"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၇) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁၆) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "World Food Day" (ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနေ့) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအကျဆုံး လိုအပ်ချက်ဖြစ်တဲ့ "အစာအာဟာရ" အကြောင်းကို ချန်လှပ်ထားလို့ မရပါဘူး။ အစာဆိုတာ အသက်ရှင်ဖို့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပေမယ့်၊ စနစ်မကျရင်၊ မသန့်ရှင်းရင် အသက်အန္တရာယ် ပေးနိုင်တဲ့ အရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာတော့ "အစာအာဟာရနှင့် ရုပ်ခန္ဓာသန့်စင်မှု" အကြောင်းကို ဓမ္မနဲ့ Food Science (အစားအစာ သိပ္ပံ) ပေါင်းစပ်ပြီး ဆွေးနွေးသွားကြပါမယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ "ဘောဇနသုတ်" (Bhojana Sutta) မှာ အစာအာဟာရ လှူဒါန်းခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူး (၅) မျိုးကို ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီပါဠိတော်လေးကို အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ရအောင်။
"ဘောဇနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဒမာနော အရိယသာဝကော ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ။ အာယုံ ဒေတိ၊ ဝဏ္ဏံ ဒေတိ၊ သုခံ ဒေတိ၊ ဗလံ ဒေတိ၊ ပဋိဘာနံ ဒေတိ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်ကို ခေတ်သစ် အာဟာရဗေဒ (Nutrition Science) နဲ့ ယှဉ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြည့်မယ်။
ဘောဇနံ ဒဒမာနော = အစာအာဟာရကို ပေးလှူသောသူသည်။
အာယုံ ဒေတိ = (ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များ လည်ပတ်နိုင်ရန်) အသက်ရှည်ခြင်းကို ပေး၏။ (Cellular Energy / Metabolism)။
ဝဏ္ဏံ ဒေတိ = အရောင်အဆင်း လှပခြင်းကို ပေး၏။ (Skin Health / Detoxification)။
သုခံ ဒေတိ = ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာခြင်းကို ပေး၏။ (Hormonal Balance / Well-being)။
ဗလံ ဒေတိ = ခွန်အားကို ပေး၏။ (Muscular Strength / Immunity)။
ပဋိဘာနံ ဒေတိ = ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ခြင်းကို ပေး၏။ (Cognitive Function / Brain Health)။
ဘုရားရှင်က အစာလှူတာဟာ ထမင်းတစ်လုပ် ပေးတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဘဝတစ်ခုလုံးကို ပေးတာလို့ ဟောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့... "သန့်ရှင်းသော အစာ" ဖြစ်ဖို့တော့ လိုပါတယ်။ မသန့်ရှင်းတဲ့အစာ၊ အဆိပ်အတောက်ပါတဲ့ အစာဆိုရင်တော့ အထက်ပါ အကျိုး (၅) ပါးအစား၊ ရောဂါဘေးတွေကိုသာ ပေးရာရောက်ပါလိမ့်မယ်။
ခေတ်သစ် Food Science မှာ "Food Safety Hazards" (အစားအစာ ဘေးအန္တရာယ်များ) ကို (၃) မျိုး ခွဲခြားထားတယ်။
၁။ Biological: ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် (ပိုးမွှားများ)။
၂။ Chemical: ဓာတုဆေးဝါး၊ ပိုးသတ်ဆေးကြွင်းကျန်များ။
၃။ Physical: ဖန်ကွဲစ၊ ကျောက်ခဲ၊ ဆံပင် စသည်တို့။
ဒါတွေကို မစစ်ဆေးဘဲ စားသုံးခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို "အဆိပ်ခပ်ခြင်း" နဲ့ တူပါတယ်။
ဒီအချက်ကို သတိပြုမိစေဖို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ Case-F289 (The Unintended Alms Poisoning) အကြောင်းကို သင်ခန်းစာယူဖွယ် ပြောပြချင်ပါတယ်။
