Day: 113 | ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၃ | ကမ္ဘာမြေနေ့ (Earth Day) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ပထဝီကသိုဏ်း | Ecology & Geology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၆) ရက်နေ့၊ တန်ခူးလပြည့်နေ့ (Tagu Full Moon Day) နေ့ထူးနေ့မြတ်ကြီးမှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာမြေနေ့" (Earth Day) ဖြစ်တဲ့အတွက် ကမ္ဘာမြေကို ချစ်မြတ်နိုးနိုင်ကြပါစေ၊ တန်ခူးလပြည့် အခါသမယမှာ ဆုတောင်းပြည့်ဝကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ သည်းခံခြင်း၊ လေးလံခိုင်ခံ့ခြင်း သဘောကို သိမြင်ဖို့အတွက် 'ပထဝီကသိုဏ်း' ကို အခြေခံပြီး 'သဒ္ဒဓာတ်' (အသံ) နဲ့ တွဲဖက်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်စိကို မှိတ်ပြီး နားကို စွင့်ထားပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်က ကြားရတဲ့ အသံတွေ (လေတိုးသံ၊ ငှက်အော်သံ၊ လူသံ) ကို နားထောင်ပါ။ အသံဆိုတာ လေထုနဲ့ မြေပြင်ရှိမှ ပဲ့တင်ထပ်နိုင်တာပါ။ "မြေကြီးသည် အရာရာကို ခံနိုင်ရည်ရှိသလို၊ ငါ့နားသည်လည်း ကောင်းသံ၊ ဆိုးသံ အားလုံးကို သည်းခံနိုင်ရမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ မြေကြီးလို စိတ်ထား (Earth-like Mind) မျိုး မွေးမြူပြီး၊ အသံတွေအပေါ်မှာ တုံ့ပြန်မှု မပြုဘဲ (Non-reaction) ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ကြပါဦး။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မိုးကြိုးပစ်လည်း မြေကြီးက မတုန်လှုပ်ဘူး။ မိုးရွာလည်း မြေကြီးက လက်ခံတယ်။ အမှိုက်ပစ်လည်း မြေကြီးက မငြင်းဘူး။ ဒီနေ့ ကမ္ဘာမြေနေ့မှာ အဲဒီ "ခန္တီ" (Patience) ဓာတ်ကို ကမ္ဘာမြေဆီကနေ အတုယူပြီး ကိုယ့်နှလုံးသားထဲ ထည့်လိုက်ပါ။ "လောကဓံ အသံဆိုးတွေ ကြားရရင်လည်း မြေကြီးလိုပဲ သည်းခံလိုက်မယ်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်ပါ။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်ခိုင်ခံ့သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "ကမ္ဘာမြေနေ့" နဲ့ "ဂေဟဗေဒ" (Ecology) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် "ဘူမိဗေဒ" (Geology) နဲ့ "ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး သိပ္ပံ" (Environmental Science) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ 'Ecological Footprint' (ဂေဟစနစ် ခြေရာ) နဲ့ 'Carrying Capacity' (သယ်ဆောင်နိုင်စွမ်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ကမ္ဘာမြေကြီးဟာ သက်ရှိတွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ ရေ၊ လေ၊ အစာ အားလုံးကို ထောက်ပံ့ပေးထားတဲ့ "မိခင်ကြီး" (Mother Earth) ပါပဲ။
ဒါပေမဲ့ မြေကြီးမှာလည်း အကန့်အသတ် ရှိတယ်။ မြေဆီလွှာ (Soil) တစ်လက်မ ဖြစ်လာဖို့ နှစ်ပေါင်း ရာချီ ကြာပေမဲ့၊ ပျက်စီးဖို့က ခဏလေးရယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ကမ္ဘာမြေကို 'Self-regulating System' (မိမိကိုယ်ကို ထိန်းညှိသော စနစ်) သို့မဟုတ် 'Gaia Hypothesis' (ဂိုင်ယာ သီအိုရီ) လို့ တင်စားကြတယ်။ မြေကြီးဟာ အညစ်အကြေးတွေကို ဖြိုခွဲ (Decompose) ပေးပြီး