Day 273
Sept 30
ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် နားလည်မှု
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ်
Cross-Cultural Psychology T235 / Case-L273
Policy 4, Art. 4.4
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၅) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်၊ သောကြာနေ့။
ဒီနေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်နေ့" (International Translation Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဘာသာစကားတွေ ကွဲပြားနေပေမယ့် "အဓိပ္ပာယ်" (Meaning) ကတော့ တစ်ခုတည်း ရှိတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ စကားလုံး တစ်လုံးကို မှားယွင်းစွာ ဘာသာပြန်လိုက်တာနဲ့၊ အယူအဆတွေ လွဲချော်သွားနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် နားလည်မှု" (Translation and Understanding) ဖြစ်ပြီး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အရဏဝိဘင်္ဂသုတ်" (Arana-vibhanga Sutta) လာ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်ကို ခေတ်သစ် Cross-Cultural Psychology (ယဉ်ကျေးမှုကူးလူးခြင်းဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) နဲ့ ပေါင်းစပ်ကာ၊ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ဘာသာပြန်ပြဿနာ Case-L273 ကို အခြေခံ၍ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးစွာပထမ ဘုရားရှင်က မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ်မှာ ဘာသာစကားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အစွန်းမရောက်ဖို့ (Middle Way of Language) ဒီလို မိန့်တော်မူပါတယ်။
"ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျ၊ သမညံ နာတိဓာဝေယျ။"
(မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ်၊ စာမျက်နှာ - ၂၈၃)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို "Translation Science" ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရအောင် -
ဇနပဒနိရုတ္တိံ = ဒေသစွဲ ဝေါဟာရကို။ (Regional Dialect)။
နာဘိနိဝေသေယျ = (ငါ့စကားမှ အမှန်ဟု) အယူမသည်းရာ။ (Do not cling dogmatically)။
သမညံ = အများလက်ခံ သုံးစွဲသော စကားကို။ (Common Usage)။
နာတိဓာဝေယျ = လွန်ဆန်၍ မပြောဆိုရာ။ (Do not override accepted norms)။
ဥပမာ - ဘုရားရှင်လက်ထက်က "ခွက်" ဆိုတဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုတည်းကို တချို့က "ပါတိ" ခေါ်တယ်၊ တချို့က "ပိဋ္ဌံ" ခေါ်တယ်။ ဘုရားရှင်က "သူတို့ ဆိုလိုတာ ဒါပါပဲလား" လို့ အနက်ကို သိရင် ပြီးတာပဲ၊ စကားလုံးကို သွားမငြင်းနဲ့လို့ ဆိုပါတယ်။
ခေတ်သစ်မှာ ဒါကို "Dynamic Equivalence" (သဘောတရား တူညီမှုကို ဦးစားပေး ဘာသာပြန်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ စာလုံးချင်း (Word-for-Word) မတူရင်တောင်၊ ခံစားချက် (Feeling) တူဖို့က အဓိက ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ နိုင်ငံခြားသားတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတဲ့ Case-L273 (The "Suffering" Misunderstanding) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်: ဥရောပက လာတဲ့ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် တစ်ယောက်က ပြတိုက်က ထုတ်ဝေတဲ့ လက်ကမ်းစာစောင်ကို ဖတ်ပြီး မျက်မှောင်ကြုတ်နေတယ်။ သူက ဦးဇင်းကို လာမေးတယ်။
"Your religion is very pessimistic. Why is everything 'Suffering'?" (ခင်ဗျားတို့ ဘာသာက အဆိုးမြင်လိုက်တာ။ ဘာလို့ အရာရာကို 'ဆင်းရဲခြင်း' လို့ ပြောနေတာလဲ) တဲ့။
သူဖတ်လိုက်တဲ့ စာသားက "Life is Dukkha" (ဘဝသည် ဒုက္ခဖြစ်၏)။ အင်္ဂလိပ်လို "Suffering" လို့ ပြန်ထားတော့၊ သူနားလည်တာက "နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း" လို့ပဲ နားလည်တယ်။ "ကျွန်တော် အခု ပျော်နေတာပဲ၊ ဘာလို့ Suffering ဖြစ်ရမှာလဲ" ဆိုပြီး ငြင်းတယ်။
