"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
နိုဝင်ဘာလ ကုသိုလ်အမျှဝေခြင်း အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ကြသော ဤအချိန်အခါတွင် ပြုခဲ့သမျှ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို သတ္တဝါအပေါင်းတို့နှင့် ထပ်တူထပ်မျှ ရရှိခံစားနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သွေးစည်းခိုင်မြဲမှုနှင့် သင်္ဂဟတရား" ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ကျရောက်တဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွေးစည်းညီညွတ်ရေးနေ့ (International Day of Solidarity) မှာ လူသားအချင်းချင်း၊ အဖွဲ့အစည်းအချင်းချင်း ဘယ်လို စည်းလုံးညီညွတ်မှု တည်ဆောက်မလဲဆိုတာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ ပဋိပက္ခတွေ၊ စစ်ပွဲတွေ၊ ကွဲပြားမှုတွေ များပြားနေချိန်မှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သင်္ဂဟတရား" (၄) ပါးဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တွဲကပ်ပေးထားတဲ့ ကော်နဲ့ တူပါတယ်။ ဒီတရားကို ခေတ်သစ် International Solidarity (နိုင်ငံတကာ သွေးစည်းခိုင်မြဲမှု) သဘောတရားတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ သင်္ဂဟသုတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က လောကကြီး လည်ပတ်နိုင်ဖို့အတွက် အဓိကကျတဲ့ တရားလေးပါးကို ဟောကြားထားပါတယ်။
"စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ။ ကတမာနိ စတ္တာရိ။ ဒါနဉ္စ၊ ပေယျဝဇ္ဇဉ္စ၊ အတ္ထစရိယာ စ၊ သမာနတ္တတာ စ"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း အသေးစိတ် ဖွင့်ဆိုကြည့်ရအောင်။
"ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ ဣမာနိ စတ္တာရိ - ဤလေးပါးကုန်သော၊ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ - (တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး) ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ကြောင်း တရားတို့သည်၊ သန္တိ - ရှိကုန်၏။ ကတမာနိ စတ္တာရိ - အဘယ်လေးပါးတို့နည်း ဟူမူ၊ ဒါနဉ္စ - ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းသည် လည်းကောင်း၊ ပေယျဝဇ္ဇဉ္စ - ချစ်ဖွယ်သော စကားကို ဆိုခြင်းသည် လည်းကောင်း၊ အတ္ထစရိယာ စ - အကျိုးစီးပွားကို ကျင့်ဆောင်ခြင်းသည် လည်းကောင်း၊ သမာနတ္တတာ စ - ကိုယ်နှင့်ထပ်တူ ညီမျှစွာ ဆက်ဆံခြင်းသည် လည်းကောင်း (တည်း)။"
ဒီတရားလေးပါးကို ဘုရားရှင်က ရထားတစ်စီးရဲ့ "အချက်" (Linspin) နဲ့ တူတယ်လို့ ဥပမာပေးထားပါတယ်။ ရထားဘီး ပြုတ်မထွက်အောင် ထိန်းထားတဲ့ သံမှိုလိုပါပဲ။ လူ့လောကကြီး ပြိုကွဲမသွားအောင် ဒီတရားလေးပါးက ထိန်းထားတာပါ။ အထူးသဖြင့် နောက်ဆုံးအချက် "သမာနတ္တတာ" (Equality) ဟာ သွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် အဓိကသော့ချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ လူမျိုးဘာသာ မခွဲခြားဘဲ "ငါနဲ့သူ တန်းတူပဲ" လို့ သဘောထားနိုင်မှသာ စစ်မှန်တဲ့ Solidarity