နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-182)- မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ် (Methodology: Magga)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (မဂ္ဂပစ္စယော)၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Project Management & Strategic Planning (စီမံကိန်း စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် မဟာဗျူဟာရေးဆွဲခြင်း)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆိုလဆန်း (၁၄) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ စနေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ ဒုတိယနှစ်ဝက် (Second Half) ကို စတင်တဲ့ နေ့တစ်နေ့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဇူလိုင်လ ဆိုတာဟာ ဂေဟစနစ်တွေ၊ သဘာဝတရားတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမယ့် ကာလတစ်ခု ဖြစ်သလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအတွက် အင်မတန် ထူးမြတ်လှတဲ့ ဓမ္မစကြာ အခါတော်နေ့ နီးကပ်လာတဲ့ အချိန်ကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးကို အထူးမေတ္တာပို့ ဆုတောင်းပေးချင်တာကတော့... နှစ်တစ်နှစ်ရဲ့ တစ်ဝက်ကျိုးသွားပြီဖြစ်တဲ့ ဒီအချိန်အခါမှာ မိမိတို့ လျှောက်လှမ်းနေတဲ့ "ဘဝလမ်းခရီး ဖြောင့်တန်းသာယာပါစေ" လို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သအပ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောပြောမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ်" (Methodology: Magga) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ ဘယ်အရာမဆို အောင်မြင်ချင်တယ် ဆိုရင် "စနစ်" ကျဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စနစ်မကျရင်၊ နည်းလမ်းမမှန်ရင် ဘယ်လောက်ပဲ ကြိုးစားကြိုးစား ပန်းတိုင်ကို ရောက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝခရီးလမ်းမှာရော၊ သံသရာခရီးလမ်းမှာပါ အောင်မြင်မှု ပန်းတိုင်ကို ရောက်ရှိနိုင်စေဖို့အတွက် "လမ်းမှန် နှင့် နည်းစနစ်ကျခြင်း" အကြောင်းကို ဆွေးနွေးဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို တည်ငြိမ်အောင်၊ ကြည်လင်အောင် အရင်ဆုံး ပြုပြင်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "လမ်းခရီး" နဲ့ ဆိုင်တဲ့အတွက် လမ်းခရီးကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်နိုင်ဖို့ "အာလောက ကသိုဏ်း" (Aloka Kasina) လို့ခေါ်တဲ့ အလင်းရောင် ကသိုဏ်းလေးကို အာရုံပြုကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ မျက်လွှာထဲမှာ လင်းလက်တောက်ပနေတဲ့ အလင်းရောင် အဝန်းအဝိုင်းလေး တစ်ခုကို အာရုံပြုကြည့်ပါ။ မှောင်မိုက်နေတဲ့ တောအုပ်ထဲမှာ ဓာတ်မီးရောင်လေး ထိုးလိုက်သလိုမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် တိမ်တွေကင်းစင်နေတဲ့ လပြည့်ဝန်းကြီးရဲ့ အလင်းရောင်လိုမျိုး စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
