Day: 303 | Date: October 30, 2023 | စကြဝဠာ ပျက်စီးခြင်း (Destruction of the Universe) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သတ္တကနိပါတ်၊ သတ္တသူရိယသုတ် | Entropy (Thermodynamics)

 

Day: 303 | Date: October 30, 2023 |  စကြဝဠာ ပျက်စီးခြင်း (Destruction of the Universe) |  အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သတ္တကနိပါတ်၊ သတ္တသူရိယသုတ် |  Entropy (Thermodynamics)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။

လောကမှာ လူတွေက "ထာဝရ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး" (Sustainability) ဆိုပြီး ကြွေးကြော်နေကြတယ်။ အဆောက်အဦးတွေ ဆောက်ရင် ရာသက်ပန် ခံမယ့် ပစ္စည်းတွေ သုံးကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံပညာရော၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မရော နှစ်ခုစလုံးက "ထာဝရ ဆိုတာ မရှိဘူး" လို့ တညီတညွတ်တည်း ပြောထားပါတယ်။

ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ နိဂုံးပိုင်းဖြစ်တဲ့ "သတ္တသူရိယ" (နေ ၇ စင်း) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် ရူပဗေဒ နိယာမ "Entropy" (ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်မှု) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး သံဝေဂရအောင် ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ပျက်စီးခြင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ပြီး၊ မပျက်စီးနိုင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။

တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကို "အနိစ္စသညာ" (Perception of Impermanence) နဲ့ သံဝေဂ ယူတဲ့ သမထလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... မျက်စိကို မှိတ်ပြီး ကမ္ဘာမြေကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ တဖြည်းဖြည်း ပူလာတယ်။ ရေတွေ ခမ်းခြောက်သွားတယ်။ သစ်ပင်တွေ မီးလောင်ကုန်တယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်ပြီး ပြာကျသွားတယ်။ ဘာမှ မကျန်တော့ဘူး။ "ဪ... ငါ့အိမ်၊ ငါ့ခြံ၊ ငါ့ရွှေငွေတွေလည်း အဲဒီအထဲမှာ ပါသွားမှာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။ တွယ်တာမှုတွေ လျော့ကျပြီး စိတ်ပေါ့ပါးမသွားဘူးလား... သွားပါတယ်နော်။ အဲဒီ စိတ်နဲ့ တရားဆက်နာကြစို့။

- Entropy နှင့် သတ္တသူရိယ (Science vs Dhamma)

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာ၊ Thermodynamics (အပူချိန်ဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ) မှာ "Second Law" (ဒုတိယ နိယာမ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အဲဒါက "Entropy" ပါ။

ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ပြောရရင်... "စနစ်တစ်ခုဟာ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ စနစ်ကျမှု (Order) ကနေ ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု (Disorder/Chaos) ဆီကိုပဲ ဦးတည်သွားတယ်" ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။

ဥပမာ - ရေနွေးပူပူ တစ်ခွက်ကို ဒီအတိုင်း ထားလိုက်ရင် အေးသွားမယ် (အပူစွမ်းအင် ပျံ့လွင့်သွားမယ်)။ သဲအိမ်လေး ဆောက်ထားရင် ပြိုသွားမယ်။ ဘယ်အရာမှ အလိုလို ပြန်ကောင်းမလာဘူး။ စကြဝဠာကြီးကလည်း "Heat Death" (အပူဓာတ်တွေ ညီမျှပြီး သေဆုံးခြင်း) ဆီကို သွားနေတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ သတ္တသူရိယသုတ် (နေ ၇ စင်းသုတ်) နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးပုံကို အဆင့်ဆင့် ဟောထားတယ်။

၁။ ဒုတိယ နေမင်း ပေါ်လာရင် - မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်တွေ ခမ်းခြောက်မယ်။

၂။ တတိယ နေမင်း ပေါ်လာရင် - မြစ်ကြီး ၅ သွယ် ခမ်းမယ်။

၃။ စတုတ္ထ နေမင်း ပေါ်လာရင် - အိုင်ကြီး ၇ အိုင် ခမ်းမယ်။

၄။ ပဉ္စမ နေမင်း ပေါ်လာရင် - မဟာသမုဒ္ဒရာကြီး ခမ်းမယ်။

၅။ ဆဋ္ဌမ နေမင်း ပေါ်လာရင် - ကမ္ဘာမြေကြီးနဲ့ မြင်းမိုရ်တောင် မီးခိုးတွေ အူမယ်။

၆။ သတ္တမ နေမင်း ပေါ်လာရင် - ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်ပြီး ပျက်စီးမယ်။ ပြာတောင် မကျန်တော့ဘူး တဲ့။

သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ "နေမင်းကြီးရဲ့ သက်တမ်းကုန်ရင် Red Giant (ကြယ်နီကြီး) အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ကမ္ဘာကို ဝါးမျိုမယ်" ဆိုတဲ့ သီအိုရီနဲ့ ဘုရားဟောတာနဲ့ သွားတူနေပါတယ်။

ဒီ "ပျက်စီးခြင်း" (Destruction) ကို ရင်ဆိုင်တဲ့အခါ လူတွေမှာ မေးခွန်းထုတ်ပုံ (Mindset) နှစ်မျိုး ကွဲပြားသွားပါတယ်။

မေးခွန်း (၁) - လူမိုက်၏ မေးခွန်း (The Fool's Question):

"ငါ့ပစ္စည်းတွေ၊ ငါ့အသက်ကို ဘယ်လိုလုပ်ရင် ထာဝရ တည်မြဲအောင် လုပ်နိုင်မလဲ" (How can I make it last forever?)

ဒါဟာ "Entropy" ကို ဆန့်ကျင်နေတဲ့ မေးခွန်းပါ။ မဖြစ်နိုင်တာကို ကြိုးစားနေတာ။ အိုမှာကို မအိုအောင်၊ ပျက်မှာကို မပျက်အောင် တားဆီးချင်တဲ့အတွက် ဒီလူဟာ အမြဲတမ်း ပူလောင်နေရတယ်။ ကမ္ဘာကြီး ပျက်မယ်ဆိုရင် သူ ရူးသွားလိမ့်မယ်။

မေးခွန်း (၂) - ပညာရှိ၏ မေးခွန်း (The Wise Question):

"အရာရာဟာ ပျက်စီးမှာ သေချာနေတဲ့အတွက်၊ လက်ရှိအချိန်မှာ ဒါတွေကို ဘယ်လို အကောင်းဆုံး အသုံးချမလဲ" (Since it will end, how can I use it best NOW?)

ဒါဟာ "Entropy" ကို လက်ခံတဲ့ မေးခွန်းပါ။ အိမ်ကြီး မီးလောင်တော့မယ်ဆိုတာ သိတဲ့သူဟာ အိမ်ကို ပြန်မပြင်တော့ဘူး။ အထဲက တန်ဖိုးရှိတဲ့ ရွှေထုတ် (ကုသိုလ်) ကိုပဲ ဆွဲထုတ်တော့မယ်။ သူဟာ ပျက်စီးခြင်းကို ကြိုသိတဲ့အတွက် မပူလောင်တော့ဘူး။

ကိုင်း... ဒီမေးခွန်းနှစ်ခုရဲ့ ကွာခြားချက်ကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ နားလည်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ဇာတ်လမ်းခေါင်းစဉ်: "ထာဝရမျှော်စင်နှင့် နေ ၇ စင်း"

လွန်ခဲ့တဲ့ ၉ လလောက်ကပေါ့... ပြတိုက်ကို "ဦးမြသိန်း" ဆိုတဲ့ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းရှင်ကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက မြို့လယ်ခေါင်မှာ "The Eternity Tower" (ထာဝရမျှော်စင်) ဆိုတဲ့ နာမည်နဲ့ ကွန်ဒိုအမြင့်ကြီး ဆောက်နေတာ။

သူ့ပြဿနာက စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) ပဲ။ အဆောက်အဦးမှာ အက်ကြောင်းလေး နည်းနည်း ပေါ်တာနဲ့ သူ အိပ်မပျော်တော့ဘူး။ ငလျင်လှုပ်မှာ ကြောက်၊ မီးလောင်မှာ ကြောက်။ သူ့ဘဝရဲ့ ရည်မှန်းချက်က "ငါ သေသွားရင်တောင် ဒီတိုက်ကြီး ကျန်ခဲ့ရမယ်၊ ငါ့နာမည် တွင်ကျန်ရမယ်" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုကြီး။

သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လျှောက်တယ်။ "ဘုန်းဘုန်း... တပည့်တော် စိတ်မချမ်းသာဘူး။ တပည့်တော် တည်ဆောက်ထားသမျှ ပျက်စီးသွားမှာကို တွေးမိရင် ရင်ထဲမှာ ဟာခနဲ ဖြစ်ဖြစ်သွားတယ်" တဲ့။

သူက မေးခွန်း (၁) (ဘယ်လိုလုပ်ရင် ထာဝရဖြစ်မလဲ) ဆိုတဲ့ ထောင်ချောက်ထဲ မိနေတာ။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၂၆၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၆.၁ (Pol 26, Art 26.1) ဖြစ်တဲ့ "Cosmic Perspective on Impermanence" (စကြဝဠာဆိုင်ရာ အမြင်ဖြင့် မမြဲခြင်းကို ရှုမြင်ခြင်း) နည်းလမ်းကို သုံးရတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ပြတိုက်ရဲ့ "Planetarium" (နက္ခတ်တာရာ ပြခန်း) ထဲ ခေါ်သွားတယ်။ ပြီးတော့ "သတ္တသူရိယ သုတ်" လာ နေ ၇ စင်း ပေါ်ပြီး ကမ္ဘာပျက်တဲ့ ပုံရိပ်တွေကို Projector နဲ့ ပြလိုက်တယ်။

"ဒကာကြီး... ကြည့်စမ်း။ ဒကာကြီးရဲ့ တိုက်ကြီး မပြောနဲ့၊ အောက်က ခံထားတဲ့ ကမ္ဘာမြေကြီးတောင် တစ်နေ့ကျရင် အငွေ့ပျံပြီး ပျောက်သွားမှာ။ မြင်းမိုရ်တောင်ကြီးတောင် ပြာကျသွားသေးရင်၊ ဒကာကြီးရဲ့ ကွန်ဒိုတိုက်ခန်းလောက်ကတော့ ပြောနေစရာ လိုသေးလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။

ဦးမြသိန်း မျက်ရည်ကျသွားတယ်။ "မှန်ပါ့... တပည့်တော်က သဲအိမ်လေး ဆောက်ပြီး ကျောက်တောင်ကြီး ထင်နေတာကိုး" တဲ့။

"ဒါကြောင့် ဒကာကြီး... မေးခွန်း (၂) ကို ပြောင်းမေးပါ။ 'ငါ့တိုက်ကြီး ဘယ်တော့ပြိုမလဲ' လို့ မပူဘဲ၊ 'ဒီတိုက်ကြီး မပြိုခင် ဘယ်လောက် အကျိုးရှိအောင် သုံးမလဲ' လို့ တွေးပါ။

ဒကာကြီးရဲ့ တိုက်ကို လူတွေ နေထိုင်ဖို့၊ တရားအားထုတ်ဖို့၊ အကျိုးရှိတာတွေ လုပ်ဖို့ သုံးလိုက်ပါ။ အဆောက်အဦး ပျက်သွားရင်တောင် ဒကာကြီး ပြုခဲ့တဲ့ 'ကုသိုလ်' (Merit) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်ကတော့ 'Entropy' သဘောတရားကို ကျော်လွန်ပြီး နိဗ္ဗာန်အထိ ပါသွားလိမ့်မယ်" လို့ တရားချလိုက်တယ်။

အဲဒီနေ့ကစပြီး ဦးမြသိန်းဟာ "Eternity" (ထာဝရ) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဖြုတ်လိုက်တယ်။ သူ့တိုက်ခန်း အပေါ်ဆုံးထပ်မှာ တရားရိပ်သာ ဖွင့်ပေးတယ်။ အဆောက်အဦး ပျက်စီးမှာကို မကြောက်တော့ဘဲ၊ လက်ရှိအချိန်မှာ အကောင်းဆုံး အသုံးချဖို့ပဲ စိတ်ကူးတော့တယ်။ သူ့စိတ်က အေးချမ်းသွားပြီ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စကြဝဠာ ပျက်စီးခြင်း" (Entropy) တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာ:

ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးခြင်း၊ အိုမင်းခြင်း၊ ဆွေးမြေ့ခြင်း၊ မိမိပိုင်ဆိုင်သမျှ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။ သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘောပါပဲ။

၂။ သမုဒယသစ္စာ:

အဲဒီ ပျက်စီးမယ့် အရာတွေအပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ထာဝရ" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ (Tanha) ကြောင့်သာလျှင် စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုတွေ ဖြစ်ရတာပါ။ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။

၃။ နိရောဓသစ္စာ:

အကယ်၍... "ပျက်စီးခြင်းသည် သဘာဝ၊ မပျက်စီးသော ဓာတ် (နိဗ္ဗာန်) သာလျှင် ထွက်ပေါက်" ဟု သိမြင်ပြီး၊ သင်္ခါရလောကကို ဥပေက္ခာပြုနိုင်ရင်၊ ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။

၄။ မဂ္ဂသစ္စာ:

အဲဒီလို လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်...

