Day 334 Nov 30 နိုဝင်ဘာလချုပ် အနုမောဒနာ (Audit) - ကုသိုလ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဆန်းစစ်ခြင်း သုတ္တသင်္ဂဟ၊ နိဂုံး (ပုညပါရမီ ဖြည့်ဆည်းခြင်း) Philanthropy & Impact Audit (Output vs Outcome) T255 (Monthly Impact Assessment Report) / Case-A334 Policy 11, Article 11.1 (Transparency & Impact Reporting)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"

(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)

"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"

(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)

"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"

(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

နိုဝင်ဘာလ၏ နောက်ဆုံးရက်၊ လကွယ်နေ့ (Lakwai Day) ဖြစ်သော ဤအချိန်အခါသမယတွင် တစ်လတာ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်၍ ဝမ်းမြောက်နုမော် သာဓုခေါ်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "နိုဝင်ဘာလချုပ် အနုမောဒနာ (Audit)" ဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေးလောကမှာ လကုန်ရင် "စာရင်းချုပ်" (Closing Accounts) လုပ်ရသလို၊ ကုသိုလ်ရေးလောကမှာလည်း လကုန်ရင် "အနုမောဒနာ" (ဝမ်းမြောက်ခြင်း) ပြုလုပ်ပြီး "ကုသိုလ်စာရင်းစစ်" (Merit Audit) ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေက ထိရောက်မှု ရှိမရှိ၊ သာသနာအတွက် အမှန်တကယ် အကျိုးရှိမရှိ သိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို သုတ္တသင်္ဂဟကျမ်း နိဂုံးပိုင်းနှင့် ခေတ်သစ် Philanthropy Audit (ပရဟိတ လုပ်ငန်းစဉ် စစ်ဆေးခြင်း) ပညာရပ်တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ သုတ္တသင်္ဂဟကျမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ "သင်္ဂဟ" ဆိုတာ "ပေါင်းရုံးရေတွက်ခြင်း၊ သိမ်းဆည်းခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ သုတ္တန်တွေကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်အောင် ပေါင်းရုံးသကဲ့သို့၊ ကျွန်ုပ်တို့ တဘဝလုံး၊ တစ်လလုံး ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တွေကိုလည်း ပြန်လည်ပေါင်းရုံးပြီး နှလုံးသွင်းရပါမယ်။ ရှေးသူတော်ကောင်းများက "ပုညံ စေ ပုရိသော ကယိရာ၊ ကယိရာထေနံ ပုနပ္ပုနံ" (ယောက်ျားသည် ကောင်းမှုကို ပြုငြားအံ့၊ ထိုကောင်းမှုကို ထပ်ကာထပ်ကာ ပြုရာ၏) လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထပ်ကာထပ်ကာ ပြုရုံနဲ့ မပြီးဘဲ၊ ပြုပြီးတိုင်း "ပစ္စဝေက္ခဏာ" (ပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်း) ပြုမှသာ ကုသိုလ်က အရောင်တောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ လကွယ်နေ့လို နေ့မျိုးမှာ ရှေးမြန်မာဘုရင်တွေဟာ "လွှတ်တော်မတက်၊ သာသနာရေး စာရင်းစစ်" လေ့ ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Philanthropy & Impact Audit (ပရဟိတနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု စစ်ဆေးခြင်း) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ သာမန် "Financial Audit" (ဘဏ္ဍာရေး စစ်ဆေးခြင်း) က "ငွေဘယ်လောက် ဝင်လဲ၊ ဘယ်လောက် ထွက်လဲ၊ ဘယ်လောက် ကျန်လဲ" ဆိုတာကိုပဲ စစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် "Impact Audit" ကတော့ "ငွေထွက်သွားလို့ ဘာအကျိုးရလိုက်လဲ" (Output vs. Outcome) ဆိုတာကို စစ်ဆေးပါတယ်။

• Output (လုပ်ဆောင်ချက်): လူ ၁၀၀ ကို ထမင်းကျွေးလိုက်တယ်။
• Outcome (ရလဒ်): အဲဒီလူ ၁၀၀ ဗိုက်ဝသွားလို့ စိတ်ချမ်းသာပြီး တရားနာနိုင်သွားတယ်။
• Impact (သက်ရောက်မှု): ရေရှည်မှာ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေ ပြောင်းလဲပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်း ပိုငြိမ်းချမ်းသွားတယ်။
  အလှူတစ်ခု အောင်မြင်တယ်ဆိုတာ "ပိုက်ဆံကုန်သွားတာ" (Spending) မဟုတ်ဘဲ၊ "အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိတာ" (Impact) ကို ဆိုလိုတာပါ။

ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-A334 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ နိုဝင်ဘာလ ကုန်တဲ့အခါ အလှူရှင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက သူတို့လှူထားတဲ့ ငွေတွေကို ဘယ်လိုသုံးလဲဆိုတာ "Audit" (စာရင်းစစ်) လာလုပ်ပါတယ်။ သူတို့က စီးပွားရေးသမားတွေဆိုတော့ စာရင်းဇယား အတိအကျ လိုချင်ကြတယ်။ "ဦးဇင်း... ဆန်ဖိုး ဘယ်လောက်ကုန်လဲ၊ ဆီဖိုး ဘယ်လောက်ကုန်လဲ၊ လက်ကျန် ဘယ်လောက်လဲ" လို့ မေးပါတယ်။ ဒါက Financial Audit ပါ။ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မပြည့်စုံပါဘူး။

အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 11, Article 11.1 (Transparency & Impact Reporting) ကို ကိုင်စွဲပြီး တုံ့ပြန်ပါတယ်။ ဦးဇင်းက ငွေစာရင်းရှင်းတမ်း (Financial Report) တင်မကဘဲ၊ Template T255 (Monthly Impact Assessment Report) ကိုပါ ပူးတွဲ တင်ပြလိုက်ပါတယ်။

T255 မှာ ဘာတွေပါသလဲဆိုတော့ -

၁။ Quantitative Data (အရေအတွက်): ဘုရားဖူး ၁၅,၀၀၀ လာရောက်ခဲ့သည်။ ပန်း ၁၀,၀၀၀ ပူဇော်ခဲ့သည်။

၂။ Qualitative Data (အရည်အသွေး): ဘုရားဖူးများ၏ Feedback များ (ဥပမာ - "စိတ်ညစ်နေတာ ဒီရောက်မှ ပျောက်သွားတယ်"၊ "တရားထိုင်ချင်စိတ် ပေါက်သွားတယ်")။

၃။ Strategic Alignment (ရည်မှန်းချက် ကိုက်ညီမှု): သာသနာပြုလုပ်ငန်းစဉ် ဘယ်နှစ်ရာခိုင်နှုန်း ပြီးစီးကြောင်း။

ဦးဇင်းက အလှူရှင်တွေကို T255 ကို ဖွင့်ပြပြီး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒကာကြီးတို့... ငွေစာရင်းအရတော့ သိန်း (၅၀) ကုန်သွားပါပြီ။ ဒါပေမယ့် ဒီသိန်း (၅၀) က ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ 'လူငယ် (၂၀၀) ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုးတွေအဖြစ်' ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ 'ဘုရားဖူး (၅၀၀၀) ရဲ့ စိတ်အေးချမ်းမှုအဖြစ်' ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ဒါဟာ ဒကာကြီးတို့ ရရှိလိုက်တဲ့ 'Samsaric ROI' (သံသရာ အကျိုးအမြတ်) ပါပဲ" လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီတော့မှ အလှူရှင်တွေက "ဪ... ကျွန်တော်တို့က ငွေကုန်တာပဲ တွက်နေမိတာ။ တကယ်တော့ ကုသိုလ်အမြတ်က မခန့်မှန်းနိုင်အောင် များပါလား" ဆိုပြီး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ "သာဓု" ခေါ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ "Audit" လုပ်ခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ငွေကို စစ်ရင်း စိတ်ကိုပါ စစ်ဆေးလိုက်တာ (Checking the Mind) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ဒီနေ့ လကွယ်နေ့မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို Audit ပြန်လုပ်ကြည့်ပါ။ "ငါ ဒီတစ်လလုံး ဘာတွေ လုပ်ခဲ့သလဲ"။

