိုပူစေတဲ့ အတွင်းအကြောင်းအဖြစ် “ငါ့အလိုအတိုင်းပဲ ဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုကို သတိထားမြင်နိုင်တယ်။
ပြီးတော့ နိရောဓဘက်ကို ကြည့်ပါ။
တစ်နေ့မှာ အတူနေသူက ကိုယ့်စိတ်ကြိုက် လုံးဝပြည့်စုံသွားတာကို နိရောဓလို့ မဆိုလိုဘူး။
သူ့အကျင့်အားလုံး ပျောက်ပြီး ကိုယ့်အလိုအတိုင်း ဖြစ်သွားတာလည်း မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ထဲက အမုန်းကို မမွေးတော့တဲ့အခါ၊ မလိုအပ်တဲ့ စွဲလမ်းမှုကို လျှော့နိုင်တဲ့အခါ၊ “ငါနိုင်ရမယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ကို ချနိုင်တဲ့အခါ၊ ပြဿနာကို ပြဿနာအဖြစ်ပဲ မြင်ပြီး လူကို ရန်သူမဖြစ်တော့တဲ့အခါ စိတ်မှာ အေးမှုတစ်စိတ် ပေါ်လာတယ်။
အဲဒါဟာ နိရောဓသစ္စာဆီ ဦးတည်တဲ့ အေးငြိမ်းမှုရဲ့ အရသာ ကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ စတင်သိနိုင်တဲ့နေရာပါ။
ဒါဆို လမ်းက ဘာလဲ။
မဂ္ဂသစ္စာ ပါ။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့ ကြည့်မယ်—ငါတစ်ယောက်တည်း မနေဘူး၊ ကိုယ့်အပြုအမူက အခြားသူကို သက်ရောက်တယ်။
မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ထားမယ်—အနိုင်ယူဖို့မဟုတ်ဘဲ အကျိုးရှိဖို့၊ မထိခိုက်စေဖို့။
မှန်ကန်တဲ့ စကားပြောမယ်—အမှန်၊ အကျိုးရှိ၊ အချိန်သင့်၊ မေတ္တာရှိတဲ့ စကားကို ရွေးမယ်။45
မှန်ကန်တဲ့ အပြုအမူလုပ်မယ်—မပိုင်တာမယူဘူး၊ လှည့်စားမှုမလုပ်ဘူး၊ မျှဝေနေရာကို တာဝန်ယူမယ်။
မှန်ကန်တဲ့ အားထုတ်မှုလုပ်မယ်—ဒေါသပေါ်လာရင် ပိုမွေးမယ့်အစား လျော့ဖို့ ကြိုးစားမယ်။7
သတိထားမယ်—ပြန်ပြောမယ့်စိတ်၊ အပြစ်တင်မယ့်စိတ်၊ “ငါပဲ” ဆိုတဲ့စိတ် ပေါ်လာချိန် သိမယ်။
စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လေ့ကျင့်မယ်—ပြဿနာဖြစ်တိုင်း စိတ်လှိုင်းနောက် မလိုက်ဘဲ ခဏရပ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်မယ်။
ဒီလိုဆိုရင် သစ္စာလေးပါးဟာ စာအုပ်ထဲက ခေါင်းစဉ်လေးခု မဟုတ်တော့ဘူး။
အခန်းတစ်ခန်းထဲမှာ လက်တွေ့မြင်နိုင်တဲ့ တရားဖြစ်လာတယ်။
ပန်းကန်တစ်လုံးက သစ္စာလေးပါးကို သင်ပေးနိုင်တယ်။
တံခါးပိတ်သံတစ်ချက်က သတိကို သင်ပေးနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်လူရဲ့ စကားကြမ်းတစ်ခွန်းက ကိုယ့်မေတ္တာကို စမ်းသပ်ပေးနိုင်တယ်။
ကိုယ်မှားသွားတဲ့ တစ်ခါက မာနကို သိအောင် သင်ပေးနိုင်တယ်။
တောင်းပန်ရတဲ့ တစ်ခါက အတ္တလျော့ခြင်းကို လေ့ကျင့်ပေးနိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့…
အတူနေခြင်းကို ဒုက္ခပေးတဲ့ မတတ်သာမှုတစ်ခုလိုပဲ မမြင်ကြပါနဲ့။
အတူနေခြင်းကို ကိုယ်ချင်းစာတရား၊ သင်္ဂဟတရား၊ မေတ္တာ၊ သတိ၊ သည်းခံမှု၊ ရိုးသားမှုနဲ့ ဉာဏ်ပညာ လေ့ကျင့်ရတဲ့ နေ့စဉ်တရားကျောင်းတစ်ခုလို မြင်ကြည့်ပါ။
ကိုယ်က အတူနေရလွယ်တဲ့သူ ဖြစ်လာအောင် ကြိုးစားပါ။
ကိုယ့်လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ သူ့လွတ်လပ်ခွင့်ကို မျှတအောင် စဉ်းစားပါ။
ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို သိသလို ကိုယ့်တာဝန်ကိုလည်း မမေ့ပါနဲ့။