အဲဒီ အလင်းရောင်လေးဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ရှေ့တည့်တည့်မှာ လမ်းပြနေတယ်။ မှောင်မိုက်နေတဲ့ မောဟတွေ၊ မသိမှုတွေကို ဖောက်ထွင်းပြီး လင်းလက်နေတယ်။ "အလင်း... အလင်း... အလင်း" (သို့မဟုတ်) "သိတယ်... သိတယ်... သိတယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီကနေ့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ် (Management Science) ဘက်ကနေ ဒီ "လမ်းစဉ်" သဘောတရားကို အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်လောကမှာ အဆောက်အအုံကြီးတွေ ဆောက်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို တည်ထောင်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုကို ဦးစီးတာပဲဖြစ်ဖြစ် "Project Management" (စီမံကိန်း စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ) ဆိုတာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က "ငါ အိမ်ဆောက်ချင်တယ်" လို့ ဆန္ဒရှိရုံနဲ့ အိမ်က ပြီးသွားပါသလား? မပြီးပါဘူးနော်။ အုတ်တွေ၊ သဲတွေ၊ ဘိလပ်မြေတွေကို ဒီအတိုင်း ပုံထားလိုက်ရင် အိမ်ဖြစ်လာမလား? မဖြစ်ပါဘူး။ အဲဒီ ပစ္စည်းတွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲပေးမယ့် "Methodology" (နည်းစနစ်) လိုအပ်ပါတယ်။
Project Management ပညာရပ်မှာ အဓိက အဆင့်ကြီး (၅) ဆင့် ရှိတယ်။
၁။ Initiating: စတင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်တာ။ (ဒါဟာ သဒ္ဓါတရားနဲ့ တူတယ်)
၂။ Planning: ဘယ်လိုသွားမလဲဆိုတာ လမ်းကြောင်းဆွဲတာ။ (ဒါဟာ ပညာနဲ့ တူတယ်)
၃။ Executing: လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်တာ။ (ဒါဟာ ဝီရိယနဲ့ တူတယ်)
၄။ Monitoring & Controlling: လမ်းကြောင်းမှန်မမှန် စောင့်ကြည့်ထိန်းကျောင်းတာ။ (ဒါဟာ သတိနဲ့ တူတယ်)
၅။ Closing: အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးတာ။ (ဒါဟာ ဖိုလ်ဉာဏ်နဲ့ တူတယ်)
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက ဘာလဲဆိုတော့ "Strategic Planning" (မဟာဗျူဟာ ရေးဆွဲခြင်း) ပါပဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ "Entropy" (အင်ထရိုပီ) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိတယ်။ သဘာဝတရားဟာ အမြဲတမ်း ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းနဲ့ ဖရိုဖရဲဖြစ်ခြင်း (Disorder) ဘက်ကို ဦးတည်နေတယ်။ အိမ်တစ်အိမ်ကို မပြုပြင်ဘဲ ပစ်ထားရင် သူ့အလိုလို သန့်ရှင်းသွားမလား၊ ပျက်စီးသွားမလား? ပျက်စီးသွားမှာပဲနော်။ အဲဒီလိုပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ဒီအတိုင်း လွှတ်ထားလိုက်ရင် "လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ" ဆိုတဲ့ ဖရိုဖရဲ အခြေအနေ (High Entropy) ဘက်ကိုပဲ စီးဆင်းသွားတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် System သို့မဟုတ် Methodology ဆိုတာဟာ အဲဒီ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေတဲ့ သဘာဝကို ဆန့်ကျင်ပြီး စနစ်တကျ၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်းတဲ့ အခြေအနေ (Ordered State) ကို ရောက်အောင် တွန်းပို့ပေးတဲ့ ယန္တရား ဖြစ်ပါတယ်။ Project Manager တစ်ယောက်ဟာ "Critical Path" (အဓိက လမ်းကြောင်း) ကို ဆွဲရတယ်။ ဒီလမ်းကြောင်းကနေ သွေဖည်မသွားအောင် KPIs (Key Performance Indicators) တွေနဲ့ တိုင်းတာရတယ်။ SOPs (Standard Operating Procedures) လို့ခေါ်တဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေနဲ့ ထိန်းကျောင်းရတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လောကီကိစ္စလေးတစ်ခု အောင်မြင်ဖို့တောင် ဒီလောက် စနစ်တွေ၊ ပုံစံတွေ၊ မဟာဗျူဟာတွေ လိုအပ်တယ်ဆိုရင်... သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကြီးကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်ဆိုရင် ဘယ်လောက်တောင် တိကျခိုင်မာတဲ့ "Methodology" တစ်ခု လိုအပ်လိုက်မလဲ။ အဲဒီ Methodology ကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "မဂ္ဂင် (၈) ပါး" ဆိုတဲ့ လမ်းစဉ်စနစ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့အတွက် အထူးရွေးချယ်ထားတဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်ကတော့ "မဂ္ဂပစ္စယော" (Magga Paccayo) ဖြစ်ပါတယ်။
ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။
"မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။"
ကဲ... ဒီပါဠိတော်လေးကို တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး အကျယ်ချဲ့ကြမယ်။
မဂ္ဂင်္ဂါနိ = ပညာ၊ ဝိတက်၊ ဝိရတီ ၃-ပါး၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်တရား ကိုးပါးတို့သည်။ (လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင် ၈ ပါးအပြင် မိစ္ဆာမဂ္ဂင်တွေပါ ပါဝင်တဲ့အတွက် အဘိဓမ္မာမှာ မဂ္ဂင် ၉ ပါး၊ ၁၂ ပါးအထိ ရှိနိုင်ပါတယ်)။
မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ = ထိုမဂ္ဂင်တရားတို့နှင့် ယှဉ်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက် တရားတို့အား လည်းကောင်း။
တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ = ထိုစိတ် စေတသိက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော စိတ္တဇရုပ် (ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာ) တို့အား လည်းကောင်း။
မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော = ခရီးသွားသော သူအား ခရီးလမ်းသည် လိုရာအရပ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုတတ်သော သတ္တိထူးဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါပေ၏။
ဒီနေရာမှာ "မဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို သေချာ နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။ "မဂ္ဂ" ဆိုတာ "လမ်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ လမ်းဆိုတာ ပို့ဆောင်ပေးတတ်တဲ့ သဘောရှိတယ်။ ကောင်းတဲ့လမ်း (သမ္မာမဂ္ဂ) က နိဗ္ဗာန်ကို ပို့ဆောင်ပေးသလို၊ ဆိုးတဲ့လမ်း (မိစ္ဆာမဂ္ဂ) ကလည်း အပါယ်ငရဲကို ပို့ဆောင်ပေးတတ်တယ်။
အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် "မဂ္ဂပစ္စည်း" ဆိုတာ ဦးနှောက်နဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "ဦးဆောင်လမ်းပြမှု စွမ်းအင်" ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ အလှူတစ်ခု လုပ်တော့မယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ စိတ်ထဲမှာ "ဒါက ကုသိုလ်ပဲ၊ ဒါက ကောင်းတဲ့အလုပ်ပဲ" လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (Right View) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်ခေါင်းဆောင်က ရှေ့က သွားတယ်။ ကျန်တဲ့ စေတနာတွေ၊ ဝီရိယတွေက နောက်က လိုက်တယ်။ အဲဒီ မဂ္ဂင်တရားတွေက သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ လက်တွေကို လှုပ်ရှားစေတယ် (ကာယကံ)၊ ပါးစပ်ကနေ ဆုတောင်းစေတယ် (ဝစီကံ)။ ဒါဟာ "မဂ္ဂပစ္စည်း" က ရုပ်တွေကိုပါ ကျေးဇူးပြုလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "မဂ္ဂင်" ကို ရထားကြီး တစ်စင်းနဲ့ တင်စားလေ့ရှိတယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right View) က ရထားမောင်းသူနဲ့ တူတယ်။ လမ်းမှန်ကို မြင်တယ်။ (Strategic Planning)