ဒါဟာ "Lost in Translation" (ဘာသာပြန် လွဲချော်မှု) ပြဿနာပါ။ ပါဠိစကား "ဒုက္ခ" ဟာ "Suffering" ထက် ပိုကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ "မပြည့်စုံခြင်း၊ စိတ်တိုင်းမကျခြင်း၊ အလိုမပြည့်ခြင်း" (Unsatisfactoriness) ဆိုတဲ့ သဘောတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
ဦးဇင်းက Policy 4, Article 4.4 (Dhamma Translation & Linguistic Integrity) အရ Template T235 (Translation Quality & Context Log) ကို အသုံးပြုပြီး သူ့ကို ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။
The T235 Explanation (T235 ရှင်းလင်းချက်):
၁။ Contextualize (ရှုထောင့် ညှိခြင်း):
ဦးဇင်း: "ဒကာကြီး... ကားအသစ်တစ်စီး ဝယ်လိုက်တယ်။ ပျော်တယ်နော်။ ဒါပေမဲ့ ဒီကားက ဘယ်တော့မှ မပျက်ဘဲ နေပါ့မလား။"
ဧည့်သည်: "ပျက်မှာပေါ့။"
ဦးဇင်း: "အဲဒီ 'ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘော'၊ ထာဝရ စိတ်ချလို့ မရတဲ့ သဘောကို ဗုဒ္ဓက 'Dukkha' လို့ ခေါ်တာ။ နာကျင်နေမှ မဟုတ်ဘူး။ မခိုင်မြဲတာကိုက ဒုက္ခသစ္စာပဲ။"
၂။ Dynamic Translation (သဘောတရား ဘာသာပြန်ခြင်း):
ဦးဇင်းက သူ့ကို စကားလုံး ပြောင်းပေးလိုက်တယ်။ "Suffering" အစား "Imperfect" (မပြည့်စုံခြင်း) သို့မဟုတ် "Stress" (ဖိစီးမှု) လို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ လို့။
အဲဒီတော့မှ သူက "Ah, now I get it! It's about 'Instability' (မတည်ငြိမ်မှု) right?" လို့ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့မျက်နှာက တင်းမာမှု လျော့သွားပြီး၊ "ဒါဆိုရင် လက်ခံလို့ ရပါတယ်" ဆိုပြီး ပြုံးသွားတယ်။
ဒီ Case-L273 မှာ ဦးဇင်းတို့ သင်ခန်းစာ ယူရမှာက -
၁။ Words are Finger, Not Moon: စကားလုံးဆိုတာ လမင်းကို ညွှန်ပြတဲ့ လက်ညှိုးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ညှိုးကို လို့ ထင်ပြီး မစွဲလမ်းပါနဲ့။ (ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျ)။
၂။ Listen to Intention: တစ်ဖက်သား ဘာပြောချင်လဲ ဆိုတဲ့ "စေတနာ" ကို နားထောင်ပါ။ စကားလုံး မှားနေရင်တောင် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖမ်းယူပါ။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ကျွန်ုပ်တို့ အားလုံးဟာ ဘာသာပြန်သမားတွေပါပဲ။
ကိုယ့်ခံစားချက်ကို သူများ နားလည်အောင် ဘာသာပြန်နေရတယ်။
သူများရဲ့ အပြုအမူကို ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘာသာပြန်နေရတယ်။
အိမ်မှာ လင်မယား ရန်ဖြစ်တာ၊ ရုံးမှာ အထင်လွဲတာတွေဟာ "Translation Error" တွေပါပဲ။ သူက "ပင်ပန်းတယ်" လို့ ပြောတာကို၊ ကိုယ်က "ငါ့ကို ငြိုငြင်တယ်" လို့ ဘာသာပြန်မှားရင် ပြဿနာ တက်ပြီ။
ဒီနေ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်နေ့မှာ ကိုယ့်ရဲ့ "စိတ်ဘာသာပြန်စက်" (Mental Translator) ကို Upgrade လုပ်ကြပါစို့။
၁။ Pause: သူပြောတာကို ချက်ချင်း မဆုံးဖြတ်နဲ့။
၂။ Clarify: "မင်း ဆိုလိုတာ ဒါလား" လို့ ပြန်မေးပါ။
၃။ Accept: စကားလုံး မလှပေမယ့် စေတနာ လှရင် လက်ခံလိုက်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကို နားလည်တယ် ဆိုတာလည်း ပညတ်စကားလုံးတွေကို ကျော်လွန်ပြီး၊ ပရမတ် သဘောတရားကို "ဘာသာပြန်" တတ်ခြင်းပါပဲ။ အားလုံးသော ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့သည် အပေါ်ယံ စကားလုံးများ၏ အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ နက်နဲသော ဓမ္မအနှစ်သာရကို မိမိတို့၏ နှလုံးသားဖြင့် မှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန် နားလည်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်