ဖြစ်ပေါ်လာမှာပါ။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် လူမှုရေးသိပ္ပံနဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး (International Relations) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Social Cohesion" (လူမှုရေးရာ ညီညွတ်ပေါင်းစည်းမှု) နဲ့ "Collective Action" (စုပေါင်းလှုပ်ရှားမှု) ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေနဲ့ ထပ်တူကျနေပါတယ်။ ခေတ်သစ်ပညာရှင်တွေက Solidarity ကို "Emotional Cohesion" (စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ညီညွတ်မှု) နဲ့ "Functional Cohesion" (လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု ညီညွတ်မှု) ဆိုပြီး ခွဲခြားပါတယ်။
"ဒါန" ဟာ Resource Sharing (အရင်းအမြစ် မျှဝေခြင်း) ဖြစ်ပြီး၊ "ပေယျဝဇ္ဇ" ဟာ Diplomatic Dialogue (သံတမန်ရေးရာ စကားပြောဆိုမှု) ဖြစ်ပါတယ်။ "အတ္ထစရိယာ" ဟာ Mutual Aid (အပြန်အလှန် ကူညီမှု) ဖြစ်ပြီး၊ "သမာနတ္တတာ" ဟာ Inclusivity (အားလုံးပါဝင်ခွင့်) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂလို အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေ တည်ထောင်ထားတာဟာ ဒီသဘောတရားတွေ အပေါ်မှာ အခြေခံထားတာပါ။ တစ်နိုင်ငံတည်း၊ တစ်ဖွဲ့တည်း ဖြေရှင်းလို့မရတဲ့ ပြဿနာ (ဥပမာ - ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှု၊ ကပ်ရောဂါ) တွေကို ဖြေရှင်းဖို့ Solidarity လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-S333 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ သွာဂတပြတိုက် တည်ရှိရာ ရပ်ကွက်ထဲမှာ ဘာသာမတူ၊ လူမျိုးမတူတဲ့ အသင်းအဖွဲ့တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အရင်ကတော့ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် သိပ်မကြည်ကြဘူး။ "သူတို့က သူတို့လူ၊ ငါတို့က ငါတို့လူ" ဆိုပြီး သွေးကွဲနေကြတယ်။ တစ်နေ့ကျတော့ ရပ်ကွက်ထဲမှာ ရေကြီးတဲ့ ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ကြုံလာရတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့က လူတွေက ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ခိုလှုံခွင့် လာတောင်းတယ်။
သာမန်အားဖြင့် "သမာနတ္တတာ" မရှိရင် "ဒါ ငါတို့နေရာ၊ မပေးနိုင်ဘူး" လို့ ငြင်းလွှတ်မိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့က Policy 10, Article 10.2 (External Relations & Diplomacy) ကို ကိုင်စွဲထားပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်သည် လူသားအားလုံးအတွက် ဘေးကင်းရာ နေရာဖြစ်ပြီး၊ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ အယူအဆ ခွဲခြားခြင်း မရှိစေရ" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဦးဇင်းက ဝန်ထမ်းတွေကို ခေါ်ပြီး "ရဟန်းတို့... ဒါဟာ သင်္ဂဟတရား ပြရမယ့် အချိန်ပဲ။ သူတို့ကို ဧည့်သည်လို မဆက်ဆံနဲ့။ ကိုယ်နဲ့ထပ်တူ (သမာနတ္တတာ) သဘောထားပြီး ကူညီကြ" လို့ လမ်းညွှန်ပါတယ်။ ပြီးတော့ Template T216 (Community Partnership Agreement) ကို အသုံးပြုပါတယ်။ T216 ဟာ သာမန် စာချုပ်မဟုတ်ဘဲ၊ "Shared Values" (တူညီသော တန်ဖိုးထားမှုများ) ကို ရှာဖွေတဲ့ ကိရိယာပါ။