ပြဿနာကို တိတ်တိတ်သိမ်းပြီး အမုန်းမမွေးပါနဲ့။
ပြောဖို့လိုရင် အမှန်ကို အကျိုးရှိအောင် ပြောပါ။
သူမှားတာမြင်သလို သူကောင်းတာလည်း မြင်ပါ။
ကိုယ်မှားရင် ဝန်ခံပါ။
တစ်ဖက်လူကို မပြောင်းနိုင်တဲ့အချိန် ကိုယ့်စိတ်မပူလောင်အောင် ထိန်းနိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်ပါ။
အတူနေရတဲ့ကာလဟာ အမြဲတမ်းမဟုတ်ဘူးဆိုတာ သတိရပါ။
ဒီနေ့ တံခါးတစ်ချပ်တည်းကို မျှဝေနေတဲ့သူဟာ နောင်နှစ်အနည်းငယ်ကြာရင် ကမ္ဘာတစ်ဖက်တစ်ချက်စီ ရောက်နေနိုင်တယ်။
ဒီနေ့ မျက်နှာချင်းဆိုင်တွေ့နေရတဲ့သူကို နောက်တစ်နေ့မှာ မတွေ့ရတော့တဲ့ လူ့ဘဝသဘောလည်း ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် မလိုအပ်တဲ့အမုန်းတွေကို မသယ်ကြပါနဲ့။
မျှတမှုရှိစွာ ဆက်ဆံနိုင်ကြပါစေ။
ချိုသာစွာ ပြောဆိုနိုင်ကြပါစေ။
အချင်းချင်း အကျိုးကို ဆောင်နိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်နေရာမှာပဲ မရပ်ဘဲ တစ်ခါတလေ တစ်ဖက်လူနေရာကနေ ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်မှု နည်းပါးပြီး စာနာမှုတိုးပွားကြပါစေ။
ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို အသုံးပြုရာမှာ သူတစ်ပါး၏ အေးချမ်းခွင့်ကို မဖျက်မိကြပါစေနဲ့။
မကျေနပ်မှု ဖြစ်လာသောအခါ မေတ္တာဖြင့် စိတ်ကို အေးစေနိုင်ကြပါစေ။
ပြောရမည့်အခါ အမှန်ကို နူးညံ့စွာ၊ အကျိုးရှိစွာ၊ အချိန်သင့်စွာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
အတူနေသူများကြား နားလည်မှု၊ ယုံကြည်မှု၊ ရိုးသားမှုနဲ့ ညီညွတ်မှု တိုးပွားကြပါစေ။
ကိုယ့်အခန်းက စပြီး ကိုယ့်မိသားစုအထိ၊ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်အထိ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအထိ အချင်းချင်းစာနာတတ်တဲ့ စိတ်ကောင်းများ ပြန့်ပွားကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် စိတ်နှလုံးအေးချမ်း၍ ဘေးရန်ခပ်သိမ်းကင်းကြပါစေ။
အချင်းချင်း အမုန်းမထားဘဲ အကျိုးလိုလားနိုင်ကြပါစေ။
အတူနေကြရသော အချိန်တိုင်းသည် ကိလေသာများ ပိုကြီးလာသည့် အချိန်မဟုတ်ဘဲ သတိ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာနှင့် ပညာတို့ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာသည့် အချိန်ဖြစ်ကြပါစေ။
ယနေ့ကစပြီး အနည်းဆုံး ဒီအချက်လေးတစ်ချက်ကို အဓိဋ္ဌာန်ပြုကြည့်ကြပါ—
“ငါ့အဆင်ပြေမှုကို သိသလို၊ ငါနဲ့အတူရှိနေသူရဲ့ အဆင်ပြေမှုကိုလည်း သတိထားမယ်။”
ဒီစိတ်လေးကို နေ့တိုင်း ထပ်ထပ်လေ့ကျင့်ကြပါ။
ဒီစိတ်က ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးကို အေးချမ်းစေမယ်။
ဒီစိတ်က မာနကို နည်းစေမယ်။
ဒီစိတ်က မေတ္တာကို ကြီးစေမယ်။
ဒီစိတ်က ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်အခန်း၊ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်ကို နေရတာပိုချမ်းသာတဲ့နေရာ ဖြစ်စေမယ်။