• သမ္မာသင်္ကပ္ပ: မမြဲခြင်းကို ဆင်ခြင်သော အကြံ (Thoughts of Impermanence)။

• သမ္မာသတိ: ပျက်စီးခြင်း သဘောကို အမြဲ သတိရနေခြင်း (Marananussati/Samvega)။
  ဒီ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးမှသာ လောကပျက်သုဉ်းချိန်မှာ တုန်လှုပ်မှု မရှိဘဲ ရပ်တည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကမ္ဘာကြီး ပျက်ဖို့ နေ ၇ စင်း ပေါ်စရာ မလိုပါဘူး။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အိုနာသေ ဖြစ်တာဟာ ကမ္ဘာပျက်တာပါပဲ။ ကိုယ်သေရင် ကိုယ့်အတွက် ကမ္ဘာကြီး ပြီးဆုံးသွားပါပြီ။

ဒါကြောင့် မသေခင်၊ မပျက်ခင် စပ်ကြားမှာ... ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ အချိန်၊ ငွေ၊ စွမ်းအားတွေကို "ကုသိုလ်" အဖြစ် အမြန်ဆုံး ပြောင်းလဲယူကြပါ။ ပြာပုံထဲမှာ ဘာမှ ရှာလို့ မရခင်၊ ရတနာထုတ်ကို ကြိုတင် ထုတ်ယူထားကြပါ။

ယနေ့မှစ၍ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ပျက်စီးခြင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ပြီး၊ မီးလောင်ပြင်မှ လွတ်မြောက်ကာ အေးငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကမ်းခြေသို့ အရောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 302 | Date: October 29, 2023 | အရူပဘုံ (Formless Realm) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်း၊ အရူပဈာန်ခန်း | Pure Mathematics (Abstract Theory)

 

Day: 302 | Date: October 29, 2023 |  အရူပဘုံ (Formless Realm) |  အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်း၊ အရူပဈာန်ခန်း |  Pure Mathematics (Abstract Theory)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၂၉) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။

မနေ့ကတော့ ရုပ်ခန္ဓာရှိပေမဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ "ဗြဟ္မာဘုံ" (Rupa Brahma) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီထက် ပိုမိုနက်နဲပြီး၊ ရုပ်ခန္ဓာ လုံးဝမရှိတော့ဘဲ "စိတ်" (Mind) သက်သက်သာ တည်ရှိတဲ့ "အရူပဘုံ" (Formless Realm) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြမယ်။

ဒါဟာ သာမန်လူတွေ စိတ်ကူးဖို့ ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုပါ။ ကိုယ်ခန္ဓာ မရှိဘဲ ဘယ်လို နေမလဲ။ အစာမစား၊ ရေမသောက်၊ နေရာမယူဘဲ "စိတ်" ကြီးပဲ ဘယ်လို ဖြစ်တည်နေမလဲ။ ဒါကို နားလည်ဖို့အတွက် ခေတ်သစ် "သန့်စင်သင်္ချာ" (Pure Mathematics) သဘောတရားတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး အသေးစိတ် ရှင်းပြပါမယ်။ ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ရုပ်ဒုက္ခမှ ကင်းဝေးရုံသာမက၊ နာမ်တရား၏ မမြဲသော သဘောကိုပါ သိမြင်ပြီး သံသရာဝဋ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။

တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကို ရုပ်အာရုံတွေကနေ ခွာပြီး "အာကာသ" (Space) ကို အာရုံပြုတဲ့ သမထလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... မျက်စိကို မှိတ်လိုက်ပါ။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို မေ့ထားလိုက်ပါ။ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က တိုက်တာ အဆောက်အဦးတွေကို ဖျောက်လိုက်ပါ။ ဘာမှမရှိတဲ့ "ဟာလာဟင်းလင်း ကောင်းကင်ပြင်ကြီး" (Infinite Space) ကိုပဲ စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဆုံးအစ မရှိတဲ့ လေဟာနယ်ကြီး...။ အဲဒီ အာကာသကြီးထဲမှာ ကိုယ့်စိတ်ကလေး တစ်ခုတည်း ဝဲပျံနေတယ်လို့ ခံစားကြည့်ပါ။ ပေါ့ပါးမှုရဲ့ အထွတ်အထိပ်ပါပဲ။ အဲဒီ စိတ်နဲ့ တရားဆက်နာကြစို့။

အရူပဘုံနှင့် သန့်စင်သင်္ချာ (Pure Math & Abstract Existence)

"အရူပ" (Arupa) ဆိုတာ "A" (မရှိ) + "Rupa" (ရုပ်) = "ရုပ်မရှိသော ဘုံ" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။

