သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၁၄ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကလေးလုပ်သား ပပျောက်ရေးနေ့" (World Day Against Child Labor) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ နေရာဒေသအနှံ့အပြားမှာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကျောင်းနေရမယ့်အရွယ်၊ ကစားရမယ့်အရွယ်မှာ ပင်ပန်းကြီးစွာ လုပ်ကိုင်နေရတဲ့ ကလေးငယ်တွေ သန်းနဲ့ချီ ရှိနေပါသေးတယ်။ ဒီလိုနေ့မျိုးမှာ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ အနေနဲ့ "ကလေးအလုပ်သမား ပပျောက်ရေးနှင့် ကရုဏာ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အမြင်တွေကို နာယူဆင်ခြင်ကြရအောင်။ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂ၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၅) မှာ လာရှိတဲ့ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမား ကျင့်ဝတ်တွေကို ခေတ်သစ် Human Rights စံနှုန်းတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလိမ့်မယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... ကလေးတွေ မိဘကို ကူလုပ်တာက ကျေးဇူးဆပ်တာ မဟုတ်ဘူးလား၊ ဒါကို ဘာလို့ ပိတ်ပင်ရတာလဲ" တဲ့။ အေး... ဒီမေးခွန်းက အင်မတန် သိမ်မွေ့ပါတယ်။ မိဘကို ကူညီတာနဲ့ ကလေးလုပ်သားအဖြစ် ခိုင်းစေတာ မတူပါဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်မှာ အရှင်သခင် (အလုပ်ရှင်) က ကျွန်အလုပ်သမားအပေါ် ပြုကျင့်ရမယ့် ဝတ္တရားငါးပါးကို ဟောကြားရာမှာ ပထမဆုံးအချက်အနေနဲ့ "ယထာဗလံ ကမ္မန္တ သံဝိဓာနေန" - ခွန်အားနှင့်အညီ အလုပ်ကို စီမံပေးရမယ်လို့ အတိအလင်း မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ ကလေးတစ်ယောက်ရဲ့ "ဗလ" (ခွန်အား) ဆိုတာ လူကြီးနဲ့ မတူပါဘူး။ ကလေးရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခွန်အားသာမက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံနိုင်ရည် (Mental Resilience) ပါ နုနယ်ပါသေးတယ်။ အဲဒီ နုနယ်တဲ့ ခွန်အားထက် ပိုလွန်တဲ့ ဝန်ကို ထမ်းခိုင်းလိုက်ရင် အဲဒါဟာ "ကရုဏာ" (သနားကြင်နာမှု) ကင်းမဲ့ရာ ရောက်သလို၊ ဘုရားဟော လူမှုကျင့်ဝတ်ကိုပါ ဖောက်ဖျက်ရာ ရောက်ပါတယ်။
ပါဠိတော်လာ "ကရုဏာ" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ အနက်ဖွင့် (Analytical Exegesis) ကြည့်ရအောင်။ "ပရ ဒုက္ခေ သတိ ဟဒယ ကမ္ပနံ ကရောတီတိ ကရုဏာ" - သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်နေတာကို မြင်ရင် နှလုံးသား တုန်လှုပ်ခြင်းကို ကရုဏာလို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကလေးငယ်လေးတွေ ကျောပိုးအိတ် လွယ်ရမယ့်အစား ဘိလပ်မြေအိတ် လွယ်နေရတာကို မြင်ရတဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ "တုန်လှုပ်မှု" ဖြစ်ရပါမယ်။ အဲဒီ တုန်လှုပ်မှုကနေ "ဒီကလေးကို ဘယ်လို ကူညီရမလဲ" ဆိုတဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ လုပ်ဆောင်မှု (Action) ပြောင်းလဲသွားမှသာ စစ်မှန်တဲ့ ကရုဏာ ဖြစ်မှာပါ။ ခေတ်သစ် Human Rights (လူ့အခွင့်အရေး) ရှုထောင့်က ကြည့်ရင် ကလေးလုပ်သား ပပျောက်ရေးဆိုတာ ဥပဒေသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒါဟာ လူသားချင်း စာနာမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ကျင့်တရား (Moral Obligation) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ဓာတ်တော်ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-H163 ဖြစ်စဉ်လေးတစ်ခုကို သာဓကဆောင်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တခါတုန်းက