သီတင်းကျွတ်ကာလ တစ်ခုတုန်းကပေါ့။ အလှူရှင်တွေက စေတနာသဒ္ဓါတရား ထက်သန်စွာနဲ့ ဆွမ်းဟင်းတွေ လာပို့ကြတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ "ကြက်သားဟင်း" အိုးကြီးတစ်အိုး ပါတယ်။ အလှူရှင်က မနက်စောစောကတည်းက ချက်ပြီး ပလတ်စတစ်အိတ်နဲ့ ထုပ်၊ ကားနောက်ဖုံးထဲ ထည့်သယ်လာတာ။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ ရာသီဥတုက ပူတော့ ဘက်တီးရီးယားတွေ ပေါက်ဖွားဖို့ အကောင်းဆုံး အပူချိန် (Danger Zone: 5°C - 60°C) ဖြစ်နေတယ်။
ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေကလည်း အလှူရှင် စိတ်မကောင်းဖြစ်မှာစိုးလို့ ဘာမှမစစ်ဆေးဘဲ သံဃာတော်တွေကို ဆက်ကပ်လိုက်တယ်။
ရလဒ်ကတော့... နေ့လယ်ပိုင်းရောက်တော့ သံဃာတော် (၅) ပါးလောက် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော ဖြစ်ပြီး ဆေးရုံပို့လိုက်ရတယ်။ အလှူရှင်ခမျာလည်း "ကုသိုလ်ပြုရာ ငရဲရ" ဆိုသလို ဖြစ်ပြီး ငိုကြီးချက်မ ဖြစ်ရှာတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ပြီးတော့ ဦးဇင်းတို့က Policy 9, Article 9.3 (Health, Hygiene & Well-being) ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး၊ Template T156 (Food Safety & Hygiene Protocol) ကို မဖြစ်မနေ သုံးစွဲဖို့ ညွှန်ကြားလိုက်တယ်။
Template T156 မှာ ပါတဲ့ အချက်တွေကတော့ -
၁။ Sensory Check: အနံ့၊ အရောင်၊ အထိအတွေ့ ပျက်နေသလား။
၂။ Timing: ချက်ပြီး (၄) နာရီကျော်သွားတဲ့ အစားအစာများကို ပြန်နွှေးပြီးမှ ကပ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် စွန့်ပစ်မလား ဆုံးဖြတ်ခြင်း။
၃။ Source Verification: ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ ဆိုင်/နေရာက လာတာ ဟုတ်ရဲ့လား။
အစတုန်းကတော့ တချို့က ပြောကြတယ်။ "ဦးဇင်းဘုရား... အလှူရှင်တွေရဲ့ စေတနာကို စစ်ဆေးသလို ဖြစ်မနေဘူးလား" တဲ့။
ဦးဇင်းက ပြန်ရှင်းပြရတယ်။ "စေတနာကို စစ်ဆေးတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဘေးအန္တရာယ်ကို စစ်ဆေးတာပါ။ သံဃာတော်တွေ ကျန်းမာမှ သာသနာပြုနိုင်မှာ။ မသန့်ရှင်းတဲ့အစာ ကပ်မိလို့ သံဃာတွေ ရောဂါရရင် အလှူရှင်အတွက်လည်း ဝိပ္ပဋိသာရ (နောင်တ) ရစရာ ဖြစ်မယ်။ ဒါကြောင့် Food Safety ဆိုတာ 'ကရုဏာ' ပါပဲ။"
သိပ္ပံပညာမှာ "Detoxification" (အဆိပ်ထုတ်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဝင်သွားတဲ့ အဆိပ်အတောက်တွေကို အသည်း (Liver) နဲ့ ကျောက်ကပ် (Kidney) က ဖယ်ရှားပေးရတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဆိပ်များလွန်းရင် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေ ပျက်စီးကုန်တယ်။
ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ "အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ" (အစာအာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု မှတ်သားခြင်း) ဆိုတဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှိတယ်။ ဒါက အစာကို မစားဘဲနေဖို့ ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ "အရသာခံချင်တဲ့ လောဘ" (Craving) ဆိုတဲ့ စိတ်အဆိပ်အတောက်ကို ဖယ်ရှားပြီး၊ "ရုပ်ခန္ဓာ တည်တံ့ရုံမျှ" (Survival) ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ စားဖို့ သင်ပေးတာပါ။
ဆရာတော်ကြီးတွေ ဆွမ်းစားတဲ့အခါ "ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော" ဆိုပြီး ဆင်ခြင်စားသုံးကြတယ်။ "ငါသည် ကစားလို၍ စားသည်မဟုတ်၊ မာန်ယစ်လို၍ စားသည်မဟုတ်၊ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး တည်တံ့ရုံမျှ၊ သာသနာပြုနိုင်ရုံမျှ စားပါ၏" တဲ့။ ဒီလို ဆင်ခြင်ပြီး စားရင် အစာလည်းကြေလွယ်တယ်၊ စိတ်လည်း ရှင်းလင်းတယ်။ (Mindful Eating) ပေါ့။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့...
ဒီကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနေ့မှာ သတိထားရမယ့် အချက် (၃) ချက် ရှိပါတယ်။
၁။ Hygiene First (သန့်ရှင်းမှု ပထမ): အိမ်မှာ ချက်ပြုတ်တဲ့အခါ၊ လှူဒါန်းတဲ့အခါ လက်ဆေးပါ၊ အိုးခွက်ပန်းကန် သန့်ရှင်းပါစေ။ မသန့်ရှင်းသော အလှူသည် အကျိုးမပေးတတ်ပါ။
၂။ Nutrient Density (အာဟာရ ပြည့်ဝမှု): အရသာရှိတာထက်၊ အာဟာရရှိတာကို ရွေးလှူပါ။ ဆီပြန်ဟင်းတွေချည်း လှူမယ့်အစား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ မျှတအောင် လှူပါ။ သံဃာတော်တွေမှာ ဆီးချို၊ သွေးတိုး မဖြစ်အောင် စောင့်ရှောက်တာလည်း ကုသိုလ်ပါပဲ။
၃။ Mindful Eating (သတိဖြင့် စားသုံးခြင်း): ကိုယ်တိုင် စားတဲ့အခါမှာလည်း "လောဘ" နဲ့ မစားဘဲ "ပညာ" နဲ့ စားပါ။ အစာကို ဆေးဝါးလို သဘောထားပါ။
ဘုရားရှင်က "သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ" (သတ္တဝါအားလုံး အာဟာရကြောင့် တည်ရှိကြသည်) လို့ ဟောခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ အာဟာရဟာ "ရုပ်အာဟာရ" (Food) တင်မကပါဘူး။ "ဖဿအာဟာရ" (ထိတွေ့မှု)၊ "မနောသင်္စေတနာအာဟာရ" (စေတနာ)၊ "ဝိညာဏအာဟာရ" (သိမှု) တွေလည်း ပါပါတယ်။
မသန့်ရှင်းတဲ့ အစားအစာက ရုပ်ကို ဖျက်ဆီးသလို၊ မသန့်ရှင်းတဲ့ အာရုံတွေ (Facebook ပေါ်က အတင်းအဖျင်းတွေ) က စိတ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရုပ်ရော စိတ်ပါ သန့်ရှင်းအောင် "Detox" လုပ်ကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို သန့်ရှင်းတဲ့ နေရာမှာ ထားသလို၊ ဒကာကြီးတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ ဓာတ်တော်တိုက် (Temple of the Body) ကိုလည်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တဲ့ အာဟာရ၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တဲ့ တရားဓမ္မတွေနဲ့ ဖြည့်ဆည်း ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "အစာအာဟာရနှင့် ရုပ်ခန္ဓာသန့်စင်မှု" တရားတော်ကို နာယူကြရသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အာယု၊ ဝဏ္ဏ၊ သုခ၊ ဗလ၊ ပဋိဘာန ဟူသော အကျိုး (၅) ပါးနှင့် ပြည့်စုံကြပြီး၊ ကျန်းမာရွှင်လန်းစွာဖြင့် သူတော်ကောင်းတရားများကို အားထုတ်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၆၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
