Day 320 Nov 16 သည်းခံခြင်းနှင့် လူမှုသဟဇာတ (Tolerance and Social Harmony) မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ကကစူပမသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) Social Psychology (The Window of Tolerance) T158 (Incident/Grievance Record) / Case-T320 Policy 9, Article 9.2 (Code of Conduct & Harassment Prevention)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ယနေ့ကျရောက်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သည်းခံခြင်းနေ့ (International Day for Tolerance) တွင် လူသားအားလုံး မတူကွဲပြားမှုများကို လက်ခံပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သည်းခံခြင်းနှင့် လူမှုသဟဇာတ" ဖြစ်ပါတယ်။ "သည်းခံခြင်း" (Tolerance) ဆိုတာ ဒီနေ့ခေတ် ကမ္ဘာကြီးမှာ အလိုအပ်ဆုံး အရာတစ်ခု ဖြစ်လာပါပြီ။ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ အယူအဆ မတူညီမှုတွေကြောင့် ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက အလွန်ထိရောက်တဲ့ နည်းလမ်းကို ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကို မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကကစူပမသုတ်မှာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။
ဒီသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က သည်းခံခြင်းရဲ့ အထွတ်အထိပ်ကို "လွှဥပမာ" နဲ့ ဟောကြားထားပါတယ်။ "ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ ဘိက္ခဝေ ကကစေန စောရာ... အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ" - "ရဟန်းတို့၊ ခရီးသွားနေစဉ် တောအလယ်၌ ခရီးသွားကို သတ်ဖြတ်လုယက်တတ်သော ခိုးသူတို့သည် နှစ်ဖက်ကိုင်းရှိသော လွှဖြင့် ခြေလက်တို့ကို ဖြတ်ကုန်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ဖြတ်နေစဉ်၌ စိတ်ပြစ်မှားသောသူသည် ငါဘုရား၏ အဆုံးအမကို လိုက်နာသူ မမည်" လို့ မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကိုယ့်ကို ဒုက္ခပေးနေတဲ့သူ၊ ကိုယ့်ကို ဆဲဆိုနေတဲ့သူအပေါ်မှာတောင် ဒေါသ (Anger) နဲ့ တုံ့ပြန်ရင် အဲဒါ သည်းခံခြင်း ပျက်တာပါပဲ။ စစ်မှန်တဲ့ သည်းခံခြင်းဆိုတာ "တုံ့ပြန်မှု မပြုခြင်း" (Non-reaction) သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ထဲမှာ မေတ္တာမပျက်ဘဲ တည်ငြိမ်နေခြင်း (Emotional Regulation) ဖြစ်ပါတယ်။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Social Psychology (လူမှုစိတ်ပညာ) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "The Window of Tolerance" (သည်းခံနိုင်စွမ်း ပြတင်းပေါက်) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အလွန်ကိုက်ညီပါတယ်။ လူတစ်ယောက်မှာ စိတ်ခံစားချက်တွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ အတိုင်းအတာ (Window) တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီ Window ထဲမှာ ရှိနေသရွေ့ သူဟာ အေးဆေးတည်ငြိမ်ပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်တယ် (Optimal Zone)။ ဒါပေမယ့် ဖိအားတွေ၊ တိုက်ခိုက်မှုတွေ များလာလို့ Window အပြင်ရောက်သွားရင် တစ်ခုခု ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ အပေါ်ဘက်ကို ရောက်သွားရင် "Hyper-arousal" (ဒေါသထွက်ခြင်း၊ ရန်လိုခြင်း) ဖြစ်ပြီး၊ အောက်ဘက်ကို ရောက်သွားရင် "Hypo-arousal" (ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ ထုံထိုင်းသွားခြင်း) ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ ခန္တီစွမ်းအားဆိုတာ အဲဒီ "Window of Tolerance" ကို ကျယ်သထက် ကျယ်အောင် ချဲ့ထွင်ခြင်း (Widening the