Day: 025 | ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ပြတိုက်ကျင့်ဝတ် (Museum Ethics) | ဝိနည်း၊ ဝိနည်းဝတ္တ | Museum Ethics

 

Day: 025 | ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ပြတိုက်ကျင့်ဝတ် (Museum Ethics) | ဝိနည်း၊ ဝိနည်းဝတ္တ | Museum Ethics

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်၊ မြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းလှတဲ့ ပြာသိုလပြည့် အမေများနေ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဒီကနေ့ ပြာသိုလပြည့်နေ့ဟာ မိခင်တို့ရဲ့ မေတ္တာကို အာရုံပြုပြီး ကျေးဇူးဆပ်ရတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်သလို၊ သာသနာ့သမိုင်းဝင် စေတီပုထိုးတွေမှာလည်း ကုသိုလ်ပြုကြတဲ့ နေ့ထူးလေးဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး သာသနာ့အမွေတွေကို ကောင်းစွာ ဆက်ခံယူနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ လောကမှာ အဖိုးတန်တဲ့ အရာတွေကို ထိန်းသိမ်းဖို့ဆိုရင် ကျင့်ဝတ်နဲ့ သီလဟာ အခြေခံ အုတ်မြစ်ပါပဲ။ ကျင့်ဝတ်မရှိရင် ဘယ်လောက် အဖိုးတန်တဲ့ အရာပဲဖြစ်ဖြစ် အချိန်တိုအတွင်းမှာ ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ စစ်မှန်တဲ့ ကျင့်ဝတ်သီလရဲ့ အအေးဓာတ်ကို ခံစားနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ လေလေး ဝင်ထွက်နေတာကို သိနေတဲ့ စိတ်ကလေးဟာ စည်းကမ်းရှိရှိနဲ့ နှာသီးဖျားမှာပဲ ငြိမ်နေပါစေ။ စည်းကမ်းရှိခြင်းဟာ ကျင့်ဝတ်ရဲ့ အစပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ "သြော်... အပြင်ကို ထွက်ချင်နေပြန်ပြီ၊ ကျင့်ဝတ်ပျက်ချင်နေပြီ" လို့ သတိပြုမိပါစေ။ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ညင်သာစွာ စောင့်ကြည့်ပေးပါ။ ဦးဇင်းတို့ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ အရှင်သခင် မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒီဝင်လေထွက်လေလေး အလုပ်လုပ်နေတာကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေတဲ့ အစောင့်အကြပ်လေး တစ်ယောက်လို သဘောထားပြီး နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစို့ နော်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ဖို့ဆိုတာ အဖိုးတန်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် မှန်အိမ်ကြီးကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။ မှန်အိမ်က မှုန်နေရင် အထဲက ပစ္စည်းကို အမှန်အတိုင်း မမြင်ရသလိုပဲ၊ စိတ်ကလေးက လှုပ်ရှားနေရင်လည်း ဓမ္မရဲ့ အစစ်အမှန်ကို မမြင်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြပါစို့။ ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ အတုအယောင် အာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ စိတ်တွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ ကျင့်ဝတ် (Ethics) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အထူးသဖြင့် ပြတိုက်ပညာရပ် (Museum Ethics) တွေမှာ ဘယ်လိုမျိုး အလေးအမြတ်ထားပြီး စနစ်တကျ ကျင့်သုံးကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ် ပြတိုက်ပညာရပ်မှာ 'Ethics' ဆိုတာ ဥပဒေသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ယုံကြည်မှုနဲ့ သမိုင်းရဲ့ အမှန်တရားကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သီလပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြတိုက်မှူး တစ်ယောက်ဟာ အဖိုးတန် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါ၊ ပြသတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ရရှိလာတဲ့အခါမှာ လိုက်နာရမယ့် တင်းကျပ်တဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေ ရှိပါတယ်။

ဒီကျင့်ဝတ်တွေထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ 'Authenticity' လို့ခေါ်တဲ့ စစ်မှန်မှုနဲ့ 'Integrity' လို့ခေါ်တဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာပါပဲ။ ပြတိုက်တစ်ခုမှာ ပြသထားတဲ့ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဟာ အတုကြီး ဖြစ်နေမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် မတရားတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ ရယူထားတာ ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် အဲဒီပြတိုက်ဟာ သူ့ရဲ့ ကျင့်ဝတ်ကို ဖောက်ဖျက်လိုက်တာပါပဲ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ ပြတိုက်ပညာရှင်တွေဟာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို လက်ခံတော့မယ်ဆိုရင် အဲဒီပစ္စည်းရဲ့ ဖြတ်သန်းလာခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်း (Provenance) ကို အသေအချာ စစ်ဆေးကြပါတယ်။ ဘယ်သူ့ဆီက ရသလဲ၊ ဘယ်လို ရသလဲ၊ ဒါဟာ တကယ်ပဲ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းစစ်စစ်လား ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်ချက်တွေနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးရပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကျင့်ဝတ်ဆိုတာ အမှောင်ထဲမှာ ဘယ်သူမှ မမြင်လည်း ကိုယ်တိုင် မှန်မှန်ကန်ကန် လုပ်ဆောင်ခြင်းပါပဲ။ ပြတိုက်ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်ဟာ အဖိုးတန် ရွှေဒင်္ဂါးပြားလေး တစ်ပြားကို တွေ့တဲ့အခါ "ဘယ်သူမှ မမြင်ပါဘူး" ဆိုပြီး ကိုယ့်အိတ်ထဲ ထည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် အဲဒီလူဟာ ကျင့်ဝတ်ကို ဖောက်ဖျက်လိုက်တာပါ။ အဲဒီလို ဖောက်ဖျက်မှု တစ်ခုဟာ ပြတိုက်တစ်ခုလုံးရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကိုတင် မကပါဘူး၊ လူသားတွေရဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်း တစ်ခုလုံးကိုပါ ညစ်နွမ်းသွားစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျင့်ဝတ်စောင့်မှ တန်ဖိုးရှိတယ်လို့ ဆိုရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား၊ ကျင့်ဝတ်ဆိုတာ ပြတိုက်တွေအတွက်ပဲ လိုတာလား' တဲ့။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ကျင့်ဝတ်ဆိုတာ လူသားတိုင်းရဲ့ ဘဝအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အရာပါ။ မိမိရဲ့ အလုပ်အကိုင်၊ မိမိရဲ့ မိသားစု၊ မိမိရဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင် အားလုံးမှာ ကိုယ်စီကိုယ်ငှ ကျင့်ဝတ်တွေ ရှိကြပါတယ်။ အဲဒီ ကျင့်ဝတ်တွေကို သီလ (Sila) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သီလဆိုတာ စောင့်ထိန်းခြင်းပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို၊ ကိုယ့်ရဲ့ အပြုအမူကို မကောင်းမှုတွေထဲ မကျရောက်အောင် စည်းကမ်းနဲ့ ထိန်းကျောင်းခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျင့်ဝတ်ရှိတဲ့ လူမျိုးဟာ ကမ္ဘာမှာ အလေးအမြတ် ထားခြင်း ခံရသလို၊ ကျင့်ဝတ်ရှိတဲ့ ပြတိုက်ဟာလည်း သမိုင်းရဲ့ သက်သေအဖြစ် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ ကျင့်ဝတ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဝိနည်းပိဋကတ်တော်လာ ပါဠိတော်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဝိနည်းဝတ္တ (စာမျက်နှာ-၁) မှာ "ဝတ္တံ န ပရိပူရေန္တော သီလံ န ပရိပူရေတိ" လို့ အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ "ကျင့်ဝတ် (ဝတ္တ) ကို မဖြည့်ကျင့်တဲ့သူဟာ သီလ (Sila) ကို မပြည့်စုံစေနိုင်ဘူး" လို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက (Method #1: စကားလုံး တစ်လုံး နက်နဲစွာ ဖွင့်နည်း) ကို အသုံးပြုပြီး "ဝတ္တ" (Vatta) ဆိုတဲ့ စကားလုံးလေးကို နက်နဲစွာ ဖွင့်ပြပါမယ်။