• ငွေဘယ်လောက် ကုန်သွားလဲ ဆိုတာထက်၊ "ငါ့စိတ် ဘယ်လောက် ဖြူစင်သွားလဲ" (Outcome)။
• အလုပ်ဘယ်လောက် ပြီးလဲ ဆိုတာထက်၊ "ပါရမီ ဘယ်လောက် ဖြစ်သွားလဲ" (Impact)။
  ဒီလို စစ်ဆေးမှသာ အကုသိုလ် အကြွေးတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ကုသိုလ် အမြတ်တွေနဲ့ ဒီဇင်ဘာလသစ်ကို ကူးပြောင်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လကွယ်နေ့ဆိုတာ အမှောင်ဆုံးနေ့ ဖြစ်ပေမယ့်၊ ပညာရှိတွေအတွက်တော့ "မိမိစိတ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး အလင်းရောင်ရှာဖွေတဲ့နေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ သုတ္တသင်္ဂဟကျမ်းမှာ ပြဆိုသကဲ့သို့ ကောင်းမှုကုသိုလ် အစုအဝေးကို ပေါင်းရုံးရေတွက်ပြီး "ငါ့ဘဝတော့ အချည်းနှီး မဖြစ်ခဲ့ပါလား" ဆိုတဲ့ ပီတိ (Joy) ကို ရယူကြပါ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'နိုဝင်ဘာလချုပ် အနုမောဒနာ (Audit)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် တစ်လတာ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသော ကုသိုလ်များကို စနစ်တကျ သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ၊ အပေါ်ယံ အရေအတွက် (Output) ထက်၊ စစ်မှန်သော အကျိုးသက်ရောက်မှု (Impact) ကို ဦးတည်၍ သာသနာပြုနိုင်ကြပါစေ၊ လဟောင်းမှ အကုသိုလ်ဟောင်းများကို စွန့်ပယ်၍ လသစ်တွင် မင်္ဂလာအဖြာဖြာနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

www.siridantamahapalaka.com

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက် (လကွယ်နေ့)

ORCID: 0009-0000-0697-4760

သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။

Day 332 Nov 28 အကျိုးအကြောင်းနှင့် ရှုထောင့်အမြင် (Cause and Effect and Perspectives) မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) Critical Philanthropy (Root Cause Analysis & Systems Thinking) T214 (Contextual Analysis & Assessment Record) / Case-A332 Policy 3, Article 3.3 (Holistic Research & Multi-perspectival Analysis)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"

(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)

"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"

(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)

"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"

(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

ကွန်ပျူတာလုံခြုံရေးနေ့၊ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးနှင့် သတိထားရမည့် ကာလတွင် နည်းပညာအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးပြီး အမှန်တရားကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အကျိုးအကြောင်းနှင့် ရှုထောင့်အမြင်" ဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ပျူတာလုံခြုံရေးနေ့ (Computer Security Day) နီးကပ်လာတဲ့ ဒီအချိန်မှာ "Security" (လုံခြုံရေး) ဆိုတာကို နည်းပညာရှုထောင့်ကတင် မဟုတ်ဘဲ၊ ဓမ္မရှုထောင့်ကပါ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ကွန်ပျူတာမှာ Virus ဝင်ရင် System ပျက်သလို၊ လူ့စိတ်မှာ "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ" (အမြင်မှား) ဝင်ရင် ဘဝတစ်ခုလုံး ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အကြောင်းနဲ့ အကျိုးကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ခြင်း "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" အကြောင်းကို မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်နဲ့ ခေတ်သစ် Critical Philanthropy (ဝေဖန်ပိုင်းခြားသော ပရဟိတပညာ) တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဆွေးနွေးကြပါစို့။

ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသမှာ လာရှိတဲ့ "သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမှန်မြင်ခြင်း) ဆိုတာ ဘာလဲလို့ မေးတဲ့အခါ အဖြေအမျိုးမျိုး ဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲက အခြေခံအကျဆုံး အချက်တစ်ခုကတော့ -

"ယတော စ ခေါ အာဝုသော အရိယသာဝကော အကုသလဉ္စ ပဇာနာတိ၊ အကုသလမူလဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ကုသလဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ကုသလမူလဉ္စ ပဇာနာတိ။ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ အာဝုသော အရိယသာဝကော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ။"

အနက်ဖွင့်ဆိုရရင် - "အာဝုသော - ငါ့ရှင်တို့၊ ယတော စ ခေါ - အကြင်အခါ၌၊ အရိယသာဝကော - အရိယာတပည့်သည်၊ အကုသလဉ္စ - အကုသိုလ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပဇာနာတိ - သိ၏၊ အကုသလမူလဉ္စ - အကုသိုလ်၏ အမြစ်အရင်း (Root Cause) ကိုလည်းကောင်း၊ ပဇာနာတိ - သိ၏၊ ကုသလဉ္စ - ကုသိုလ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကုသလမူလဉ္စ - ကုသိုလ်၏ အမြစ်အရင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပဇာနာတိ - သိ၏။ ဧတ္တာဝတာပိ - ဤမျှဖြင့်လည်း၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ - အမှန်မြင်သူ ဖြစ်ပေ၏။"

ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ စကားလုံးက "မူလ" (Root / အမြစ်အရင်း) ပါပဲ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဒေသနာတော်မှာ ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရင် အပေါ်ယံ (Surface) ကို မကြည့်ဘဲ၊ အမြစ် (Root Cause) ကို ရှာဖွေရမယ်လို့ လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။ အကုသိုလ်ဖြစ်တာဟာ ရောဂါလက္ခဏာ (Symptom) ဖြစ်ပြီး၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ အကုသိုလ်မြစ်တွေကသာ တကယ့် ရောဂါဇာစ်မြစ် (Root Cause) ဖြစ်ပါတယ်။

အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်လူမှုရေးသိပ္ပံနဲ့ ပရဟိတပညာရပ် (Philanthropy) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Critical Philanthropy" (ဝေဖန်ပိုင်းခြားသော ပရဟိတ) သို့မဟုတ် "Systems Thinking" (စနစ်တစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံစဉ်းစားခြင်း) နဲ့ သွားတူပါတယ်။ သာမန် ပရဟိတ (Traditional Charity) က "ဆာနေတဲ့သူကို ထမင်းကျွေးမယ်" လို့ တွေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Critical Philanthropy ကတော့ "ဘာကြောင့် သူ ဆာနေရတာလဲ၊ စနစ်မှာ ဘာမှားနေလဲ" ဆိုတဲ့ မူလအကြောင်းရင်း (Root Cause Analysis) ကို မေးခွန်းထုတ်ပါတယ်။ ရောဂါလက္ခဏာကို ကုသရုံနဲ့ မပြီးဘဲ၊ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းတရားကို ရှာဖွေကုသမှသာ ရေရှည်ပြဿနာ ပြေလည်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကွန်ပျူတာလုံခြုံရေးမှာ Malware ကို ဖျက်ရုံမကဘဲ၊ Security Hole (လုံခြုံရေးပေါက်ပြဲမှု) ကို ရှာပြီး ဖာထေးတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ် Case-A332 နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ တစ်ခါက ပြတိုက်ရဲ့ မြောက်ဘက်နံရံမှာ ရေညှိတွေတက်၊ ဆေးတွေကွာပြီး ကြည့်ရဆိုးနေပါတယ်။ အလှူရှင် ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က လာတွေ့ပြီး "ဦးဇင်း... ဒီနံရံကြီးက ရုပ်ဆိုးလိုက်တာ။ တပည့်တော် ဆေးပြန်သုတ်ဖို့ လှူပါရစေ" လို့ လျှောက်ပါတယ်။ စေတနာက ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါဟာ "လက္ခဏာ" (Symptom) ကို ကုတာ ဖြစ်နေပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့က ချက်ချင်း လက်မခံဘဲ Policy 3, Article 3.3 (Holistic Research & Multi-perspectival Analysis) ကို ကိုင်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြဿနာတစ်ရပ်ကို ဖြေရှင်းရာတွင် မျက်မြင်အခြေအနေကိုသာမက၊ ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းတရားများကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ လေ့လာရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

ဦးဇင်းက အင်ဂျင်နီယာအဖွဲ့ကို ခေါ်ပြီး Template T214 (Contextual Analysis & Assessment Record) ကို အသုံးပြုစေပါတယ်။ T214 ဆိုတာ ပြဿနာရဲ့ အကြောင်းရင်းကို "5 Whys" (ဘာကြောင့်လဲ ငါးခါမေးနည်း) နဲ့ ရှာဖွေတဲ့ ပုံစံပါ။