ဒီဘုံကို ရောက်တဲ့ ဗြဟ္မာကြီးတွေဟာ ရုပ်ခန္ဓာကို "အနာရောဂါ၊ အိုင်းအမာ၊ ဆူးငြောင့်ခလုတ်" လို့ မြင်ကြတယ်။ ရုပ်ရှိရင် နာရမယ်၊ အိုရမယ်၊ သေရမယ်၊ ရိုက်နှက်ခံရမယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့က ရုပ်ကို ရွံရှာပြီး စိတ်သက်သက်နဲ့ နေဖို့ ကြိုးစားကြတာ။

ဒါကို ခေတ်သစ် "Pure Mathematics" (သန့်စင်သင်္ချာ) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရအောင်။

သင်္ချာလောကမှာ "စက်ဝိုင်း" (Circle) တစ်ခု ရှိတယ် ဆိုပါစို့။

• Rupa (ရုပ်): စက္ကူပေါ်မှာ ခဲတံနဲ့ ဝိုင်းအောင် ဆွဲထားတဲ့ စက်ဝိုင်း။ ဒါက ထိလို့ရတယ်၊ ပျက်စီးလို့ ရတယ်။ မညီမညာ ဖြစ်နိုင်တယ်။

• Arupa (နာမ်): သင်္ချာညီမျှခြင်း $x^2 + y^2 = r^2$ ဆိုတဲ့ "စက်ဝိုင်း သဘောတရား"။ ဒီညီမျှခြင်းက စက္ကူပေါ်မှာ မရှိဘူး။ စိတ်ကူး (Concept) ထဲမှာပဲ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက ပိုပြီး ပြည့်စုံတယ်။ ပိုပြီး တည်မြဲတယ်။ မီးရှို့လို့ မရဘူး။

အရူပဗြဟ္မာကြီးတွေဟာ အဲဒီ "Equation" (ညီမျှခြင်း) တွေလိုပါပဲ။ ရုပ်ဝတ္ထု (Hardware) မရှိဘဲ၊ စိတ်အစဉ် (Software/Code) သက်သက်နဲ့ "Cloud" ပေါ်မှာ Run နေတဲ့ Program တွေနဲ့ တူပါတယ်။

အရူပ ၄ ဘုံ (The 4 Dimensions of Abstraction):

၁။ အာကာသာနဉ္စယတန (Infinite Space): ရုပ်ကို ပယ်ပြီး "အဆုံးမဲ့ ဟာလာဟင်းလင်း" (Concept of Infinity $\infty$) ကို အာရုံပြုတာ။

၂။ ဝိညာဏဉ္စယတန (Infinite Consciousness): အာကာသ မရှိတော့ဘဲ "သိစိတ်" သက်သက်ကို အာရုံပြုတာ။ (The Observer of Infinity).

၃။ အာကိဉ္စညာယတန (Nothingness): "ဘာမှမရှိခြင်း" (Concept of Zero $0$ or Null Set $\emptyset$) ကို အာရုံပြုတာ။

၄။ နေဝသညာနာသညာယတန (Neither Perception nor Non-perception): ရှိတယ်လို့လည်း မဆိုနိုင်၊ မရှိဘူးလို့လည်း မဆိုနိုင်တဲ့ အခြေအနေ။ (Limits in Calculus - Zero ကို ကပ်သွားပေမဲ့ Zero လုံးဝ မဖြစ်သေးတဲ့ $x \to 0$ အခြေအနေမျိုး)။

ဒီနေရာမှာ အဘိဓမ္မာ၊ ဝိဘင်းပါဠိတော် (စာ-၂၄၀) မှာ လာတဲ့ အရူပဈာန်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အဓိက စာကြောင်းကြီး တစ်ကြောင်းကို တစ်လုံးချင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ရှင်းပြပါမယ်။

ပါဠိတော်:

"သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ၊ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ၊ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ 'အနန္တော အာကာသော'တိ အာကာသာနဉ္စယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။"

အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်:

၁။ "သဗ္ဗသော" (Sabbaso):

• အဓိပ္ပာယ်: "အလုံးစုံသော၊ ဘက်ပေါင်းစုံမှ" (Wholly / Entirely).