'ဝတ္တ' ဆိုတာ ရိုးရိုး ကျင့်ဝတ်လေး တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ အစဉ်တစိုက် ပြုလုပ်အပ်တဲ့ တာဝန်၊ စည်းကမ်းနဲ့ လိုက်နာမှု အစုအဝေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေကို ကျောင်းဝတ်၊ ဆွမ်းခံဝတ်၊ ဆရာ့ဝတ် စသဖြင့် ဝတ္တပေါင်း များစွာကို သွန်သင်ခဲ့ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဝတ္တတွေ ရှိမှ သီလဟာ ခိုင်ခံ့မှာ ဖြစ်လို့ပါပဲ။ ဝတ္တဆိုတာ အဆောက်အအုံတစ်ခုရဲ့ နံရံတွေ၊ အမိုးတွေလိုပါပဲ။ သီလဆိုတဲ့ အုတ်မြစ်ကို ကာကွယ်ပေးထားတာပါ။ ဝတ္တတွေ ပျက်စီးသွားရင် သီလဆိုတဲ့ အုတ်မြစ်ဟာလည်း အချိန်မရွေး ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ပြတိုက်တစ်ခုမှာ ပစ္စည်းတွေ ထိန်းသိမ်းတဲ့ 'ဝတ္တ' (Duty) တွေ ရှိပါတယ်။ အပူချိန် စစ်ဆေးရမယ်၊ ဖုန်သုတ်ရမယ်၊ မှတ်တမ်း တင်ရမယ်။ အဲဒီ ဝတ္တတွေကို ပျင်းလို့ မလုပ်တော့ဘူး ဆိုရင်၊ အဖိုးတန် ပစ္စည်းတွေဟာ တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးသွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်သန္တာန်မှာလည်း ဝတ္တတွေ ရှိပါတယ်။ သတိထားရမယ်၊ ဆင်ခြင်ရမယ်၊ မေတ္တာပွားရမယ်။ ဒီကျင့်ဝတ်တွေကို မဖြည့်ကျင့်ဘူး ဆိုရင်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သီလဟာလည်း ယိုယွင်းပြီး၊ ကံတရားတွေဟာလည်း အကုသိုလ်ဘက်ကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်ပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ သီလ (Sila) ဖြစ်သလို၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာလည်း အမြတ်ဆုံးသော ဝတ္တ (ကျင့်ဝတ်) ပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာကို ဘုရားရှင်က ထိုးထွင်း သိမြင်တော်မူပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီးထဲမှာ ကျင့်ဝတ်နဲ့ သီလကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ဓာတ်ခွဲ ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။ အပြင်က အာရုံတွေက အမြဲတမ်း လာရောက် တိုက်ခိုက်နေတာပါ။ ဥပမာ - မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ ပြတိုက်ထဲက အလွန်လှပတဲ့ ရတနာပစ္စည်း (ရူပါရုံ) လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... သိပ်လှတာပဲ၊ ဒါလေးကို ငါ ပိုင်ချင်လိုက်တာ" ဆိုတဲ့ သာယာတဲ့ ခံစားမှု 'သုခဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါဟာ အဖိုးတန်တယ်၊ ဒါ ငါ့အတွက်ပဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒါကို ဘယ်သူမှ မမြင်တုန်း ခိုးယူမယ်" ဆိုတဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (လောဘစေတနာ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... စက္ကန့်ပိုင်းလေး အတွင်းမှာတင် ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးက ကျင့်ဝတ်ကို ဖောက်ဖျက်ဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်သွားပါပြီ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ ရတနာရဲ့ အဆင်းက 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ လိုချင်လို့ ဝမ်းသာတာက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ရတနာလို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ခိုးယူဖို့ ကြံစည်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "ငါ မြင်နေတာ၊ ငါ လိုချင်တာ" ဆိုတဲ့ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ပါပဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးကို မြွေဖြစ်အောင် လုပ်ပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့် သလိုပါပဲ။ အခုလည်း ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်လေး ပေါ်လာတာကို "ငါ" လို့ ထင်ပြီး အစစ်အမှန် (Paramattha) ကို မမြင်ဘဲ အတုအယောင် (Sammuti) အပေါ်မှာ ပူလောင်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ  ပုဒ်ရေ ၁၈၁ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း 'ပရိဒေဝ' (ငိုကြွေးပူဆွေးခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။ ကျင့်ဝတ်ပျက်တဲ့သူ၊ သီလပျက်တဲ့သူဟာ ခဏတာတော့ လိုချင်တာ ရချင်ရမယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ လိုချင်တပ်မက်မှု (တဏှာ) ကြောင့် နောက်ဆုံးမှာတော့ အကြီးအကျယ် နောင်တရပြီး ငိုကြွေးပူဆွေးရတဲ့ 'ပရိဒေဝ' ဒုက္ခကြီးကို ခံစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျင့်ဝတ်စောင့်တဲ့သူကတော့ ဘယ်တော့မှ မငိုရပါဘူး။ သူဟာ သူ့ရဲ့ သီလအအေးဓာတ်နဲ့ အမြဲတမ်း ငြိမ်းချမ်းနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ဒါ ငါပဲ၊ ဒါ ငါ့ရဲ့ လုပ်ရပ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီးကပဲ အမြဲတမ်း တည်တံ့နေမယ်၊ ဒီပစ္စည်းရရင် ငါ ထာဝရ ချမ်းသာမယ် လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ကျင့်ဝတ်တွေ ဘာတွေ မလိုပါဘူး၊ သေရင် ပြီးတာပဲ လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ ချုပ်ပျောက်သွားမယ့် ဓမ္မသဘောတွေ ချည်းပါပဲ။ ကျင့်ဝတ်ဆိုတာ အပြင်က ပစ္စည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းတာထက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ဒီလို ဒိဋ္ဌိတွေ မဝင်အောင် သီလနဲ့ ထိန်းသိမ်းခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ အာရုံတစ်ခုကို တွေ့လို့ လိုချင်စိတ် ပေါ်လာတဲ့အခါ "ငါ လိုချင်တယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်ပြီး ကျင့်ဝတ်ပျက်ပါပြီ။ "မြင်သိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ လိုချင်တဲ့ လောဘစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်" ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျပြီး၊ ကျင့်ဝတ်နဲ့ သီလကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းနိုင်တဲ့ ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ ညနေခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီးထဲမှာ လူရှင်းနေတဲ့ အချိန်၊ သုေသသန ဝန်ထမ်း လူငယ်လေး မောင်စံ ဟာ အခန်းတစ်ခုမှာ အလွန် အဖိုးတန်လှတဲ့ ရှေးဟောင်း စွယ်တော်မြတ် မိတ္တူတော် တစ်ဆူကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေပါတယ်။ အဲဒီ စွယ်တော်မြတ် မိတ္တူဟာ ရွှေစစ်စစ်တွေနဲ့ ပြုလုပ်ထားတာ ဖြစ်ပြီး၊ အဖိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

မောင်စံဟာ သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေရင်းနဲ့ အဲဒီ စွယ်တော်မြတ်ပေါ်မှာ ကပ်နေတဲ့ သေးငယ်တဲ့ ရွှေစလေး တစ်ခုကို တွေ့လိုက်ရပါတယ်။ အဲဒီ ရွှေစလေးဟာ ပြုတ်ထွက်နေတာပါ။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဒီရွှေစလေး တစ်ခုလောက် ယူလိုက်ရင် ဘယ်သူမှ သိမှာ မဟုတ်ဘူး။ ငါလည်း ပိုက်ဆံ အများကြီး ရသွားမယ်" ဆိုတဲ့ လောဘစိတ် (Case-2425) ကြီး စတင် ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မောင်စံရဲ့ သန္တာန်မှာ ဖဿကြောင့် သုခဝေဒနာနဲ့ တဏှာတွေ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပေါ်နေပါပြီ။ သူ့ရဲ့ ကျင့်ဝတ် (Ethics) နဲ့ လောဘ (Greed) ကြားမှာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်နေပါတယ်။ "ဘယ်သူမှ မမြင်ဘူး၊ ငါ ယူမယ်" ဆိုတဲ့ အကုသိုလ် စေတနာတွေ ကြီးစိုးလာပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း အခန်းထဲကို တိတ်တဆိတ် ဝင်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ မောင်စံရဲ့ တုန်လှုပ်နေတဲ့ ပုံစံကို မြင်တော့ အခြေအနေကို အကဲခတ်လိုက်ပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ မောင်စံကို အပြစ်မပေးသေးဘဲ၊ ညင်သာတဲ့ အသံနဲ့ "မောင်စံ... ဘာတွေ လုပ်နေတာလဲ" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။ မောင်စံဟာ ရှက်ရှက်နဲ့ပဲ လက်ထဲက ရွှေစလေးကို ပြလိုက်ပြီး "ဆရာကြီး... ကျွန်တော် ခုနက မကောင်းတဲ့ စိတ်ဝင်သွားပါတယ်။ ဒီရွှေစလေးကို ယူချင်တဲ့ စိတ် ပေါ်ခဲ့ပါတယ်" လို့ ဝန်ခံလိုက်ပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ မောင်စံကို ပြုံးပြလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်နှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 1) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။

"မောင်စံ... မင်း အမှန်အတိုင်း ဝန်ခံတာ အင်မတန် ကောင်းတယ်။ အပိုဒ် ၁.၅ (Art 1.5: Professional accountability and ethical reporting) အရ၊ အမှားကို ဝန်ခံပြီး ပြင်ဆင်တဲ့သူကို ငါတို့က အခွင့်အရေး ပေးရမယ်။ ကဲ... Template T240 (Behavioral Integrity Report) ကို ယူခဲ့။ မင်းရဲ့ ဒီနေ့ လုပ်ရပ်ကို 'ကျင့်ဝတ်ကို ဉာဏ်နဲ့ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း' ဆိုတဲ့ မှတ်တမ်း တင်ပေးမယ်။ မင်းသာ ဒီနေ့ ဒီရွှေစလေးကို ယူလိုက်ရင်၊ မင်းရဲ့ သီလပျက်ရုံတင် မကဘူး၊ ပြတိုက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာပါ ပျက်စီးသွားမှာ။ အခုတော့ မင်းဟာ ကိုယ့်ကျင့်ဝတ်ကို ကိုယ်တိုင် လှပအောင် ထိန်းသိမ်းလိုက်နိုင်ပြီ။ ကျင့်ဝတ်စောင့်မှ တန်ဖိုးရှိတာ မောင်စံရဲ့" လို့ ချီးမွမ်းလိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ မောင်စံလည်း သူ့ရဲ့ ရင်ထဲက ပူလောင်မှုတွေ အကုန် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး အေးချမ်းသွားပါတော့တယ်။ "သြော်... ကျင့်ဝတ် (ဝတ္တ) ဆိုတာ အပြင်က ပစ္စည်းကို ထိန်းတာတင် မဟုတ်ဘဲ၊ ငါ့ရဲ့ သီလကို ထိန်းနေတာပါလား" လို့ နားလည်သွားပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အမှားတစ်ခုကို မလုပ်မိအောင် သတိနဲ့ တားဆီးလိုက်ခြင်းဟာ၊ မိမိရဲ့ ဘဝသမိုင်းကို အကောင်းဆုံး ကာကွယ်လိုက်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ကျင့်ဝတ်တွေ ပျက်နေရတာ၊ အဲဒီ ကျင့်ဝတ်ပျက်မှုတွေကြောင့် ပူလောင်နေရတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ၊ အာရုံတွေပေါ်မှာ "ငါ လိုချင်တယ်၊ ငါ ယူမယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ အဝိဇ္ဇာ တွေဟာ 'ပရိဒေဝ' ဆိုတဲ့ ငိုကြွေးပူဆွေးမှု ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှုတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အမှန်တရားကို သိပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ လောဘ၊ ဒေါသတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ကျင့်ဝတ် မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ကျင့်ဝတ်နှင့် သီလတရားများကို မြတ်နိုးစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ ပြာသိုလပြည့်နေ့မှစ၍ သာသနာ့အမွေများကို ကောင်းစွာ ခံယူနိုင်ကြပါစေ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တို့၏ လှည့်စားမှုနောက်သို့ မပါဘဲ မိမိတို့၏ ဘဝသမိုင်းကို လှပစွာ ရေးထိုးနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 023 | ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ဓာတ်တော်တု ပေါ်ပေါက်လာပုံ (Counterfeit) | ဝိနည်း၊ သဒ္ဓမ္မပတိရူပက | Counterfeit

