နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ နည်းပြမှု (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်က "ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ နည်းပြမှု (Transformational Leadership)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ကဆုန်လပြည့်နေ့မှာ ဘုရားရှင် ဉာဏ်တော်ပွင့်လင်းပုံကို ဆင်ခြင်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ဝေနေယျသတ္တဝါတွေကို ဘယ်လိုနည်းစနစ်တွေနဲ့ ဦးဆောင်လမ်းပြခဲ့သလဲဆိုတာကို ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုပညာရပ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြရအောင်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Transformational Leadership ဆိုတာ ခေါင်းဆောင်က နောက်လိုက်တွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို အဆင့်မြှင့်တင်ပေးပြီး အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ သတ္တဝါတွေကို နိဗ္ဗာန်ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ရာမှာ ဒီလိုမျိုး Transformational ဖြစ်တဲ့ နည်းစနစ်တွေကို အသုံးချခဲ့တာပါ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 3, Art. 3.4 မှာလည်း "အဖွဲ့အစည်းကို ဦးဆောင်ရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စက္ကဝတ္တိကျင့်ဝတ်များနှင့်အညီ မျှတသော ခေါင်းဆောင်မှု (Balanced Leadership) ကို ကျင့်သုံးရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ စက္ကဝတ္တိသုတ်လာ ခေါင်းဆောင်မှု ကျင့်ဝတ်များ (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ စက္ကဝတ္တိသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်တဲ့ စက္ကဝတ္တီမင်းကြီးတွေ လိုက်နာရမယ့် ကျင့်ဝတ် (သို့မဟုတ်) ခေါင်းဆောင်မှု စံနှုန်းတွေကို အခုလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ဓမ္မံယေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော။"
"တရားကိုသာလျှင် အမှီပြု၍၊ တရားကိုသာလျှင် ပူဇော်၍၊ တရားကိုသာလျှင် အလေးဂရုပြု၍၊ တရားကိုသာလျှင် အရိုအသေပြု၍..." ဆိုလိုတာက ခေါင်းဆောင်ဆိုတာ အာဏာကို အခြေမခံဘဲ "တရား" (Principles/Ethics) ကိုသာ အခြေခံရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ ဒကာမကြီးတို့။
အဲဒီသုတ်မှာ ပါဝင်တဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု မူဘောင်တွေကတော့ -
၁။ မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားဖြင့် စောင့်ရှောက်ခြင်း (Personal Integrity)။
၂။ လက်အောက်ငယ်သားများအား တရားဖြင့် စောင့်ရှောက်ခြင်း (Employee Welfare)။
၃။ ဆင်းရဲသား (သို့မဟုတ်) အကူအညီမဲ့သူများကို ထောက်ပံ့ခြင်း (Social Responsibility)။
၄။ ပညာရှိ သူတော်ကောင်းများထံ ချဉ်းကပ် တိုင်ပင်ခြင်း (Stakeholder Engagement)။
၃။ Transformational Leadership: ဗုဒ္ဓ၏ လမ်းပြမှု (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ခေါင်းဆောင်မှုပိုင်းကို လေ့လာတဲ့အခါ Template-T225 (Leadership Competency Framework) ကို သုံးပါတယ်။ ခေတ်သစ် Transformational Leadership မှာ အချက် ၄ ချက် (4 I's) ရှိပါတယ်။
၁။ Idealized Influence - ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် စံပြဖြစ်ခြင်း (ဘုရားရှင်၏ သီလတော်)။
၂။ Inspirational Motivation - နောက်လိုက်တွေကို တက်ကြွအောင် လုပ်ပေးခြင်း (ဘုရားရှင်၏ ဟောပြောပြသမှု)။
၃။ Intellectual Stimulation - အသိဉာဏ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း (ဘုရားရှင်၏ ဝေဖန်ဆန်းစစ်စေမှု)။
၄။ Individualized Consideration - တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခြေအနေကို လိုက်ပြီး ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း (ဘုရားရှင်၏ စရိုက်အလိုက် တရားဟောမှု)။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဘုရားရှင်က တရားပဲ ဟောတာ၊ Management လုပ်တာမှ မဟုတ်တာ" ပေါ့။ အေး... မဟုတ်ဘူး ဒကာကြီးရဲ့။ ရဟန်းသံဃာ ထောင်ပေါင်းများစွာကို စည်းကမ်းစနစ်ကျကျ (ဝိနည်းတော်များဖြင့်) အုပ်ချုပ်ခဲ့တာဟာ အကြီးကျယ်ဆုံးသော Management ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 3 အရ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုတာ အမိန့်ပေးတာ မဟုတ်ဘဲ "လမ်းညွှန်မှု" (Mentorship) ပေးတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Case-L135: သွာဂတ၏ ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ပြောင်းလဲမှု (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-L135 လေးအကြောင်း ပြောပြမယ်။ ဦးဇင်းတို့ ဌာနခွဲတစ်ခုမှာ ဝန်ထမ်းတွေကြား စိတ်ဝမ်းကွဲမှုတွေ ဖြစ်ပြီး အလုပ်တွေ နှောင့်နှေးနေဖူးတယ်။ အဲဒီမှာ တာဝန်ခံ ဒကာကြီးက "ဦးဇင်း... ကျွန်တော် အမိန့်တွေ ထုတ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဘယ်သူမှ မလိုက်နာကြဘူး" လို့ လျှောက်တယ်။