ပြီးတော့ အဲဒီလမ်းကနေ တဖြည်းဖြည်း “ငါ့အလို၊ ငါ့ဟာ၊ ငါ့အခွင့်အရေး” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေကို ပိုသိလာပြီး ဒုက္ခ၏အကြောင်းကို သိမြင်နိုင်တဲ့ ဉာဏ်ဘက်သို့ ရောက်ရှိကြပါစေ။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခငြိမ်းရာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခငြိမ်းရာသို့ ပို့ဆောင်သော မဂ္ဂလမ်းစဉ်ကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်ကြံပွားများနိုင်ကြပါစေ။
အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာချမ်းသာ၍ တရားနှင့်အညီ အတူနေတတ်သော၊ ကိုယ်ချင်းစာတတ်သော၊ နားလည်တတ်သော၊ မေတ္တာနှင့် ဉာဏ်ပညာ ယှဉ်တွဲအသုံးချတတ်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေသတည်း။
သာဓု… သာဓု… သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
မှတ်စုများ
ကျမ်းကိုးစာရင်း
ဘိက္ခု ဗောဓိ၊ ဘာသာပြန်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။ The Numerical Discourses of the Buddha. Wisdom Publications, 2012. ဒစ်ဂျစ်တယ်မူကို SuttaCentral တွင် ပြန်လည်တင်ပြထားသည်။
ဘိက္ခု သုဇာတ၊ ဘာသာပြန်။ ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်ဘာသာပြန်မူ။
ကယ်လီ၊ ဆောယာနှင့် ယာရဟမ်၊ ဘာသာပြန်။ ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်ဘာသာပြန်မူ။
ဘိက္ခု သုဇာတ၊ ဘာသာပြန်။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်ဘာသာပြန်မူ။
ဉာဏမောဠိ ထေရ၊ ဘာသာပြန်။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁၊ ကကုစူပမသုတ်။ A Treasury of the Buddha’s Words. Mahāmakut Rājavidyālaya Press, 1977; SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။
ဌာနိဿရ ဘိက္ခု၊ ဘာသာပြန်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၆၁၊ ပထမ အာဃာတပဋိဝိနယသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။
ဘိက္ခု သုဇာတ၊ ဘာသာပြန်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၆၂၊ ဒုတိယ အာဃာတပဋိဝိနယသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။
သုဒ္ဓါသော ဘိက္ခု၊ ဘာသာပြန်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၆၇၊ စောဒနာသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။
ဘိက္ခု သုဇာတ၊ ဘာသာပြန်။ သုတ္တနိပါတ် ၁.၈၊ မေတ္တာသုတ် နှင့် ခုဒ္ဒကပါဌ် ၉၊ မေတ္တာသုတ်။ SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။
အာနန္ဒဇောတိ ဘိက္ခု၊ ဘာသာပြန်။ ဓမ္မပဒ ပထမဝဂ်၊ ဂါထာ ၁–၂၀။ ဒုတိယအကြိမ်၊ 2017; SuttaCentral ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။
Footnotes
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်ရင်းမြစ်တွင် သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ↩
ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်တွင် မိတ်ဆွေ၊ အပေါင်းအသင်းတို့အပေါ် ပေးကမ်းခြင်း၊ ချိုသာစွာပြောခြင်း၊ အကျိုးဆောင်ခြင်း၊ မျှတစွာဆက်ဆံခြင်းနှင့် ရိုးသားခြင်းတို့ကို ဖော်ပြပြီး၊ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အခက်အခဲနှင့် အန္တရာယ်ကာလတွင် စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ မစွန့်ပစ်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ↩ ↩2 ↩3 ↩4
