"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၈) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁၇) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "International Day for the Eradication of Poverty" (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု ပပျောက်ရေးနေ့) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ အစာအာဟာရအကြောင်း ပြောပြီးတဲ့နောက်၊ ဒီအစာအာဟာရကို လူတိုင်း လက်လှမ်းမီအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ၊ ဆင်းရဲခြင်းဆိုတဲ့ အမှောင်ထုကို ဒါနအလင်းရောင်နဲ့ ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲဆိုတာ ဆက်လက် ဆွေးနွေးသွားကြပါမယ်။
လူတော်တော်များများက ထင်ကြတယ်၊ ဆင်းရဲတာဟာ "ကံ" သက်သက်ပဲ၊ အတိတ်က ကုသိုလ်နည်းလို့ ဆင်းရဲတာဆိုပြီး ပုံချတတ်ကြတယ်။ အဲဒါ မှန်တဝက်တော့ ပါပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ "စက္ကဝတ္တိသုတ်" (Cakkavatti Sutta) မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုဟာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ ကံကြမ္မာတင်မကဘဲ၊ စနစ်တစ်ခုရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း (Systemic Failure) ကြောင့် ဖြစ်ရတယ်လို့ အလွန် ထူးခြားတဲ့ ရှုထောင့်ကနေ ဟောကြားထားပါတယ်။
တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်တဲ့ မင်း (သို့မဟုတ်) အစိုးရတစ်ရပ်က ဆင်းရဲသားတွေကို လစ်လျူရှုလိုက်တဲ့အခါ ဘာတွေ ဆက်ဖြစ်မလဲဆိုတာ ဘုရားရှင်က "Conditionality" (အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု) နဲ့ ဒီလို ဟောပါတယ်။
"အဓနုနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒီယမာနေ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝေပုလ္လံ အဂမာသိ။ ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ အဒိန္နာဒါနံ ဝေပုလ္လံ အဂမာသိ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခေတ်သစ် စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုဗေဒ ရှုထောင့်ကနေ သုံးသပ်ကြည့်မယ်။
အဓနုနံ = ဥစ္စာဓန မရှိသော သူတို့အား။
ဓနေ = (အရင်းအနှီး၊ ထောက်ပံ့ကြေး) ဥစ္စာကို။
အနနုပ္ပဒီယမာနေ = (မင်းအစိုးရတို့က) ပေးကမ်းထောက်ပံ့ခြင်း မပြုသည်ရှိသော်။
ဒါလိဒ္ဒိယံ = ဆင်းရဲမွဲတေခြင်းသည်။
ဝေပုလ္လံ အဂမာသိ = ပြန့်ပွားများပြားခြင်းသို့ ရောက်လေ၏။
ဒါလိဒ္ဒိယေ ဝေပုလ္လံ ဂတေ = ဆင်းရဲမွဲတေခြင်း ပြန့်ပွားသည်ရှိသော်။
အဒိန္နာဒါနံ = ခိုးယူလုယက်မှု 'အဒိန္နာဒါန' သည်။
ဝေပုလ္လံ အဂမာသိ = ပြန့်ပွားများပြားခြင်းသို့ ရောက်လေ၏။
ဘုရားရှင်ရဲ့ ဟောကြားချက်က ရှင်းပါတယ်။ ဆင်းရဲခြင်းဟာ ရာဇဝတ်မှုရဲ့ "Root Cause" (အရင်းမြစ်) ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက မွေးရာပါ သူခိုးဖြစ်လာတာ မဟုတ်ဘူး။ စားစရာမရှိလို့၊ ထောက်ပံ့မှု (Social Safety Net) မရှိလို့ ခိုးကြတာ။ ခိုးတော့ လက်နက်တွေ ပေါ်လာတယ်၊ သတ်ဖြတ်မှုတွေ (ပါဏာတိပါတ) ဖြစ်လာတယ်၊ နောက်ဆုံးမှာ လူ့သက်တမ်းတွေ တိုပြီး ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးတဲ့အထိ ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာ "Scarcity Mindset" (ရှားပါးမှု စိတ်ထား) ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ "ငါ့မှာ မရှိဘူး၊ မလောက်ဘူး" ဆိုတဲ့ ဖိအားအောက် ရောက်သွားရင်၊ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်စွမ်းဆောင်ရည် (Cognitive Bandwidth) ကျဆင်းသွားတယ်။ အမှားအမှန် မခွဲခြားနိုင်တော့ဘူး။ ရေတိုအဆင်ပြေဖို့အတွက် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ဖို့ ဝန်မလေးတော့ဘူး။ ဒါကို "Poverty Trap" (ဆင်းရဲခြင်း ထောင်ချောက်) လို့ ခေါ်တယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဖြေရှင်းပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-P290 (The Shoe Thief Incident) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