 

Day: 023 | ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ဓာတ်တော်တု ပေါ်ပေါက်လာပုံ (Counterfeit) | ဝိနည်း၊ သဒ္ဓမ္မပတိရူပက | Counterfeit

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်၊ မင်္ဂလာအပေါင်းနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ နေ့ရက်ကလေးမှာ တရားနာယူကြမယ့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မိဘဘိုးဘွားတွေဆီက ဆင်းသက်လာတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ DNA တွေ ပါလာသလိုပဲ၊ စိတ်သန္တာန်မှာလည်း အတိတ်က ပါလာတဲ့ မျိုးစေ့တွေ ရှိပါတယ်၊ အဲဒီ မျိုးရိုးဗီဇအမွေအနှစ်တွေကနေတစ်ဆင့် အမှန်နဲ့ အမှားကို ခွဲခြားနိုင်တဲ့ အသိဉာဏ်မျိုးစေ့တွေ ရှင်သန်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ လောကမှာ အစစ်ရှိရင် အတုဆိုတာလည်း ပေါ်လာတတ်တာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါကြောင့် အတုကို အစစ်ထင်ပြီး မမှားရလေအောင် သတိပညာနဲ့ ဆင်ခြင်ကြဖို့ အလွန်ပဲ အရေးကြီးလှပါတယ်။

ကိုင်း... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အတုအယောင် လှည့်စားမှုတွေကြားမှာ တည်ငြိမ်တဲ့ အသိဉာဏ်ရအောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ လေဝင်လေထွက်ဆိုတာ သဘာဝတရားရဲ့ အစစ်အမှန် ဖြစ်စဉ်လေးပါ။ ဘယ်သူမှ လိမ်လို့မရတဲ့ အမှန်တရားလေးပေါ်မှာ စိတ်ကို ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြပါစို့ နော်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဒါက ငါ့လေ၊ ဒါက ငါ့နှာခေါင်း" ဆိုတဲ့ အစွဲတွေကို ခဏ ဖယ်ထားလိုက်ပါ။ လေဓာတ်ရဲ့ တိုးဝှေ့မှု သဘောလေး အပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို ညင်သာစွာ တင်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ "သြော်... အပြင်ကို ထွက်ချင်နေပြန်ပြီ" လို့ သတိပြုမိပါစေ။ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ညင်သာစွာ စောင့်ကြည့်ပေးပါ။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ဖို့ဆိုတာ အစစ်အမှန်ကို မြင်ဖို့အတွက် မှန်ဘီလူးကို အာရုံချိန်ညှိနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ မှန်ဘီလူးက လှုပ်နေရင် အောက်က အရာကို အမှန်အတိုင်း မမြင်ရသလိုပဲ၊ စိတ်ကလေးက လှုပ်ရှားနေရင်လည်း ဓမ္မရဲ့ အစစ်အမှန်ကို မမြင်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြပါစို့။ ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ အတုအယောင် အာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ စိတ်တွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ အတုအပ (Counterfeit) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီအတုတွေကို သိပ္ပံပညာနဲ့ နည်းပညာရပ်ဝန်းတွေမှာ ဘယ်လိုမျိုး ခွဲခြားစစ်ဆေးကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ အတုအပ လုပ်တဲ့ နည်းပညာတွေက အင်မတန် အဆင့်မြင့်လာပါတယ်။ ငွေစက္ကူအတုတွေ၊ အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ အတုတွေ၊ ဆေးဝါးအတုတွေနဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း အတုတွေဟာ လောကမှာ အများကြီး ပျံ့နှံ့နေပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ ဒီအတုတွေကို ခွဲခြားဖို့အတွက် Forensic Science (မှုခင်းဆေးပညာ) နဲ့ Material Science (ရုပ်ဝတ္ထုပညာ) တွေကို အသုံးပြုကြပါတယ်။

ဥပမာ - ရွှေအတုနဲ့ ရွှေအစစ်ကို ခွဲခြားဖို့အတွက် အရင်တုန်းကတော့ မီးနဲ့ ရှို့ကြည့်ကြတယ်။ "ရွှေအစစ်ဆိုတာ မီးကိုမကြောက်ဘူး" ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်းပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ အဲဒီထက် ပိုနက်နဲတဲ့ X-ray Fluorescence (XRF) လို စက်ကြီးတွေ သုံးပြီး ရုပ်ဝတ္ထုရဲ့ အတွင်းပိုင်း အက်တမ် ဖွဲ့စည်းပုံအထိ စစ်ဆေးကြပါတယ်။ အပြင်ပန်းကြည့်ရင် ရွှေရောင် တောက်ပနေပေမယ့်၊ စက်နဲ့ စစ်လိုက်တဲ့အခါ အထဲမှာ ကြေးနီတွေ၊ ခဲတွေ ပါနေတာကို သိပ္ပံပညာက ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အတုဆိုတာ ဘယ်လောက်ပဲ အစစ်နဲ့တူအောင် လုပ်ထားပါစေ၊ သူ့ရဲ့ မူလ ဓာတ်သဘာဝကိုတော့ လိမ်လို့ မရပါဘူး။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အတုအပတွေဟာ လောကကို အင်မတန် အန္တရာယ် ပေးနိုင်ပါတယ်။ ငွေစက္ကူအတုတွေ များလာရင် စီးပွားရေး ပျက်စီးမယ်၊ ဆေးဝါးအတုတွေ များလာရင် လူတွေရဲ့ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရမယ်။ အဲဒီလိုပဲ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းအတုတွေ၊ ဓာတ်တော်အတုတွေ များလာရင်တော့ လူသားတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုနဲ့ အမျိုးဂုဏ်၊ သာသနာဂုဏ်တွေ ညှိုးမှိန်သွားနိုင်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အတုကို ခွဲခြားဖို့ စမ်းသပ်မှု (Testing) တွေကို အကြိမ်ကြိမ် လုပ်ကြရပါတယ်။ အစစ်အမှန်ဆိုတာ စမ်းသပ်မှုကို ဘယ်တော့မှ မကြောက်ပါဘူး။ "ရွှေအစစ်က မီးကိုမကြောက်၊ တရားစစ်က စမ်းသပ်မှုကို မကြောက်" ဆိုတာဟာ သိပ္ပံပညာရော ဓမ္မပညာမှာပါ အကျုံးဝင်တဲ့ အမှန်တရားကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ အတုအပတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်တတ်သလဲ ဆိုတာကို ဝိပဋ္ဌကတ်တော်လာ ပါဠိတော်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဝိနည်းပိဋကတ်တော်မှာ "သဒ္ဓမ္မပတိရူပက" (တရားစစ်နဲ့ တူသော တရားတု) ဆိုတဲ့ စကားရပ် ပါရှိပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ကဿပမထေရ်မြတ်ကို ဟောကြားခဲ့တာ ရှိပါတယ်။ "ကဿပ... လောကမှာ တရားတုတွေ မပေါ်သရွေ့တော့ တရားစစ်တွေ ကွယ်ပျောက်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ရွှေတုတွေ မပေါ်သရွေ့တော့ ရွှေစစ်တွေရဲ့ တန်ဖိုးဟာ ကျဆင်းမှာ မဟုတ်ဘူး" လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်လာ စကားလုံးတွေကို တစ်လုံးချင်းစီ အနက်ဖွင့်ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ 'သဒ္ဓမ္မ' ဆိုတာ သူတော်ကောင်းတရား၊ တရားစစ် တရားမှန်ကို ဆိုလိုပါတယ်။ 'ပတိရူပက' ဆိုတာကတော့ အတုအယောင်၊ ပုံတူ လုပ်ထားတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ အတုအပတွေ ပေါ်လာခြင်းဟာ သာသနာညှိုးမှိန်ခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းပါပဲ။ ဓာတ်တော်တွေနဲ့ ပတ်သက်လာရင်လည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ရှေးခေတ်ကတည်းက စီးပွားရေး လောဘသားတွေဟာ ကျောက်စရစ်ခဲတွေ၊ ဖန်တုံးတွေကို ဓာတ်တော်အစစ်လိုမျိုး အရောင်ဆိုးပြီး လိမ်ညာ ရောင်းချခဲ့ကြတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို "သဒ္ဓမ္မပတိရူပက" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်...  ပုဒ်ရေ ၁၇၉ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း 'မရဏ' (သေဆုံးခြင်း / ကွယ်ပျောက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။ တရားစစ်တွေ ကွယ်ပျောက်သွားတယ် (မရဏ) ဆိုတာ အလိုလို ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး၊ တရားတုတွေက နေရာယူလာလို့ ပျောက်သွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်စစ်တွေ နေရာမှာ ဓာတ်တော်တုတွေ ရောက်လာတဲ့အခါ၊ လူတွေက အတုကိုပဲ အစစ်ထင်ပြီး ကိုးကွယ်လာကြရင်၊ အစစ်ရဲ့ တန်ဖိုးနဲ့ အစစ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေဟာ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားရတော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာအတွက်ရော၊ သမိုင်းအတွက်ပါ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုကြီးပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အစစ်နဲ့ အတုကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ဓာတ်ခွဲ ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။ အပြင်က အာရုံတွေက အမြဲတမ်း လာရောက် တိုက်ခိုက်နေတာပါ။ ဥပမာ - မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ ဓာတ်တော်လို့ ယူဆရတဲ့ အရာဝတ္ထုတစ်ခုရဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိအကြည်ရုပ် (စက္ခုပသာဒ) ရဲ့ အစွမ်းကြောင့် 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... သိပ်ကြည်ညိုစရာ ကောင်းတဲ့ ဓာတ်တော်လေးပါလား" ဆိုတဲ့ သာယာတဲ့ ခံစားမှု 'သုခဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါဟာ အစစ်ပဲ၊ တန်ခိုးကြီးတယ်" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒါကို ငါ ပိုင်ချင်လိုက်တာ၊ ငါ့အိမ်မှာ ပင့်သွားမယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (လောဘ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... စက္ကန့်ပိုင်းလေး အတွင်းမှာတင် ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးက အတုလား အစစ်လား မသိသေးခင်မှာတင် 'တဏှာ ဥပါဒါန်' တွေနဲ့ အတင်း ဆုပ်ကိုင်လိုက်ပါပြီ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ ဓာတ်တော်လို့ ထင်ရတဲ့ အရာရဲ့ အဆင်းက 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ဝမ်းသာတဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ဓာတ်တော်လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ လိုချင်တပ်မက်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "ငါ မြင်နေတာ၊ ငါ ကြည်ညိုနေတာ" ဆိုတဲ့ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ပါပဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးကို မြွေဖြစ်အောင် လုပ်ပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့် သလိုပါပဲ။ အခုလည်း ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်လေး ပေါ်လာတာကို "ငါ" လို့ ထင်ပြီး အစစ်အမှန် (Paramattha) ကို မမြင်ဘဲ အတုအယောင် (Sammuti) အပေါ်မှာ ပူလောင်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ဒါ ငါပဲ၊ ဒါ ငါ့ရဲ့ ဓာတ်တော်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီးကပဲ အမြဲတမ်း တည်တံ့နေမယ်လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ဒီဓာတ်တော် ပျောက်သွားရင် ငါ့ဘဝတော့ သွားပါပြီ၊ သေရင် ပြီးတာပဲ လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ ဓာတ်တော်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ 'မရဏ' (ချုပ်ပျောက်ခြင်း) သဘောနဲ့ ပျက်စီးသွားမယ့် ဓမ္မသဘောတွေ ချည်းပါပဲ။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... မြင်တယ် ဆိုတာ ရူပက္ခန္ဓာနဲ့ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ကြည်ညိုတဲ့ စိတ်ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ငါ့ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အတုကို အစစ်ထင်ပြီး ပူလောင်စရာ မလိုတော့ပါဘူး။ အရာရာကို အမှန်အတိုင်း မြင်တဲ့ဉာဏ်ကသာလျှင် အေးချမ်းမှုကို ပေးနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဓာတ်တော်တွေကို ဖူးတဲ့အခါ "ငါ ဖူးနေတယ်၊ ဒါ သိပ်ထူးခြားတယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ တဏှာ ဝင်သွားပါပြီ။ "မြင်သိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ကြည်ညိုတဲ့ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ (မရဏ) ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်" ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျပြီး၊ အတုနဲ့ အစစ်ကို ခွဲခြားနိုင်တဲ့ ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ အေးမြတဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီးထဲကို အလွန် ချမ်းသာကြွယ်ဝပုံရတဲ့ သူဌေးကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူက အိတ်တစ်လုံးကို အင်မတန် တန်ဖိုးထားပြီး ပိုက်ထားတယ်။ "ဆရာကြီး... ဒါ ကြည့်စမ်းပါ။ ကျွန်တော် သိန်းပေါင်း ထောင်ချီ ပေးပြီး ဝယ်ထားတဲ့ ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်အစစ်တွေဗျ။ ဒါတွေကို ပြတိုက်မှာ လာလှူချင်လို့" လို့ ဝမ်းသာအားရ ပြောပါတယ်။ (Case-2423) သူဌေးကြီးရဲ့ မျက်နှာမှာ "ငါ အလှူရှင်ကြီး၊ ငါ အစစ်တွေ ရှာတွေ့ထားတာ" ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိတွေ အပြည့် ဖုံးလွှမ်းနေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ သူဌေးကြီးရဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို သေသေချာချာ ကြည့်လိုက်ပါတယ်။ အပြင်ပန်းကြည့်ရင်တော့ အလွန် တောက်ပြောင်ပြီး လှပနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးစံလင်းဟာ ဘယ်အရာကိုမှ အပေါ်ယံ ကြည့်ပြီး မဆုံးဖြတ်ပါဘူး။ ပြီးတော့ သူဌေးကြီးကို အေးအေးဆေးဆေး ထိုင်ခိုင်းပြီး၊ ပြတိုက်ရဲ့ သမိုင်းဝင်ပစ္စည်းများ စစ်မှန်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 9) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "လူကြီးမင်း... အပိုဒ် ၉.၁ (Art 9.1: Scientific authentication vs Emotional belief) အရ၊ ငါတို့ ပြတိုက်ဟာ ယုံကြည်ချက် တစ်ခုတည်းနဲ့ ပစ္စည်းတွေကို လက်မခံပါဘူး။ သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်မှု (Authentication) ကို အရင် လုပ်ရမယ်" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။