မြေဆီသစ် ပြန်ဖြစ်အောင် လုပ်ပေးတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝရဲ့ "Recycling Plant" ကြီးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ လူတွေက ပလတ်စတစ်တွေ၊ အဆိပ်အတောက်တွေ အလွန်အကျွံ ပစ်ချလိုက်ရင်တော့ မြေကြီးလည်း မနိုင်တော့ဘဲ 'Soil Toxicity' (မြေဆီလွှာ အဆိပ်သင့်ခြင်း) ဖြစ်လာရပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မိခင်တစ်ယောက်ဟာ သားသမီး ဆိုးသမျှ သည်းခံပေမဲ့၊ အတိုင်းအတာ လွန်လာရင် မိခင်လည်း ကျန်းမာရေး ထိခိုက်ရသလိုပါပဲ။ ကမ္ဘာမြေကြီးက တို့ရဲ့ အမှိုက်တွေကို လက်ခံပေးတယ်၊ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေကို ထမ်းထားပေးတယ်။ ဒါကို "သည်းခံခြင်း" (Resilience) လို့ သိပ္ပံလို ခေါ်တယ်။ တို့က ကမ္ဘာမြေကို "မိခင်" လို့ တန်ဖိုးထားမှသာ ဒီမိခင်ကြီး ကျန်းမာပြီး တို့ကို ဆက်လက် စောင့်ရှောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... မြေကြီးက သက်မဲ့လေ၊ ခံစားတတ်ပါ့မလား" ပေါ့။ ဓာတ်သဘောအရ သက်မဲ့ ဖြစ်ပေမဲ့၊ "အပြန်အလှန် မှီခိုမှု" (Interdependence) အရ ကြည့်ရင် သူက တုံ့ပြန်တတ်ပါတယ်။ မြေကြီးပူရင် တို့တွေ ပူမယ်။ မြေကြီးပျက်ရင် စိုက်ပျိုးရေး ပျက်ပြီး ငတ်မယ်။ ဒါကြောင့် "မြေကြီးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း" (Saving Earth is Saving Ourselves) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Carrying Capacity နဲ့ Resilience သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ပထဝီကသိုဏ်း' နဲ့ 'ဒက္ခိဏေယျ' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေကို မိခင်ကဲ့သို့ တန်ဖိုးထားပြီး စိတ်ကို သည်းခံအောင် ကျင့်ပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Geological Resilience" (မြေကြီး၏ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း) နဲ့ မိခင်သဘာဝရဲ့ Carrying Capacity အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ရာဟုလသုတ်တော်မှာ လာရှိတဲ့ "ပထဝီသမ ဘာဝန" (မြေကြီးကဲ့သို့ စိတ်ကို ပွားများခြင်း) နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။
ဘုရားရှင်က သားတော်ရာဟုလာကို ဆုံးမဖူးတယ်။ "ရာဟုလာ... မြေကြီးလို ကျင့်ပါ။ မြေကြီးပေါ်ကို လူတွေက နံ့သာရေတွေ လောင်းချလည်း မြေကြီးက မသာယာဘူး (လောဘမဖြစ်)။ မစင်တွေ၊ ကျင်ငယ်တွေ စွန့်ချလည်း မြေကြီးက မရွံရှာဘူး၊ မအောင့်အီးဘူး (ဒေါသမဖြစ်)။ အဲဒီလိုပဲ မင်းရဲ့ စိတ်ကို လောကဓံတွေအပေါ်မှာ မတုန်လှုပ်ဘဲ မြေကြီးလို သည်းခံနိုင်အောင် ကျင့်ပါ" (ပထဝီသမံ ဘာဝေဟိ) တဲ့။ ဒါဟာ "Ecology of Mind" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂေဟစနစ်) ကို တည်ဆောက်နည်းပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၂) ပုဒ်မြောက် (Verse 22) ဖြစ်တဲ့ သံဃာ့ဂုဏ်တော် "ဒက္ခိဏေယျော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော" (မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်အပေါင်းသည် နောင်တမလွန်၌ အကျိုးပေးမည်ဟု ယုံကြည်၍ ပေးလှူသည်ကို ခံယူထိုက်ပါပေ၏) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော် (နံပါတ် ၇) နဲ့ ကမ္ဘာမြေနေ့ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ 'ဒက္ခိဏေယျ' ဆိုတာ မြတ်သော အလှူကို ခံယူထိုက်သူ၊ အလှူမျိုးစေ့ကို အပင်ပေါက်စေသူလို့ ဆိုလိုတာပါ။ ကမ္ဘာမြေကြီးဟာ မျိုးစေ့မှန်သမျှကို လက်ခံပြီး အပင်ပေါက်စေသလို (Receptive & Fertile)၊ သံဃာတော်တွေဟာလည်း ဒါနမျိုးစေ့တွေကို လက်ခံပြီး ကုသိုလ်အပင်ပေါက်စေပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေကို တန်ဖိုးထားခြင်းဟာ "ရုပ်ဝတ္ထု လယ်ယာမြေ" (Material Field) ကို ပြုပြင်တာဖြစ်ပြီး၊ သံဃာကို ကြည်ညိုခြင်းကတော့ "ကုသိုလ် လယ်ယာမြေ" (Merit Field) ကို ပြုပြင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မြေဆီလွှာ ကောင်းမှ သီးနှံကောင်း ရသလို၊ စိတ်ထား (Attitude) ကောင်းမှ ဘဝအဆင်ပြေမှာပါ။ မြေကြီးက "သည်းခံခြင်း" (Patience) ဆိုတဲ့ ဓာတ်မြေဩဇာ ရှိလို့သာ အရာရာကို ထမ်းထားနိုင်တာ။ တို့လည်း "ခန္တီ" ဆိုတဲ့ ဓာတ်မြေဩဇာကို ဖြည့်တင်းထားမှသာ လောကဒဏ်ကို ခံနိုင်မှာပါ။ "မြေကြီးက သည်းခံသလို စိတ်ကို သည်းခံအောင် ကျင့်" ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'သဒ္ဒဓာတ်' (အသံ) ကို အသုံးပြုပြီး၊ ပထဝီ (မြေ) ဓာတ်နဲ့ တွဲဖက်ကာ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - သောတဒွါရ (နား)။ (၂) အာရုံ - သဒ္ဒါရုံ (ဆူညံသံ/သာယာသံ)။ (၃) ဝိညာဉ် - သောတဝိညာဉ် (ကြားသိစိတ်)။ (၄) ဓာတ် - ပထဝီဓာတ် (သည်းခံမှု/ခိုင်ခံ့မှု)။ (၅) ပညာ - အသံသည် လာပြီး ပျောက်သွားကြောင်း သိမှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တန်ခူးလပြည့်နေ့ဆိုတော့ ဘုရားပွဲတော် အသံတွေ၊ သီချင်းသံတွေ ဆူညံနေကောင်း ဆူညံနေမယ်။
၁။ "ကြားတယ်... သိတယ်"။
၂။ အသံက နားကို လာတိုက်တာ (Contact)။
၃။ အဲဒီအခါ စိတ်က "ဆူညံလိုက်တာ" လို့ တုံ့ပြန်ချင်လာမယ်။
၄။ အဲဒီအချိန်မှာ "မြေကြီး" ကို သတိရပါ။ "မြေကြီးက မိုးကြိုးသံကို ကြောက်သလား... မကြောက်ဘူး။ ငါ့စိတ်ကလည်း မြေကြီးလိုပဲ ခိုင်ခံ့ရမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။
၅။ အသံက လေထဲမှာ ပျောက်သွားတာကို ကြည့်ပြီး၊ "အနိစ္စ" သဘောကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ အသံကို သည်းခံနိုင်ရင်၊ သူတစ်ပါးရဲ့ စော်ကားစကား (Verbal Abuse) တွေကိုလည်း သည်းခံနိုင်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... သည်းခံတာက အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ဘူးလား" ပေါ့။ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ သိပ္ပံပညာမှာ 'Absorbance' (စုပ်ယူနိုင်စွမ်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ Sound Proof (အသံလုံ) အခန်းတွေဟာ အသံကို ပြန်မကန်ဘဲ စုပ်ယူလိုက်လို့ တိတ်ဆိတ်သွားတာ။ သည်းခံတယ်ဆိုတာ ဒေါသနဲ့ ပြန်မတိုက်ဘဲ၊ မေတ္တာနဲ့ စုပ်ယူချေဖျက်လိုက်တာ (Absorbing the negativity) ပါ။ ဒါဟာ စွမ်းအားအကြီးဆုံး "Energy Management" နည်းပညာပါပဲ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ့မြေ၊ ငါ့ခြံ၊ ငါ့ကမ္ဘာ" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ကမ္ဘာမြေ' ဆိုတာ ပထဝီဓာတ် (Solid Element) အစုအဝေးကြီး။ 'ငါ' ဆိုတာလည်း ဓာတ် ၄-ပါး အစုအဝေးလေး။ မြေကြီး (Great Earth) နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် (Small Earth) ဟာ ဓာတ်သဘောချင်း အတူတူပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက မြေကြီးကို ရွှေဖြစ်အောင် လုပ်ပြသလို၊ 'တဏှာ' က မြေကြီးကို "ပိုင်ဆိုင်မှု" (Property) အဖြစ် လှည့်စားနေတာ။ သေရင် မြေကြီးကို ဘယ်သူမှ ယူမသွားနိုင်ဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်တောင် မြေကြီးထဲ ထားခဲ့ရတာ။ "မြေသည် မြေ၌သာ တည်၏၊ ငါ မရှိ" လို့ သိရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ကမ္ဘာကြီးက ထာဝရ တည်မြဲနေမှာ" လို့ ထင်တာ။ ဘူမိဗေဒအရ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာသွင်ပြင် (Topography) တွေဟာ အမြဲ ပြောင်းလဲနေတယ်။ ငလျင်လှုပ်တယ်၊ မီးတောင်ပေါက်တယ်။ ဘာမှ မမြဲဘူး။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်လည်း ငါသေရင် ပြီးတာပဲ" လို့ အတ္တဆန်ဆန် တွေးတာ။ မဟုတ်ဘူး... တို့လုပ်ခဲ့တဲ့ Environmental Karma (ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကံ) တွေက နောင်မျိုးဆက်တွေအပေါ်၊ ကိုယ့်သံသရာခရီးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနေမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "ကမ္ဘာမြေကို မိခင်ကဲ့သို့ တန်ဖိုးထားပါ"။ ခြေထောက်နဲ့ မြေကြီး ထိတိုင်း "သည်းခံခြင်း... သည်းခံခြင်း" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အသံကြားတိုင်း "မြေကြီးလို မတုန်လှုပ်စေနဲ့" လို့ သတိပေးပါ။ ဒက္ခိဏေယျ ဂုဏ်တော်ကို ပွားများရင်း၊ ကိုယ့်နှလုံးသားမြေကို ကုသိုလ်ပင်တွေ စိုက်ပျိုးဖို့ ပြင်ဆင်ပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Ecological Resilience' (ဂေဟစနစ် ခံနိုင်ရည်)၊ ပထဝီကသိုဏ်းနဲ့ ဒက္ခိဏေယျ ဂုဏ်တော်တွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2513 (Template T252) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "ဥယျာဉ်တော်" (Museum Garden) မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တန်ခူးလပြည့် ကမ္ဘာမြေနေ့ဆိုတော့ ပြတိုက်ဥယျာဉ်ထဲမှာ ပန်းတွေလည်း လှ၊ ဧည့်သည်တွေလည်း စည်ကားနေတာပေါ့။ အဲဒီမှာ မိသားစုတစ်စု ရောက်လာပြီး မြက်ခင်းပြင်ပေါ်မှာ အစားအသောက်တွေ စားကြတယ်။ စားပြီးတော့ ပလတ်စတစ်အိတ်တွေ၊ ရေဘူးခွံတွေကို အမှိုက်ပုံးထဲ မထည့်ဘဲ ပန်းခင်းထဲ ပစ်ချခဲ့ကြတယ်။ ဒါတင်မကဘူး၊ ကလေးတွေကလည်း ပန်းပင်တွေကို ချိုး၊ မြေကြီးတွေကို တုတ်နဲ့ ကလော်ပြီး ဆော့ကစားနေကြတယ်။
ဒါကိုမြင်တဲ့ ဥယျာဉ်မှူးကြီးက စိတ်မကောင်းဖြစ်ပြီး ဒေါသထွက်လာတယ်။ "ခင်ဗျားတို့ လူပါးဝလှချည်လား၊ ကျွန်တော်တို့ ပင်ပန်းခံ စိုက်ထားတာကို ဖျက်ဆီးရမလား" ဆိုပြီး အသံကုန် အော်ဟစ် (Sound Pollution) ပါလေရော။ ဧည့်သည်ကလည်း မခံချင်စိတ်နဲ့ ပြန်အော်၊ ကလေးတွေက ငိုနဲ့ ဥယျာဉ်တစ်ခုလုံး ဆူညံပွက်လောရိုက်သွားတယ်။ "ကမ္ဘာမြေနေ့" မှာ မြေကြီးကို စောင့်ရှောက်ရမယ့်အစား၊ ဒေါသနဲ့ မြေကြီးကို ပူလောင်စေခဲ့ကြတာပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 27 (Strategic Planning & Legacy - Environmental Sustainability) နဲ့ Article 27.2 ဖြစ်တဲ့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ဧည့်သည်တော်များ ပူးပေါင်းပါဝင်မှု" (Green Practice & Visitor Engagement) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး ဒေါသသံတွေကို