နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရေးနေ့နှင့် ကျန်းမာခြင်းလာဘ် (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၃ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရေးနေ့" (World No Tobacco Day) ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ "အာရောဂျံ ပရမံ လာဘံ" လို့ ဆိုတဲ့အတိုင်း ကျန်းမာခြင်းဟာ အကြီးဆုံးသော လာဘ်ကြီးတစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ လူသားတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ အဖိုးတန်တဲ့ ကျန်းမာရေးကို ဆေးလိပ်နဲ့ ဆေးရွက်ကြီးတွေ သုံးစွဲပြီး ကိုယ်တိုင်ဖျက်ဆီးနေကြတာဟာ အင်မတန် ဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ဟာ "ဆေးလိပ်ကင်းစင်ရေးနှင့် ကိုယ်ကျန်းမာမှု" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ မာဂဏ္ဍိယသုတ်ကို အခြေခံပြီး ဆွေးနွေးသွားကြပါမယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Public Health ဆိုတာ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ကျန်းမာရေးကနေတစ်ဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး ရောဂါဘယ ကင်းဝေးဖို့ ကြိုးပမ်းတာ ဒကာကြီးရဲ့။ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းဟာ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတွေကိုတင်မကဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှုကိုပါ ထိခိုက်စေပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 9, Art. 9.4 မှာလည်း "ဓာတ်တော်မြတ်များ ကိန်းဝပ်ရာ ပြတိုက်နယ်မြေအတွင်း ဆေးလိပ်နှင့် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲခြင်းကို လုံးဝ (လုံးဝ) တားမြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ လာရောက်ဖူးမြော်သူများအား ကိုယ်ကျန်းမာမှု၏ တန်ဖိုးကို ဓမ္မနည်းကျ ရှင်းလင်းပြသရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ မာဂဏ္ဍိယသုတ်လာ အနာရောဂါနှင့် သုခအစစ် (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ မာဂဏ္ဍိယဝဂ်၊ မာဂဏ္ဍိယသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အာရုံကာမဂုဏ်တွေကို ခံစားနေရတာဟာ တကယ်တော့ အနာရောဂါတစ်ခုကို မီးနဲ့ကင်ပြီး သက်သာသလို ထင်နေရတဲ့ လူနာတစ်ယောက်နဲ့ တူကြောင်း ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"အာရောဂျပရမာ လာဘာ၊ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ။"
(ကျန်းမာခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော လာဘ်ဖြစ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သည် အမြတ်ဆုံးသော ချမ်းသာဖြစ်၏။)
ဒါဟာ ပါဠိတော်ရဲ့ အင်မတန် ထင်ရှားတဲ့ ဟောကြားချက်ပါပဲ။ ဘုရားရှင်က ဆက်ပြီး ဟောပါတယ်။
"ကုဋ္ဌီ ပုရူသော သပ္ပိတိကော သပ္ပိဃနော၊ ဂေဇ္ဈမာနော ပုရိသေဟိ၊ ခါရသေစနေန စေဝ သုက္ခိတော။"
(နူနာစွဲကပ်နေသော သူသည် အနာယားယံသဖြင့် မီးကျီးတွင်း၌ ကင်ရသကဲ့သို့၊ အနာကို ခါးသောဆေးဖြင့် ဆေးရသကဲ့သို့...)
