သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၁၁ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားဆွေးနွေးမည့် တရားတော်ကတော့ "အချက်အလက်နှင့် သုတေသန (R&D)" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုလောကမှာ R&D (Research and Development) ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တိုးတက်ဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ နှလုံးနှလုံးပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ဓာတ်တော်ပြတိုက်မှာလည်း "Hswagata Research Registry" ဆိုတဲ့ အချက်အလက် သုတေသနစနစ်ကို ထူထောင်ထားပါတယ်။ ဒီကနေ့မှာတော့ အချက်အလက် (Data) တစ်ခုကို ဘယ်လို စုဆောင်းရမလဲ၊ ဘယ်လို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရမလဲဆိုတာကို ပိဋကတ်တော်လာ သုတေသန နည်းလမ်းများနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... ဓာတ်တော်တွေကို ရှိခိုးပူဇော်ရုံနဲ့ မပြီးဘူးလား၊ ဘာလို့ Research တွေ၊ Data တွေ လိုက်စုနေရတာလဲ" တဲ့။ အေး... အဲဒီမေးခွန်းက လူတိုင်းမေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ဩပမ္မဝဂ်၊ စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၀) မှာ အင်မတန် ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတစ်ခုကို ပေးထားပါတယ်။ ဆင်ခြေရာကြီး တွေ့ရုံနဲ့ "ဒါဟာ ဆင်ပြောင်ကြီးပဲ" လို့ အဆုံးအဖြတ် (Conclusion) မချလိုက်ပါနဲ့ဦးတဲ့။ တောထဲမှာ ဆင်ခြေရာနဲ့တူတဲ့ တခြားခြေရာတွေ ရှိနိုင်သေးတယ်။ ဆင်ကို ကိုယ်တိုင် မျက်စိနဲ့တပ်အပ် မြင်ရမှသာ "ဒါ ဆင်ကြီးပဲ" လို့ ဆုံးဖြတ်ရမယ်လို့ ဂျာဏုသောဏိပုဏ္ဏားကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒါဟာ R&D (သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး) ရဲ့ အခြေခံမူဝါဒပါပဲ။ အချက်အလက် တစ်ခုတည်း (Single Data Point) ကို ကြည့်ပြီး ကောက်ချက်မချရဘူး။ အချက်အလက်တွေကို စုစည်း၊ နှိုင်းယှဉ်၊ စိစစ်ပြီးမှ အဖြေထုတ်ရတာပါ။ ပါဠိတော်မှာ "နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆေယျ" (အဆုံးအဖြတ်သို့ ရောက်ရာ၏) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးထားပါတယ်။ သုတေသန မလုပ်ဘဲ အဆုံးအဖြတ်ပေးလိုက်ရင် အမှားတွေ ဖြစ်ကုန်မှာပေါ့။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို တွေ့ရုံနဲ့ "ဒါ စစ်တယ်" လို့ ပြောလိုက်ရင် R&D သဘောတရားနဲ့ မညီသလို၊ ဘုရားဟော "ဝိဘဇ္ဇဝါဒ" (ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဝါဒ) နဲ့လည်း မညီပါဘူး။
အေး... ခေတ်သစ် IT နဲ့ Data Science နယ်ပယ်မှာဆိုရင် "Research Registry" (သုတေသန မှတ်ပုံတင်စနစ်) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းထားတဲ့ နေရာပေါ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ အသုံးပြုတဲ့ Hswagata Research Registry ဆိုတာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ DNA လိုပါပဲ။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူချင်းစီရဲ့ အရွယ်အစား၊ အရောင်အဆင်း၊ ရရှိခဲ့တဲ့နေရာ၊ သမိုင်းကြောင်း စတာတွေကို Template T140 (R&D Data Management Log) မှာ အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။
Case-RD160 ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ဦးဇင်းတို့ဆီကို ရှေးဟောင်း စာပေအထောက်အထား (Manuscript) တစ်ခု ရောက်လာတယ်။ အဲဒီစာထဲမှာ "မြောက်ပိုင်းက စေတီတစ်ဆူမှာ ဓာတ်တော်တွေ ဌာပနာထားတယ်" လို့ ရေးထားတယ်။ သာမန်အားဖြင့်ဆိုရင် "ဟာ... ဝမ်းသာစရာပဲ" ဆိုပြီး ပြီးသွားနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 8, Article 8.4 (Maintenance of Research Registry) အရ အဲဒီအချက်အလက်ကို "Raw Data" (ကုန်ကြမ်း) အနေနဲ့ပဲ မှတ်ယူပါတယ်။ အဲဒီနောက် Template T140 ကို ဖွင့်ပြီး Registry ထဲမှာ ရှိပြီးသား Data တွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး (Cross-reference) လုပ်ပါတယ်။