(၁) ဘာကြောင့် ဆေးကွာသလဲ - ရေစိုလို့။

(၂) ဘာကြောင့် ရေစိုသလဲ - နံရံထဲက ရေစိမ့်ထွက်လို့။

(၃) ဘာကြောင့် ရေစိမ့်သလဲ - အမိုးရေတံလျှောက် ပိတ်နေလို့။

(၄) ဘာကြောင့် ရေတံလျှောက် ပိတ်သလဲ - ဘေးက သစ်ပင်ကြီးရဲ့ အရွက်တွေ ကျလို့။

(၅) ဘာကြောင့် အရွက်တွေ ကျသလဲ - ပုံမှန် ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းမှု မလုပ်လို့။

တွေ့လိုက်ပါပြီ။ "ဆေးကွာခြင်း" ဆိုတာ အကုသိုလ် အကျိုး (Effect) ပါ။ တကယ့် အကုသိုလ်မြစ် (Root Cause) ကတော့ "ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု အားနည်းခြင်း" (Lack of Maintenance) ပါပဲ။ အကယ်၍ ဒကာမကြီးရဲ့ ငွေနဲ့ ဆေးသုတ်လိုက်ရင်၊ နောက်မိုးတွင်းကျရင် ပြန်ကွာမှာပါပဲ။ ငွေဖြုန်းရာ ကျပါမယ်။

ဒါကို ဦးဇင်းက ဒကာမကြီးကို T214 မှတ်တမ်းနဲ့တကွ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒကာမကြီး... ဆေးသုတ်ဖို့ မလှူပါနဲ့ဦး။ ရေတံလျှောက် ပြင်ဖို့နဲ့ သစ်ပင်ခုတ်ဖို့ အရင်လှူပါ။ ပြီးမှ ဆေးသုတ်ပါ" လို့ အကြံပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒကာမကြီးက "ဪ... ဦးဇင်းတို့က အပေါ်ယံ မဟုတ်ဘဲ အမြစ်ကနေ ကုတာကိုး၊ သိပ်ကျေးဇူးတင်ပါတယ်" ဆိုပြီး ဝမ်းသာအားရ လှူဒါန်းပါတယ်။ ဒါဟာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမှန်မြင်ခြင်း) နဲ့ ယှဉ်တဲ့ ကုသိုလ်ပါပဲ။ အကြောင်းကို ပြင်လိုက်တော့ အကျိုးက အလိုလို ကောင်းသွားပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ဘဝမှာ ပြဿနာတစ်ခု ကြုံလာရင် "ကံပဲလေ" ဆိုပြီး လက်မှိုင်ချမနေပါနဲ့။ "အကုသလဉ္စ ပဇာနာတိ" - ဒါဟာ မကောင်းတဲ့ရလဒ်ပဲလို့ သိပါ။ ပြီးရင် "အကုသလမူလဉ္စ ပဇာနာတိ" - ဒီရလဒ် ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ၊ ငါ့ရဲ့ လောဘကြောင့်လား၊ ငါ့ရဲ့ ပေါ့ဆမှုကြောင့်လား၊ စနစ်ကြောင့်လား ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းကို ရှာပါ။ အကြောင်းကို ပယ်သတ်နိုင်မှသာ အကျိုး (ဒုက္ခ) က ငြိမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ပျူတာမှာ Virus ကို ရှင်းသလို၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က ပြဿနာ အမြစ်တွေကို "Critical Thinking" ဆိုတဲ့ ပညာဓားနဲ့ ရှင်းလင်းနိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အကျိုးအကြောင်းနှင့် ရှုထောင့်အမြင်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် အမှားအမှန်၊ အကြောင်းအကျိုးကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ အပေါ်ယံ ကုစားခြင်းထက် ပြဿနာ၏ အမြစ်အရင်းကို ဖြေရှင်းနိုင်သော Critical Philanthropy စိတ်ဓာတ်ဖြင့် သာသနာကို စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ၊ အွန်လိုင်းအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

www.siridantamahapalaka.com

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760

သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။

Day 331 Nov 27 အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်နှင့် မျှဝေခြင်း (Future Vision and Sharing) ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ၊ နိဓိကဏ္ဍသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) Futurism (Intergenerational Equity & Long-termism) T246 (Long-term Strategy & Legacy Plan) / Case-F331 Policy 1, Article 1.3 (Intergenerational Responsibility)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"

(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)

"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"

(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)

"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"

(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

ဒီဇင်ဘာလသို့ ကူးပြောင်းမည့် အချိန်၊ နှစ်ကုန်ပိုင်း သုံးသပ်ချက်များ ပြုလုပ်ရမည့် ကာလတွင် သူတော်ကောင်းတို့၏ အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်များ ပြည့်စုံအောင်မြင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်နှင့် မျှဝေခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ နိုဝင်ဘာလ ကုန်ဆုံးတော့မယ့် ဒီအချိန်မှာ ကျွန်ုပ်တို့အနေနဲ့ လက်ရှိကာလ (Present) ကို ကျော်လွန်ပြီး အနာဂတ် (Future) ကို မျှော်ကြည့်ဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။ မျှဝေခြင်း (Sharing) ဆိုတာ လက်ရှိလူသားချင်း စာနာခြင်း သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ နောင်လာမယ့် မျိုးဆက်သစ်တွေ (Future Generations) အတွက်ပါ ရည်ရွယ်ရမယ့် လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို နိဓိကဏ္ဍသုတ်တော်နှင့် ခေတ်သစ် Futurism (အနာဂတ်ဗေဒ) ပညာရပ်တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ၊ နိဓိကဏ္ဍသုတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က လူတွေ မြေကြီးထဲမှာ ရွှေအိုးမြှုပ်နှံခြင်းဟာ မသေချာကြောင်း၊ ကုသိုလ်ရွှေအိုး မြှုပ်နှံခြင်းကသာ စိတ်ချရကြောင်း ဟောကြားရာမှာ အနာဂတ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ဂါထာတစ်ပုဒ်ကို မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။

"ဧသာ နိဓိ သုနိဟိတော၊ အဇေယျော အနုဂါမိကော။ ပဟာယ ဂမနီယေသု၊ ဧတံ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ။"

အနက်ဖွင့်ဆိုရရင် - "ဧသာ နိဓိ - ဤ (ကုသိုလ်တည်းဟူသော) ရွှေအိုးကို၊ သုနိဟိတော - ကောင်းစွာ မြှုပ်နှံထားအပ်၏။ အဇေယျော - ရန်သူတို့ မအောင်နိုင်ရာ၊ (ခိုးယူမရနိုင်ရာ)၊ အနုဂါမိကော - (ဘဝသံသရာ အနာဂတ်ကာလတိုင်အောင်) အစဉ်လိုက်ပါတတ်၏။ ပဟာယ - (ပစ္စုပ္ပန်စည်းစိမ်တို့ကို) စွန့်ပစ်၍၊ ဂမနီယေသု - သွားရကုန်သောအခါ၊ ဧတံ - ဤကုသိုလ်ရွှေအိုးကို၊ အာဒါယ - ယူဆောင်၍၊ ဂစ္ဆတိ - သွားရလေ၏။"

ဒီနေရာမှာ "အနုဂါမိက" (နောက်သို့ အစဉ်လိုက်ပါခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ "အနာဂတ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု" (Future Investment) ရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ပစ္စုပ္ပန်မှာ စွန့်ကြဲလိုက်ခြင်း (Sharing) ဟာ ပျောက်ဆုံးသွားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အနာဂတ်အတွက် "Equitable Future" (မျှတသော အနာဂတ်) ကို တည်ဆောက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Futurism (အနာဂတ်ဗေဒ) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Intergenerational Equity" (မျိုးဆက်အကြား မျှတမှု) နဲ့ "Long-termism" (ရေရှည်မျှော်မှန်းဝါဒ) သဘောတရားတွေနဲ့ သွားတူပါတယ်။ Futurism ပညာရှင်တွေက "Cone of Plausibility" (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အနာဂတ်ကတော့ပုံစံ) ဆိုတဲ့ မော်ဒယ်ကို သုံးကြပါတယ်။ လက်ရှိမှာ ကျွန်ုပ်တို့ လုပ်လိုက်တဲ့ မျှဝေမှု (Action) တိုင်းဟာ အနာဂတ်မှာ "ဖြစ်နိုင်သော" (Probable)၊ "ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သော" (Plausible)၊ နဲ့ "လိုလားအပ်သော" (Preferable) အနာဂတ်လမ်းကြောင်းတွေကို ဖန်တီးပေးနေပါတယ်။ ကိုယ်ကျိုးကြည့်ပြီး လက်ရှိမှာ အကုန်သုံးပစ်လိုက်ရင်၊ အနာဂတ်မျိုးဆက်အတွက် "Resource Depletion" (အရင်းအမြစ် ခန်းခြောက်ခြင်း) သာ ကျန်ရစ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "မျှဝေခြင်း" ဆိုတာ နေရာ (Space) ကို မျှဝေတာတင် မဟုတ်ဘဲ၊ အချိန် (Time) ကိုပါ မျှဝေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ် Case-F331 နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ တစ်ခါက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီးတစ်ဦး ပြတိုက်ကို ရောက်လာပါတယ်။ သူက အသက်လည်းရပြီဆိုတော့ အမှတ်တရ တစ်ခုခု လုပ်ချင်တယ်။ သူက "ဦးဇင်း... ကျွန်တော် သိန်း (၁၀၀၀) လှူမယ်။ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော် သက်ရှိထင်ရှား ရှိတုန်း ပြီးစီးတာကို မြင်ချင်တယ်။ အဲ့တော့ ပြတိုက်ရှေ့မှာ ကြီးမားခမ်းနားတဲ့ မုခ်ဦးကြီး တစ်ခု လုပ်လိုက်ရအောင်။ နာမည်လည်း ကမ္ပည်းထိုးလို့ ရတာပေါ့" လို့ လျှောက်ပါတယ်။