မေတ္တာသံနဲ့ ထိန်းလိုက်ရတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက အမှိုက်တွေကို ကိုယ်တိုင် ကောက်လိုက်ပြီး "ဒကာတို့... ဒီမြေကြီးက တို့အားလုံးရဲ့ အမေပါ။ အမေ့မျက်နှာကို အမှိုက်နဲ့ ပစ်ပေါက်ရင် သင့်တော်ပါ့မလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ဥယျာဉ်မှူးကိုလည်း လှည့်ပြောရတယ်... "ဒကာကြီး... မြေကြီးက အမှိုက်ပစ်တာကို သည်းခံသလို၊ ဒကာကြီးလည်း နားထဲဝင်လာတဲ့ အသံဆိုးတွေကို သည်းခံလိုက်ပါ။ အော်ဟစ်နေရင် အသံညစ်ညမ်းမှု (Sound Pollution) ဖြစ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင် ပိုပူလိမ့်မယ်။ 'ဒက္ခိဏေယျ' ဆိုတာ အကောင်းဆုံးကို ပေးလှူတာ။ တို့အားလုံး ကမ္ဘာမြေကို 'အလှ' နဲ့ 'မေတ္တာ' ပဲ ပေးလှူကြစို့" လို့ ဆုံးမလိုက်တယ်။
ဧည့်သည်မိသားစုလည်း ရှက်သွားပြီး "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော်တို့ ပေါ့ဆသွားပါတယ်" လို့ တောင်းပန်ကာ အမှိုက်တွေကို ဝိုင်းကောက်ကြတယ်။ ကလေးတွေကိုလည်း "သားတို့... မြေကြီးကို မနာအောင်နင်း၊ ပန်းတွေကို မနာအောင်ကိုင်" လို့ သင်ပေးကြတယ်။ အဲဒီနေ့က ကမ္ဘာမြေနေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အားလုံး ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်နဲ့ သစ်ပင်တစ်ပင်စီ ဝိုင်းစိုက်လိုက်ကြတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "ကမ္ဘာမြေကို မိခင်ကဲ့သို့ တန်ဖိုးထားပါ" ဆိုတာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမယ့် တရားပါ။ အမှိုက်တစ်စ ပစ်လိုက်တိုင်း "ငါ ကမ္ဘာမြေကို စော်ကားနေတာပါလား" လို့ သတိရပါ။ ဆူညံသံတွေ ကြားတိုင်း "ငါ မြေကြီးလို သည်းခံနိုင်ရမယ်" လို့ ကျင့်ယူပါ။ ဒါမှသာ ရုပ်ရော နာမ်ပါ သန့်ရှင်းတဲ့ ကမ္ဘာမြေနေ့ ဖြစ်မှာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးခြင်း၊ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ လောကဓံနှင့် တွေ့ကြုံရခြင်းသည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
လောဘကြောင့် သယံဇာတတွေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲမှု၊ ဒေါသကြောင့် ဖျက်ဆီးမှု၊ အတ္တစွဲ (Greed & Ego) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
လောဘ၊ ဒေါသ အပူမီးများ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရော စိတ်ပါ ငြိမ်းချမ်းသွားသော အခြေအနေ၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည် 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရဖို့အတွက် ပထဝီကသိုဏ်း ပွားများခြင်း၊ သည်းခံခြင်း (ခန္တီ)၊ သဘာဝကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာမြေနေ့နဲ့ တန်ခူးလပြည့် အခါသမယမှာ မိခင်ကမ္ဘာမြေကို ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် သစ်တစ်ပင်စိုက်၊ အမှိုက်တစ်စကောက် ကုသိုလ်ပြုကြပါ။ မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကိုလည်း "ဒက္ခိဏေယျ" (ကုသိုလ်မျိုးစေ့ ခံယူထိုက်သော) လယ်ယာမြေကောင်း ဖြစ်အောင် ပြုပြင်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ကမ္ဘာမြေကို ချစ်မြတ်နိုးသူ၊ သည်းခံခြင်းတရား လက်ကိုင်ထားသူ၊ ဆုတောင်းပြည့်ဝသူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