Window) ပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-T320 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တစ်ယောက်နဲ့ ဝန်ထမ်းအကြား ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဧည့်သည်က ဖိနပ်မစီးရတဲ့ ဧရိယာမှာ ဖိနပ်စီးဝင်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ ဝန်ထမ်းက တားတော့ သူက ဒေါသထွက်ပြီး ဝန်ထမ်းရဲ့ လူမျိုး၊ ဘာသာကို ထိခိုက်စေတဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ (Hate Speech) ဆဲဆိုပါတော့တယ်။ ဝန်ထမ်းကလည်း လူငယ်ဆိုတော့ ဒေါသထွက်ပြီး ပြန်အော်ဖို့ လုပ်နေပြီ။ "Window of Tolerance" ကျဉ်းမြောင်းသွားပြီး "Hyper-arousal" ဖြစ်ခါနီး အခြေအနေပေါ့။
အဲဒီအချိန်မှာ အနားမှာရှိတဲ့ စီနီယာမန်နေဂျာ ရောက်လာပြီး Policy 9, Article 9.2 (Code of Conduct & Harassment Prevention) အရ ဝင်ရောက်ထိန်းသိမ်းလိုက်ပါတယ်။ ဝန်ထမ်းလေးကို "စိတ်လျှော့၊ မင်း မှန်တယ်၊ ဒါပေမယ့် ပြန်မအော်နဲ့" လို့ ပြောပြီး၊ ဧည့်သည်ကို သီးသန့်အခန်း ခေါ်သွားပါတယ်။ ပြီးတော့ Template T158 (Incident/Grievance Record) ကို ထုတ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။ ဒီ Template မှာ ထူးခြားတာက "Perpetrator's Behavior" (ကျူးလွန်သူ၏ အပြုအမူ) ကို မှတ်တမ်းတင်ရုံသာမက "Staff's Reaction" (ဝန်ထမ်း၏ တုံ့ပြန်မှု) ကိုပါ ထည့်သွင်းရပါတယ်။
မန်နေဂျာက ဝန်ထမ်းလေးကို T158 ဖြည့်ခိုင်းရင်း မေးတယ်။ "မင်း ပြန်အော်လိုက်မိသလား"။ ဝန်ထမ်းလေးက "မအော်မိပါဘူး ဆရာ၊ ဒါပေမယ့် စိတ်ထဲမှာတော့ တော်တော်ခံရခက်ပါတယ်" လို့ ပြောတယ်။ မန်နေဂျာက "အေး... အဲဒါ ခန္တီပဲ။ မင်း ပြန်မအော်လိုက်တဲ့အတွက် မင်းရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ (Dignity) ကို မင်းကာကွယ်နိုင်ခဲ့ပြီ။ ဥပဒေအရလည်း ငါတို့ဘက်က အားသာသွားပြီ" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။ အကယ်၍သာ ဝန်ထမ်းက ပြန်ထိုးကြိတ်လိုက်ရင် ကကစူပမသုတ်မှာ ဟောသလို "လွှနဲ့တိုက်တာကို မခံနိုင်သူ" ဖြစ်သွားမှာပါ။ အခုတော့ သူက T158 မှာ "Verbal Abuse maintained with Professional Silence" (နှုတ်ဖြင့် စော်ကားခံရသော်လည်း လုပ်ငန်းခွင်စည်းကမ်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ မှတ်တမ်းကောင်းကို ရရှိသွားပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... "သည်းခံတယ်" ဆိုတာ အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ပြတင်းပေါက် (Window of Tolerance) ကို ချဲ့ထွင်ပြီး၊ သူတပါးရဲ့ မိုက်မဲမှုအောက်ကို လျှောကျမသွားအောင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မြှင့်တင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် လူမှုသဟဇာတ (Social Harmony) ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ ငါနဲ့မတူတဲ့သူ၊ ငါ့ကို မုန်းတဲ့သူတွေနဲ့ အတူနေထိုင်ရချိန်မှာ ပိုပြီး လိုအပ်ပါတယ်။ ကကစူပမသုတ်ကို နှလုံးသွင်းပြီး "သူတို့ ဘယ်လောက်ဆိုးဆိုး၊ ငါ့စိတ်ကိုတော့ အဆိုးမခံဘူး" ဆိုတဲ့ ခံယူချက်နဲ့ နေထိုင်ကြပါ။ ဒါမှသာ သည်းခံခြင်းနေ့ရဲ့ အနှစ်သာရကို ပြည့်ဝစွာ ခံစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'သည်းခံခြင်းနှင့် လူမှုသဟဇာတ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် လွှဥပမာ ခန္တီတရားကို လက်ကိုင်ထား၍ မိမိတို့၏ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ မတူကွဲပြားမှုများအကြားတွင် သည်းခံခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက် (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သည်းခံခြင်းနေ့)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။