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်တွင် ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းပေါင်းစည်းပေးသော အကြောင်းတရားလေးပါးအဖြစ် ပေးကမ်းခြင်း၊ ချိုသာနှစ်သက်ဖွယ်ပြောဆိုခြင်း၊ အကျိုးဆောင်ခြင်းနှင့် မျှတခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ↩ ↩2 ↩3
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်တွင် စကားသည် မှန်ကန်မှုနှင့် အကျိုးရှိမှုရှိရမည်ဖြစ်ပြီး ပြောသင့်သောအခါ သင့်တော်သည့်အချိန်ကို သိရမည်ဟု ဖော်ပြထားကာ၊ ထိုသဘော၏ အခြေခံကို သတ္တဝါများအပေါ် စာနာမှုနှင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။ ↩ ↩2 ↩3 ↩4
ဝိနယနှင့် ဆက်စပ်သည့် သင်ကြားချက်များနှင့် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၆၇ တွင် အပြစ်ထောက်ပြရာ၌ အချိန်မှန်ခြင်း၊ အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်းနှင့် အတွင်းဒေါသမထားဘဲ မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်းတို့ကို အခြေခံထားသည်။ ↩ ↩2
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁၊ ကကုစူပမသုတ်တွင် ကြမ်းတမ်းသည့် စကားနှင့် ထိခိုက်မှုကြုံတွေ့သော်လည်း မကောင်းသောစကားကို မပြောဘဲ၊ အကျိုးလိုလားသော ကရုဏာနှင့် မေတ္တာစိတ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် လေ့ကျင့်ချက် ဖော်ပြထားသည်။ ↩
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၆၁ တွင် မကျေနပ်မုန်းတီးစိတ် ပေါ်လာသူအပေါ် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ဥပေက္ခာတို့ကို ပွားခြင်း၊ လိုအပ်သလို အာရုံမပြုဘဲထားခြင်းနှင့် ကံအပေါ် ဆင်ခြင်ခြင်းတို့ဖြင့် မကျေနပ်မှုကို ဖယ်ရှားရန် သင်ကြားထားသည်။ ↩ ↩2 ↩3
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၆၂ တွင် လူတစ်ယောက်၏ မကောင်းသောအပိုင်းတစ်ခုကို မြင်သော်လည်း ကောင်းမွန်သော အပြုအမူရှိသည့် အခြားအပိုင်းကို အာရုံပြုခြင်း စသည့်နည်းများဖြင့် မကျေနပ်မှုကို ဖယ်ရှားရန် သာဓကများပေးထားသည်။ ↩ ↩2
သုတ္တနိပါတ် ၁.၈ နှင့် ခုဒ္ဒကပါဌ် ၉၊ မေတ္တာသုတ်တွင် ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ မာနနည်းခြင်း၊ ထောက်ပံ့ရလွယ်ခြင်းတို့အပြင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး မလှည့်စားရန်၊ မထီမဲ့မြင်မပြုရန်နှင့် ဒေါသ၊ မကျေနပ်မှုကြောင့် အခြားသူ ဒုက္ခရောက်စေလိုသောစိတ် မထားရန် သင်ကြားထားသည်။ ↩ ↩2
ဓမ္မပဒ ပထမဝဂ်၊ ဂါထာ ၃–၆ တွင် မကျေနပ်စိတ်ကို ဆက်လက်ကိုင်ထားခြင်းနှင့် မကိုင်ထားခြင်း၏ ကွာခြားမှု၊ အမုန်းကို အမုန်းဖြင့် မငြိမ်းနိုင်ဘဲ အမုန်းမထားခြင်းဖြင့်သာ ငြိမ်းနိုင်မှုနှင့် လူ့ဘဝ၏ အဆုံးရှိမှုကို သိမြင်ခြင်းက အငြင်းပွားမှုကို ငြိမ်းစေနိုင်သည့် သဘောကို ဖော်ပြထားသည်။ ↩