ဦးစံလင်းက Template T170 (Artifact Provenance and Material Audit) ကို ယူလာပြီး၊ (Method #26: ဇာတ်လမ်း အမှား/အမှန် ခွဲခြားနည်း) ကို အသုံးပြုပြီး စတင် စစ်ဆေးပါတော့တယ်။ အမှားနဲ့ အမှန်ကို ဘေးချင်းယှဉ်ပြီး ပြသလိုက်တာပါ။ ပထမဆုံး သိပ္ပံနည်းကျ XRF စက်နဲ့ စစ်လိုက်တဲ့ အခါမှာတော့၊ သူဌေးကြီး ယူလာတဲ့ အရာဟာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီတဲ့ အရိုးဓာတ်တော် မဟုတ်ဘဲ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်လောက်ကမှ စက်ရုံက ထုတ်ထားတဲ့ Polymer (ပလတ်စတစ်) နဲ့ ဖန်အရောတွေ ဖြစ်နေတာကို ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ တွေ့လိုက်ရပါတယ်။

သူဌေးကြီးဟာ မျက်လုံးပြူးသွားပြီး၊ "ဟာ... မဖြစ်နိုင်တာ၊ ကျွန်တော့်ကို ရောင်းတဲ့သူက အစစ်ပါလို့ ကျိန်ဆိုပြီး ရောင်းတာဗျ" လို့ ဒေါသတကြီး ငြင်းဆန်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဦးစံလင်းက တည်ငြိမ်စွာနဲ့ပဲ "လူကြီးမင်း... အဲဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က 'သဒ္ဓမ္မပတိရူပက' (တရားတု) တွေ ပေါ်လာရင် သတိထားဖို့ ဟောခဲ့တာပေါ့။ အတုကို အစစ်ထင်ပြီး ကိုးကွယ်နေတာဟာ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) ပါပဲ။ ဒီရုပ်ဝတ္ထုတွေဟာ အတုဖြစ်နေပေမယ့်၊ လူကြီးမင်း လှူချင်တဲ့ 'စေတနာ' ကတော့ အစစ်ပါ။ အခုတော့ အတုကို အစစ်ထင်တဲ့ ဒိဋ္ဌိကို ဖယ်လိုက်ပါ" လို့ ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ သူဌေးကြီးလည်း သူ့ရဲ့ "ငါ ပိုင်ဆိုင်တဲ့ အစစ်" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို လွှတ်ချလိုက်ရပါတော့တယ်။ "သြော်... ကျွန်တော် အတုနောက်ကို လောဘတကြီး လိုက်နေမိလို့ အလိမ်ခံရတာပါလား" လို့ နားလည်သွားပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အတုနဲ့ အစစ်ကို သိပ္ပံနည်းကျရော၊ ဓမ္မနည်းကျပါ ခွဲခြားလိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် အသိအမြင် ပွင့်လင်းသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အတုအပတွေကြားမှာ မျောပါနေရတာ၊ အတုကို အစစ်ထင်ပြီး ပူလောင်နေရတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ၊ အတုအယောင် အာရုံတွေပေါ်မှာ "ဒါ ငါ့ဟာ၊ ဒါ အစစ်ပဲ" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ အဝိဇ္ဇာ တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ အတ္တတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အမှန်တရားကို သိပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဝေဒနာတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ အတု မဟုတ်ဘူး၊ အစစ် မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အတုနှင့် အစစ်ကို ခွဲခြားနိုင်သော အသိဉာဏ်များ ပွင့်လင်းကြပါစေ၊ မျိုးရိုးဗီဇကဲ့သို့ ခိုင်မာသော ဓမ္မအသိများကို မိမိတို့၏ စိတ်သန္တာန်တွင် ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်နိုင်ကြပါစေ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တို့၏ လှည့်စားမှုနောက်သို့ မပါဘဲ ကောင်းသော မျိုးစေ့များကိုသာ နေ့စဉ် စိုက်ပျိုးနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stူpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 011 | ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | အမွေဆက်ခံခြင်း (Inheritance Law) | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဓမ္မဒါယာဒသုတ် | Inheritance Law

 

Day: 011 | ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | အမွေဆက်ခံခြင်း (Inheritance Law) | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဓမ္မဒါယာဒသုတ် | Inheritance Law

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများ၊ ပေစာများဟာ ရှေးဘိုးဘွားတွေက ဦးဇင်းတို့အတွက် ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ အဖိုးတန် အမွေအနှစ်တွေ ဖြစ်သလို၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ ဓမ္မအမွေတွေကိုလည်း မိမိတို့ ရင်သန္တာန်မှာ ကောင်းစွာ ဆက်ခံနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ လောကကြီးမှာ အမွေဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ဓမ္မပိုင်းဆိုင်ရာ အမွေအနှစ်တွေကသာ ပိုပြီး တန်ဖိုးကြီးမားလှပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ "ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အမွေ" ဆိုတဲ့ ပူလောင်တဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေကို ခေတ္တခဏ လွှတ်ချနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ သဘာဝတရားက ဦးဇင်းတို့ကို နေ့စဉ် အခမဲ့ ပေးသနားထားတဲ့ အသက်ရှင်သန်ခြင်း အမွေအနှစ်လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေးက အတိတ်က ရခဲ့တဲ့ ပစ္စည်းတွေ၊ အနာဂတ်မှာ ရမယ့် အမွေတွေဆီကို လွင့်ပျံသွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ "သြော်... လောဘစိတ်လေး ဝင်လာပြန်ပြီ" လို့ သတိပြုမိပါစေ။ အဲဒီ လိုချင်တပ်မက်တဲ့ စိတ်ကလေးကို ဖြေလျှော့လိုက်ပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ညင်သာစွာ စောင့်ကြည့်ပေးပါ။ ဦးဇင်းတို့ဟာ သေရင် ဘာတစ်ခုမှ ယူသွားလို့ မရပါဘူး၊ ဒီဝင်လေထွက်လေလေးတောင် ထားခဲ့ရမှာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစို့ နော်။

ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လွင့်ပျံသွားတဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ အတွေးတွေ ဝင်လာရင်လည်း အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်စရာ မလိုပါဘူး။ လာပါစေ၊ သတိလေးနဲ့ သိလိုက်ပြီး နှာသီးဖျားက လေလေးဆီကိုသာ ညင်သာစွာ ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ လောဘနဲ့ တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ စိတ်ဟာ အမြဲတမ်း ပူလောင်တတ်ပါတယ်။ ဘာကိုမှ မပိုင်ဆိုင်ဘူးလို့ သဘောထားပြီး သတိကပ်ထားတဲ့ စိတ်ကသာ အေးချမ်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေအပေါ် စွဲလမ်းချင်တဲ့ လောဘတွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ အမွေဆက်ခံတယ် ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီအမွေကို ဘယ်လို စနစ်တကျ ခွဲဝေကြသလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ဥပဒေပညာရပ် (Inheritance Law) တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် ဥပဒေပညာရပ်မှာ အလွန် ရှုပ်ထွေးပြီး အရေးပါတဲ့ အပိုင်းကတော့ 'Inheritance Law' လို့ခေါ်တဲ့ အမွေဆက်ခံခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဥပဒေဟာ လူတစ်ယောက် ကွယ်လွန်သွားတဲ့အခါ သူ ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ (Estates)၊ မြေယာတွေ၊ ငွေကြေးတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် အကြွေးတွေကို ကျန်ရစ်သူ ဆွေမျိုးသားချင်းတွေက ဘယ်လို တရားဝင် ခွဲဝေယူကြမလဲ ဆိုတာကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးတဲ့ ပညာရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေက အမွေဆက်ခံသူ (Heirs) တွေကို စာချုပ်စာတမ်း (Will / Testament) နဲ့ သေချာ တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားဖို့ အမြဲတမ်း အကြံပြုကြပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မိဘတွေဟာ တစ်သက်လုံး ပင်ပင်ပန်းပန်း ရှာဖွေစုဆောင်းပြီး သားသမီးတွေအတွက် တိုက်တွေ၊ ကားတွေ၊ စိန်ရွှေရတနာတွေ ချန်ထားခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သေချာ စည်းကမ်းတကျ ဥပဒေနဲ့အညီ မခွဲဝေခဲ့ဘူး ဆိုရင်၊ အဲဒီ ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ ပစ္စည်းတွေဟာ သားသမီးတွေကြားမှာ မေတ္တာပျက်စရာ၊ တရားတပေါင် ရင်ဆိုင်ရစရာ အကြောင်းတရားတွေ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ တချို့ မိသားစုတွေဆိုရင် မိဘ ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ မြေကွက်လေး တစ်ကွက်အတွက် ညီအစ်ကို မောင်နှမအရင်းတွေ သွေးထွက်သံယို ဖြစ်ကြ၊ တရားရုံးမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ အမှုရင်ဆိုင်ကြနဲ့၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း အမွေကြောင့် အမျိုးဂုဏ် ယုတ်လျော့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေ ဒုနဲ့ဒေး ရှိပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ ဒါဆိုရင် အမွေဆက်ခံတယ် ဆိုတာ ပစ္စည်းတွေချည်းပဲလား' တဲ့။ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ဥပဒေပညာမှာ အမွေဆက်ခံတယ် ဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း (Tangible Assets) တွေတင် မကပါဘူး။ နာမည်ကောင်း၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ကိုယ်ကျင့်တရား ဆိုတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမွေအနှစ် (Intangible Assets) တွေကို ဆက်ခံတာလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ ဥပမာ - နာမည်ကြီး ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ တည်ထောင်သူ သေဆုံးသွားရင်၊ သူ့သားသမီးတွေဟာ ကုမ္ပဏီရဲ့ ငွေကြေးကိုသာမက၊ ဖခင်ရဲ့ "ရိုးသားမှု၊ ဖောက်သည်အပေါ် တာဝန်ကျေမှု" ဆိုတဲ့ နာမည်ကောင်းကိုပါ မပျက်စီးအောင် ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းရပါတယ်။ အမွေဆက်ခံသူ ကောင်းမှသာ အဲဒီ အမျိုးဂုဏ်၊ အဲဒီ အမှတ်တံဆိပ်ဟာ ဆက်လက် တည်တံ့နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် ဥပဒေပညာရှင်တွေက အမွေဆိုတာ "ရယူခြင်း" သက်သက် မဟုတ်ဘူး၊ "တာဝန်ယူခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း" လည်း ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ပစ္စည်းအမွေကိုပဲ မက်မောပြီး မိဘရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို မထိန်းသိမ်းတဲ့ သားသမီးဟာ တကယ့် အမွေခံကောင်း မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်ဝတ္ထု ပစ္စည်းတွေဆိုတာ အချိန်တန်ရင် ကုန်ခမ်းသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကောင်းမြတ်တဲ့ သွန်သင်ဆုံးမမှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရား ဆိုတဲ့ အမွေအနှစ်ကသာ မျိုးဆက်ကနေ မျိုးဆက်ကို ခိုင်ခိုင်မာမာ ကူးစက် ရှင်သန်နိုင်တာ ဖြစ်တယ်လို့ လောကီပညာရှင်တွေက သုံးသပ်ထားကြပါတယ်။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဒီခေတ်သစ် ဥပဒေ သဘောတရားတွေ မပေါ်ပေါက်ခင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ဓမ္မဒါယာဒသုတ် (စာမျက်နှာ-၁) မှာ အမွေဆက်ခံခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလွန် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေကို ခေါ်ပြီး "ဓမ္မဒါယာဒါ မေ ဘိက္ခဝေ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဒါယာဒါ" လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်။ "ချစ်သား ရဟန်းတို့... သင်တို့သည် ငါဘုရား၏ တရားအမွေ (ဓမ္မဒါယာဒ) ကိုသာ ဆက်ခံသူများ ဖြစ်ကြကုန်လော့၊ ပစ္စည်းအမွေ (အာမိသဒါယာဒ) ကို ဆက်ခံသူများ မဖြစ်ကြစေလင့်" လို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်ဟာ လောကကြီး တစ်ခုလုံးရဲ့ အမွေဆက်ခံခြင်း သဘောတရားကို အပြောင်းအလဲ ကြီးကြီးမားမား လုပ်ပစ်လိုက်တာပါပဲ။ ဘုရားရှင်က ပစ္စည်းလေးပါး (ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး) ဆိုတဲ့ အာမိသ အမွေကို မက်မောတဲ့ ရဟန်းဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ သားတော်စစ်၊ အမွေခံစစ် မဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ဝိမုတ္တိ ဆိုတဲ့ ဓမ္မအမွေကို ကျင့်ကြံပွားများသူသာလျှင် ဘုရားရှင်ရဲ့ အမွေခံစစ် ဖြစ်တယ်လို့ တိတိကျကျ သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ (Will) လို့ခေါ်တဲ့ သေတမ်းစာဟာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေ မဟုတ်ပါဘူး၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ကျင့်စဉ် ဆိုတဲ့ တရားအမွေ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဲဒီ ဓမ္မဒါယာဒသုတ်မှာပဲ ဘုရားရှင်က ဥပမာလေး တစ်ခု ပေးထားပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဆွမ်းစားပြီးလို့ ခွက်ထဲမှာ ဆွမ်း အနည်းငယ် ကျန်နေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဆာလောင်နေတဲ့ ရဟန်းနှစ်ပါး ရောက်လာတယ်။ ဘုရားက "ငါ ဘုဉ်းပေးပြီးပြီ၊ ဒီဆွမ်းကို သင်တို့ စားချင်စားကြ၊ မစားရင်တော့ စွန့်ပစ်လိုက်တော့မယ်" လို့ မိန့်တယ်။ ပထမ ရဟန်းက "ငါ ဆာနေတယ်၊ ဒီဆွမ်းကို စားလိုက်ရင် ငါ့အဆာပြေမယ်" ဆိုပြီး စားလိုက်တယ်။ ဒုတိယ ရဟန်းကတော့ "ဘုရားရှင်က အာမိသအမွေကို မဆက်ခံနဲ့လို့ ဟောထားတယ်၊ ဒါကြောင့် ငါ မစားဘူး၊ ဆာလောင်မှုကို သည်းခံပြီး တရားပဲ ထိုင်တော့မယ်" ဆိုပြီး မစားဘဲ နေလိုက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က အဲဒီ ဒုတိယ ရဟန်းကိုသာ ချီးမွမ်းတော်မူပါတယ်။ ပစ္စည်းအမွေထက် တရားအမွေက ပိုမြတ်ကြောင်းကို လက်တွေ့ သရုပ်ပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဒီလို ပစ္စည်းအမွေကို မက်မောပြီး စွဲလမ်းသွားတဲ့ အခါမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခန္ဓာဖြစ်စဉ်ကြီးကို၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ ၁၆၇ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း ဥပါဒါန်ကြောင့် 'ဘဝ' (Bhava/Becoming) ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကြီးကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိတယ် ဆိုတာ အားလုံး အသိပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - မိဘတွေ ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ ရွှေထုပ်ကြီး၊ ဒါမှမဟုတ် သေတမ်းစာ စာချုပ်ကြီး (ရူပါရုံ) ကို မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်ကနေ လှမ်းမြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... ငါ့အမွေတွေ၊ ငါ ချမ်းသာပြီ" ဆိုတဲ့ အလွန် သာယာတဲ့ ခံစားမှု 'သုခဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါ ငါ့မိဘပစ္စည်း၊ ငါ ရထိုက်တယ်" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒါကို ဘယ်သူ့မှ မပေးဘူး၊ ငါ အကုန်ယူမယ်" လို့ လိုချင်တပ်မက်တဲ့ 'တဏှာ' နဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဲဒီ တဏှာကနေ အဆင့်တက်သွားပြီး တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ အခါ 'ဥပါဒါန်' အစွဲကြီး ဖြစ်သွားပါပြီ။ အဲဒီ ဥပါဒါန်ကြောင့် အကုသိုလ် ကံတွေ ပြုလုပ်ပြီး၊ နောက်ဘဝမှာ ပြိတ္တာ ဖြစ်ရမယ့် 'ကမ္မဘဝ' အထိ ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ ရွှေထုပ်ရဲ့ အဆင်းနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိအကြည်ဓာတ်က 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ဝမ်းသာတဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ငါ့ပစ္စည်းလို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ အလွန်အမင်း စွဲလမ်းပြီး လောဘတက်နေတာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း... ရွှေထုပ်ကို မြင်လိုက်တဲ့ တစ်ခဏလေး အတွင်းမှာတင်၊ စိတ်ထဲမှာ လောဘ ဒေါသတွေ လောင်ကျွမ်းပြီး၊ ပစ္စည်းအမွေ (အာမိသ) ရဲ့ ကျေးကျွန် လုံးလုံးလျားလျား ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ဒါ ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အမွေ၊ ငါ ပိုင်တယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး၊ အကောင်အထည်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဏ် ဆိုတဲ့ ဓာတ်တရားတွေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှု ဆိုတဲ့ (Sammuti/ပညတ်) တွေကို အမှန်အတိုင်း ပရမတ် အနေနဲ့ မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ့ဥစ္စာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။