ပြတိုက်ရဲ့ အဆောင်သစ် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကန်ထရိုက်တာ ဒကာကြီးက အလုပ်သမားတွေ ခေါ်လာတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အသက် ၁၂ နှစ်၊ ၁၃ နှစ်အရွယ် ကလေးလေးတွေ ပါလာပြီး အုတ်သယ်၊ သဲသယ် လုပ်နေကြတာကို ဦးဇင်း တွေ့လိုက်ရတယ်။ ကလေးတွေက မျက်နှာလေးတွေ ညှိုးငယ်ပြီး ပင်ပန်းနေကြတယ်။ အဲဒါနဲ့ ဦးဇင်းက ကန်ထရိုက်တာကို ခေါ်ပြီး Policy 7, Article 7.2 (Ethical Labor Standards and Protection of Minors) အကြောင်း ရှင်းပြရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ မူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်ပြတိုက်နှင့် ဆက်စပ်သော လုပ်ငန်းခွင်တိုင်းတွင် ကလေးလုပ်သား လုံးဝ (လုံးဝ) အသုံးပြုခွင့် မရှိ" ဆိုပြီး ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
အဲဒီမှာ ဒကာကြီးက "ဦးဇင်းရယ်... သူတို့က မိဘမဲ့တွေပါ၊ အလုပ်မပေးရင် ထမင်းငတ်မှာစိုးလို့ ခေါ်ထားရတာပါ၊ ဒါ ကူညီတာပါ" လို့ ဆင်ခြေပေးပါတယ်။ ဒါဟာ အပေါ်ယံကြည့်ရင် "စေတနာ" လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ စိစစ်ကြည့်ရင် "မောဟ" (အမှန်မသိမှု) ပါနေပါတယ်။ ကလေးကို ကူညီချင်ရင် ပညာသင်ပေးရမယ်၊ ကျောင်းထားပေးရမယ်။ လေးလံတဲ့ အုတ်ခဲတွေကို ထမ်းခိုင်းတာဟာ ကူညီတာ မဟုတ်ဘူး၊ သူတို့ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဖျက်ဆီးတာပါ။ ဦးဇင်းတို့က Template T222 (Vulnerable Person Protection & Labor Welfare Checklist) ကို ထုတ်ပြီး စစ်ဆေးပါတယ်။ ဒီ Template မှာ အလုပ်သမားရဲ့ အသက်၊ လုပ်ငန်းခွင် အန္တရာယ်ရှိမှု၊ အလုပ်ချိန် စတာတွေကို အသေးစိတ် ဖြည့်စွက်ရပါတယ်။ စစ်ဆေးချက်အရ ဒီကလေးတွေဟာ ကျောင်းတက်ရမယ့် အချိန်မှာ အလုပ်လုပ်နေရတဲ့အတွက် သူတို့ရဲ့ "ပညာသင်ကြားခွင့်" ဆုံးရှုံးနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။
အေး... သိပ္ပံနည်းကျ Child Psychology (ကလေးစိတ်ပညာ) အရ ကြည့်ရင် ကလေးဘဝမှာ ကာယပင်ပန်းမှု ဒဏ် (Physical Trauma) နဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) တွေ ကြုံတွေ့ရရင် သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှု ရပ်တန့်သွားတတ်ပါတယ်။ "Toxic Stress" (အဆိပ်သင့် ဖိစီးမှု) ဟာ ကလေးရဲ့ ဉာဏ်ရည် (IQ) နဲ့ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှု (EQ) ကို ထာဝရ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်မှာ "သမေ ခဇ္ဇကေ ဘောဇေန" - ထူးမြတ်သော အရသာရှိသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ဝေမျှကျွေးမွေးရမယ်လို့ အလုပ်ရှင်တွေကို မှာကြားထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကိုယ့်သားသမီးကို ကောင်းကောင်းကျွေးသလို၊ ကိုယ့်ဆီမှာ လာလုပ်တဲ့ သူတွေကိုလည်း (အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သူတွေကို) အာဟာရ ပြည့်ဝအောင် ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ Case-H163 ကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းခဲ့သလဲဆိုတော့ အဲဒီကလေးတွေကို လုပ်ငန်းခွင်ထဲကနေ ချက်ချင်း ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ကို လမ်းပေါ် ပြန်မရောက်စေဖို့အတွက် Policy 7 အရ "Education Support Fund" (ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေး) အစီအစဉ်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ကန်ထရိုက်တာ ဒကာကြီးကိုလည်း "ဒကာကြီး... ဓာတ်တော်ဆိုတာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ကိုယ်ပွားတော်တွေပါ။ ဘုရားရှင်က ကလေးတွေကို