• ရှင်းလင်းချက်: ရုပ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အတွေးမှန်သမျှ နည်းနည်းလေးမှ မချန်ထားဘဲ အကုန်လုံးကို ပြောတာပါ။

၂။ "ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ" (Rupasaññānam Samatikkama):

• ရူပသညာ = ရုပ်ဟု မှတ်သားသော သညာ (Perception of Matter)။

• သမတိက္ကမာ = ကောင်းစွာ လွန်မြောက်ခြင်း (Transcending)။

• ရှင်းလင်းချက်: "ဒါက ငါ့လက်၊ ဒါက ငါ့အိမ်၊ ဒါက ရွှေ၊ ဒါက ငွေ" ဆိုပြီး အထည်ကိုယ် ဒြပ်ထုတွေအပေါ် မှတ်သားမှုကို ကျော်လွန်လိုက်တာ။ Pure Math မှာ ရုပ်ဝတ္ထု ပန်းသီး ၂ လုံးကို မစဉ်းစားတော့ဘဲ၊ ဂဏန်း "2" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကိုပဲ ယူလိုက်သလိုပါပဲ။

၃။ "ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ" (Paṭighasaññānam Atthaṅgamā):

• ပဋိဃ = ထိခိုက်ခြင်း၊ ခုခံခြင်း (Resistance / Impact / Sensory Impingement)။

• အတ္ထင်္ဂမာ = ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်း (Disappearance)။

• ရှင်းလင်းချက်: ဒါ အရေးကြီးဆုံးပဲ။ ရုပ်ရှိရင် "ပဋိဃ" (ထိခိုက်မှု) ရှိတယ်။ အသံက နားကို လာတိုက်မယ်။ အပူက ကိုယ်ကို လာတိုက်မယ်။ အရူပဘုံမှာ ရုပ်မရှိတဲ့အတွက် "တိုက်ခိုက်မှု" မရှိတော့ဘူး။ နာကျင်မှု (Physical Pain) လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတယ်။

၄။ "နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ" (Nānattasaññānam Amanasikara):

• နာနတ္တ = အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြင်း (Diversity / Variety)။

• အမနသိကာရာ = နှလုံးမသွင်းခြင်း (Not attending to)။

• ရှင်းလင်းချက်: လောကမှာ လူ၊ ခွေး၊ တိုက်၊ တော၊ တောင် ဆိုပြီး ပုံစံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေတယ်။ အရူပဈာန်ဝင်လိုက်ရင် အဲဒီ ကွဲပြားမှုတွေ ပျောက်ပြီး "အာကာသ" (Space) ဆိုတဲ့ တစ်သားတည်း အာရုံ (Oneness) ဖြစ်သွားတယ်။

၅။ "အနန္တော အာကာသောတိ" (Ananto Akaso-ti):

• "အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ကြီးပါတကား" ဟု ရှုမှတ်လျက်။ (Infinite Space).

ဒီစာကြောင်းကို ကြည့်ရင် အရူပဘုံ ဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထု လောက (Material World) နဲ့ လုံးဝ အဆက်ဖြတ်လိုက်တဲ့ "သန့်စင်သော စိတ်နယ်ပယ်" (Pure Mental Realm) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရပါမယ်။

ကိုင်း... "ရုပ်ကို စွန့်ခွာပြီး စိတ်သက်သက် နေချင်သူများ" ရဲ့ ဒုက္ခနဲ့ သဘောတရားကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ နားလည်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ဇာတ်လမ်းခေါင်းစဉ်: "ညီမျှခြင်းများကြား ပိတ်မိနေသူ" (Trapped in Equations)

လွန်ခဲ့တဲ့ ၇ လလောက်ကပေါ့... ပြတိုက်ကို "ပရော်ဖက်ဆာ ဒေါက်တာစိုးမိုး" ဆိုတဲ့ သချာၤပါမောက္ခကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက နိုင်ငံတကာမှာ ဆုတွေ ရထားတဲ့ ပါရမီရှင် (Genius) တစ်ယောက်။ သူ့ဘဝက ဂဏန်းတွေ၊ ညီမျှခြင်းတွေကြားမှာပဲ ကုန်ဆုံးတယ်။

သူ့ပုံစံက ကြည့်ရတာ စိတ်မချမ်းသာစရာပဲ။ ဆံပင်တွေ ရှည်ပြီး ဖရိုဖရဲ၊ အဝတ်အစားက ညစ်နွမ်းနေတယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာက ပိန်လှီပြီး အာဟာရ ပြတ်နေပုံ ရတယ်။

သူ့တပည့်တွေက သူ့ကို တွဲပြီး ခေါ်လာရတာ။ သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို ဘာလျှောက်လဲဆိုတော့...