အဲဒီ "ငါ့ပစ္စည်း" ဆိုတဲ့ အရာကြီးက အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေမယ်၊ ထာဝရ ငါ သုံးစွဲနေရမယ် လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ဒီပစ္စည်းရဖို့ ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေကို သတ်ပစ်မယ်၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး၊ သံသရာဆိုတာ မရှိဘူး လို့ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ပယ်ဖျက်ပြီး အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... ပစ္စည်းကို မြင်တယ် ဆိုတာ ရူပက္ခန္ဓာနဲ့ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ လိုချင်တဲ့ လောဘဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ့အမွေ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေ တွေ့တဲ့အခါ၊ အမွေကိစ္စတွေ ကြုံလာတဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ကိုယ့်ပစ္စည်းကို စွန့်ပစ်ရမယ် လို့ ဆိုလိုတာ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး။ ပစ္စည်းကို သုံးစွဲပါ၊ ဒါပေမယ့် စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ ဥပါဒါန်ကို ဖယ်ရှားပြီး ဓမ္မအသိနဲ့ သုံးစွဲပါ။ ဥပမာ- ရွှေငွေကို မြင်တဲ့အခါ "ဒါ ငါ့ဟာမို့လို့ ငါပဲ ယူမယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ လောဘ ဝင်သွားပါပြီ။ "မြင်သိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ လိုချင်တဲ့ လောဘစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။

အဲဒီ လောဘစိတ်လေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီလောဘစိတ် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ အားလုံး ကွာကျပြီး၊ ပစ္စည်းအမွေထက် ဓမ္မအမွေကို ဦးစားပေး တတ်တဲ့ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ နေသာတဲ့ မနက်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ ဧည့်ခန်းမထဲမှာ ဒေါသတကြီးနဲ့ အော်ဟစ်နေတဲ့ အသက် ၄၀ အရွယ် လူရွယ်တစ်ယောက် ရောက်နေပါတယ်။ သူ့နာမည်က ဦးဘ လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်က ပြတိုက်ကို ရွှေနဲ့လုပ်ထားတဲ့ ရှေးဟောင်း ဆင်းတုတော်ကြီး တစ်ဆူ လှူဒါန်းခဲ့တဲ့ အလှူရှင်ကြီးရဲ့ မြေးမြစ် တစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးဘ ဟာ စီးပွားရေး အဆင်မပြေဖြစ်နေတဲ့ အချိန်မှာ، အိမ်က စာရွက်စာတမ်းဟောင်းတွေကို ရှင်းရင်းနဲ့ သူ့ဘိုးဘေးတွေက ဒီပြတိုက်ကို (Case-2411) ရွှေဆင်းတုတော် လှူထားတဲ့ အထောက်အထားကို သွားတွေ့ပါတယ်။ ဒါနဲ့ သူက ပြတိုက်ကို လာပြီး "ဒီရွှေဆင်းတုတော်က ကျွန်တော့် ဘိုးဘေးတွေ ပိုင်တာ၊ ဒါ ကျွန်တော့်ရဲ့ အမွေပဲ။ အခု ကျွန်တော် စီးပွားရေး ကျပ်တည်းနေလို့ ဒီဆင်းတုတော်ကို ပြန်ယူမယ်။ ရောင်းစားမယ်" လို့ လာရောက် တောင်းဆိုနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ မျက်နှာမှာ လောဘနဲ့ ဒေါသတွေက အထင်းသား ပေါ်လွင်နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ရဲ့ မော်ကွန်းထိန်း အရာရှိ ဒေါ်အေးက "မရပါဘူးရှင်၊ ဒါက ပြတိုက်ကို အပြီးအပိုင် လှူဒါန်းထားပြီးသား သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် ဖြစ်သွားပါပြီ။ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ယောက်တည်း ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မရှိတော့ပါဘူး" လို့ တားမြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးဘ က လုံးဝ လက်မခံပါဘူး။ "မရဘူး... ဥပဒေအရ မိဘပစ္စည်းက သားသမီး ဆက်ခံခွင့် ရှိတယ်။ ဒါ ငါ့အမွေပဲ၊ ငါ ယူရမယ်" ဆိုပြီး အတင်းလုယူဖို့ ကြိုးစားပါတော့တယ်။ ပြဿနာက အလွန် ကြီးထွားလာပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ကိုယ်သာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း နေရာမှာဆို ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲ။ ပစ္စည်းကို ပြန်ပေးလိုက်မလား... ဒါမှမဟုတ် ရဲခေါ်ပြီး ဖမ်းခိုင်းမလား... ခဏလောက် စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ဥပဒေကြောင်းအရ ငြင်းလို့ ရပေမယ့်၊ ဒီလူရဲ့ ရင်ထဲက "ငါ့အမွေ" ဆိုတဲ့ ပူလောင်နေတဲ့ ဥပါဒါန်ကို ဘယ်လို ငြိမ်းအေးအောင် လုပ်ပေးမလဲ။

စဉ်းစားပြီးပြီ ဆိုရင် ဆက်နာယူကြစို့။ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ သူဟာ အခြေအနေကို သုံးသပ်လိုက်ပြီး، ဦးဘ ကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်သွားပါတယ်။ ပြီးတော့ အေးအေးဆေးဆေး ထိုင်ခိုင်းပြီး လက်ဖက်ရည် တစ်ခွက် တိုက်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 27) ကို ညင်သာစွာ ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။

"ညီလေး... အပိုဒ် ၂၇.၁ (Art 27.1: Cultural Inheritance over Private Ownership) အရ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တစ်ခုဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် ဖြစ်သွားပြီဆိုရင်၊ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကနေ ကင်းလွတ်သွားပြီ။ ဒါပေမယ့် ညီလေး စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ညီလေးရဲ့ ဘိုးဘေးတွေက ဒီရွှေဆင်းတုကို ရွှေတုံး အနေနဲ့၊ ပစ္စည်းအမွေ (အာမိသ) အနေနဲ့ ညီလေးအတွက် ချန်ထားခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ သူတို့က ဒီပစ္စည်းကို စွန့်လွှတ် လှူဒါန်းလိုက်ခြင်း အားဖြင့်၊ 'ကုသိုလ်တရား'၊ 'ဒါနပါရမီ' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအမွေကို ဖန်တီးခဲ့တာ။ ညီလေးက အခု ဒီပစ္စည်းကို ပြန်ယူပြီး ရောင်းစားမယ် ဆိုရင်၊ ညီလေးရဲ့ ဘိုးဘေးတွေ ချန်ရစ်ခဲ့တဲ့ အဲဒီ ဓမ္မအမွေ၊ အဲဒီ အမျိုးဂုဏ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်ရာ မရောက်ဘူးလား" လို့ ဓမ္မအမြင်နဲ့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက "ကဲ... ညီလေး ပစ္စည်းအမွေကို မယူပါနဲ့။ အဲဒီအစား Template T245 (Lineage Acknowledgment Template) ကို သုံးပြီး၊ ဒီဆင်းတုတော် ပြသထားတဲ့ မှန်ကန်ရှေ့မှာ ညီလေးဟာ ဒီအလှူရှင်ကြီးရဲ့ သွေးသားရင်းချာ، ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့ ကမ္ဗည်းပြားကို အခမ်းအနားနဲ့ တပ်ဆင်ပေးမယ်။ ညီလေးဟာ ပစ္စည်းကို မမက်မောဘဲ ဓမ္မအမွေကို ဆက်ခံတဲ့ သားကောင်း ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို သမိုင်းမှတ်တမ်း တင်ပေးမယ်" လို့ ကမ်းလှမ်းလိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ ဦးဘ ရဲ့ မျက်နှာဟာ ချက်ချင်း ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ လောဘ၊ ဒေါသတွေ နေရာမှာ မျက်ရည်တွေ ကျလာပါတယ်။ "သြော်... ကျွန်တော် မှားသွားပါတယ်။ ပစ္စည်းလေး တစ်ခုကို မက်မောပြီး ကျွန်တော့် ဘိုးဘေးတွေရဲ့ ကောင်းမှု မှတ်တမ်းကို ဖျက်ဆီးမိမလို့ ဖြစ်သွားတယ်။ ဆရာကြီး ပြောတဲ့အတိုင်းပဲ လုပ်ပေးပါ။ ကျွန်တော် ပစ္စည်းအမွေကို မယူတော့ပါဘူး၊ ဂုဏ်သိက္ခာ ဆိုတဲ့ ဓမ္မအမွေကိုပဲ ဆက်ခံပါတော့မယ်" လို့ ဝန်ခံလိုက်ပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပစ္စည်းအမွေထက် တရားအမွေက ပိုမြတ်ကြောင်းကို သိသွားတဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် အေးချမ်းပြီး ဂုဏ်သိက္ခာ ရှိသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေ၊ အမွေအနှစ်တွေအပေါ် အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်ပြီး လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ကိုယ်ပိုင်အစိုးမရတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်ဝတ္ထု ပစ္စည်းတွေပေါ်မှာ "ဒါက ငါ့အမွေပဲ၊ ငါ ရရမယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ (Craving) နဲ့ ဥပါဒါန် တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ပစ္စည်းအမွေထက် ဓမ္မအမွေကို တန်ဖိုးထားပြီး အတ္တကင်းစင်သွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း တဏှာ ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ့ပစ္စည်း မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် ပတ်သက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော လောဘ၊ ဒေါသ၊ ဥပါဒါန်များကို သတိပညာဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ ရုပ်ဝတ္ထုဖြစ်သော အာမိသအမွေထက်၊ သီလ သမာဓိ ပညာတည်းဟူသော ဓမ္မအမွေကိုသာ ပို၍ မြတ်နိုး တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ၊ မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားများ ချန်ရစ်ခဲ့သော ကောင်းမှုမှတ်တမ်းများ ခိုင်မြဲပါစေ၊ မျိုးဆက်သစ်များအတွက်လည်း ကောင်းမြတ်သော ဓမ္မအမွေများကို ချန်ရစ်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြကာ၊ တဏှာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 008 | ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများ | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဓာတုနိဓာန | Museology