သမ္မာသင်္ကပ္ပ (Right Thought) က ရထားကို လိုရာဘက် ဦးလှည့်ပေးတာနဲ့ တူတယ်။ (Focus Direction)
သမ္မာဝီရိယ (Right Effort) က ရထားကို ဆွဲတဲ့ မြင်းတွေရဲ့ ခွန်အားနဲ့ တူတယ်။ (Execution Energy)
သမ္မာသတိ (Right Mindfulness) က ရထားဘီးမှာ တပ်ထားတဲ့ ဝင်ရိုးထိန်း (Brake & Control) နဲ့ တူတယ်။ (Monitoring)
ဒီ မဂ္ဂင်တရားတွေသာ မရှိရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ ရည်မှန်းချက် ပျောက်နေတဲ့ လှေတစ်စင်းလိုပဲ၊ လေတိုက်ရာ လွင့်ပါသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မဂ္ဂပစ္စည်း ဆိုတာ စိတ်ကို ဦးတည်ချက် တစ်ခုဆီ ရောက်အောင် ဆွဲခေါ်သွားတတ်တဲ့ သဘာဝတရား ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ "မဂ္ဂင်လမ်းနှင့် စနစ်" ကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။
ဒီလအတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာနေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုထောင့်ကတော့ "ဓာတ်သဘာဝ" (Element) ရှုထောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါ စီမံခန့်ခွဲနေတယ်၊ ငါ ကြိုးစားနေတယ်" လို့ ထင်နေရင် ဒါ "အတ္တ" (Self) ပါ။ တကယ်တမ်း အလုပ်လုပ်နေတာက "ငါ" မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေတဲ့ "ဓာတ်" တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (Function of Elements) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား လည်ပတ်ပုံကို ကြည့်ကြစို့။
၁။ အာရုံ (Input): မျက်စိက တော်လှန်ရေးကား တစ်ကား မြင်လိုက်တယ်၊ သို့မဟုတ် ရုံးက ဖိုင်တွဲတစ်ခုကို မြင်လိုက်တယ်။
၂။ ဒွါရ (Door): စက္ခုဒွါရ (မျက်စိတံခါး) နဲ့ မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး) ပွင့်သွားတယ်။
၃။ မဂ္ဂင်ဖွဲ့စည်းပုံ (System Processing): အဲဒီအချိန်မှာ စိတ်ထဲမှာ ဘယ်လို တုံ့ပြန်မလဲ ဆိုတဲ့ "အစီအစဉ်" တစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ "ဒါ ငါ လုပ်ရမယ့် အလုပ်ပဲ" လို့ သိလိုက်တာက "ပညာ" (Wisdom)။ "လုပ်မယ်ဟေ့" လို့ အားထုတ်တာက "ဝီရိယ" (Effort)။
ရှုကွက်က ဒီမှာပါ:
သာမန်လူက "ငါ အလုပ်လုပ်နေတယ်" လို့ မှတ်တယ်။ ယောဂီကတော့ အဲဒီလို မမှတ်ဘူး။ စိတ်ထဲမှာ "စီမံကိန်းချနေတဲ့၊ စဉ်းစားနေတဲ့" သဘောလေး ပေါ်လာရင်...
"စီစဉ်တယ်... စီစဉ်တယ်" (Planning... Planning) လို့ မှတ်ပါ။
သို့မဟုတ် "သိတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ စိတ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ် (Consciousness Stream) ဆိုတာ "ဝိညာဏဓာတ်" (Vinnana Dhatu) သက်သက်မျှသာ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ဝိညာဏဓာတ်ထဲမှာ "မဂ္ဂင်" ဆိုတဲ့ စေတသိက်တွေက ဝင်ပြီးတော့ "System" (စနစ်) ချပေးနေတာ။
ဥပမာ - ကွန်ပျူတာမှာ Software တင်လိုက်သလိုပါပဲ။ Hardware (ရုပ်) က အတူတူပဲ။ "သမ္မာမဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ Software တင်လိုက်ရင် နိဗ္ဗာန်ရောက်မယ့် အလုပ်တွေ လုပ်မယ်။ "မိစ္ဆာမဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ Virus ဝင်သွားရင် ဒုက္ခရောက်မယ့် အလုပ်တွေ လုပ်မယ်။