ဒကာကြီးရဲ့ စေတနာက "ပစ္စုပ္ပန်" မှာပဲ ရပ်နေပါတယ်။ မုခ်ဦးကြီးက လှပပေမယ့်၊ ပြတိုက်ရဲ့ ရေရှည်လိုအပ်ချက် ဟုတ်မဟုတ် စဉ်းစားရပါမယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 1, Article 1.3 (Intergenerational Responsibility) ကို ကိုင်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "လက်ရှိလူသားများ၏ ဆန္ဒသည် အနာဂတ်မျိုးဆက်များ၏ အကျိုးစီးပွားကို မထိခိုက်စေရ" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

ဦးဇင်းက ဒကာကြီးကို Template T246 (Long-term Strategy & Legacy Plan) ကို ထုတ်ပြပြီး ဆွေးနွေးပါတယ်။ T246 မှာ "Future Projection" (အနာဂတ် ခန့်မှန်းချက်) ဇယားပါပါတယ်။ ဦးဇင်းက တွက်ပြတယ်။ "ဒကာကြီး... မုခ်ဦးကြီး ဆောက်ရင် (၁၀) နှစ်နေရင် ဆေးပြန်သုတ်ရမယ်၊ (၅၀) နှစ်နေရင် အက်ကွဲလာမယ်။ ပြုပြင်စရိတ်က နောင်လာမယ့် လူငယ်တွေအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်မယ်။ ဒါဟာ 'အနုဂါမိက' မမည်ဘူး" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။

ပြီးတော့ Alternative Plan (အခြားရွေးချယ်စရာ) တစ်ခု တင်ပြပါတယ်။ "ဒီ သိန်း (၁၀၀၀) ကို 'Digital Archive & Scholarship Fund' (ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းနှင့် ပညာသင်ဆု ရန်ပုံငွေ) အဖြစ် မတည်လိုက်ရအောင်။ ဒီငွေရဲ့ အတိုးနဲ့ နောင်နှစ်ပေါင်း (၅၀) မှာ ပေါ်ထွက်လာမယ့် သုတေသီ လူငယ်တွေကို မွေးထုတ်ပေးမယ်။ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းတွေကို Cloud ပေါ်မှာ သိမ်းထားမယ်။ ဒကာကြီး မရှိတော့လည်း ဒကာကြီးရဲ့ နာမည်နဲ့ ပညာသင်ခွင့်ရတဲ့ ကလေးတွေ ရှိနေမယ်" လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။

T246 မှာပါတဲ့ "Legacy Impact" (အမွေအနှစ် သက်ရောက်မှု) ဂရပ်ကို မြင်လိုက်တော့ ဒကာကြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဪ... ကျွန်တော်က အုတ်ခဲတွေပဲ မြင်နေတာ၊ ဦးဇင်းက လူတွေကို မြင်နေတာပဲ။ မှန်ပါတယ်... အနာဂတ်အတွက် စိုက်ပျိုးတာကမှ တကယ့် အနုဂါမိက ပါပဲ" ဆိုပြီး သဘောတူလိုက်ပါတယ်။ အခုဆိုရင် အဲဒီရန်ပုံငွေကြောင့် လူငယ်ပေါင်းများစွာ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းရေး ပညာတွေ သင်ကြားခွင့် ရနေကြပါပြီ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... အလှူဒါနပြုတဲ့အခါ၊ စီမံကိန်းတွေ ချတဲ့အခါ "ငါ့လက်ထက်မှာ ဘာပြီးမလဲ" ဆိုတာထက် "ငါမရှိတော့ရင် ဘာကျန်ခဲ့မလဲ" ဆိုတာကို ပိုစဉ်းစားပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျှဝေခြင်းဟာ လက်ရှိလူတွေအတွက်တင် မကဘဲ၊ မမွေးဖွားသေးတဲ့ အနာဂတ် မျိုးဆက်တွေအတွက်ပါ အကျိုးရှိစေမယ့် (Intergenerational Equity) မျှဝေခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါစေ။ နိဓိကဏ္ဍသုတ်မှာ ဟောတဲ့ "အနုဂါမိက နိဓိ" (လိုက်ပါသော ရွှေအိုး) ဆိုတာ အဲဒါပါပဲ။ အုတ်ခဲတွေက ကျန်ရစ်ခဲ့မှာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ ပညာနဲ့ စေတနာကတော့ အနာဂတ်ဆီကို ဆက်လက် စီးဆင်းနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်နှင့် မျှဝေခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်ကို အခြေခံ၍ အနာဂတ်အတွက် ကောင်းသော မျိုးစေ့များကို ချမှတ်နိုင်ကြပါစေ၊ မိမိတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို သံသရာတိုင်အောင် လိုက်ပါမည့် အနုဂါမိက ရွှေအိုးကြီးများအဖြစ် ပြောင်းလဲ မြှုပ်နှံနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်နှင့် မျှဝေခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် နှစ်သစ်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ ကောင်းမွန်ကြပါစေ၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

www.siridantamahapalaka.com

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760

သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။

Day 330 Nov 26 ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အများပြည်သူ (Relic Research and Public Access) ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (ဓာတုဝိဘဇနကထာ) Public Archaeology (Democratization of Knowledge & Community Engagement) T102 (Relic Access & Research Request) / Case-R330 Policy 1, Article 1.1 (Universal Custodianship & Public Access)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"

(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)

"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"

(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)

"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"

(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

နိုဝင်ဘာလကုန်ဆုံးချိန်၊ ဒါနလ၏ ကုသိုလ်များကို သတိရလျက် ဉာဏ်ပညာနှင့် ယှဉ်သော ဒါနအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အများပြည်သူ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်များကို ထိန်းသိမ်းတယ်ဆိုရာမှာ "သုတေသန" (Research) လုပ်ဖို့ လိုအပ်သလို၊ "အများပြည်သူ ဖူးမြော်ခွင့်" (Public Access) ကိုလည်း ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းဖို့ လိုပါတယ်။ တချို့က သုတေသနဆိုရင် ပညာရှင်တွေပဲ သိရမယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ တချို့ကျတော့လည်း ဖူးဖို့ပဲ အာရုံစိုက်ပြီး သမိုင်းကြောင်းကို စိတ်မဝင်စားကြဘူး။ ဒီနှစ်ခုကို ဘယ်လို ပေါင်းစပ်မလဲဆိုတာ ဗုဒ္ဓဝင် သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ခေတ်သစ် Public Archaeology (လူထုအခြေပြု ရှေးဟောင်းသုတေသန) ပညာရပ်တို့ကို အခြေခံပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။

ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ လာရှိတဲ့ "ဓာတုဝိဘဇနကထာ" (ဓာတ်တော်ဝေခန်း) ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် တိုင်းပြည်အသီးသီးက မင်းတွေဟာ ဓာတ်တော်ကို "ငါပဲ ပိုင်တယ်၊ ငါ့တိုင်းပြည်ပဲ ယူမယ်" ဆိုပြီး စစ်ခင်းလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီး ပေါ်ထွက်လာပြီး အခုလို ဆိုဆုံးမခဲ့ပါတယ်။

"သုဏန္တု ဘောန္တော မမ ဧကဝါကျံ... သဗ္ဗေသမေဝ သမဘာဂဟောတု၊ ဧဝံ ဟိ သာမဂ္ဂိ သမောဒမာဟု။"