ဆေးလိပ်သောက်တဲ့သူတွေဟာလည်း အဲဒီနူနာသည်လိုပါပဲ။ ဆေးလိပ်ထဲက နီကိုတင်း (Nicotine) ဓာတ်က ပေးတဲ့ ခေတ္တသာယာမှုကို "သုခ" လို့ ထင်မှတ်နေကြပေမယ့်၊ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အနာရောဂါကို ပိုပြီး ဆိုးရွားအောင် မီးနဲ့ကင်နေသလို ဖြစ်နေတာ ဒကာမကြီးတို့။ ဘုရားရှင်က ရုပ်ခန္ဓာ ကျန်းမာရေးကို အခြေခံမှသာ နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ရှာဖွေနိုင်မှာ ဖြစ်ကြောင်း လမ်းညွှန်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Public Health: ဆေးလိပ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဓာတုဗေဒ (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ လာရောက်ဖူးမြော်သူတွေအတွက် ကျန်းမာရေး အသိပညာပေးဖို့ Template-T156 (Health Awareness & Habit Assessment) ကို သုံးပါတယ်။ ဆေးပညာအရ ဆေးလိပ်တစ်လိပ်မှာ ကင်ဆာဖြစ်စေတဲ့ ဓာတုပစ္စည်း (Carcinogens) ပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ဆေးလိပ်သောက်လိုက်တဲ့အခါ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ် (Carbon Monoxide) တွေက သွေးထဲက အောက်ဆီဂျင်ကို ဖယ်ထုတ်လိုက်တာကြောင့် ဆဲလ်တွေ သေဆုံးကုန်ပါတယ်။ ဒါဟာ အဘိဓမ္မာမှာဟောတဲ့ "ဥတုဇရုပ်" တွေ ပျက်စီးတာပါပဲ။ မာဂဏ္ဍိယသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က "အနာရောဂါကင်းခြင်း" ကို အလေးထားခဲ့တာဟာ ရုပ်ခန္ဓာကြီး ကျန်းမာမှသာ "သမာဓိ" တည်နိုင်လို့ပါပဲ။ ဆေးလိပ်ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ စိတ်ဂယောက်ဂယက်ဖြစ်မှု (Nicotine withdrawal) ဟာ တရားဘာဝနာ ပွားများတဲ့နေရာမှာ အင်မတန် ကြီးမားတဲ့ အနှောင့်အယှက် (နီဝရဏ) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၄။ Case-S151: ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ဓမ္မခွန်အား (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-S131 (သို့မဟုတ်) Case-S151 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်ဟာ ဆေးလိပ်ကို နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် စွဲစွဲမြဲမြဲ သောက်လာခဲ့သူပါ။ သူက "ဦးဇင်း... သမီးကတော့ ဆေးလိပ်မပါရင် မနေနိုင်တော့ဘူး၊ ဖြတ်ဖို့လည်း စိတ်မကူးတော့ဘူး" လို့ လျှောက်တယ်။
ဦးဇင်းက သူ့ကို Template-T156 အရ သူ့ရဲ့ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ဆန်းစစ်ပြပြီး မာဂဏ္ဍိယသုတ်ကို ဟောပြလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီး ခံစားနေရတဲ့ ဆေးလိပ်အရသာဟာ အနာယားလို့ မီးကင်နေတာနဲ့ အတူတူပဲ။ အနာပျောက်သွားတဲ့တစ်နေ့မှာ အဲဒီမီးကင်တဲ့အရသာကို ဒကာကြီး ရွံရှာသွားလိမ့်မယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။ Policy 9, Art. 9.4 အရ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ ရှေ့မှာ သစ္စာဆိုပြီး ဆေးလိပ်ဖြတ်ဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်တယ်။ အဲဒီဒကာကြီးဟာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုပြီး ဖြတ်လိုက်တာ၊ အခုဆိုရင် ၃ နှစ်ရှိပြီ။ သူက "ဦးဇင်း... အခုမှပဲ အသက်ရှူရတာ ဝပြီး တကယ့်ကျန်းမာခြင်း လာဘ်ကို ခံစားရတော့တယ်" လို့ လျှောက်တယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မနဲ့ ကျန်းမာရေး သိပ္ပံကို ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။
၅။ Modern Nicotine Addiction နှင့် မာဂဏ္ဍိယသုတ် (Modern Analogy)
