သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၇ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနေ့" (World Environment Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ထူးခြားတဲ့ နေ့ရက်မြတ်မှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ဓာတ်တော်ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သာသနာ့အေးရိပ်" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို ဟောကြားချင်ပါတယ်။ သဘာဝတရား (Nature) ဆိုတာ သာသနာနဲ့ သီးခြားစီ မဟုတ်ပါဘူး။ သဘာဝတရား ပျက်စီးရင် စိတ်နှလုံးတွေ ပူလောင်လာမယ်၊ စိတ်ပူလောင်ရင် တရားအားထုတ်ဖို့ ခက်ခဲလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် ပိဋကတ်တော်လာ ထေရဂါထာထဲက ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးတွေရဲ့ သဘာဝဖွဲ့ ဥဒါန်းတွေနဲ့ ခေတ်သစ် Environmental Science (ပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံ) ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလိမ့်မယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... ဘုရားဟောတရားတွေက နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မဟုတ်ဘူးလား၊ သစ်ပင်စိုက်တာ၊ အမှိုက်သိမ်းတာတွေနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" တဲ့။ အေး... အင်မတန် ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဘဝဖြစ်စဉ်ကို ပြန်ကြည့်လိုက်ပါ။ လုမ္ပနီအင်ကြင်းတောမှာ ဖွားမြင်တယ်၊ ဗောဓိညောင်ပင်အောက်မှာ ဘုရားဖြစ်တယ်၊ ဣသိပတနသမင်တောမှာ တရားဦးဟောတယ်၊ ကုသိနာရုံအင်ကြင်းတောမှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခဲ့တယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးဟာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ တစ်သားတည်း ရှိနေခဲ့တာပါ။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ထေရဂါထာ (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၈၂) မှာ အရှင်မဟာကဿပမထေရ်မြတ်ကြီးက တောတောင်ရေမြေရဲ့ အလှကို ဖွဲ့ဆိုထားတာ ရှိပါတယ်။ "ရမဏီယာနိ အရညာနိ" - တောတောင်တို့သည် မွေ့လျော်ဖွယ် ရှိကုန်စွ၊ "ယတ္ထ န ရမတဳ ဇနော" - ကာမဂုဏ် ရှာမှီးသူ လူအပေါင်းတို့ မမွေ့လျော်နိုင်သော နေရာသည် (ငါတို့ကဲ့သို့သော) ရဟန်းတို့၏ မွေ့လျော်ရာ ဖြစ်ပေ၏ လို့ ဥဒါန်းကျူးရင့်ခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိတော်လာ "ရမဏီယ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို အနက်ဖွင့် (Word-by-word Analysis) ကြည့်ရအောင်။ "ရမဏီယ" ဆိုတာ စိတ်နှလုံးကို အေးမြစေခြင်း၊ ကြည်နူးစေခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းစေခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ကောင်းမွန်ခြင်းဟာ စိတ်ရဲ့ "သမာဓိ" ကို ဖြစ်စေဖို့ အကြီးမားဆုံး အထောက်အပံ့ (Support System) ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကြောင့်လည်း ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ဓာတ်တော်ပြတိုက်ရဲ့ Policy 6, Article 6.4 မှာ "Environmental Stewardship and Sacred Atmosphere" (ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုနှင့် မွန်မြတ်သော အငွေ့အသက် တည်ဆောက်ခြင်း) ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အေး... ခေတ်သစ် Environmental Science အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် "Ecosystem Services" လို့ခေါ်တဲ့ ဂေဟစနစ်က ပေးတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေ ရှိပါတယ်။ သစ်ပင်တွေက အောက်ဆီဂျင် ထုတ်ပေးတယ်၊ အပူချိန်ကို ထိန်းညှိပေးတယ်၊ စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) ကို လျှော့ချပေးတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါမှာလည်း အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆ (Humidity) တွေကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် စက်ကိရိယာတွေ သုံးရပေမဲ့၊ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းနည်းကတော့ သဘာဝအတိုင်း အေးမြနေတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးခြင်းပါပဲ။ Case-W156 ဖြစ်စဉ်လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