Day: 008 | ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများ | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဓာတုနိဓာန | Museology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ ကရင်နှစ်သစ်ကူး အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကို မောင်နှမများနဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး နှစ်သစ်ကစပြီး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သကဲ့သို့ မိမိတို့ ရင်တွင်းက ဓမ္မအမွေအနှစ်များကိုလည်း ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အဖိုးတန်တဲ့ မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ယိုယွင်းပျက်စီး မသွားအောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ လေလေး ဝင်ထွက်နေတာကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ 'သတိ' ဆိုတဲ့ အစောင့်အကြပ်လေးကို နှာသီးဖျား တံခါးဝမှာ အခိုင်အမာ ချထားလိုက်ပါ။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တစ်ခုကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါ မကွဲမရှအောင် အင်မတန် ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ရသလိုပဲ၊ မိမိရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကိုလည်း သတိဆိုတဲ့ လက်အိတ်လေး စွပ်ပြီး ညင်ညင်သာသာလေး စောင့်ကြည့်နေရပါမယ်။ လောဘ၊ ဒေါသ ဆိုတဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အညစ်အကြေးတွေ စိတ်ထဲ ဝင်မလာအောင် ဒီသတိကပဲ ကာကွယ်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ စိတ်ရောက်သွားရင်လည်း ချက်ချင်း ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပက အနှောင့်အယှက်တွေ ကင်းစင်ပြီး တည်ငြိမ်တဲ့ အခြေအနေ တစ်ခုကို ရောက်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ပြတိုက်ပညာရပ် (Museology) တွေမှာ ဘယ်လိုမျိုး အလေးအမြတ်ထားပြီး စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် ပြတိုက်ပညာရပ် (Museology) ဆိုတာ အရာဝတ္ထုဟောင်းတွေကို အခန်းထဲမှာ ဒီအတိုင်း ထည့်ထားရုံ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီပစ္စည်းလေးတွေ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ရာချီ၊ ထောင်ချီ ဆက်လက် တည်တံ့နိုင်အောင် သိပ္ပံနည်းကျ ထိန်းသိမ်းရတဲ့ (Conservation and Preservation) အလွန် နက်နဲတဲ့ ပညာရပ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတစ်ခုဟာ အလွန် နုနယ်ပါတယ်။ လေထုထဲက စိုထိုင်းဆ (Relative Humidity) နည်းနည်းလေး များသွားရင် မှိုတက်သွားတတ်သလို၊ ခြောက်သွေ့လွန်းရင်လည်း အက်ကွဲသွားတတ်ပါတယ်။ နေရောင်ခြည်ထဲက ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV Rays) ထိရင် အရောင်တွေ လွင့်ပြယ်ပြီး ဆွေးမြေ့သွားတတ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်က ပိုးထည်စ တစ်ခုကို ပြတိုက်မှာ ပြသမယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ပိုးထည်စလေးကို သာမန် မှန်ဘီရိုထဲ ထည့်ထားလို့ မရပါဘူး။ အခန်းရဲ့ အပူချိန်ကို အမြဲတမ်း ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ပတ်ဝန်းကျင်မှာ တည်ငြိမ်အောင် အဲကွန်းစနစ်တွေ၊ အာရုံခံ ဆင်ဆာ (Sensors) တွေနဲ့ ၂၄ နာရီလုံးလုံး ထိန်းချုပ်ထားရပါတယ်။ အလင်းရောင်ကိုလည်း အင်မတန် မှိန်ထားရပါတယ်။ လူတွေရဲ့ သာမန် လက်နဲ့ သွားကိုင်လိုက်ရင် လက်မှာရှိတဲ့ အဆီဓာတ်၊ ချွေးဓာတ်တွေကြောင့် အဲဒီ ပိုးထည်စလေးဟာ ချက်ချင်း ဓာတ်ပြုပြီး ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမြဲတမ်း သန့်စင်တဲ့ လက်အိတ်တွေကို စွပ်ပြီးမှ အင်မတန် သတိထားပြီး ကိုင်တွယ်ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ သက်မဲ့ အရာဝတ္ထု တစ်ခုအတွက် ဘာဖြစ်လို့ ဒီလောက်တောင် အချိန်တွေ၊ ငွေတွေ အကုန်ခံပြီး ဂရုစိုက်နေရတာလဲ' တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ သက်မဲ့ ပစ္စည်းလေးတွေဟာ သာမန် အရာဝတ္ထုတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီထဲမှာ လူမျိုးတစ်မျိုးရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ နည်းပညာနဲ့ ဉာဏ်ပညာတွေ ကိန်းအောင်းနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပစ္စည်းလေး တစ်ခု ပျက်စီးသွားတာဟာ သမိုင်းစာမျက်နှာ တစ်ရွက် ဆုတ်ဖြဲခံလိုက်ရတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်ပညာရှင်တွေဟာ သတိ (Mindfulness) ကို အပြည့်အဝ ထားပြီး၊ ကလေးသူငယ်လေး တစ်ယောက်ကို ပြုစုပျိုးထောင်သလိုမျိုး အင်မတန် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်ပြီးတဲ့နောက်မှာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဖိုးတန် ဓာတ်တော်မွေတော်တွေကို ရှေးခေတ် မင်းကြီးတွေ ဘယ်လို ထိန်းသိမ်းခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဓာတုနိဓာန (ဓာတ်တော်များ ကိန်းဝပ်ရာ ဌာန) မှတ်တမ်းတွေမှာ အတိအကျ တွေ့ရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အဇာတသတ် မင်းကြီးဟာ ဓာတ်တော်တွေကို နောင်လာနောက်သား အသောကမင်းကြီး လက်ထက်တိုင်အောင် မပျက်မစီးဘဲ တည်တံ့စေဖို့အတွက်၊ အလွန် အဆင့်မြင့်တဲ့ မြေအောက် ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးကို တည်ဆောက်ပြီး သိမ်းဆည်းခဲ့ပါတယ်။

ပါဠိတော် မှတ်တမ်းတွေအရ အဇာတသတ် မင်းကြီးဟာ မြေကြီးကို အလွန် နက်ရှိုင်းစွာ တူးပြီး၊ အောက်ခြေမှာ ရေတွေ မစိမ့်ဝင်နိုင်အောင် ကြေးပြားတွေ၊ ခဲပြားတွေနဲ့ အထပ်ထပ် ခံပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ကြေးတိုက်၊ ငွေတိုက်၊ ရွှေတိုက် စသဖြင့် အထပ်ထပ် ထည့်သွင်းပြီး၊ အလယ်မှာ ဆီပြည့်နေတဲ့ ကန်ကြီးထဲမှာ ဖောင်ဖွဲ့ပြီး တည်ထားပါတယ်။ အဲဒီလောက်တင် မကသေးဘူး၊ အပြင်လူတွေ ဝင်မလာနိုင်အောင်၊ လေထု အပူအအေး မဖောက်ပြန်နိုင်အောင် စက်ယန္တရား ရုပ်တုကြီးတွေ (Vidyadhara/Yanta) ကိုပါ တပ်ဆင်ပြီး လုံခြုံရေး အပြည့်အဝ ယူခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က အဆင့်မြင့်ဆုံးသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး (Museology) နည်းပညာကြီးပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဇာတသတ် မင်းကြီးရဲ့ မြေအောက် ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးဟာ ဒီနေ့ခေတ် ပြတိုက်တွေမှာ သုံးနေတဲ့ Climate-controlled vault လို့ခေါ်တဲ့ အပူအအေး ထိန်းချုပ်ခန်းကြီးတွေနဲ့ သဘောတရား လုံးဝ အတူတူပါပဲ။ ကြေးပြား၊ ခဲပြားတွေနဲ့ ကာရံတာဟာ စိုထိုင်းဆကို ထိန်းချုပ်တာပါ၊ ဆီကန်ထဲမှာ ထည့်ထားတာဟာ လေထုထဲက အောက်ဆီဂျင်နဲ့ မထိတွေ့အောင် Oxidation မဖြစ်အောင် ကာကွယ်တာပါ။ ဘာကြောင့် ဒီလောက်တောင် ဂရုစိုက်ရသလဲ ဆိုရင် ဓာတ်တော်မွေတော် ဆိုတာ အစားထိုးလို့ မရတဲ့၊ အင်မတန် အဖိုးတန်လှတဲ့ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ပြင်ပက အနှောင့်အယှက်တွေ ဝင်မလာအောင် အသိသတိ အပြည့်နဲ့ ကာကွယ်ထားခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အပြင်ဘက်က ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကိုတောင် ဒီလောက် သတိထားပြီး ထိန်းသိမ်းရရင်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အတွင်းစိတ်သန္တာန်၊ အထူးသဖြင့် ခံစားမှု 'ဝေဒနာ' ကိုရော ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို သတိထားပြီး ရှုမှတ် ထိန်းသိမ်းမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ ၁၆၄ မှာ လာရှိတဲ့ "ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကြီးကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိတယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီတံခါးတွေကနေ အာရုံတွေ အမြဲတမ်း ဝင်ရောက်လာပါတယ်။

