"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၁) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုးတို့အတွက် အလွန်ထူးမြတ်လှတဲ့ "ဝါခေါင်လပြည့် မေတ္တာအခါတော်နေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင် မြတ်စွာဘုရားရှင် သာဝတ္ထိပြည်မှာ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်က ရဟန်းငါးရာတို့ဟာ တောအုပ်တစ်ခုမှာ တရားအားထုတ်ကြတယ်။ အဲဒီမှာ နတ်တွေက ခြောက်လှန့်တဲ့အတွက် စိတ်မငြိမ်မသက်ဖြစ်၊ ကြောက်လန့်ပြီး ဘုရားရှင်ထံ ပြန်ရောက်လာကြတယ်။ အဲဒီအခါ ဘုရားရှင်က "လက်နက်ပေးလိုက်မယ်" ဆိုပြီး ဒီမေတ္တသုတ်တော်ကြီးကို သင်ပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဩဂုတ်လ Theme ဖြစ်တဲ့ "သမာဓိ" (Concentration) နဲ့ "မေတ္တာ" (Metta) ကို ချိတ်ဆက်ပြီး "မေတ္တာနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော အာရုံ" (Loving-Kindness as Focus) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဟောကြားလိုပါတယ်။ လူတော်တော်များများက မေတ္တာဆိုတာ "ခံစားချက်" (Feeling) သက်သက်လို့ ထင်ကြတယ်။ တကယ်တော့ မေတ္တာဆိုတာ "အာရုံစူးစိုက်မှု နည်းပညာ" (Focus Technology) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါသထွက်နေတဲ့သူဟာ အာရုံတွေ ကျဉ်းမြောင်းနေတတ်ပြီး၊ မေတ္တာရှိသူကတော့ အာရုံတွေ ကျယ်ပြန့်ကာ ဖြေရှင်းနည်းတွေကို မြင်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေဖို့အတွက် ဒီနေ့လို နေ့ထူးနေ့မြတ်မှာ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်နေကြတဲ့ သုတ္တနိပါတ်၊ ဥရဂဝဂ်၊ မေတ္တသုတ် (ကရဏီယမေတ္တသုတ်) ထဲက အနှစ်သာရ အကျဆုံး ဂါထာတစ်ပုဒ်ကို အတူတူ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က မေတ္တာစိတ်ကို ဘယ်လောက်ထိ ပြင်းပြင်းထန်ထန် အာရုံစိုက် ထားရှိရမလဲ ဆိုတာကို အခုလို ဥပမာပေး ဟောကြားတော်မူပါတယ်။
"မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တံ၊ အာယုသာ ဧကပုတ္တမနုရက္ခေ။ ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်ကတော့ -
မာတာ - မိခင်သည်၊ နိယံ ပုတ္တံ - မိမိရင်၌ဖြစ်သော သားကို၊ ဧကပုတ္တံ - (အခြားမရှိ) တစ်ယောက်တည်းသော သားကို၊ အာယုသာ - အသက်ဖြင့် (အသက်ကို စွန့်၍)၊ အနုရက္ခေ ယထာ - စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ - ဤဥပမာ အတိုင်းပင်၊ သဗ္ဗဘူတေသု - ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၌၊ အပရိမာဏံ - အတိုင်းအရှည် မရှိသော (အတိုင်းမသိသော)၊ မာနသံ - မေတ္တာစိတ်ကို၊ ဘာဝယေ - ပွားများရာ၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေရာမှာ "အာယုသာ အနုရက္ခေ" (အသက်ကို စွန့်၍ စောင့်ရှောက်သည်) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သတိပြုပါ။ မိခင်တစ်ယောက်ဟာ သူ့ကလေး ရေထဲကျသွားရင် "ငါ ဆင်းဆယ်ရင် အေးမလား၊ ရေနစ်မလား" လို့ တွေးမနေပါဘူး။ ချက်ချင်း ခုန်ဆင်းတာပါပဲ။ သူ့ရဲ့ အာရုံ (Focus) တစ်ခုလုံးက "ကလေး အသက်ရှင်ရေး" ဆိုတဲ့ အချက် (၁) ချက်တည်း အပေါ်မှာပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ "Hyper-Focus" (အလွန်ပြင်းထန်သော အာရုံစူးစိုက်မှု) ပါပဲ။ မေတ္တာပွားတယ် ဆိုတာ "သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ" လို့ ပါးစပ်က ရွတ်နေရုံ မဟုတ်ပါဘူး။ မိခင်တစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တစ်ဖက်သားရဲ့ အကျိုးစီးပွားအပေါ်မှာ စူးစူးစိုက်စိုက် အာရုံရောက်နေတာကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Modern Psychology) နယ်ပယ်မှာ "Positive Psychology" (အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ) လို့ ခေါ်တဲ့ ဘာသာရပ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ပါမောက္ခ Barbara Fredrickson တင်ပြခဲ့တဲ့ "Broaden-and-Build Theory" ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ - "ဒေါသ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း စတဲ့ Negative Emotion တွေက လူ့ဦးနှောက်ကို Tunnel Vision (ဥမင်လို ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အမြင်) ဖြစ်စေတယ်။ အသက်အန္တရာယ်က လွတ်ဖို့လောက်ပဲ မြင်တော့တယ်။ ဒါပေမယ့် မေတ္တာ၊ ဂရုဏာလို Positive Emotion တွေကတော့ ဦးနှောက်ရဲ့ မြင်ကွင်းကို ကျယ်စေတယ် (Broaden)။ ပြဿနာ ဖြေရှင်းနည်း အသစ်တွေကို မြင်လာစေတယ်" တဲ့။ ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က ဒေါသထွက်နေရင် အဖြေမထွက်ဘဲ၊ မေတ္တာထားပြီး တည်ငြိမ်နေမှသာ ဆန်းသစ်တဲ့ ဖြေရှင်းနည်း (Creative Solution) တွေ ထွက်လာတတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသီအိုရီကို လက်တွေ့ သက်သေပြဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-L223 (The Angry Neighbor Conflict) ကို ဥပမာပေး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ နှစ်ဦးပိုင်းတုန်းက ပြတိုက်ရဲ့ ဘေးအိမ်က ဒကာကြီးတစ်ယောက်က အမြဲတမ်း ပြဿနာ လာရှာတယ်။ "မင်းတို့ ပြတိုက်က ကားတွေ ရှုပ်တယ်၊ ဘုရားစာ ရွတ်သံတွေ ဆူတယ်" ဆိုပြီး ရုံးခန်းထဲထိ ဝင်ဆဲတယ်။ ပထမတော့ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း လူငယ်တွေဆိုတော့ ပြန်ပြောချင်ကြတယ်။ "တရားဥပဒေအရ ရှင်းမယ်" ဆိုပြီး ရှေ့နေ ခေါ်ဖို့ ပြင်ကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်က "ဒေါသ" ကြောင့် ကျဉ်းမြောင်း (Narrow Focus) နေတယ်။ "ဒီလူ ဘယ်လို နိုင်မလဲ" ဆိုတာလောက်ပဲ တွေးနေကြတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းက Policy 10 (Conflict Resolution & Peace) ရဲ့ Article 10.5 (The Duty to De-escalate via Metta) ကို ကိုင်စွဲပြီး တားလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက "ပဋိပက္ခ ဖြစ်လာရင် တရားဥပဒေကြောင်းအရ မသွားခင်၊ မေတ္တာနည်းလမ်းကို အရင်ဆုံး သုံးရမယ်" လို့ ညွှန်ကြားထားပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့က Template T160 (Conflict De-escalation & Metta Log) ကို ထုတ်ပြီး သုံးလိုက်တယ်။ T160 ဆိုတာ ရန်သူကို မိတ်ဆွေဖွဲ့တဲ့ ဇယားကွက်ပါ။
အဲဒီမှာ မေးခွန်း (၃) ခု ဖြေရတယ်။
၁။ Perspective Taking: "ဒီလူ ဘာကြောင့် ဒေါသထွက်နေတာလဲ?" (ဆန်းစစ်လိုက်တော့ သူ့အမေ နေမကောင်းဖြစ်နေတာ၊ ကားသံတွေကြောင့် အိပ်မရတာကို သွားတွေ့တယ်)။
၂။ Common Ground: "ငါတို့နဲ့ သူနဲ့ ဘာတူညီချက် ရှိလဲ?" (နှစ်ဖက်လုံးက မိဘကို ပြုစုချင်ကြတဲ့ စိတ် တူနေတယ်)။
၃။ Metta Action: "သူ့စိတ်ချမ်းသာအောင် ဘာလုပ်ပေးမလဲ?"
