ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်ခြင်း World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားမှုနေ့နှင့် သဟဇာတဖြစ်ခြင်း (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၇ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့ဟာ ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှု၊ စကားဝိုင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနေ့" (World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ နေထိုင်တဲ့ လောကကြီးမှာ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှုတွေ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေကြတယ်။ ဒီကွဲပြားမှုတွေကို ပဋိပက္ခ (Conflict) အဖြစ် မပြောင်းလဲစေဘဲ သဟဇာတဖြစ်တဲ့ (Harmony) အလှတရားတစ်ခုအဖြစ် ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲဆိုတာဟာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ယဉ်ကျေးမှုတွေ ကွဲပြားလွန်းရင် ညီညွတ်ဖို့ ခက်ခဲမှာပေါ့၊ ဘုရားရှင်က ဒါကို ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့ပါသလဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် Diversity Management ဆိုတာ မတူကွဲပြားတဲ့ အားသာချက်တွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ပိုမိုခိုင်မာတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ဆောက်တာ ဒကာကြီးရဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "မင်္ဂလသုတ်" တရားတော်မှာ "ပဋိရူပဒေသဝါသ" (သင့်တင့်လျောက်ပတ်တဲ့ အရပ်မှာ နေခြင်း) နဲ့ "ခန္တီ" (သည်းခံခြင်း) စတဲ့ အချက်တွေနဲ့ လူမှုသဟဇာတဖြစ်မှုကို လမ်းညွှန်ခဲ့ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 6, Art. 6.1 မှာလည်း "ဓာတ်တော်မြတ်များကို လာရောက်ဖူးမြော်သော မတူကွဲပြားသည့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံရှိသူများအားလုံးကို အလေးထား ဆက်ဆံရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ မင်္ဂလသုတ်လာ လူမှုသဟဇာတဖြစ်မှု မူဘောင် (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ၊ မင်္ဂလသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူမှုပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ သဟဇာတဖြစ်ပြီး ကြီးပွားတိုးတက်စေမယ့် မင်္ဂလာတရား ၃၈ ပါးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ နေထိုင်သူတွေအတွက် -
"ပဋိရူပဒေသဝါသော စ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ။"
(သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်၌ နေရခြင်း၊ ရှေးကပြုခဲ့ဖူးသော ကုသိုလ်ရှိခြင်း။)
သင့်တင့်လျောက်ပတ်တဲ့ အရပ်ဆိုတာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သာယာရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုတွေ တူညီတဲ့၊ သို့မဟုတ် တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး လေးစားမှုရှိတဲ့ (Respectful Diversity) ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဆိုလိုတာပါ ဒကာမကြီးတို့။ ထပ်ပြီးတော့ "ခန္တီ စ သောဝစဿတာ" (သည်းခံခြင်း၊ ဆုံးမလွယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ မင်္ဂလာတွေဟာ မတူကွဲပြားတဲ့ အမြင်တွေကို လက်ခံနိုင်ဖို့အတွက် အခြေခံ အုတ်မြစ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Cultural Diversity: မတူကွဲပြားမှု၏ အင်အား (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ နိုင်ငံတကာက ဧည့်သည်တော်တွေကို ဝန်ဆောင်မှုပေးဖို့ Template-T230 (Cultural Sensitivity Checklist) ကို သုံးပါတယ်။ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာမှာ "Diversity is a fact, Inclusion is a choice" လို့ ဆိုကြတယ်။ ကွဲပြားတာက သဘာဝ၊ လက်ခံတာကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ရွေးချယ်မှု (သမ္မာဝါယာမ) ပါပဲ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic Diversity) ကွဲပြားလေလေ၊ မျိုးဆက်တစ်ခုဟာ ပိုမိုသန်စွမ်းလေလေပါပဲ။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာလည်း အမြင်တွေ ကွဲပြားတဲ့အခါ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ (Innovation) ထွက်လာတတ်တယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သာသနာတော်မှာ ဇာတ်လေးပါး (မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ ကုန်သည်မျိုး၊ ဆင်းရဲသားမျိုး) က လာကြသူတွေကို တစ်ခုတည်းသော "သာသနာ့နွယ်ဝင်" တွေအဖြစ် သဟဇာတဖြစ်အောင် စုစည်းပေးခဲ့တာဟာ အကြီးကျယ်ဆုံးသော Diversity Management ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 6 အရ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ ရှေ့မှာတော့ လူမျိုးဘာသာ ကွဲပြားမှုတွေဟာ ပျော်ဝင်သွားပြီး "ဓမ္မ" ဆိုတဲ့ တစ်ခုတည်းသော အရောင်အသွေးပဲ ကျန်ရှိပါတော့တယ်။