ချစ်တယ်၊ သားတော် ရာဟုလာကို အမွေပေးခဲ့တယ်။ အခု ဒကာကြီးက ဘုရားရိပ်မှာ ကလေးတွေကို နှိပ်စက်သလို ဖြစ်နေရင် ဒါဟာ ဓာတ်တော်ကို မလေးစားရာ ရောက်ပါတယ်" လို့ တရားပြလိုက်တော့မှ သူလည်း သဘောပေါက်ပြီး နောင်ကို ကလေးလုပ်သား မသုံးတော့ပါဘူးလို့ ကတိပေးသွားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စဉ်းစားမိမယ်၊ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မတို့ အိမ်မှာရော ကလေးအကူလေးတွေ ထားတာ အပြစ်ရှိလား" တဲ့။ အေး... အဲဒါကို သတိထားရမယ်။ အိမ်အကူအနေနဲ့ ထားရင်တောင် သူတို့ကို "ကျွန်" လို သဘောမထားဘဲ "မိသားစုဝင်" လို သဘောထားရမယ်။ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်လာ "သမယေ ဝေါဿဂ္ဂေန" - အခါအားလျော်စွာ အလုပ်မှ လွှတ်ပေးရမယ် ဆိုတဲ့အတိုင်း သူတို့ရဲ့ နားချိန်၊ ကစားချိန်၊ စာသင်ချိန်တွေကို ပေးရပါမယ်။ အသက်အရွယ်နဲ့ မမျှတဲ့ အလုပ်ကို ခိုင်းရင်တော့ ကလေးလုပ်သား ခိုင်းစေမှု (Child Labor) မြောက်ပြီး အကုသိုလ်လည်း ဖြစ်၊ ဥပဒေနဲ့လည်း ငြိစွန်းပါတယ်။
Human Rights ကြေညာစာတမ်းမှာ "The right to be a child" (ကလေးဘဝကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်) ဆိုတာ ပါပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာလည်း "အတ္တတ္တုပနာယိက ဓမ္မပရိယာယ" (မိမိနှင့် စာနာ၍ ပြုကျင့်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ "ငါ့သားသမီးသာ ဒီလို သူများအိမ်မှာ ကျွန်ခံရရင် ငါဘယ်လိုနေမလဲ" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီအခါမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သနားစိတ်ဟာ "ကရုဏာ" အစစ်ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ Policy 7, Art 7.2 ဟာ အဲဒီ ကရုဏာတရားကို စာရွက်ပေါ်မှာ စည်းကမ်းအဖြစ် အသက်သွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့ကလေးလုပ်သား ပပျောက်ရေးနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကလေးလုပ်သားတွေ တွေ့ရင် မသိချင်ယောင် မဆောင်ပါနဲ့။ တတ်နိုင်သမျှ သူတို့ရဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးကို ကူညီပေးပါ။ ကိုယ့်အလုပ်၊ ကိုယ့်စီးပွားရေးမှာ ကလေးလုပ်သား အသုံးမပြုမိအောင် Template T222 လို စစ်ဆေးမှုမျိုး (Due Diligence) လုပ်ဆောင်ပါ။ ကလေးတစ်ယောက်ရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိသင့်တာဟာ "ဂေါ်ပြား" မဟုတ်ပါဘူး၊ "စာအုပ်" နဲ့ "ကစားစရာ" သာ ဖြစ်သင့်ပါတယ်။
အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် ကလေးလုပ်သား ပပျောက်ရေး ဆိုတာ နိုင်ငံတကာ စာချုပ်ကြီးတွေနဲ့မှ သက်ဆိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်ကို လိုက်နာတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိုင်းရဲ့ တာဝန် (Duty) ဖြစ်ပါတယ်။ အပြစ်မဲ့တဲ့ ကလေးငယ်တွေကို လုပ်အားခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခြင်းဟာ သာသနာ့အနာဂတ်ကို ကာကွယ်ပေးခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ကလေးအလုပ်သမား ပပျောက်ရေးနှင့် ကရုဏာ" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး သူတစ်ပါး၏ ဒုက္ခကို စာနာတတ်သော ကရုဏာရှင်များ ဖြစ်ကြပါစေ၊ မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းခွင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကလေးလုပ်သား ကင်းစင်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကလေးငယ်များအားလုံး ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် ပညာသင်ကြားနိုင်သော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်