ဒါကြောင့် ရှုမှတ်တဲ့အခါ "ငါ့ စိတ်" လို့ မကြည့်ဘဲ၊ "ဩော်... အကြောင်းအကျိုးတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတဲ့ စက်ယန္တရားကြီး ပါလား" လို့ "ဓာတ်" သဘော သက်သက် (Impersonal Process) အနေနဲ့ ရှုမြင်ရပါမယ်။ အဲဒီလို ရှုမြင်တာကို "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်တယ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပါ။
ဇာတ်ကောင်လေး နာမည်က "ဦးလှမောင်" တဲ့။ ဦးလှမောင်က ပြတိုက်ရဲ့ စေတနာ့ဝန်ထမ်း လူကြီးတစ်ယောက်ပေါ့။ သူက သဒ္ဓါတရား အရမ်းကောင်းတယ်။ စေတနာလည်း ထက်သန်တယ်။ တစ်နေ့ကျတော့ ပြတိုက်ရဲ့ အဆောင်တစ်ခုမှာ "ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူရေး စီမံချက်" တစ်ခု လုပ်ဖို့ ဖြစ်လာတယ်။ ဦးလှမောင်က "ဒီကိစ္စ ကျုပ်တာဝန်ထား၊ တစ်လအတွင်း ပြီးစေရမယ်" ဆိုပြီး အာမခံလိုက်တယ်။
ဦးလှမောင်ရဲ့ နည်းလမ်းက ဘာလဲဆိုတော့ "စေတနာ ရှိရင် ပြီးတာပဲ" ဆိုတဲ့ နည်းလမ်း။ သူက Plan မဆွဲဘူး။ လူတွေကို ဟိုလူ့ ဖုန်းဆက်၊ ဒီလူ့ ဖုန်းဆက်နဲ့ အလှူခံတယ်။ ပန်းရံဆရာတွေကို ခေါ်တယ်။ ပစ္စည်းတွေ ဝယ်တယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ ဟုတ်သလိုလိုပဲ။ "ဝီရိယ" (Effort) က အရမ်းကောင်းနေတာကိုး။
ဒါပေမယ့်... နှစ်ပတ်လောက် ကြာတဲ့အခါ ပြဿနာတွေ စတက်လာတယ်။ ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့ -
၁။ ဝယ်ထားတဲ့ ရွှေသင်္ကန်းတွေက အရွယ်အစား မကိုက်ဘူး။ (Planning မှားလို့)
၂။ ပန်းရံဆရာတွေက ဘယ်အချိန် ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘဲ ထိုင်စောင့်နေရတယ်။ (Schedule မရှိလို့)
၃။ အလှူငွေစာရင်းက ရှုပ်ထွေးပြီး ဘယ်သူ ဘယ်လောက်လှူမှန်း မသိ ဖြစ်ကုန်တယ်။ (Monitoring မရှိလို့)
၄။ နောက်ဆုံးမှာတော့ လုပ်အားပေးတွေကြားမှာ စကားများ ရန်ဖြစ်ကုန်ကြတယ်။ "ခင်ဗျားကြောင့်၊ ငါ့ကြောင့်" နဲ့ ဒေါသတွေ ထွက်ကုန်တယ်။
ဦးလှမောင်ခမျာ ခေါင်းမီးတောက်ပြီ။ "ငါ စေတနာနဲ့ လုပ်တာပါကွာ... ဘာလို့ ဒီလောက် အဆင်မပြေ ဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး စိတ်တွေ ဆင်းရဲ၊ သွေးတွေ တိုးပြီး ဆေးရုံတောင် ရောက်လုနီးပါး ဖြစ်သွားတယ်။
ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စေတနာ (Intention) ကောင်းပေမယ့်၊ စနစ် (Magga/Methodology) မရှိရင် ကုသိုလ်ဖြစ်မယ့်အစား အကုသိုလ် ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဒါဟာ "မဂ္ဂပစ္စည်း" ချို့ယွင်းသွားတာပါ။ "သမ္မာဝီရိယ" ရှိပေမယ့် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (Plan) နဲ့ "သမ္မာသတိ" (Control) မပါရင် စွမ်းအင်တွေ ဖြုန်းတီးရာ ရောက်ပါတယ်။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဆရာတော်က ပြတိုက်ရဲ့ စီမံကိန်းရေးဆွဲမှု ပုံစံ (Project Management Template) တစ်ခုကို ထုတ်ပေးလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အပိုင်း ၁၊ အပိုဒ် ၁.၁ (Structured Responsibilities) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။
ဆရာတော်က ဦးလှမောင်ကို ခေါ်ပြီး ဒီလို ဆုံးမတယ်။
"ဒကာကြီး ဦးလှမောင်... ဒကာကြီးရဲ့ စေတနာကို ဦးပဉ္ဇင်း လေးစားတယ်။ ဒါပေမယ့် စေတနာ တစ်ခုတည်းနဲ့ နိဗ္ဗာန်မရောက်နိုင်ဘူး။ 'မဂ္ဂင်' ဆိုတာ လမ်း။ လမ်းဆိုတာ စနစ်ကျမှ လမ်းခေါ်တယ်။ ချုံပုတ်တိုးတာ လမ်းမဟုတ်ဘူး။"
ဆရာတော်က အဆင့်ဆင့် ပြန်လုပ်ခိုင်းတယ်။
၁။ Goal Setting: ဘာလုပ်ချင်တာလဲ အတိအကျ ရေး။
၂။ Timeline: ဘယ်နေ့ ဘာလုပ်မလဲ ဇယားဆွဲ။
