"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၅) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာ "World Teachers' Day" (ကမ္ဘာ့ဆရာများနေ့) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ အဝိဇ္ဇာကို ခွင်းပြီး၊ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေကာ၊ သတ္တဝါတွေကို မေတ္တာထားဖို့ ပြောခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီလမ်းခရီးကို လျှောက်လှမ်းနိုင်အောင် လမ်းပြပေးတဲ့ "ဆရာတည်းဟူသော အလင်းတိုင်" အကြောင်းကို ဆွေးနွေးသွားကြပါမယ်။
လောကမှာ လမ်းမသိတဲ့သူအတွက် မီးရှူးတန်ဆောင် ကိုင်ထားတဲ့ လမ်းပြတစ်ယောက် ရှိဖို့ ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ။ ခရီးသည်တစ်ယောက်က မှောင်မိုက်နေတဲ့ တောကြီးထဲမှာ မျက်စိလည်နေတယ် ဆိုပါစို့။ ချောက်ကမ်းပါးတွေ၊ ဆူးငြောင့်ခလုတ်တွေ ရှိနေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "ဒီလမ်းက သွားပါ၊ ဟိုလမ်းက အန္တရာယ်ရှိတယ်" လို့ ပြောပြမယ့်သူ မရှိရင် အဲဒီခရီးသည်ဟာ ပန်းတိုင်ရောက်ဖို့ မဆိုထားနဲ့ အသက်ရှင်ဖို့တောင် ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။ ဆရာသမား ဆိုတာ အဲဒီလို လမ်းပြပေးတဲ့ မီးရှူးတန်ဆောင်ပါပဲ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ "သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်" မှာ ဆရာနဲ့ တပည့် ဆက်ဆံရေးကို အရပ်မျက်နှာ (၆) မျက်နှာထဲက "ဒက္ခိဏဒိသာ" (တောင်အရပ်) နဲ့ တင်စားပြီး ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက ဆရာက တပည့်အပေါ် စောင့်ရှောက်ရမယ့် ဝတ္တရားငါးပါးထဲက အလွန်လေးနက်တဲ့ စကားလုံးတွေကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။
"သုဝိနီတံ ဝိနယန္တိ၊ သုဂ္ဂဟိတံ ဂါဟာပေန္တိ၊ သဗ္ဗသိပ္ပသုတေသု သမက္ခာယိနော ဘဝန္တိ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်ကို ခေတ်သစ်ပညာရေးနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြည့်မယ်။
သုဝိနီတံ = ကောင်းစွာ ယဉ်ကျေးလိမ္မာအောင် ဆုံးမခြင်းငှာ။
ဝိနယန္တိ = (ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စည်းကမ်းကို) အထူးသဖြင့် လမ်းညွှန်ပြသကုန်၏။ (Mentoring Character)။
သုဂ္ဂဟိတံ = ကောင်းစွာ သင်ယူတတ်မြောက်ခြင်းငှာ။
ဂါဟာပေန္တိ = (အတတ်ပညာရပ်များကို) စွဲမြဲစွာ မှတ်သားစေကုန်၏။ (Teaching Hard Skills)။
သဗ္ဗသိပ္ပသုတေသု = အလုံးစုံသော လက်မှုပညာ၊ အသိပညာတို့၌။
သမက္ခာယိနော ဘဝန္တိ = ဆရာစားမချန် ကုန်စင်အောင် ပြောကြားသင်ပြလေ့ ရှိကြကုန်၏။ (Knowledge Transfer)။
ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက "ဝိနယန္တိ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးပါ။ စာအုပ်ထဲက စာကို သင်ပေးရုံ (Teaching) သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အကျင့်စာရိတ္တနဲ့ စိတ်နေသဘောထား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကိုပါ ဦးဆောင်ပေးတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ ခေတ်သစ် Management ဘာသာရပ်မှာ ဒါကို "Mentorship & Coaching" လို့ ခွဲခြားသုံးနှုန်းကြပါတယ်။