အဲဒီ T160 ကို ဖြည့်ပြီးတဲ့နောက် ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဒေါသပြေသွားတယ်။ ဦးဇင်းတို့က ရှေ့နေလွှတ်မယ့်အစား၊ သစ်သီးခြင်း တစ်ခြင်းနဲ့အတူ "အဘွား သက်သာပါစေ" ဆိုတဲ့ ကတ်ကလေး ပို့လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ကားပါကင် နေရာကို သူ့အိမ်နဲ့ ဝေးတဲ့ဘက် ရွှေ့ပေးလိုက်တယ်။ (၃) ရက်လောက် နေတော့ အဲဒီ ဒကာကြီး ကိုယ်တိုင် ပြတိုက်ကို ရောက်လာတယ်။ ရန်လာရှာတာ မဟုတ်ဘူး။ ဝန်ချတောင်းပန်ပြီး၊ သူ့အမေ ကျန်းမာရေးကောင်းဖို့ ဓာတ်တော်တွေကို လာလှူဒါန်းသွားတယ်။ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှု (Focus on Welfare) ဟာ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ ကျဉ်းမြောင်းမှုကို ဖြိုခွင်းလိုက်နိုင်တာပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့မှာ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးစေချင်တဲ့ အလေ့အကျင့်လေး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "The Metta Pause" (မေတ္တာဖြင့် ခေတ္တရပ်တန့်ခြင်း) ပါပဲ။
တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို ရန်လာစကားပြောရင်၊ ချက်ချင်း ပြန်မပြောပါနဲ့။ (၃) စက္ကန့်လောက် အသက်ရှူပြီး "ဒီလူ စိတ်ချမ်းသာပါစေ" လို့ စိတ်ထဲက ပို့လိုက်ပါ။
အလုပ်ခွင်မှာ အီးမေးလ်ကြမ်းကြမ်း တစ်စောင် ရေးပြီးတိုင်း၊ Send မနှိပ်ခင်မှာ "ဒီစာကြောင့် တစ်ဖက်လူ စိတ်ဆင်းရဲမလား" လို့ မေတ္တာမျက်လုံး (Metta Lens) နဲ့ ပြန်ဖတ်ကြည့်ပါ။
ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်မိတ်ဆွေတွေ အပေါ်မှာ မိခင်က သားသမီးကို စောင့်ရှောက်သလို (Hyper-Focus) ဂရုစိုက်မှု ပေးပါ။ ဖုန်းကြည့်ရင်း စကားမပြောပါနဲ့။ မျက်လုံးချင်း ဆုံပြီး မေတ္တာထားကာ နားထောင်ပေးပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... မြတ်စွာဘုရားရှင် သင်ပေးခဲ့တဲ့ "မေတ္တသုတ်" ဟာ တောထဲက ရဟန်းတွေကို နတ်ဘေးက ကာကွယ်ပေးခဲ့သလို၊ ယနေ့ခေတ် လူသားတွေကိုလည်း စိတ်ဖိစီးမှုဘေး၊ ပဋိပက္ခဘေးတွေကနေ ကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ အစွမ်းထက်ဆုံး လက်နက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Case-L223 မှာ လက်တွေ့မြင်ခဲ့ရတဲ့အတိုင်း၊ ဒေါသကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်ဘဲ၊ မေတ္တာနဲ့ တုံ့ပြန်ခြင်းသည်သာလျှင် အောင်မြင်မှုနဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဤဝါခေါင်လပြည့်နေ့မှ စ၍၊ သင်တို့၏ နှလုံးသားတွင် မေတ္တာတရား ကိန်းဝပ်ပြီး၊ ကြည်လင်အေးချမ်းသော သမာဓိဖြင့် လောကဓမ္မ အဖြာဖြာကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၁၁ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