"ဘုန်းဘုန်း... တပည့်တော် ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို စိတ်ကုန်လှပြီ။ စားရ၊ သောက်ရ၊ အိမ်သာတက်ရ၊ ရေချိုးရတာတွေက တပည့်တော်ရဲ့ တွေးခေါ်မှု (Thinking) ကို နှောင့်ယှက်လွန်းတယ်။ တပည့်တော် သင်္ချာတွက်နေရင် ထမင်းဆာတာကို မုန်းတယ်။ အိပ်ချင်တာကို မုန်းတယ်။ ဒီ 'ရုပ်' (Matter) ဆိုတဲ့ အရာကြီး မရှိဘဲ၊ စိတ်သက်သက်နဲ့ နေလို့ရမယ့် နည်းလမ်း မရှိဘူးလား။ တပည့်တော် အရူပဈာန် လိုချင်တယ်" တဲ့။

သူက "အရူပဘုံ" ကို သိပ္ပံနည်းကျ စိတ်ဝင်စားနေတာ။ သူ့စိတ်ထဲမှာ ရုပ်ခန္ဓာဟာ "Error" (အမှား) တစ်ခု၊ "Bug" တစ်ခု လို ဖြစ်နေတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၂၁၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၁.၁ (Pol 21, Art 21.1) ဖြစ်တဲ့ "Guiding Intellectuals through Logic to Dhamma" (ပညာတတ်များကို ယုတ္တိဗေဒမှတဆင့် ဓမ္မသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း) နည်းလမ်းနဲ့ ချဉ်းကပ်ရတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်း: "ဒေါက်တာ... ဒေါက်တာက ရုပ်ကို မုန်းပြီး နာမ် (Mind) ကို ချစ်နေတာပေါ့နော်။ ကောင်းပြီ... သင်္ချာသဘောအရ မေးမယ်။ 'စက်ဝိုင်း' (Circle) ဆိုတဲ့ concept က စက္ကူမရှိလည်း တည်ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ စက်ဝိုင်းကို တွေးနေတဲ့ 'စိတ်' (Thinker) ကရော ထာဝရ မြဲသလား"

ဒေါက်တာစိုးမိုး: "စိတ်ကတော့... ညီမျှခြင်းတွေ မှန်ကန်နေသရွေ့ မြဲမယ် ထင်တာပဲ"

ဦးပဉ္ဇင်း: "မဟုတ်ဘူး ဒေါက်တာ။ ဒေါက်တာ အခု ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ် တွက်လိုက်တယ်။ အဖြေထွက်သွားရင် အဲဒီ 'တွက်နေတဲ့စိတ်' က ချုပ်မသွားဘူးလား။ နောက်ပုစ္ဆာသစ်အတွက် စိတ်သစ် တစ်ခု ထပ်မဖြစ်ဘူးလား"

ဒေါက်တာစိုးမိုး: "ဟုတ်တယ်... Process ကတော့ ပြောင်းလဲနေတာပေါ့"

ဦးပဉ္ဇင်း: "အေး... အဲဒါပဲ။ အရူပဘုံရောက်တဲ့ ဗြဟ္မာကြီးတွေဟာ ရုပ်ဒုက္ခ (Physical Pain) မရှိတော့တာ မှန်တယ်။ ဒါပေမဲ့ 'နာမ်ဒုက္ခ' (Mental Suffering) ကျန်သေးတယ်။

ဥပမာ - 'မမြဲခြင်း' (Impernance) ဒုက္ခ။ သူတို့ရဲ့ ဈာန်စိတ်က နှစ်ပေါင်း ကုဋေချီ ကြာပေမဲ့ တစ်နေ့ကျရင် ကုန်ဆုံးသွားမှာပဲ။ ပြီးတော့ 'ပျင်းရိခြင်း'၊ 'အဖော်မဲ့ခြင်း' (Loneliness) ဆိုတဲ့ ဒုက္ခတွေ ရှိနိုင်တယ်။

အဆိုးဆုံးကတော့... သူတို့မှာ နား (Ear) မရှိတော့လို့ တရားနာခွင့် မရှိဘူး။ မျက်စိ (Eye) မရှိတော့လို့ ဘုရားဖူးခွင့် မရှိဘူး။ ဘုရားပွင့်တာတောင် မသိလိုက်ရတဲ့ 'အက္ခဏ' (Unfortunate) ဘုံ ဖြစ်သွားတယ်။

ဒေါက်တာ အနေနဲ့ ရုပ်ကို မုန်းတာ ကောင်းပေမဲ့၊ နာမ်ကို တွယ်တာ (Craving for Mind) ရင်တော့ သင်္ချာပုစ္ဆာ မှားတွက်လိုက်တာပဲ။ $X$ (ရုပ်) ကို ဖျောက်ပြီး $Y$ (နာမ်) ကို တန်ဖိုးထားနေသမျှ သံသရာညီမျှခြင်း (Samsara Equation) က ဖြေရှင်းလို့ ရမှာ မဟုတ်ဘူး။ $X$ ရော $Y$ ရော နှစ်ခုလုံး 'Zero' ဖြစ်သွားတဲ့ နိဗ္ဗာန် (Nirodha) မှသာ အဖြေမှန်ပဲ" လို့ တရားချလိုက်တယ်။