အနက်ဖွင့်ဆိုရရင် - "အို... အချင်းတို့၊ ငါ၏ စကားတစ်ခွန်းကို နားထောင်ကြလော့... ဤဓာတ်တော်များကို (တစ်ဦးတည်း ပိုင်ဆိုင်ရန် မကြိုးစားဘဲ) အားလုံးသော သူတို့အတွက် ညီတူညီမျှ ဝေစုခွဲဝေကြပါစို့။ ဤသို့ ခွဲဝေခြင်းဖြင့်သာ ညီညွတ်ခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကုန်၏။"

ဒီနေရာမှာ ဒေါဏပုဏ္ဏားရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုဟာ အလွန်ပညာသား ပါပါတယ်။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ "Exclusive Possession" (တစ်ဦးတည်း သီးသန့်ပိုင်ဆိုင်မှု) မဟုတ်ဘဲ "Universal Heritage" (လူသားအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အမွေအနှစ်) ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ မူကို ချမှတ်ပေးလိုက်တာပါ။ ဓာတ်တော်ကို လူအများဆီ ရောက်ရှိစေခြင်း (Access) သည်သာ သာသနာတော်ကို ပြန့်ပွားစေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖြစ်စေတယ်ဆိုတာ သမိုင်းက သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။

အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ (Archaeology) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင် "Public Archaeology" (လူထုအခြေပြု ရှေးဟောင်းသုတေသန) ဆိုတဲ့ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု အနေနဲ့ တွေ့မြင်ရပါတယ်။ အရင်ခေတ်က ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုတာ ပညာရှင်တွေက တူးဖော်မယ်၊ တွေ့တာကို မှန်ဘောင်ထဲ ထည့်ပြီး ပြတိုက်ထဲမှာ သော့ခတ်ထားမယ်၊ စာတမ်းတွေ ရေးပြီး သူတို့အချင်းချင်းပဲ ဖတ်ကြမယ်။ ဒါကို "Ivory Tower Approach" (ဆင်စွယ်မျှော်စင်ပေါ်က ပညာရေး) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Public Archaeology ကတော့ ဒီလို မဟုတ်ပါဘူး။ "Democratization of Knowledge" (ဗဟုသုတကို ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဖြန့်ဝေခြင်း) ကို ဦးစားပေးပါတယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတစ်ခု၊ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ တန်ဖိုးဟာ "ပညာရှင်တွေ ဘယ်လောက်သိသလဲ" ဆိုတာထက် "လူထုက ဒါကို ဘယ်လောက် တန်ဖိုးထားပြီး သူတို့ဘဝနဲ့ ဘယ်လို ချိတ်ဆက်နိုင်သလဲ" ဆိုတာအပေါ်မှာ မူတည်တယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ သုတေသန ရလဒ်တွေကို စာအုပ်ကြီးတွေထဲမှာပဲ မထားဘဲ၊ သာမန်ပြည်သူတွေ နားလည်လွယ်တဲ့ ပုံစံနဲ့ ပြန်လည်မျှဝေခြင်း (Knowledge Sharing) ဟာ သုတေသီတွေရဲ့ ကျင့်ဝတ် (Ethics) တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-R330 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက တက္ကသိုလ်တစ်ခုက ပါမောက္ခတွေနဲ့ သုတေသီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာပါတယ်။ သူတို့က ပြတိုက်မှာရှိတဲ့ ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူနဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို အသေးစိတ် လေ့လာချင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဝမ်းသာစရာပါ။ ဒါပေမယ့် သူတို့မှာ တောင်းဆိုချက်တစ်ခု ပါလာတယ်။ "ဆရာတော်... ကျွန်တော်တို့ လေ့လာနေတုန်း (၁) လလုံးလုံး ဒီအခန်းကို ပိတ်ထားပေးပါ။ ဘုရားဖူးတွေ ဝင်လာရင် ဆူညံပြီး အာရုံနောက်တယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေကို စာတမ်းမထွက်ခင် ဘယ်သူ့ကိုမှ မပြချင်ဘူး" လို့ ပြောပါတယ်။

ဒါဟာ Traditional Academic (ရှေးရိုး ပညာရှင်) စိတ်ဓာတ်ပါပဲ။ သူတို့က ဓာတ်တော်ကို "Research Object" (သုတေသနပြုစရာ ဝတ္ထု) လို့ပဲ မြင်ပြီး၊ အများပြည်သူရဲ့ "Object of Veneration" (ကိုးကွယ်ရာ ဝတ္ထု) ဆိုတဲ့ အမြင်ကို မေ့နေကြတယ်။ အလှူရှင်တွေ၊ ဘုရားဖူးတွေက ဒီဓာတ်တော်ကို ဖူးချင်လို့ လာကြတာ။ (၁) လကြီးများ ပိတ်ထားရင် ပြဿနာ တက်နိုင်ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 1, Article 1.1 (Universal Custodianship & Public Access) ကို ကိုင်စွဲပြီး ညှိနှိုင်းပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်များသည် လူသားအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဖြစ်၍၊ မည်သည့် အကြောင်းပြချက်နှင့်မျှ အများပြည်သူ ဖူးမြော်ခွင့်ကို လုံးဝ ပိတ်ပင်ခြင်း မပြုရ" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဦးဇင်းက "ဒကာကြီးတို့ သုတေသနလုပ်တာကို ကြိုဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အများပြည်သူကို ပိတ်လို့ မရပါဘူး" လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။

ပြီးတော့ Template T102 (Relic Access & Research Request) ကို ထုတ်ပေးပါတယ်။ T102 မှာ သုတေသီတွေ လိုက်နာရမယ့် စည်းကမ်းချက်တွေ ပါပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ "Public Engagement Clause" (လူထုနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု စည်းကမ်းချက်) တစ်ခု ထည့်ထားပါတယ်။ ဦးဇင်းက အဆိုပြုချက်တစ်ခု လုပ်လိုက်တယ်။ "ဒကာကြီးတို့... မနက်ပိုင်း လူရှင်းတဲ့အချိန် (၈ နာရီကနေ ၁၀ နာရီ) မှာ သုတေသန လုပ်ပါ။ ၁၀ နာရီကျော်ရင်တော့ အများပြည်သူကို ဖွင့်ပေးမယ်။ ဒါ့အပြင် ဒကာကြီးတို့ရဲ့ သုတေသန တွေ့ရှိချက်တွေကို အပတ်စဉ် စနေနေ့တိုင်း ပြတိုက်က ခန်းမမှာ 'လူထုဟောပြောပွဲ' (Public Talk) လုပ်ပေးရမယ်။ ဒါမှ လူတွေက ဒကာကြီးတို့ ဘာလုပ်နေလဲ ဆိုတာ သိပြီး တန်ဖိုးထားတတ်မှာ" လို့ ညှိနှိုင်းလိုက်ပါတယ်။

ပါမောက္ခတွေက အစပိုင်းမှာ တွန့်ဆုတ်ကြပေမယ့်၊ T102 အရ သဘောတူလိုက်ပါတယ်။ ရလဒ်က မမျှော်လင့်ထားအောင် ကောင်းပါတယ်။ စနေနေ့ ဟောပြောပွဲမှာ ပါမောက္ခက "ဒီဓာတ်တော်ကြုတ်ရဲ့ လက်ရာက ဘယ်ခေတ်ကပါ၊ ဒီကျောက်မျက်တွေက ဘယ်က ရတာပါ" လို့ ရှင်းပြတော့ ဘုရားဖူးတွေက အရမ်း စိတ်ဝင်စားကြတယ်။ "ဪ... ငါတို့ ဖူးနေကျ ဓာတ်တော်က ဒီလောက်တောင် သမိုင်းတန်ဖိုး ကြီးတာလား" ဆိုပြီး သဒ္ဓါတရားတွေ ပိုတိုးလာကြတယ်။ သုတေသီတွေလည်း ပီတိဖြစ်ရတယ်။ သူတို့ရဲ့ ပညာဟာ စာအုပ်စင်ပေါ်မှာတင် မဟုတ်ဘဲ၊ လူထုရဲ့ နှလုံးသားထဲ ရောက်သွားလို့ပါပဲ။

ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသာ ရှိနေရင် "သာဓု" ခေါ်မှာပါ။ ဓာတ်တော်ကို တစ်ယောက်တည်း ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မပေးဘဲ၊ ပညာရှင်ရော သာမန်လူရော မျှဝေခံစားခွင့် (Shared Access) ရသွားလို့ပါပဲ။ ဒါဟာ "Public Archaeology" ရဲ့ အနှစ်သာရ ဖြစ်သလို၊ "ဓမ္မဒါန" (တရားအသိ မျှဝေခြင်း) လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... မိမိတို့ တတ်ကျွမ်းထားတဲ့ ပညာ၊ မိမိတို့ သိထားတဲ့ ဗဟုသုတတွေကို "ငါပဲ သိတယ်" ဆိုပြီး လျှို့ဝှက်မထားပါနဲ့။ အများပြည်သူ နားလည်အောင် မျှဝေပေးပါ။ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းရာမှာလည်း "သော့ခတ်သိမ်းထားတာ လုံခြုံတယ်" လို့ မယူဆဘဲ၊ "လူတွေ တန်ဖိုးသိမှ ပိုလုံခြုံတယ်" ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ ပြသပေးပါ။ အသိပညာ ဖြန့်ဝေခြင်းသည်လည်း ကြီးမြတ်သော အလှူဒါန တစ်ပါး ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အများပြည်သူ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ဒေါဏပုဏ္ဏား၏ လမ်းစဉ်နှင့်အညီ ဓာတ်တော်များနှင့် ဓမ္မအသိပညာကို မျှဝေခံစားနိုင်ကြပါစေ၊ သုတေသနပြု၍ ရရှိသော အသိဉာဏ်များကို သာသနာတော် ပြန့်ပွားရေးနှင့် အများအကျိုးအတွက် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ၊ လှူဒါန်းခဲ့သမျှ ကုသိုလ်များက ကောင်းကျိုးချမ်းသာ အဖြာဖြာကို ပေးစွမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

www.siridantamahapalaka.com

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760

သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။

Day 328 Nov 24 ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် CSR ဗျူဟာ (Leadership and CSR Strategy) ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ စက္ကဝတ္တိသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) CSR Strategy (Creating Shared Value - CSV) T225 (Strategic Partnership & Contribution Record) / Case-L328 Policy 3, Article 3.4 (Strategic Philanthropy & Social Impact)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"

(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)

"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"

(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)

"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"

(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

စာဆိုတော်နေ့ အကြို၊ စာပေပညာရှင်များနှင့် စာပေဟောပြောပွဲများ ကျင်းပရာ ဤကာလတွင် ပညာဉာဏ်အမြော်အမြင်ဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဦးဆောင်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် CSR ဗျူဟာ" ဖြစ်ပါတယ်။ မနက်ဖြန်ဟာ အမျိုးသားစာဆိုတော်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်မှု (Leadership) ဆိုတာ ပညာနဲ့ ယှဉ်ရပါတယ်။ ရှေးခေတ်မင်းများဟာ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရာမှာ "မင်းကျင့်တရား" ကို ကိုင်စွဲသလို၊ ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေးခေါင်းဆောင်တွေကလည်း CSR (Corporate Social Responsibility) ကို မဟာဗျူဟာကျကျ ကျင့်သုံးဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "လှူတာချင်း တူပေမယ့် ဗျူဟာကွာရင် ရလဒ်ကွာတယ်" ဆိုတဲ့အချက်ကို ဒီဃနိကာယ်လာ စက္ကဝတ္တိသုတ်နဲ့ ခေတ်သစ် CSR Strategy တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ စက္ကဝတ္တိသုတ် (စက္ကဝတ္တိသီဟနာဒသုတ်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က တိုင်းပြည်တစ်ခု ဘာကြောင့် ပျက်စီးရသလဲဆိုတာကို ဟောကြားရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ချက်ကို ထောက်ပြထားပါတယ်။ "အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒီယမာနေ ဒေါလိဒ္ဒံ ဝေပုလ္လမဂမ" - "ဥစ္စာမဲ့သော သူတို့အား၊ ဓနေ - ဥစ္စာကို၊ အနနုပ္ပဒီယမာနေ - မပေးကမ်း မထောက်ပံ့သည်ရှိသော်၊ ဒေါလိဒ္ဒံ - ဆင်းရဲမွဲတေခြင်းသည်၊ ဝေပုလ္လမဂမ - ပြန့်ပွားများပြားလေ၏။" ဆက်လက်ပြီး ဆင်းရဲခြင်းကြောင့် ခိုးမှု၊ သတ်မှု၊ လိမ်ညာမှုတွေ ဖြစ်လာပြီး တိုင်းပြည်ပျက်စီးကြောင်း ဟောကြားထားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စက္ကဝတ္တိမင်းရဲ့ တာဝန်ဟာ "ဆင်းရဲသားတွေကို ပိုက်ဆံလိုက်ဝေရုံ" (Handouts) မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ ရပ်တည်နိုင်မယ့် စီးပွားရေးအခြေအနေ (Economic Opportunity) ကို ဖန်တီးပေးခြင်းအားဖြင့် တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်မှုကို ရယူတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Strategic CSR" (မဟာဗျူဟာမြောက် လူမှုတာဝန်ယူမှု) ပါပဲ။

ခေတ်သစ် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာမှာ "Creating Shared Value" (CSV) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ ပရဟိတ လုပ်တယ်ဆိုတာ ကုမ္ပဏီရဲ့ အမြတ်ထဲက ဖဲ့ပေးတာ (Philanthropy) သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ကုမ္ပဏီရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုအကျိုးစီးပွားကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း မြှင့်တင်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - လယ်သမားတွေကို နည်းပညာ သင်ပေးလိုက်ရင်၊ လယ်သမားတွေလည်း ဝင်ငွေတိုးမယ်၊ ကုမ္ပဏီလည်း ကုန်ကြမ်းကောင်း ရမယ်။ ဒါမျိုးကို "Win-Win Strategy" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ စက္ကဝတ္တိသုတ်မှာ ဟောတဲ့ "အဓန" (ဥစ္စာမဲ့သူ) တွေကို ထောက်ပံ့ခြင်းဟာ တကယ်တော့ တိုင်းပြည်အေးချမ်းရေး (Social Stability) အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-L328 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ တစ်ခါက နာမည်ကြီး ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် သူဌေးကြီးတစ်ဦး ရောက်လာပါတယ်။ သူက "ဦးဇင်း... ကျွန်တော် CSR ဘတ်ဂျက် သိန်း (၅၀၀) သုံးချင်တယ်။ ဘာလုပ်ရမလဲ။ ဆန်အိတ်တွေ ဝေပြီး ဓာတ်ပုံရိုက်တင်ရင် ကောင်းမလား" လို့ မေးပါတယ်။ သူ့ရည်ရွယ်ချက်က ရှင်းပါတယ်။ "Image" (ပုံရိပ်) ကောင်းချင်တာပါ။ ဒါဟာ ရိုးရာအလှူ (Traditional Charity) ပါပဲ။ မကောင်းဘူး မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် "ဗျူဟာ" မမြောက်ပါဘူး။ ဆန်ကုန်သွားရင် လူတွေက ပြန်ဆင်းရဲမှာပဲ။

အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 3, Article 3.4 (Strategic Philanthropy & Social Impact) ကို ကိုင်စွဲပြီး အကြံဉာဏ် ပေးပါတယ်။ "ဒကာကြီး... ဆန်ဝေတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒကာကြီးက စာပေချစ်မြတ်နိုးသူ၊ ပညာကို တန်ဖိုးထားသူ တစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီငွေကို 'ရေရှည်အကျိုး' (Long-term Impact) အတွက် သုံးရင် မကောင်းဘူးလား" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။

ပြီးတော့ Template T225 (Strategic Partnership & Contribution Record) ကို ထုတ်ပြပါတယ်။ T225 မှာ "Short-term Output" (ရေတိုရလဒ်) နဲ့ "Long-term Outcome" (ရေရှည်အကျိုး) ကို ခွဲခြားထားပါတယ်။ ဦးဇင်းက "ဆန်ဝေမယ့်အစား၊ ပြတိုက်အနီးက ကျောင်းသားတွေအတွက် 'စာပေနှင့် နည်းပညာ စင်တာ' (Learning Center) လေး တစ်ခု ထောင်ပေးပါလား။ ဒကာကြီးရဲ့ ကုမ္ပဏီက IT ကုမ္ပဏီဆိုတော့ ကွန်ပျူတာပညာပါ သင်ပေးလို့ရတယ်။ ဒါဆိုရင် ကလေးတွေက အလုပ်အကိုင် ရမယ်၊ ဒကာကြီးကုမ္ပဏီအတွက်လည်း ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်းတွေ ပေါ်ထွက်လာမယ်" လို့ CSV သဘောတရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြလိုက်ပါတယ်။