Teaching ဆိုတာ "Knowledge" (အသိ) ကို ပေးတာပါ။ Coaching ဆိုတာ "Skill" (ကျွမ်းကျင်မှု) ကို လေ့ကျင့်ပေးတာပါ။ Mentoring ဆိုတာကတော့ "Wisdom & Experience" (ပညာနဲ့ ဘဝအတွေ့အကြုံ) ကို လက်ဆင့်ကမ်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "ဆရာဝတ်" မှာ ဒီသုံးမျိုးလုံး ပါဝင်နေပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လိုကျင့်သုံးသလဲဆိုတာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-M278 (The Relic Handling Handover) ကို ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းလာတဲ့ ဦးဇင်းကြီးတစ်ပါး ရှိတယ်။ သူ့နာမည်က ဦးခေမာ ဆိုပါစို့။ သူက ဓာတ်တော်တွေကို မျက်စိမှိတ်ပြီး စမ်းကြည့်ရင်တောင် ဘယ်ခေတ်ကလဲ၊ ဘယ်ဒေသကလဲ ဆိုတာ ခွဲခြားနိုင်တဲ့အထိ ကျွမ်းကျင်တယ်။ တစ်နေ့တော့ သူ့နေရာမှာ ဆက်ခံဖို့ "မောင်လှ" ဆိုတဲ့ လူငယ်ဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။
မောင်လှက ခေတ်ပညာတတ်တယ်။ ကွန်ပျူတာ ကျွမ်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက စိတ်မြန်တယ်။ "ဆရာတော်... ဒါလေးကို စက်ထဲထည့်လိုက်ရင် ပြီးတာပဲဟာ၊ ဘာလို့ လက်နဲ့ ကိုင်ပြီး ကြည့်နေရတာလဲ" လို့ မေးတတ်တယ်။ သူက "Efficiency" (မြန်ဆန်မှု) ကိုပဲ ဦးစားပေးတာကိုး။
တစ်နေ့တော့ ရှားပါးတဲ့ သလင်းကျောက်စေတီ (Crystal Stupa) တစ်ဆူကို ဆေးကြောသန့်စင်ရမယ့် အလှည့်ရောက်လာတယ်။ မောင်လှက "ကျွန်တော် လုပ်လိုက်မယ်" ဆိုပြီး ဓာတုဆေးရည် (Chemical Solution) တစ်မျိုးကို သုံးဖို့ ပြင်တယ်။ အဲဒီဆေးက အညစ်အကြေးကို မြန်မြန်ပြောင်စေတာ မှန်ပေမယ့်၊ ရှေးဟောင်းသလင်းကျောက်ကို ကြွပ်ဆတ်သွားစေနိုင်တယ်ဆိုတာ သူ မသိဘူး။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးခေမာက သူ့ကို မတားဘူး။ ဒါပေမဲ့ "မောင်လှ... မင်း မလုပ်ခင် ဒီကျောက်ရဲ့ သမိုင်းကို အရင်ဖတ်ကြည့်ပါဦး" ဆိုပြီး ညွှန်းလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ Template T222 (Mentorship Agreement & Skills Transfer Log) ကို ထုတ်ပြီး သူ့ကို မေးခွန်းတစ်ခု မေးတယ်။
"မင်း ဒီစေတီကို သန့်ရှင်းချင်တာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီစေတီကို နောက်နှစ် ၁၀၀၀ အထိ ခံအောင် ထားချင်တာလား။"
ဒီမေးခွန်းက "Coaching Question" ပါပဲ။ မောင်လှ စဉ်းစားသွားတယ်။ "သန့်ရှင်းရုံဆိုရင် ဆေးပြင်းပြင်း သုံးလို့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ် ၁၀၀၀ ခံဖို့ဆိုရင် ဆေးပြင်း သုံးလို့ မရဘူး။"
အဲဒီတော့မှ ဦးခေမာက ရှေးဟောင်းနည်းလမ်းဖြစ်တဲ့ သဘာဝအသီးအရည်နဲ့ ပွတ်တိုက်နည်းကို သင်ပေးတယ်။ "သမက္ခာယိနော" (ဆရာစားမချန်) သင်ပေးလိုက်တာ။
ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 7, Article 7.3 (Succession Planning & Knowledge Transfer) က အသက်ဝင်လာတယ်။ ဒီ Policy က ဘာပြောလဲဆိုတော့ - "အတွေ့အကြုံရှိ ဝန်ထမ်းကြီးများသည် မိမိတို့၏ အသိပညာကို မျိုးဆက်သစ်များထံ လက်ဆင့်ကမ်းရန် တာဝန်ရှိသည်။ အသိပညာကို ဖွက်ထားခြင်း (Hoarding Knowledge) သည် ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်ခြင်း ဖြစ်သည်" တဲ့။