တစ်ခါက ပြတိုက်ဝင်းအတွင်းမှာ အလှူပွဲတစ်ခု လုပ်တော့ ပလတ်စတစ်ဘူးတွေ၊ ဖော့ဘူးတွေ အများကြီး ထွက်လာပါတယ်။ ပွဲပြီးတော့ အဲဒီအမှိုက်တွေက လေလွင့်ပြီး ဓာတ်တော်တိုက်နားအထိ ရောက်လာတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ လာဖူးတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တစ်ယောက်က "This is distinct from the purity of the relics" (ဒါဟာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုနဲ့ လားလားမှ မဆိုင်ဘူး) လို့ မှတ်ချက်ပေးသွားပါတယ်။ အဲဒီ စကားဟာ ဦးဇင်းကို တော်တော်လေး သတိရစေပါတယ်။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ စင်ကြယ်ခြင်း (Purity) ရဲ့ သင်္ကေတပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်က ညစ်နွမ်းနေရင် ဓာတ်တော်ကို ပူဇော်မှုဟာလည်း အားနည်းသွားနိုင်ပါတယ်။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ကိုင်တွယ်ဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ဟာ Template T208 (Environmental Hygiene & Site Inspection Checklist) ကို ချက်ချင်း အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒီ Template မှာ အချက် ၃ ချက် ပါဝင်ပါတယ်။ ပထမအချက်က "Visual Pollution" - အမြင်အာရုံကို ညစ်နွမ်းစေတဲ့ အမှိုက်သရိုက် ကင်းစင်ရေး၊ ဒုတိယအချက်က "Noise Pollution" - ဆူညံသံ ကင်းစင်ရေးနဲ့ တတိယအချက်က "Ecological Balance" - သစ်ပင်ပန်းမန် ထိန်းသိမ်းရေးတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ Policy 6, Art. 6.4 အရ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ဝင်းအတွင်းမှာ "Single-use Plastic" (တစ်ခါသုံး ပလတ်စတစ်) လျှော့ချရေးကို စည်းကမ်းချက် တစ်ခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်မီတာ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး၊ ဝိနည်းတော်လာ "ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်" တွေကို ခေတ်ကာလနဲ့အညီ ကျင့်သုံးခြင်း (Applied Vinaya) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စဉ်းစားမိမယ်၊ "အရှင်ဘုရား... အမှိုက်ကောက်တာ၊ သစ်ပင်စိုက်တာက ကုသိုလ်ရပါသလား" တဲ့။ ရတာပေါ့ ဒကာမကြီးရဲ့။ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂ၊ ဝနရောပသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၅) မှာ မြတ်စွာဘုရားက "တောဥယျာဉ် စိုက်ပျိုးသော သူတို့အား နေ့ညဉ့်မပြတ် ကုသိုလ်တိုးပွား၏" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ "သဗ္ဗဒါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ" - အချိန်တိုင်း ကုသိုလ်တိုးနေတာပါ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကိုယ်စိုက်လိုက်တဲ့ သစ်ပင်ရိပ်မှာ နားခိုပြီး ငြိမ်းချမ်းသွားတဲ့ သူတွေရဲ့ စိတ်ချမ်းသာမှုဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ကုသိုလ်ဖြစ်လာလို့ပါပဲ။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ မူဝါဒတွေမှာ Case-W156 လို ကိစ္စမျိုး ထပ်မဖြစ်အောင် "Zero Waste Protocol" ကို စတင် ကျင့်သုံးနေပါတယ်။ ဒါကို ဘာသာရေး အမြင်နဲ့ ကြည့်ရင် "သန့်ရှင်းခြင်းသည် မွန်မြတ်ခြင်း" ဖြစ်သလို၊ သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် "Sustainability" (ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာတာ၊ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်တာတွေဟာ လူသားတွေရဲ့ လောဘ (Greed) ကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။ သယံဇာတတွေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲတယ်၊ စွန့်ပစ်တယ်။ ဒါဟာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားအရ "အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်" ဆိုတဲ့ သံသရာလည်ပုံနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ် နေစရာကို ဖျက်ဆီးခြင်းဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို မသိကြလို့ပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။ မိမိတို့ရဲ့ အိမ်၊ မိမိတို့ရဲ့ ရပ်ကွက်၊ မိမိတို့ ကိုးကွယ်ရာ ဘုရားကျောင်းကန်တွေကို "ရမဏီယ" ဖြစ်အောင် ဖန်တီးကြပါ။ သစ်ပင်တစ်ပင် စိုက်ခြင်းဟာ "အောက်ဆီဂျင်" ကို လှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်သလို၊ "အေးမြမှု" (Cooling) ကို လှူဒါန်းရာလည်း ရောက်ပါတယ်။ Template T208 လိုမျိုး စိတ်ထဲမှာ Checklist ထားပြီး ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုစိုက်ပါ။ ဓာတ်တော်တွေကို ရိုသေတယ်ဆိုရင် ဓာတ်တော် ကိန်းဝပ်ရာ ကမ္ဘာကြီးကိုလည်း ရိုသေရပါမယ်။
အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ "ဓမ္မ" ကျင့်စဉ် တစ်ခုပါပဲ။ ထေရဂါထာလာ ရဟန္တာကြီးတွေလို တောတောင်ကို ချစ်မြတ်နိုးစိတ်၊ Policy 6, Art 6.4 လာ စည်းကမ်းချက်တွေနဲ့အညီ သန့်ရှင်းသပ်ရပ်မှုတို့ကို ပေါင်းစပ်လိုက်မယ်ဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝဟာ သာသနာ့အေးရိပ်အောက်မှာ အမှန်တကယ် ငြိမ်းချမ်းလှပနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သာသနာ့အေးရိပ်" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းသလို စိတ်နှလုံးလည်း စင်ကြယ်ကြပါစေ၊ သဘာဝတရား၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ခံယူနိုင်ကြပါစေ၊ သာသနာ့အေးရိပ်အောက်တွင် ထာဝရ ငြိမ်းချမ်းသာယာ ရှိကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက်