ဒကာကြီးက မျက်လုံးအရောင် တောက်သွားပါတယ်။ "ဟာ... ဟုတ်သားပဲ။ ဒါဆိုရင် ကျွန်တော်လည်း ဝန်ထမ်းရ၊ ကလေးတွေလည်း ပညာတတ်၊ တိုင်းပြည်လည်း အကျိုးရှိ။ ဒါမှ တကယ့် CSR ပဲ" ဆိုပြီး လက်ခံပါတယ်။ T225 မှာ "Project: Future Leaders Learning Hub" ဆိုပြီး လက်မှတ်ထိုးလိုက်ကြပါတယ်။ ဆန်အိတ်ဝေရင် တစ်ရက်နဲ့ ပြီးသွားမယ့်ငွေက အခုတော့ နှစ်ပေါင်းများစွာ အကျိုးပြုမယ့် ပညာရေး စီမံကိန်းကြီး ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ စက္ကဝတ္တိသုတ်မှာ ဟောတဲ့ "ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ပညာနှင့် ဥစ္စာဖြင့် ဖြေရှင်းခြင်း" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ခေါင်းဆောင်ဆိုတာ "လက်ရှိ" ကို ကုစားရုံမက "အနာဂတ်" ကိုပါ မြင်ရပါမယ်။ အလှူတစ်ခု လုပ်ရင် "ဒီအလှူက ပြီးပြီးရောလား၊ ဒါမှမဟုတ် အကျိုးဆက်တွေ ဆက်ဖြစ်ထွန်းနေမှာလား" ဆိုတာ စဉ်းစားပါ။ စာဆိုတော်နေ့ကို ကြိုဆိုတဲ့အနေနဲ့ ပညာရေး၊ စာပေ၊ ဗဟုသုတ နယ်ပယ်တွေမှာ မဟာဗျူဟာကျကျ လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် မိမိတို့ရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် CSR ဗျူဟာ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် စက္ကဝတ္တိမင်းကဲ့သို့ အမြော်အမြင်ကြီးမားသော ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြပါစေ၊ မိမိတို့၏ စေတနာကို မဟာဗျူဟာနှင့် ပေါင်းစပ်၍ လောကအကျိုး၊ သာသနာ့အကျိုးကို ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ၊ စာပေဗဟုသုတ ကြွယ်ဝပြီး စာဖတ်နာသူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

www.siridantamahapalaka.com

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760

သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။

 

Day 327 Nov 23 စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝိနည်း (၈) - ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော အရင်းအမြစ်ရှာဖွေခြင်း (Project Management and Vinaya - Part 8: Ethical Sourcing) ဝိနည်းပိဋက၊ ပရိဝါရပါဠိတော် (ကထိနဘေဒ) Ethical Sourcing (Supply Chain Transparency & Fair Trade) T243 (Procurement & Vendor Vetting Record) / Case-P327 Policy 8, Article 8.6 (Ethical Supply Chain & Vendor Integrity)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"

(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)

"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"

(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)

"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"

(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

အလှူဖိတ်စာများနှင့် မင်္ဂလာဆောင်များ ပေါများသော ဤကာလတွင် သူတော်ကောင်းတို့ စီစဉ်ဆောင်ရွက်သမျှ ပွဲလမ်းသဘင် ကိစ္စရပ်များ၌ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပါးလုံး မင်္ဂလာရှိကြပါစေ။

ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝိနည်း (အပိုင်း-၈)" ဖြစ်ပြီး၊ အဓိက ဦးစားပေး ဆွေးနွေးမှာကတော့ "Ethical Sourcing" လို့ခေါ်တဲ့ ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော အရင်းအမြစ် ရှာဖွေခြင်းအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိုဝင်ဘာလလို ပွင့်လင်းရာသီမှာ အလှူအတန်းတွေ၊ ဘုရားတည်တာတွေ၊ ကျောင်းဆောက်တာတွေ အများကြီး လုပ်ကြပါတယ်။ စီမံကိန်းတစ်ခု လုပ်ပြီဆိုရင် "ပစ္စည်းဝယ်ရတယ်"၊ "လူငှားရတယ်"၊ "ကန်ထရိုက် ပေးရတယ်"။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်ရာမှာ "ဈေးသက်သာရင် ပြီးရော၊ မြန်ရင် ပြီးရော" ဆိုပြီး လုပ်လို့ မရပါဘူး။ ဝိနည်းတော်အရ "ဓမ္မိယ" (တရားသဖြင့် ရအပ်သော) ဖြစ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

ဒီအကြောင်းအရာအတွက် ဦးဇင်းတို့ အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ဝိနည်းပိဋက၊ ပရိဝါရပါဠိတော်မှာ လာရှိတဲ့ အဆုံးအဖြတ်များ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာ ရဟန်းတစ်ပါးအနေနဲ့ သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ဆိုတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါးကို ရှာဖွေရာမှာ "အနေသန" (မလျော်ကန်သော ရှာဖွေခြင်း) ကင်းရှင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ပရိဝါရပါဠိတော်၊ ကထိနဘေဒ အခန်းမှာ သင်္ကန်းတစ်ထည်ရဲ့ ဖြစ်တည်မှုကို စိစစ်ရာ၌ အောက်ပါအတိုင်း စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားပါတယ်။

"အနိမိတ္တံ အပရိကထံ၊ ကုလေသု အနဘိဟဋံ။ ဧဝံ လဒ္ဓံ စီဝရံ၊ ကထိနံ အဋ္ဌရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။"

ဒီပါဠိဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာကြည့်ရအောင်။

"အနိမိတ္တံ - (သင်္ကန်းလိုချင်၍) နိမိတ်ပြခြင်းမှ ကင်းသော၊ အပရိကထံ - (သွယ်ဝိုက်၍) ပြောဆိုခြင်းမှ ကင်းသော၊ ကုလေသု - ဒကာ ဒကာမတို့ထံမှ၊ အနဘိဟဋံ - (အတင်းအကျပ် တောင်းယူ၍) ဆောင်ယူခြင်း မဟုတ်သော၊ ဧဝံ - ဤသို့၊ လဒ္ဓံ - တရားသဖြင့် ရရှိအပ်သော၊ စီဝရံ - သင်္ကန်းဖြင့်သာ၊ ကထိနံ - ကထိန်ခင်းခြင်းငှာ၊ ဝဋ္ဋတိ - အပ်စပ်၏။"

ဆိုလိုတာက ကထိန်သင်္ကန်းတစ်ထည် ဖြစ်မြောက်ဖို့အတွက် အဲဒီသင်္ကန်းရဲ့ "Source" (မူလအစ) ဟာ သန့်ရှင်းရပါမယ်။ ရဟန်းက ပူဆာလို့ ရတာမဖြစ်ရဘူး။ ဒကာက မလှူချင်ဘဲ အားနာလို့ လှူရတာ မဖြစ်ရဘူး။ အရင်းအမြစ်က "Pure" (စင်ကြယ်) မှသာ အဲဒီသင်္ကန်းဟာ ကထိန်အရာ မြောက်ပါတယ်။ အကယ်၍ မတရားသောနည်းနဲ့ ရထားတဲ့ သင်္ကန်းကို ကထိန်ခင်းရင် အဲဒီကထိန်က "မိုးသီးမုန်တိုင်းမိတဲ့ လယ်ခင်း" လိုပဲ အကျိုးမပေးဘဲ ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။

အေး... ဒီဝိနည်းသဘောတရားကို ခေတ်သစ် စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှု (Project Management) နဲ့ စီးပွားရေးပညာရပ်မှာ "Ethical Sourcing" (ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော အရင်းအမြစ်ရှာဖွေမှု) သို့မဟုတ် "Responsible Supply Chain" (တာဝန်ယူမှုရှိသော ကုန်စည်စီးဆင်းမှု) လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ အခုအခါမှာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု ထုတ်လုပ်ရင် "ဒီပစ္စည်းမှာပါတဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေက ဘယ်ကရလဲ" ဆိုတာကို စစ်ဆေးလာကြပါတယ်။ ဥပမာ - စိန်တစ်ပွင့် ဝယ်ရင် "Blood Diamond" (စစ်ပွဲဒေသက ထွက်ပြီး လူသတ်၊ ဓားပြတိုက် ရယူထားတဲ့ စိန်) မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြရပါတယ်။ အဆောက်အအုံ ဆောက်ရင် သုံးတဲ့ သစ်တွေက "တရားမဝင် ခိုးထုတ်ထားတဲ့ သစ်" မဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားတွေက "Forced Labor" (အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရသူများ) မဟုတ်ကြောင်း စိစစ်ရပါတယ်။ ဒါဟာ "Supply Chain Integrity" (ကုန်စည်လမ်းကြောင်း ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်မှု) ပါပဲ။

ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ် Case-P327 နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်လို ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တိုက်သစ် တည်ဆောက်ဖို့အတွက် "ရွှေထီးတော်" တစ်လက် တင်လှူဖို့ စီစဉ်ကြပါတယ်။ အလှူရှင် ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မတည်လှူဒါန်းထားတာပါ။ စီမံကိန်းတန်ဖိုးကလည်း မနည်းပါဘူး။ ဒီတော့ "တင်ဒါ" (Tender) ခေါ်လိုက်တဲ့အခါ ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ (၃) ခု လာလျှောက်ကြတယ်။

ပထမကုမ္ပဏီနဲ့ ဒုတိယကုမ္ပဏီက ဈေးနှုန်း သင့်တင့်တယ်။ ဒါပေမယ့် တတိယကုမ္ပဏီကတော့ ဈေးနှုန်းက တော်တော်လေးကို သက်သာနေတယ်။ သူတို့က "ကျွန်တော်တို့က ဈေးအနည်းဆုံးနဲ့ အမြန်ဆုံး ပြီးအောင် လုပ်ပေးပါမယ်" လို့ ကတိပေးတယ်။ သာမန် စီးပွားရေးအမြင်နဲ့ ကြည့်ရင် "Low Cost, Fast Delivery" ဆိုတော့ တတိယကုမ္ပဏီကို ရွေးလိုက်ချင်စရာပါပဲ။ အလှူရှင် ဒကာကြီးကလည်း "ဦးဇင်း... ပိုက်ဆံပိုကျန်ရင် တခြားနေရာ သုံးလို့ရတာပေါ့၊ ဒီကုမ္ပဏီပဲ ရွေးလိုက်ပါ" လို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့က "ဝိနည်း" နဲ့အညီ စီမံခန့်ခွဲတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တဲ့အတွက် ချက်ချင်း မဆုံးဖြတ်ပါဘူး။ Policy 8, Article 8.6 (Ethical Supply Chain & Vendor Integrity) ကို ကိုင်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်၏ လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်သော ကန်ထရိုက်တာများသည် အလုပ်သမား ဥပဒေနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေများကို လိုက်နာရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

အဲဒီနောက် ဦးဇင်းတို့က Template T243 (Procurement & Vendor Vetting Record) ကို ထုတ်ပြီး ကုမ္ပဏီ (၃) ခုလုံးကို "Due Diligence" (နောက်ကြောင်းရာဇဝင် စစ်ဆေးခြင်း) လုပ်ပါတယ်။ T243 မှာ ကုမ္ပဏီရဲ့ မှတ်ပုံတင်၊ အခွန်ဆောင်ထားမှု၊ အလုပ်သမား လစာပေးချေမှု မှတ်တမ်းတွေကို စစ်ဆေးတဲ့ ဇယားကွက်တွေ ပါပါတယ်။

စစ်ဆေးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ တတိယကုမ္ပဏီရဲ့ "ဈေးသက်သာခြင်း" လျှို့ဝှက်ချက် ပေါ်လာပါတယ်။ သူတို့ဟာ နယ်စပ်ဘက်က တရားမဝင် သစ်တွေကို သုံးထားတယ်။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကလေးလုပ်သားတွေ (Child Labor) ကို သုံးပြီး လုပ်အားခ နှိမ်ထားတယ်။ အလုပ်သမားတွေအတွက် ဘေးကင်းရေး ကိရိယာ (Safety Gear) တွေ လုံးဝ မပေးထားဘူး။ ဒါကြောင့် ဈေးသက်သာနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သိလိုက်ရတဲ့အခါ ဦးဇင်းက အလှူရှင် ဒကာကြီးကို T243 ရဲ့ တွေ့ရှိချက် မှတ်တမ်းကို ပြပြီး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒကာကြီး... ဒီကုမ္ပဏီက ဈေးတော့ သက်သာတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ဆောက်မယ့် ထီးတော်မှာ ကလေးတွေရဲ့ မျက်ရည်တွေ၊ တရားမဝင် ခိုးထားတဲ့ သစ်တွေ ပါနေမယ်။ အဲဒါကို ဘုရားဦးခေါင်းပေါ် တင်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဈေးနည်းနည်း ပိုကြီးပေမယ့် တရားသဖြင့် လုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီကို ရွေးပြီး 'ဓမ္မိယ' ထီးတော် တင်မလား" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီတော့မှ ဒကာကြီးလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ "အို... တပည့်တော် မသိလို့ပါဘုရား။ ဘုရားလှူတာပဲ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း ဖြစ်ချင်တာပေါ့။ ဈေးပိုပေးရပါစေ၊ တရားတဲ့ ကုမ္ပဏီကိုပဲ ရွေးပါတော့" လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ဦးဇင်းတို့က အလုပ်သမားတွေကို တရားမျှတစွာ ဆက်ဆံတဲ့ ဒုတိယကုမ္ပဏီကို ရွေးချယ်လိုက်ပါတယ်။ ထီးတော်တင်ပွဲ ပြီးတဲ့အခါမှာလည်း အလုပ်သမားတွေအားလုံး ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်နဲ့ သာဓုခေါ်ကြတာ မြင်ရတော့ အလှူရှင်လည်း ပိုပြီး ပီတိဖြစ်ရပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဦးဇင်းတို့ ယူရမယ့် သင်ခန်းစာကတော့ "ရလဒ်" (Result) ကောင်းဖို့ တစ်ခုတည်း ကြည့်လို့ မရပါဘူး။ "လုပ်ငန်းစဉ်" (Process) တစ်လျှောက်လုံး စင်ကြယ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာ "အဒိန္န" (မပေးသည်ကို ယူခြင်း)၊ "ထေယျ" (ခိုးယူခြင်း) နဲ့ ရလာတဲ့ ပစ္စည်းဟာ သံဃာ့ဘုံမှာ သုံးစွဲလို့ မရသလို၊ ကုသိုလ်လည်း မဖြစ်ပါဘူး။ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုမှာလည်း Ethical Sourcing မရှိရင် အဲဒီစီမံကိန်းဟာ ရေရှည်မှာ ဂုဏ်သိက္ခာ ကျဆင်းပြီး (Reputational Risk)၊ ဥပဒေကြောင်းအရလည်း အရေးယူခံရနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... အလှူမင်္ဂလာပွဲတွေ၊ ဆောက်လုပ်ရေးတွေ လုပ်တဲ့အခါ "ငွေကုန်သက်သာရင် ပြီးရော" မလုပ်ကြပါနဲ့။ T243 လို စိတ်ဓာတ်မျိုးနဲ့ မေးခွန်းထုတ်ပါ။ "ဒီပစ္စည်းက ဘယ်ကလာလဲ၊ ဒီအလုပ်သမားတွေ ကျေနပ်ရဲ့လား၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးထားသလား" ဆိုတာ စိစစ်ပါ။ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပါးလုံးမှာ တရားသဖြင့် ဖြစ်မှသာ "ဓမ္မလဒ္ဓ" (တရားသဖြင့် ရသော) အလှူမြောက်ပြီး၊ ရရှိလာတဲ့ ကုသိုလ်ကလည်း အပြစ်ကင်းစင်ကာ (Anavajja) အကျိုးပေး ထက်သန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

စီမံကိန်းတစ်ခု အောင်မြင်တယ်ဆိုတာ အဆောက်အအုံ ပြီးသွားတာကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီအဆောက်အအုံ ဖြစ်လာဖို့ ပါဝင်ခဲ့သူ အားလုံးရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ "ငါတို့ ကောင်းမှုတစ်ခု လုပ်ခဲ့ကြတာပဲ" ဆိုတဲ့ ကျေနပ်မှု ကျန်ရစ်နေမှသာ စစ်မှန်တဲ့ အောင်မြင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဝိနည်းနဲ့အညီ စီမံခန့်ခွဲခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝိနည်း (၈)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် အလှူအတန်း ကိစ္စရပ်များတွင် အရင်းအမြစ်များကို တရားသဖြင့် ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေ၊ မတရားသော နည်းလမ်းများ၊ ခေါင်းပုံဖြတ်မှုများကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး Ethical Sourcing ဟူသော ခေတ်သစ်ကျင့်ဝတ်နှင့်အညီ ဖြူစင်သော ကုသိုလ်များကို ပြုလုပ်နိုင်ကြပါစေ၊ ထိုကောင်းမှုများကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး မင်္ဂလာရှိသော ဘဝများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

www.siridantamahapalaka.com

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760

သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။