ဒေါက်တာစိုးမိုး ငြိမ်သွားတယ်။ "ဟာ... ဟုတ်သားပဲ။ ကျုပ်က Variable တစ်ခုကို ဖျောက်ချင်ရုံနဲ့ ပြဿနာပြီးပြီ ထင်နေတာ။ Variable အားလုံးကို ရှင်းထုတ်ပစ်မှ (Eliminate all variables) ပြီးမှာကိုး" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။

အဲဒီနောက် သူဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို လုံးဝ ပစ်ပယ်ထားတာ မလုပ်တော့ဘဲ၊ ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်လာတယ်။ "ရုပ်ဆိုတာ တရားအားထုတ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ 'Tool' (ကိရိယာ) တစ်ခုပဲ" လို့ လက်ခံလာတယ်။ အရူပဈာန်ကို တပ်မက်တဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ" ကို စွန့်လွှတ်နိုင်ခဲ့တယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အရူပဘုံ" (Formless Realm) တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာ:

အရူပဘုံမှာ ရုပ်ဒုက္ခ (Physical Suffering) မရှိသော်လည်း၊ "သင်္ခါရဒုက္ခ" (Sankhara Dukkha) ဆိုတဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရတဲ့ ဆင်းရဲ ရှိနေသေးတယ်။ နာမ်တရားတို့သည် ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တတ်တဲ့အတွက် မမြဲပါဘူး။ ဒါ့အပြင် တရားမနာရတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုကြီး ရှိနေတာကြောင့် ဒါဟာလည်း "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။

၂။ သမုဒယသစ္စာ:

ရုပ်ကို ရွံရှာပြီး၊ နာမ်သက်သက် ဘဝကို လိုချင်တဲ့ "အရူပတဏှာ" (Craving for Formless Existence) သို့မဟုတ် "ဝိဘဝတဏှာ" ကြောင့် ဒီဘုံကို ရောက်ရတာပါ။ ဒါဟာ သံသရာကို ရှည်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။

၃။ နိရောဓသစ္စာ:

အကယ်၍... "ရုပ်ရော နာမ်ပါ ဒုက္ခသစ္စာ မျှသာ ဖြစ်သည်" ဟု သိမြင်ပြီး၊ ရုပ်ကိုလည်း မမုန်း၊ နာမ်ကိုလည်း မစွဲဘဲ၊ နှစ်ပါးစလုံး၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ "နိဗ္ဗာန်" ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရင် ဒါဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။

၄။ မဂ္ဂသစ္စာ:

အဲဒီလို လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်...

• နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်: ရုပ်နှင့် နာမ်ကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း။ (အရူပ ဈာန်ရရုံနဲ့ မပြီး၊ ထိုဈာန်စိတ်ကိုပါ ဝိပဿနာ ရှုရမည်)။

• သမ္မာဒိဋ္ဌိ: နာမ်တရား (Mind) သည်လည်း "အတ္တ" (Self) မဟုတ်ကြောင်း သိမြင်ခြင်း။
  ဒီ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးမှသာ ဘုံ ၃၁ ၏ အထွတ်အထိပ်မှ လွတ်မြောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ "စိတ်ညစ်တယ်၊ လူဖြစ်ရတာ ဒုက္ခများလိုက်တာ၊ ဘယ်သူနဲ့မှ မတွေ့ချင်တော့ဘူး၊ တစ်ယောက်တည်း နေချင်တော့တယ်" လို့ တွေးမိတိုင်း သတိထားပါ။ အဲဒါ "အရူပတဏှာ" (Formless Craving) ရဲ့ အစပျိုးမှုပါပဲ။ ပြဿနာကို ထွက်ပြေးရုံ (Escapism) နဲ့ မပြီးပါဘူး။ ရုပ်မရှိလည်း စိတ်ပူနေရဦးမှာပါ။

စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုဆိုတာ ရုပ်ကို ဖျောက်ဖျက်ပစ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်နာမ်တို့အပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ "စွဲလမ်းမှု" (Upadana) ကို ဖျောက်ဖျက်ပစ်ခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း နားလည်ကြရပါမယ်။

ယနေ့မှစ၍ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး၏ ဖြစ်ပျက်ကို သင်္ချာပုစ္ဆာ ဖြေရှင်းသကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ရှင်းလင်းမြင်သာကြပြီး၊ အလုံးစုံသော ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.