သိပ္ပံပညာမှာ "Neuroplasticity and Social Learning" ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူ့ဦးနှောက်ဟာ စာဖတ်ရုံနဲ့ မတတ်ပါဘူး။ တခြားလူတစ်ယောက် လုပ်ပြတာကို ကြည့်ပြီး၊ အဲဒီလူရဲ့ ခံစားချက်၊ စေတနာကိုပါ "Mirroring" လုပ်ပြီးမှ တကယ့်ပညာကို ရတာပါ။ ဒါကြောင့် Google လို ကုမ္ပဏီကြီးတွေမှာ "Google-to-Google" (Googler အချင်းချင်း သင်ပေးတဲ့ Mentorship Program) တွေ ထားရှိတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း "နိဿယမုတ္တက" (ဆရာ့ထံမှ ကင်းလွတ်ခွင့်) ရဖို့ဆိုရင် ဝါ (၁၀) ဝါ (သို့မဟုတ်) (၅) ဝါ နေရမယ်၊ ဆရာ့အလိုကို သိရမယ်၊ ဝိနည်း ကျွမ်းကျင်ရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတာဟာ ဒီ "Mentorship Period" ကို ဆိုလိုတာပါပဲ။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့ထဲမှာလည်း ဆရာသမားတွေ ပါသလို၊ တပည့်တွေလည်း ပါမှာပါ။
ခေတ်သစ်မှာ "Reverse Mentoring" ဆိုတာလည်း ခေတ်စားလာပြီ။ လူကြီးတွေက လူငယ်တွေကို ဘဝအတွေ့အကြုံ သင်ပေးသလို၊ လူငယ်တွေကလည်း လူကြီးတွေကို နည်းပညာ (Technology) ပြန်သင်ပေးတာမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်လာ "အတုံ့အလှည့်" သဘောတရားနဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။ ဆရာက အတတ်သင်ပေးတယ်၊ တပည့်က လုပ်ကျွေးပြုစုတယ် (ပြန်လည် ကူညီတယ်)။
ဒါ့အပြင် "အာစရိယ" (ဆရာ) ဆိုတာ "အာစာရ" (အကျင့်) ကို သင်ပေးသူလို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ကျောင်းစာသင်ပေးရုံနဲ့ ဆရာမမည်ပါဘူး။ "ဒီအလုပ်ကို ဘာကြောင့် လုပ်သင့်သလဲ၊ ဘယ်လို စိတ်ထားနဲ့ လုပ်ရမလဲ" ဆိုတဲ့ Moral Compass (ကိုယ်ကျင့်တရား လမ်းပြမြေပုံ) ကိုပါ ထည့်ပေးမှ ဆရာစစ် ဆရာမှန် ဖြစ်မှာပါ။
သွာဂတပြတိုက်မှာဆိုရင် ဝန်ထမ်းသစ်တိုင်းကို "Onboarding Mentor" တစ်ယောက်စီ တွဲပေးပါတယ်။ သူတို့က အလုပ်သင်ပေးရုံတင် မကဘူး၊ "ဓာတ်တော်တွေကို ဘုရားရှင်အစစ်လို သဘောထားပြီး ကိုင်တွယ်ပါ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ် (Mindset) ကိုပါ သွတ်သွင်းပေးရပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ဆရာများနေ့မှာ ဆရာတွေကို ပူဇော်တဲ့အနေနဲ့ အောက်ပါအချက်တွေကို နှလုံးသွင်းစေချင်ပါတယ်။
၁။ Be Coachable (သင်ယူလိုစိတ် ရှိပါ): ရေပြည့်နေတဲ့ ခွက်ထဲကို ရေထပ်ဖြည့်လို့ မရသလို၊ မာနကြီးနေတဲ့သူကို ဆရာက သင်ပေးလို့ မရပါဘူး။ "သုဝိနီတ" (ဆိုဆုံးမ လွယ်ကူသူ) ဖြစ်အောင် ကြိုးစားပါ။
၂။ Honor the Lineage (ပညာမျိုးဆက်ကို လေးစားပါ): ကိုယ်တတ်နေတဲ့ ပညာဟာ ကိုယ့်ချည်းသက်သက် တတ်လာတာ မဟုတ်ဘူး။ ရှေ့က ဆရာတွေ အဆင့်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့လို့ ရလာတာပါ။ ဒါကို ကျေးဇူးတင်ပါ။
၃။ Become a Light (ကိုယ်တိုင်လည်း ဆရာဖြစ်ပါစေ): ကိုယ်တတ်ပြီးရင် ကိုယ့်နောက်က လူတွေကို ပြန်သင်ပေးပါ။ ပညာဆိုတာ မီးတုတ်လိုပါပဲ။ နောက်လူကို ကူးပေးလိုက်လို့ ကိုယ့်မီး ငြိမ်းမသွားပါဘူး။ လောကကြီး ပိုလင်းသွားတာပဲ ရှိပါတယ်။
ကဲ... ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ဆရာတည်းဟူသော အလင်းတိုင်" တရားတော်ကို နာယူပြီး၊ ဆရာကောင်း ဆရာမြတ်တို့ရဲ့ လမ်းညွှန်မှုကို ခံယူကာ၊ မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လည်း သူတစ်ပါးအတွက် လမ်းပြအလင်းရောင်များ ဖြစ်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