အခုခေတ်မှာ E-cigarette (Vape) တွေက ပိုပြီး အန္တရာယ်ကင်းတယ်လို့ လူငယ်တွေ ထင်နေကြတယ် ဒကာမကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... Vape က ဆေးလိပ်ထက်စာရင် အနံ့လည်း မနံဘူး၊ ပိုကောင်းတာ မဟုတ်ဘူးလား" ပေါ့။ အေး... ဒါဟာလည်း မာဂဏ္ဍိယသုတ်မှာပါတဲ့ "အမြင်မှားခြင်း" (Perception Error) ပဲ ဒကာမကြီး။ ဘုရားရှင်က "အနာရှိတဲ့သူဟာ မီးကင်ရတာကို သုခလို့ ထင်နေတာ" လို့ ဟောခဲ့သလိုပဲ၊ Vape သုံးစွဲတာဟာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ အာရုံကြောစနစ်ကို နည်းလမ်းသစ်နဲ့ အဆိပ်ခတ်နေတာပါပဲ။ အနာရောဂါကင်းခြင်း (အာရောဂျံ) ဆိုတာ အပြင်ပန်း အနံ့အသက် ကောင်းရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တွင်းက ဆဲလ်တွေ (Cells) တစ်ခုချင်းစီ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်နေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၆။ Policy 9, Art. 9.4 နှင့် သွာဂတ၏ သန့်ရှင်းသော ပတ်ဝန်းကျင် မူဝါဒ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 9, Art. 9.4 (Tobacco-Free Heritage Site) မှာ "ပြတိုက်ဝန်းကျင် တစ်မိုင်ပတ်လည်အတွင်း ဆေးလိပ်ရောင်းချခြင်းနှင့် သောက်သုံးခြင်းကို လုံးဝ ခွင့်မပြုရ။ ဆေးလိပ်ငွေ့ ကင်းစင်သော လေထုသည် ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ သန့်ရှင်းမှုနှင့် ဖူးမြော်သူများ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template-T156 အရ လာရောက်ဖူးမြော်သူတွေကို ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးပေးတဲ့အပြင်၊ ဆေးလိပ်ဖြတ်ချင်သူတွေအတွက် Counseling ဝန်ဆောင်မှုတွေကိုပါ ပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ "စင်ကြယ်ခြင်း" ရဲ့ ပြယုဂ်ဖြစ်လို့၊ ဖူးမြော်သူတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာလည်း ဆေးလိပ်ငွေ့တွေနဲ့ မညစ်နွမ်းစေဖို့ ဦးဇင်းတို့က အထူး ဂရုစိုက်ရပါတယ်။
၇။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ဓမ္မစေတီအဖြစ် စောင့်ရှောက်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်တဲ့ စေတီတစ်ဆူလို သဘောထားကြည့်ပါ။
စေတီတစ်ဆူပေါ်မှာ ဆေးလိပ်ငွေ့တွေနဲ့ မီးခိုးတွေ သွားမှုတ်တာဟာ အင်မတန် မလျော်ကန်သလိုပဲ။
ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်စေတီကိုလည်း ဆေးလိပ်အဆိပ်ငွေ့တွေနဲ့ မဖျက်ဆီးပါနဲ့။
မာဂဏ္ဍိယသုတ်အရ "အာရောဂျံ" ဆိုတာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ဖို့အတွက် အခြေခံ တံခါးပေါက်ပါပဲ။ ကျန်းမာရေး မကောင်းရင် တရားထိုင်ဖို့၊ ပုတီးစိပ်ဖို့တောင် အင်မတန် ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရေးနေ့မှာ ဆေးလိပ်သောက်နေတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေ ရှိရင် ကိုယ့်ရဲ့ ကျန်းမာရေး (အာရောဂျံ) လာဘ်ကြီးကို ပြန်လည်ရယူဖို့အတွက် အခုချက်ချင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်ကြပါ ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဆေးလိပ်ကင်းစင်ရေးနှင့် ကိုယ်ကျန်းမာမှု တရားတော်ကို နာယူကြတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေအနေနဲ့ -
၁။ မာဂဏ္ဍိယသုတ်လာ အဆုံးအမများကို နှလုံးသွင်းပြီး မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို အဆိပ်အတောက်များမှ ကင်းဝေးအောင် စောင့်ရှောက်ပါ။
၂။ ဆေးလိပ်သောက်သုံးခြင်းကြောင့် ရရှိမည့် ခေတ္တသာယာမှုထက် ကျန်းမာခြင်းကြောင့် ရရှိမည့် ရေရှည်ချမ်းသာကို ရွေးချယ်ပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကိုလည်း ဆေးလိပ်ကင်းစင်သော ဘဝဖြစ်အောင် တည်ဆောက်ပါ။
ကျန်းမာခြင်းသည်သာလျှင် ဘဝ၏ အကောင်းဆုံးသော အရင်းအနှီး ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ဆေးလိပ်ကင်းစင်ရေးနှင့် ကိုယ်ကျန်းမာမှု" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ မိသားစု၊ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဆေးလိပ်ဘေးမှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ စိတ်ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်။ (နယုန်လဆန်း ၃ ရက်)