ဥပမာ - နား (သောတဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ တစ်စုံတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲဆိုလိုက်တဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံ (သဒ္ဒါရုံ) ဆိုတဲ့ အပြင်အာရုံ လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ နားအကြည်ရုပ် (သောတပသာဒ) ရဲ့ အစွမ်းကြောင့်၊ 'သောတဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ ကြားသိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ နားရယ်၊ အသံရယ်၊ ကြားသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဒီ 'ဖဿ' ဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အလွန် လျင်မြန်တဲ့ တုံ့ပြန်မှု တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ "ဒီအသံကြီးက နားခါးလိုက်တာ၊ ငါ့ကို စော်ကားတာပဲ" ဆိုတဲ့ မသာယာတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' (သို့မဟုတ် ဒုက္ခဝေဒနာ) လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါ ငါ့ကို ဆဲတာ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ'၊ "ပြန်ဆဲမယ်၊ ပြန်ချမယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (ဒေါသ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... အသံလေး တစ်ချက် နားကို လာထိတာနဲ့၊ စိတ်ဆိုတဲ့ အဖိုးတန် ဖန်ခွက်လေးဟာ ဒေါသနဲ့အတူ လွတ်ကျပြီး ကွဲကြေသွားပါတော့တယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ နားအကြည်ရုပ်က ရုပ်တရားတွေ ဖြစ်လို့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြားသိစိတ်ကလေးက 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ စိတ်ဆင်းရဲတဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ဆဲတယ်လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ဒေါသထွက်ပြီး ပြန်ရန်တွေ့ချင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ပြဿနာရဲ့ အဓိက အစမှတ်ဟာ 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။ ဝေဒနာကို သတိ (Mindfulness) နဲ့ မထိန်းနိုင်လိုက်တဲ့ အတွက်၊ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းလေး ပြုတ်ကျကွဲသလိုပဲ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ ကိလေသာရဲ့ ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပစ္စည်းမပျက်အောင် ထိန်းသလို စိတ်မပျက်အောင် ထိန်းဖို့ ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ နာကျင်တယ်၊ ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ ငါ့ကို ဆဲတယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ဆိုတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ ခံစားနေရတာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။

အဲဒီ "ငါ ခံစားရတယ်" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကပဲ အခုလည်း ဒေါသထွက်တယ်၊ ဒီကောင် ငါ့ကို ဆဲတာ တစ်သက်လုံး မမေ့ဘူး၊ ဒီခံစားချက်ကြီးက ထာဝရ ခိုင်မြဲနေတော့မှာပဲ လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ တချို့ကကျပြန်တော့လည်း ပြန်သတ်ပစ်မှ ကျေနပ်မယ်၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... နာကျင်တယ်၊ ဒေါသထွက်တယ် ဆိုတာ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ နားနဲ့ အသံ တိုက်လို့ ဖဿဖြစ်ပြီး ဝေဒနာ ပေါ်လာတာပါ။ ငါ ခံစားနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ မကောင်းတဲ့ အသံကြားလို့ ဒေါသထွက်လာရင်، သို့မဟုတ် ဝမ်းနည်းစရာ ကြုံလာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- ရင်ထဲမှာ ပူလောင်တဲ့ ဒေါသ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ "ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ သူ ငါ့ကို လုပ်ရက်တယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်ပြီး စိတ်ဖန်ခွက်လေး ကွဲသွားပါပြီ။ ပြတိုက်မှူးက ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို လက်အိတ်စွပ်ပြီး ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်သလိုပဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားမှုကို 'သတိ' ဆိုတဲ့ လက်အိတ်လေး စွပ်ပြီး "ပူလောင်တဲ့ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ကြားတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။

အဲဒီ ဒေါသဝေဒနာလေးဟာ အကြောင်း (ဖဿ) ကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီဝေဒနာလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ လုံးဝ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းမကုန်သေးရင် နောက်ထပ် ဝေဒနာအသစ် ထပ်ပေါ်လာတာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို မပျက်စီးအောင် သတိနဲ့ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းနိုင်သွားမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ လိုက်ဖက်မယ့် ပြတိုက်ထဲက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ပြတိုက်ကြီးမှာ လူစည်ကားနေတဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ရပ်ကွက်ထဲက အသက် ၇၀ အရွယ် ဒကာကြီး ဦးဘမောင် ဟာ သူ့ရဲ့ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် ကိုးကွယ်လာခဲ့တဲ့၊ အလွန် နုနယ်ဆွေးမြေ့နေတဲ့ ရှေးဟောင်း ပေစာထုပ်ကြီး တစ်ခုကို (Case-2408) ပြတိုက်ကို လာရောက် လှူဒါန်းပါတယ်။

ဦးဘမောင်ရဲ့ မျက်နှာမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ အပြည့်ပါပဲ။ သူက ပေစာထုပ်ကြီးကို ရင်ဘတ်ထဲမှာ တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ပိုက်ထားတယ်။ "ဒါ ငါ့ဘိုးဘွားတွေရဲ့ အမွေ၊ သိပ်တန်ဖိုးကြီးတာ၊ ပြတိုက်မှာ သေချာ ထားပေးမှ ဖြစ်မယ်" လို့ ပြောရင်းနဲ့၊ ပေစာထုပ်ကို ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း လက်ထဲကို ကမ်းပေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့စိတ်ထဲမှာ နှမြောတွန့်တိုမှု၊ စိုးရိမ်မှုတွေ (ဥပါဒါန်) အရမ်းများနေတော့ လက်တွေက တုန်နေတယ်။ လက်ချွေးတွေလည်း ထွက်နေတယ်။ အဲဒီလို တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့အတွက်၊ ဆွေးမြေ့နေတဲ့ ပေရွက်လေး တစ်ရွက်ဟာ အက်ကွဲပြီး ပြတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

"ဟာ... ဒုက္ခပါပဲ။ ငါ့အဖိုးတန် ပေစာလေး ကွဲသွားပြီ" ဆိုပြီး ဦးဘမောင်ဟာ ဝမ်းနည်းပက်လက်နဲ့ ဒေါသတွေပါ ထွက်လာပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဖဿကြောင့် ဒေါမနဿ ဝေဒနာတွေ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပေါ်နေပါပြီ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲကြောင့် "ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အမွေ" ဆိုပြီး လောင်ကျွမ်းနေတာပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်းဟာ တည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ ဦးဘမောင်ကို ထိုင်ခုံမှာ ထိုင်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ လက်အိတ်ဖြူလေး တစ်စုံကို ယူလာပြီး ဦးဘမောင်ကို ဝတ်ဆင်ပေးလိုက်ပါတယ်။

ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ကိုင်တွယ်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 15) ကို ညင်သာစွာ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဦးလေးကြီး... အပိုဒ် ၁၅.၁ (Art 15.1: Safe handling and detachment protocol) အရ၊ အလွန် နုနယ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါ، လက်ချည်းသက်သက် စိုးရိမ်တကြီး ဆုပ်ကိုင်ထားလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ်က ချစ်လွန်းလို့၊ တန်ဖိုးထားလွန်းလို့ တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင် (Upadana) ထားလိုက်ရင်၊ အဲဒီ ကိုယ့်ရဲ့ စိုးရိမ်မှုကပဲ ပစ္စည်းကို ပျက်စီးသွားစေပါတယ်။ ကဲ... Template T190 (Artifact Condition Report) အရ ဒီပေစာကို သတိလေးထားပြီး ညင်ညင်သာသာလေး ဖြေလျှော့ ကိုင်တွယ်ရအောင်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ ဦးဘမောင်လည်း ချက်ချင်း သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို လက်အိတ်စွပ်ပြီး ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ရသလိုပဲ၊ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲက စိုးရိမ်မှု ဝေဒနာကိုလည်း 'သတိ' ဆိုတဲ့ လက်အိတ်စွပ်ပြီး ညင်သာစွာ လွှတ်ချရမယ် ဆိုတာကို နားလည်သွားပါတယ်။ "သြော်... ငါ့ပစ္စည်း ဆိုတဲ့ အစွဲကြောင့် တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားမိလို့ ပစ္စည်းလည်း ပျက်၊ ငါ့စိတ်လည်း ပူလောင်ရတာပါလား။ အရာရာဟာ ရုပ်နာမ် သဘောတရားတွေပဲ" လို့ နှလုံးသွင်း မှန်သွားပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ပေစာထုပ်ကြီးကို ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး အခန်းထဲကို အေးချမ်း အောင်မြင်စွာ လွှဲပြောင်းပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပစ္စည်းမပျက်အောင် ထိန်းသလို၊ မိမိရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို သတိနဲ့ ထိန်းလိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် ငြိမ်းချမ်းသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေလိုပဲ အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊ မိမိတို့ရဲ့ ခံစားမှု ဝေဒနာတွေ၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ မခိုင်မြဲတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီပျက်စီးတတ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ "ဒါ ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့ခံစားချက်၊ ငါ့အမွေ" ဆိုပြီး တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင် (Upadana) ထားတာ၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် တပ်မက်စွဲလမ်းနေတာဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ဝေဒနာအပေါ် စွဲလမ်းမှုတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ လွှတ်ချနိုင်တဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို မဝင်ခွင့်မပေးဘဲ၊ "ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန် လက်အိတ်လေး စွပ်ကာ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ခံစားမှု ဝေဒနာတို့ကို သတိပညာဖြင့် ညင်သာစွာ ထိန်းကျောင်းနိုင်ကြပါစေ၊ ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းသကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ အဖိုးတန်လှသော စိတ်အစဉ်ကိုလည်း ကိလေသာများ မဝင်ရောက်နိုင်အောင် သတိဖြင့် စောင့်ကြပ်နိုင်ကြပါစေ၊ နိုင်ငံနှင့် လူမျိုး၏ သမိုင်းအမွေများ အဓွန့်ရှည် တည်တံ့နိုင်ပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.