၄။ Case-V141: နိုင်ငံတကာ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ၏ ဓာတ်တော်ပူဇော်ပွဲ (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-V141 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ တစ်ခါက ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ နိုင်ငံပေါင်းစုံက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ပါဝင်တဲ့ ဓာတ်တော်ပူဇော်ပွဲတစ်ခု လုပ်ဖြစ်တယ်။ ထိုင်း၊ တရုတ်၊ သီဟိုဠ်၊ ဂျပန်နဲ့ မြန်မာ၊ ယဉ်ကျေးမှုတွေက တော်တော်ကွဲပြားတာ ဒကာကြီးရဲ့။ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ ပူဇော်ပုံတွေကအစ မတူကြဘူး။
အဲဒီမှာ ဦးဇင်းတို့က Template-T230 အရ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို လေးစားလိုက်နာပြီး "Common Ground" (ဘုံတန်ဖိုး) ဖြစ်တဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကိုပဲ အဓိကထားစေခဲ့တယ်။ Policy 6, Art. 6.1 အရ တစ်ဖက်နိုင်ငံရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို အပြစ်မမြင်ဘဲ "အလှတရား" အဖြစ် မြင်အောင် သင်ကြားပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီပွဲဟာ အင်မတန် အေးချမ်းပြီး ညီညွတ်တဲ့ ပွဲကြီးတစ်ပွဲ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ မင်္ဂလသုတ်လာ "ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ" ကို မတူညီတဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့ အတူတူ လုပ်ဆောင်လိုက်တာပါပဲ။
၅။ Globalization နှင့် ဓမ္မသဟဇာတ (Modern Analogy)
အခုခေတ် Globalization ကမ္ဘာကြီးမှာ Internet ကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုတွေက အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးနေကြပြီ ဒကာမကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ကိုယ့်ယဉ်ကျေးမှုကိုပဲ ထိန်းသိမ်းရမှာ မဟုတ်လား၊ သူတစ်ပါး ယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံတာက ကိုယ့်ယဉ်ကျေးမှုကို ပျောက်ကွယ်စေမှာ မစိုးရိမ်ရဘူးလား" ပေါ့။ အေး... ယဉ်ကျေးမှုဆိုတာ ရေငြိမ်လို မဟုတ်ဘဲ စီးဆင်းနေတဲ့ မြစ်ရေလိုပဲ ဒကာမကြီး။ ဘုရားရှင်က "ပညာ" ကို အခြေခံပြီး ဟောကြားခဲ့တာ။ ကိုယ့်ရဲ့ အနှစ်သာရကို မပျောက်စေဘဲ သူတစ်ပါးရဲ့ ကောင်းကွက်ကို ယူတတ်တာဟာ ပညာရှိတွေရဲ့ အလုပ်ပါ။ မင်္ဂလသုတ်မှာ "ဗဟုသစ္စံ" (ဗဟုသုတများခြင်း) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ ကွဲပြားတဲ့ အသိပညာတွေကိုပါ သင်ယူဖို့ လမ်းညွှန်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ Policy 6, Art. 6.1 နှင့် သွာဂတ၏ ညီညွတ်ရေး မူဝါဒများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 6, Art. 6.1 (Cross-Cultural Harmony) မှာ "ဓာတ်တော်မြတ်များကို လေ့လာသူများအား လူမျိုးခွဲခြားခြင်း၊ အသားအရောင် ခွဲခြားခြင်းနှင့် ဘာသာစွဲဖြင့် ဆက်ဆံခြင်းများကို တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်သည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ဝန်ထမ်းတွေကို ဘာသာစကားမျိုးစုံနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သိမှတ်ဖွယ်ရာတွေကို Template-T230 အရ သင်တန်းပေးထားပါတယ်။ လာသမျှ ဧည့်သည်တိုင်းဟာ သူတို့ရဲ့ နေအိမ်ကို ရောက်သွားသလိုမျိုး နွေးထွေးမှု (Belongingness) ခံစားရအောင် စီစဉ်ပေးရပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာတော်ရဲ့ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ Universal Language (ကမ္ဘာသုံးဘာသာစကား) ကို လက်တွေ့ သုံးစွဲနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ နှလုံးသားထဲက အလှတရားကို ရှာဖွေခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုကို ကြည့်ပြီး အပြစ်ရှာမယ့်အစား အလှတရားကို ရှာကြည့်ပါ။
ပန်းခြံတစ်ခုမှာ ပန်းတစ်မျိုးတည်း ရှိတာထက် ပန်းစုံရှိတာက ပိုလှသလိုပဲ။
လောကကြီးမှာလည်း မတူကွဲပြားတဲ့ လူသားတွေ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်တာဟာ အင်မတန် အနှစ်သာရ ရှိပါတယ်။
မင်္ဂလသုတ်အရ "အပ္ပမာဒ" (မမေ့မလျော့ခြင်း) နဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို စောင့်ရှောက်ပါ။ သူတစ်ပါးရဲ့ ကွဲပြားမှုကို မြင်တဲ့အခါ "ဒေါသ" မဖြစ်ဘဲ "ပညာ" နဲ့ နားလည်ပေးပါ။ "သည်းခံခြင်း" (Kshanti) ဆိုတာ အားနည်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ မတူကွဲပြားမှုကို လက်ခံနိုင်တဲ့ နှလုံးသား အင်အား ကြီးမားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေအနေနဲ့ -
၁။ မိမိတို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ မတူကွဲပြားသူတွေအပေါ် လေးစားမှုနဲ့ သဟဇာတဖြစ်အောင် နေထိုင်ပါ။
၂။ မင်္ဂလသုတ်လာ အဆုံးအမတွေကို လက်ကိုင်ထားပြီး ပဋိပက္ခကင်းတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြစ်အောင် ဝိုင်းဝန်းတည်ဆောက်ပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ ငြိမ်းချမ်းသော ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို ကျယ်ပြန့်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်များဖြစ်အောင် ပျိုးထောင်ပါ။
ကွဲပြားမှုဆိုတာ ခွဲခြားဖို့ မဟုတ်ဘဲ ပိုမိုလှပတဲ့ လောကကြီးကို ပူးပေါင်းဖန်တီးဖို့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်ခြင်း" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ငြိမ်းချမ်းမှုများ ထွန်းကားကြပါစေ၊ မတူကွဲပြားမှုများကြားမှ သဟဇာတဖြစ်နိုင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၇ ရက်)