တစ်ခါတုန်းက သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ဖိနပ်ချွတ်မှာ ပြဿနာတက်တယ်။ ဘုရားဖူးဧည့်သည်တစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးကြီးဖိနပ် ပျောက်သွားတာ။ လုံခြုံရေးအဖွဲ့က CCTV ကို ပြန်ကြည့်လိုက်တော့ လူရွယ်တစ်ယောက် အိတ်ထဲကောက်ထည့်ပြီး ယူသွားတာ တွေ့တယ်။ မကြာခင်မှာပဲ အဲဒီလူကို ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ပြန်ဖမ်းမိတယ်။
လုံခြုံရေးမှူးက ဒေါသတကြီးနဲ့ "ဒီကောင်ကို ရဲလက်အပ်မယ်၊ ထောင်ချမှ မှတ်မှာ" ဆိုပြီး ကြိမ်းမောင်းနေတယ်။ အဲဒီလူကလည်း ကြောက်လွန်းလို့ တုန်နေတယ်၊ မျက်နှာကလည်း ညှိုးငယ်ပြီး အာဟာရပြတ်နေတဲ့ ပုံစံပေါ့။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်း ရောက်သွားတယ်။ ဦးဇင်းက လုံခြုံရေးမှူးကို ခဏတားပြီး၊ အဲဒီလူရွယ်ကို သီးသန့်အခန်း ခေါ်သွားတယ်။ ပြီးတော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Template T240 (Humanitarian Aid & Poverty Relief Log) ကို ထုတ်လိုက်တယ်။ ဒါက ရဲစခန်းပို့တဲ့ ပုံစံ (Police Report) မဟုတ်ဘူး။ လူမှုရေးအကူအညီ ပေးတဲ့ ပုံစံ။
ဦးဇင်းက မေးတယ် - "ဒကာလေး... ဘာလို့ ဖိနပ်ခိုးရတာလဲ။"
သူက ငိုပြီး ဖြေတယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် အမေ နေမကောင်းလို့ ဆေးဖိုးမရှိလို့ပါ၊ အလုပ်ကလည်း ရှာမရ၊ ထမင်းမစားရတာ နှစ်ရက်ရှိပါပြီ။"
ကြည့်စမ်း... ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ "စက္ကဝတ္တိသုတ်" ထဲက အတိုင်းပဲ။ "အဓနုနံ" (ဥစ္စာမဲ့ခြင်း) ကြောင့် "အဒိန္နာဒါန" (ခိုးမှု) ဖြစ်လာတာ။
အကယ်၍ ဦးဇင်းတို့က သူ့ကို ရဲလက်အပ်လိုက်ရင် ဥပဒေအရတော့ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့အမေ သေသွားနိုင်တယ်၊ သူ ထောင်ကျသွားမယ်၊ ထောင်ကထွက်လာရင် ပိုဆိုးတဲ့ လူမိုက် ဖြစ်လာမယ်။ ဒါဟာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရောဂါလက္ခဏာကိုပဲ ကုတာ ဖြစ်မယ်။
ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 1, Article 1.2 (Social Engagement & Compassionate Justice) မှာ ပြဋ္ဌာန်းထားတာ ရှိတယ်။ "The Museum shall address grievances with compassion. Where poverty triggers misconduct, the institution shall strive to offer aid before punishment." (ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုကြောင့် ပြစ်မှုကျူးလွန်ပါက၊ ပြတိုက်သည် အပြစ်မပေးမီ ကူညီထောက်ပံ့မှုကို ဦးစားပေးရမည်)။
ဦးဇင်းက ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်တယ်။
၁။ Restitution (လျော်ကြေး): ဖိနပ်ပိုင်ရှင်ကို ဦးဇင်းတို့က တောင်းပန်ပြီး ဖိနပ်ပြန်ပေးတယ်။
၂။ Immediate Aid (အရေးပေါ်ကူညီမှု): T240 အရ သူ့အမေအတွက် ဆေးဖိုးနဲ့ ဆန်၊ ဆီ ထောက်ပံ့ပေးတယ်။
၃။ Dignity Restoration (ဂုဏ်သိက္ခာ ပြန်ဆယ်တင်ခြင်း): သူ့ကို ငွေအလကားပေးရင် သူတောင်းစား ဖြစ်သွားမယ်။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်ရဲ့ ဥယျာဉ်ခြံမြေမှာ နေ့စားဝန်ထမ်း (Daily Wage) အဖြစ် အလုပ်ပေးလိုက်တယ်။ "မင်း လုပ်အားနဲ့ မင်းရှာဖွေပါ၊ ခိုးစရာ မလိုဘူး" လို့ လမ်းပြပေးလိုက်တယ်။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲ။ အဲဒီလူရွယ်ဟာ အခုဆိုရင် ပြတိုက်ရဲ့ အတော်ဆုံး ဥယျာဉ်မှူး ဖြစ်နေပြီ။ သူက ဖိနပ်စင်ကိုတောင် ပြန်စောင့်ရှောက်ပေးနေတယ်။ သူ ခိုးချင်စိတ် ပျောက်သွားပြီ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ "Scarcity Mindset" (မရှိခြင်းစိတ်) ကနေ "Productive Mindset" (ရှိအောင် လုပ်နိုင်စွမ်း) အဖြစ် ပြောင်းသွားလို့ပါပဲ။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့...
ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု ပပျောက်ရေးဆိုတာ အစိုးရတစ်ရပ်တည်း လုပ်ရမယ့် အလုပ် မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ တစ်ဦးချင်းစီမှာလည်း တာဝန်ရှိပါတယ်။
"ဒါန" ဆိုတာ ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ လှူတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်က လိုအပ်နေသူတွေကို "အခွင့်အလမ်း" ပေးခြင်းဟာလည်း ဒါနပါပဲ။
ဗိုက်ဆာနေသူကို ထမင်းကျွေးတာ - အာမိသဒါန။
အလုပ်လက်မဲ့ကို အလုပ်သင်ပေးတာ၊ အလုပ်ပေးတာ - ဝိဇ္ဇာဒါန၊ အဘယဒါန (ဘဝလုံခြုံမှုပေးခြင်း)။
စက္ကဝတ္တိမင်း (စကြာမင်း) တွေ ကျင့်သုံးတဲ့ နည်းလမ်းက "Dhana Anuppadāne" - အရင်းအနှီး မရှိသူကို အရင်းအနှီး ထုတ်ပေးခြင်းပါပဲ။ ဒါကို ခေတ်သစ် စီးပွားရေးမှာ "Microfinance" သို့မဟုတ် "Social Impact Investing" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအနေနဲ့ ဒါနပြုတဲ့အခါ "သံသရာ ခရီးရိက္ခာ" အတွက်တင် မဟုတ်ဘဲ၊ "လက်ရှိလောက ငြိမ်းချမ်းရေး" အတွက်ပါ ရည်ရွယ်လှူဒါန်းသင့်ပါတယ်။ ဆင်းရဲသားတွေ နည်းသွားရင် သူခိုးနည်းသွားမယ်၊ သူခိုးနည်းရင် ကိုယ့်အိမ်စည်းစိမ်လည်း လုံခြုံမယ်။ ဒါဟာ "Win-Win" (နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိခြင်း) ပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီကမ္ဘာ့ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု ပပျောက်ရေးနေ့မှာ တိုက်တွန်းချင်တာက -
၁။ Look with Empathy: လမ်းဘေးက ဆင်းရဲသားတစ်ယောက်ကို တွေ့ရင် "လူဖျင်းလူပျင်း" လို့ ချက်ချင်း အပြစ်မတင်ပါနဲ့။ သူ့မှာ ဘယ်လို အခက်အခဲ (Systemic Barrier) ရှိနေလဲဆိုတာ စာနာကြည့်ပါ။
၂။ Practice Strategic Dana: လှူတဲ့အခါ ငါးပေးတာထက် ငါးဖမ်းနည်း သင်ပေးတဲ့၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖြစ်စေတဲ့ ဒါနမျိုးကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါ။
၃။ Stop the Cycle: ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ငတ်မွတ်နေသူရှိရင် ကိုယ်တတ်နိုင်သလောက် ကူညီပါ။ အဲဒီ အကူအညီလေးတစ်ခုက ရာဇဝတ်မှုတစ်ခုကို တားဆီးလိုက်တာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... သွာဂတပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်သလို၊ လူသားတွေရဲ့ "ဂုဏ်သိက္ခာ" (Human Dignity) ကိုလည်း စောင့်ရှောက်ဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။ ဆင်းရဲခြင်းဆိုတဲ့ အမှောင်ထုကို မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ဒါန ဆိုတဲ့ အလင်းတိုင်များနဲ့ အမြစ်ပြတ် တိုက်ထုတ်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေးနှင့် ဒါန" တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝချမ်းသာကြပြီး၊ ထိုဥစ္စာဖြင့် သူတစ်ပါး၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကိုပါ ဖယ်ရှားပေးနိုင်သော စကြာမင်းကဲ့သို့သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၇၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