ဦးဇင်းက သူ့ကို Template-T225 နဲ့ စက္ကဝတ္တိသုတ်ကို ပေးဖတ်လိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးက အာဏာကို သုံးနေတာ၊ 'တရား' ကို အသုံးမပြုဘူး ဖြစ်နေတယ်။" ခေါင်းဆောင်ဆိုတာ အောက်ခြေအခြေအနေကို သိရမယ်၊ သူတို့ရဲ့ အခက်အခဲကို ကူညီရမယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 3, Art. 3.4 အရ ဒကာကြီးက သူတို့ကို အမိန့်ပေးမယ့်အစား သူတို့နဲ့အတူ အလုပ်ထဲ ဆင်းလုပ်ပြီး (Individualized Consideration) သူတို့ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ ၃ လအတွင်းမှာ အဲဒီဌာနဟာ အကောင်းဆုံး ဌာနဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ Transformational Leadership ရဲ့ စွမ်းအားပါပဲ။
၅။ Modern CEO နှင့် ဗုဒ္ဓ၏ သာသနာပြု ခေါင်းဆောင်မှု (Modern Analogy)
အခုခေတ်မှာ Steve Jobs တို့၊ Elon Musk တို့လို ခေါင်းဆောင်တွေကို လူတွေက အထင်ကြီးကြတယ် ဒကာမကြီးတို့။ သူတို့တွေဟာ Visionary Leaders တွေပေါ့။ ဒါပေမဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ Leadership ကတော့ "Holistic Vision" ရှိတာ။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... CEO တွေက ကုမ္ပဏီ အမြတ်ရဖို့ လုပ်တာ၊ ဘုရားရှင်နဲ့ ဘာတူလို့လဲ" ပေါ့။ အေး... ရည်ရွယ်ချက် ကွဲပြားပေမယ့် "Process" ချင်းက တူပါတယ်။ ဘုရားရှင်က သတ္တဝါတွေကို "ဒုက္ခ" ကနေ "သုခ" ဆီ ရောက်အောင် Vision ချပေးတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ နည်းဗျူဟာ (မဂ္ဂင် ၈ ပါး) ကို ပေးတယ်။ ပြီးတော့ တစ်ဦးချင်းစီကို Target ပြည့်အောင် Coach လုပ်ပေးတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလောကက ခေါင်းဆောင်တွေ အတုယူနေရတဲ့ "Coach-Leadership" ပုံစံပါပဲ။
၆။ Policy 3, Art. 3.4 နှင့် သွာဂတ၏ စီမံခန့်ခွဲမှု စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 3, Art. 3.4 (Equitable Stewardship) မှာ "ခေါင်းဆောင်များသည် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာတွင် ဘက်လိုက်မှု (အဂတိ ၄ ပါး) ကင်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အများသဘောတူညီချက် (Consensus) ကို အလေးထားရမည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဒါဟာ ဝိနည်းတော်မှာပါတဲ့ "ဥဗ္ဗာဟိကာ" နည်းလမ်း (Committee system) နဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာရှိတဲ့ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းတွေကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါမှာတောင် တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ မလုပ်ဘဲ Template-T225 အရ အဆင့်ဆင့် စစ်ဆေးအတည်ပြုတဲ့ စနစ်ကို သုံးပါတယ်။ ဒါဟာ အာဏာကို မျှဝေခြင်း (Decentralization) နဲ့ တာဝန်ယူမှုကို မြှင့်တင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ မိမိကိုယ်ကိုယ် ခေါင်းဆောင်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... သူတစ်ပါးကို မဦးဆောင်ခင် မိမိကိုယ်ကိုယ် အရင်ဦးဆောင်နိုင်ဖို့ (Self-Leadership) လိုပါတယ်။
ကိုယ့်ရဲ့ "ဒေါသ" ကို ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်နိုင်ရဲ့လား?
ကိုယ့်ရဲ့ "လောဘ" ကို ကိုယ်တိုင် ထိန်းကျောင်းနိုင်ရဲ့လား?
မြတ်စွာဘုရားရှင်က "အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော" (မိမိကိုယ်သာ ကိုးကွယ်ရာ) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ မိမိကိုယ်ကိုယ် အကောင်းဆုံး ခေါင်းဆောင်နိုင်သူ ဖြစ်ဖို့ ပြောခဲ့တာပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တရားနဲ့အညီ ဦးဆောင်နိုင်တဲ့သူဟာ မိသားစုမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် အလိုလို ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာမှာပါပဲ။ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုတာ ရာထူးမဟုတ်ဘူး ဒကာကြီးတို့၊ အကျင့်သီလ (Character) သာ ဖြစ်ပါတယ်။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ လုပ်ငန်းခွင်နဲ့ လူမှုဘဝမှာ ခေါင်းဆောင်မှု တာဝန်ယူရတဲ့အခါ စက္ကဝတ္တိကျင့်ဝတ်တွေကို လက်ကိုင်ထားပါ။
၂။ အာဏာထက် "တရား" ကို အခြေခံပြီး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသော ခေါင်းဆောင်မှု (Servant Leadership) ကို ကျင့်သုံးပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦးဖြစ်အောင် ပျိုးထောင်ပါ။
ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ယောက်ဟာ လမ်းကို ပြောရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ လမ်းကို ကိုယ်တိုင် လျှောက်ပြပြီး သူတစ်ပါးကိုလည်း လိုက်လျှောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးတဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ နည်းပြမှု" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အချင်းများ ပွင့်လင်းကြပါစေ၊ တရားသဖြင့် ဦးဆောင်လမ်းပြနိုင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်)