T216 မှာ "ကျွန်တော်တို့ အတူတူ ဘာလုပ်နိုင်မလဲ" ဆိုတဲ့ အပိုင်းမှာ တစ်ဖက်အဖွဲ့ကလည်း "ကျွန်တော်တို့က ချက်ပြုတ်ရေး တာဝန်ယူမယ်" လို့ ပြောတယ်။ ပြတိုက်က "နေရာနဲ့ ရေသန့် တာဝန်ယူမယ်" လို့ ပြောတယ်။ အဲဒီမှာ "အတ္ထစရိယာ" (အကျိုးကျေးဇူး အတူဆောင်ရွက်ခြင်း) ဖြစ်သွားတယ်။ စကားပြောဆိုရာမှာလည်း "ပေယျဝဇ္ဇ" (ချစ်ဖွယ်သောစကား) ကို သုံးတဲ့အတွက် အရင်က မုန်းနေတာတွေ ပျောက်ပြီး မိတ်ဆွေတွေ ဖြစ်သွားကြတယ်။
ရေဘေးပြီးသွားတဲ့အခါ အဲဒီအဖွဲ့က ခေါင်းဆောင်က လာပြောတယ်။ "ဆရာတော်... အရင်က ကျွန်တော်တို့က ပြတိုက်ကို သူစိမ်းလို မြင်ခဲ့တာ။ အခုမှပဲ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားသလို ခံစားရတယ်" တဲ့။ ဒါဟာ Solidarity ပါပဲ။ သင်္ဂဟတရားလေးပါးနဲ့ တည်ဆောက်လိုက်တဲ့အတွက် သံသယ တံတိုင်းတွေ ပြိုကျပြီး၊ မေတ္တာ တံတားတွေ ပေါ်ပေါက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ "ဦးဇင်းဘုရား... သွေးစည်းတယ် ဆိုပေမယ့် ကိုယ့်မူဝါဒ၊ ကိုယ့်တန်ဖိုး (Identity) ပျောက်သွားရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" လို့။ ဒါဟာ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းပါ။ သင်္ဂဟတရားမှာ "သမာနတ္တတာ" (တူမျှစွာ ဆက်ဆံခြင်း) ဆိုတာ ကိုယ့်အမှန်တရားကို စွန့်လွှတ်လိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတပါးရဲ့ လူသားတန်ဖိုး (Human Dignity) ကို ကိုယ်နဲ့ထပ်တူ အသိအမှတ်ပြုလိုက်တာပါ။ Policy 10.2 မှာလည်း "Cooperation without Compromise" (မူဝါဒ မလျော့ဘဲ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း) ဆိုတာ ပါရှိပါတယ်။ T216 လို သဘောတူညီချက်မျိုးက နှစ်ဖက်စလုံးရဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို လေးစားလိုက်နာဖို့ ဘောင်ခတ်ပေးထားတဲ့အတွက် စိုးရိမ်စရာ မရှိပါဘူး။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ယနေ့ခေတ်ကြီးမှာ တစ်ယောက်တည်း နေလို့ မရတော့ပါဘူး။ အားလုံး ဆက်နွယ်နေကြတာပါ။ "ဒါန" နဲ့ မျှဝေပါ၊ "ပေယျဝဇ္ဇ" နဲ့ ဆက်ဆံပါ၊ "အတ္ထစရိယာ" နဲ့ ကူညီပါ၊ "သမာနတ္တတာ" နဲ့ တန်းတူသဘောထားပါ။ ဒီ သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးသာ ရှိရင် မိသားစုအတွင်းမှာ၊ ရပ်ရွာအတွင်းမှာ၊ နိုင်ငံတကာမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ သွေးစည်းမှု (Solidarity) အမှန်တကယ် ဖြစ်ထွန်းလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'သွေးစည်းခိုင်မြဲမှုနှင့် သင်္ဂဟတရား' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်နှင့်ထပ်တူ စာနာတတ်သော သမာနတ္တတာ စိတ်ဓာတ်ဖြင့် စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေကောင်းများ ရရှိနိုင်ကြပါစေ၊ နိုဝင်ဘာလ၏ ကုသိုလ်များကို နတ်လူသာဓု ခေါ်စေသော်ဟု အမျှဝေရင်း ငြိမ်းချမ်းကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