အဲဒီလို စစ်ဆေးလိုက်တဲ့အခါမှာ ဘာတွေ့ရလဲဆိုတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ (၁၀) နှစ်လောက်က မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အခြားကျောက်စာတစ်ချပ်မှာ အဲဒီစေတီဟာ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုကျပြီး ဓာတ်တော်တွေကို နေရာရွှေ့လိုက်ပြီဆိုတဲ့ အချက် (Existing Data) ကို သွားတွေ့ပါတယ်။ ဒကာကြီးတို့ မြင်လား... R&D လုပ်ထားလို့၊ Registry ရှိနေလို့သာ "စေတီထဲမှာ ဓာတ်တော်ရှိသေးတယ်" ဆိုတဲ့ အမှားကို ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့တာ။ မဟုတ်ရင် ဦးဇင်းတို့ အလကားသက်သက် သွားတူးမိရင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လည်း ပျက်မယ်၊ အချိန်လည်း ကုန်မယ်၊ အကျိုးလည်း မရှိဘူး။ ဒါကြောင့် သုတေသနဆိုတာ "မသိသေးတာကို ရှာဖွေခြင်း" သက်သက်မဟုတ်ဘူး၊ "သိပြီးသား အမှားတွေကို ပြင်ဆင်ခြင်း" လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စိတ်ဝင်တစား မေးလိမ့်မယ်၊ "အရှင်ဘုရား... အဲဒီလို စာရင်းတွေ မှတ်နေရတာ ခေါင်းမရှုပ်ဘူးလား၊ တရားမှတ်တာက ပိုမကောင်းဘူးလား" တဲ့။ အေး... ကောင်းတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတာ ကိုယ်လုပ်နေတဲ့ အလုပ်အပေါ်မှာ အသေးစိတ် သိနေတာပါ။ အဘိဓမ္မာသဘောအရ "ဉာဏ်" ဆိုတာ အကြောင်းအကျိုးကို သိတာ။ Data တွေကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲတာ (Data Management) ဟာ "သမ္မာသတိ" နဲ့ "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" ကို လက်တွေ့ အသုံးချနေတာပါပဲ။ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေတဲ့ အချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ စီစဉ်လိုက်တာဟာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ Policy 8, Art 8.4 မှာ "Accuracy and Integrity of Data" (အချက်အလက် မှန်ကန်မှုနှင့် ပြည့်စုံမှု) ကို အဓိကထားပါတယ်။ Registry ထဲကို အချက်အလက် အမှားတစ်ခု ဝင်သွားရင်၊ နောင်အနှစ် ၁၀၀ နေတဲ့အခါ လူတွေက အဲဒီအမှားကို အမှန်ထင်ပြီး ကိုးကွယ်ကြလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ သာသနာကို ညှိုးနွမ်းစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က R&D ကို သာသနာပြု လုပ်ငန်းတစ်ခုအနေနဲ့ တန်ဖိုးထား လုပ်ဆောင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားက ပုဏ္ဏားကြီးကို "အဆင့်ဆင့် စုံစမ်းပြီးမှ ယုံကြည်ပါ" လို့ ဟောကြားခဲ့တာဟာ ဒီသဘောတရားပါပဲ။
ဆက်လက်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ R&D (Research & Development) ဆိုတဲ့နေရာမှာ Development (ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု) ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဓာတ်တော်တွေကို ပိုပြီး လှပအောင် ပြင်ဆင်တာကို ပြောတာလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ "Knowledge Development" (အသိပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု) ကို ပြောတာပါ။ Case-RD160 မှာ ဦးဇင်းတို့က အချက်အလက်နှစ်ခုကို ချိတ်ဆက်မိလိုက်တဲ့အတွက် အဲဒီ ဒေသရဲ့ သမိုင်းကြောင်း (History Gap) တစ်ခုကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ Development ပါပဲ။
ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Data is the new oil" (အချက်အလက်သည် ခေတ်သစ်ရေနံ ဖြစ်သည်) လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အမြင်နဲ့ ပြောရရင် "Data is the fuel for Wisdom" (အချက်အလက်သည် ပညာဉာဏ်၏ လောင်စာ ဖြစ်သည်) လို့ ပြောချင်ပါတယ်။ လောင်စာသန့်မှ မီးတောက်ငြိမ်သလို၊ အချက်အလက် (Data) မှန်ကန်မှသာ ဆုံးဖြတ်ချက် (Decision) မှန်ကန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Template T140 ဟာ အဲဒီ လောင်စာတွေကို သန့်စင်ပေးတဲ့ ဇကာ (Filter) တစ်ခုပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ ကိုယ့်ဘဝမှာလည်း ကိုယ်ပိုင် "Research Registry" လေးတွေ ထားရှိကြပါ။ ကိုယ်ကြားဖူးနားဝ ရှိသမျှ၊ ဖတ်ဖူးသမျှတွေကို ဒီအတိုင်း ပုံမထားဘဲ၊ "ဒါက ဘယ်ကလာတာလဲ၊ ဒါက ဘာနဲ့ ဆက်စပ်လဲ" ဆိုပြီး စနစ်တကျ စဉ်းစား (Analyze) တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့် လုပ်ပါ။ သတင်းတစ်ခု ကြားရင် ချက်ချင်း မယုံဘဲ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဆင်ခြေရာ ဥပမာလို "ဆင်ကောင်ကြီးကို တွေ့မှ ယုံမယ်" ဆိုတဲ့ R&D စိတ်ဓာတ် မွေးမြူကြပါ။
အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူတွေ လုပ်ဆောင်နေတဲ့ သုတေသန လုပ်ငန်းဆိုတာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို စာရင်းကောက်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "သစ္စာတရား" (Truth) ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီး အနာဂတ်အတွက် "ပညာအမွေ" (Legacy of Wisdom) ချန်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "အချက်အလက်နှင့် သုတေသန (R&D)" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး အမှားနှင့် အမှန်ကို ပိုင်းခြားနိုင်သော ဉာဏ်မျက်စိများ ရရှိကြပါစေ၊ သာသနာတော်၏ အချက်အလက် မှန်ကန်ရေးအတွက် တစ်တပ်တစ်အား ပါဝင်ကူညီနိုင်ကြပါစေ၊ သံသရာခရီးတွင် အသိပညာဖြင့် လမ်းမှန်ကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်