၃။ Roles: ဘယ်သူက ငွေကိုင်၊ ဘယ်သူက ပစ္စည်းဝယ် တာဝန်ခွဲ။
၄။ Review: ညတိုင်း ဘာပြီးပြီလဲ ပြန်စစ် (သတိထား)။
ဦးလှမောင်က အစကတော့ "ရှုပ်ပါတယ်ဘုရား... လုပ်စရာရှိတာ လုပ်ရင် ပြီးတာပဲ" လို့ ငြင်းသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆရာတော်က "မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဆိုတာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စိတ်ကို ရှင်းအောင် လုပ်တာ၊ အလုပ်ရှုပ်ခံတာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ရှင်းပြတော့မှ လက်ခံတယ်။
လမ်းညွှန်ချက်လေးအတိုင်း လုပ်လိုက်တဲ့အခါ... အံ့ဩစရာပဲ။ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အလုပ်တွေက ငြိမ်ကျသွားတယ်။ ဘယ်သူ ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာ ရှင်းသွားတယ်။ အငြင်းအခုံတွေ ပျောက်သွားတယ်။ (Disorder to Order). နောက်ဆုံးမှာ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူပွဲကြီး အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးသွားတယ်။ ဦးလှမောင်လည်း "ဩော်... စနစ်ဆိုတာ သိပ်ကျေးဇူးကြီးပါလား။ ကုသိုလ်လုပ်တာတောင် ပညာပါမှ ရတာပါလား" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ ဘယ်အလုပ်ပဲ လုပ်လုပ် "စနစ်" (System) မပါရင် "ဒုက္ခ" ရောက်တတ်တယ်။
၂။ "ငါ လုပ်နိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ မာနထက်၊ "ဘယ်လို နည်းလမ်းနဲ့ လုပ်မလဲ" ဆိုတဲ့ ပညာ (Wisdom) က ပိုအရေးကြီးတယ်။
၃။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဆိုတာ ဘုရားကျောင်းကန်သွားမှ သုံးရတဲ့ တရား မဟုတ်ဘူး။ ရုံးလုပ်ငန်း၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ကိစ္စတွေမှာပါ "Methodology" အနေနဲ့ လက်တွေ့ သုံးရမယ့် တရား ဖြစ်တယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
ဦးလှမောင်တို့ အဖွဲ့ စနစ်မကျလို့ ဗျာများပြီး စိတ်ဆင်းရဲရတာ၊ အချင်းချင်း ရန်ဖြစ်ရတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ? "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းက "မြန်မြန်ပြီးချင်တဲ့ လောဘ" နဲ့ "စနစ်ကို နားမလည်တဲ့ အဝိဇ္ဇာ" ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
စနစ်တကျ ပြန်လုပ်လိုက်လို့ အလုပ်တွေ ပြီးမြောက်သွားပြီး စိတ်ချမ်းသာရာ ရသွားတာ၊ ငြိမ်းအေးသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားအောင် ကျင့်သုံးလိုက်တဲ့ နည်းလမ်း၊ မဂ္ဂင် (၈) ပါး ဆိုတဲ့ လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးလိုက်တာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နှစ်ဝက်အကူး ကာလမှာ မိမိတို့ရဲ့ ဘဝလမ်းခရီးကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြပါ။ "ငါ သွားနေတဲ့ လမ်းက စနစ်ကျရဲ့လား၊ မဂ္ဂင်လမ်း ဟုတ်ရဲ့လား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ မဂ္ဂင် (၈) ပါးတည်းဟူသော System ကြီး ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်နိုင်ပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ စနစ်တကျ၊ ချောမွေ့စွာ လှမ်းတက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"လမ်းမှန်ကို မြင်ကြပါစေ..."
"စနစ်မှန်ကို ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ..."
"မဂ္ဂင်ယာဉ်ရထားဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
