Day: 114 | ၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၃ | စာအုပ်နေ့နှင့် မူပိုင်ခွင့် (Copyright Day) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပိဋကတ် | Intellectual Property Law
Day: 114 | ၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၃ | စာအုပ်နေ့နှင့် မူပိုင်ခွင့် (Copyright Day) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပိဋကတ် | Intellectual Property Law
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၇) ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့စာအုပ်နှင့် မူပိုင်ခွင့်နေ့" (World Book and Copyright Day) ဖြစ်သလို၊ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့ဘက်စုံဝါဒနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသံတမန်နေ့" (International Day of Multilateralism and Diplomacy for Peace) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေမှတဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်ပြီး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အားကောင်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ သူတစ်ပါးရဲ့ အသံ၊ သူတစ်ပါးရဲ့ ပညာကို ကြားနာရာမှာ သတိရှိစေဖို့ 'သောတဝိညာဏဓာတ်' (ကြားသိစိတ်) ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ တစ်ယောက်ယောက်က စာဖတ်ပြနေတယ်၊ သို့မဟုတ် တရားဟောနေတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ အသံကို ကြားလိုက်တဲ့အခါ "ဒါ ငါ့အသံ၊ ငါ့အသိ" လို့ မသိမ်းပိုက်လိုက်ပါနဲ့။ "ကြားတယ်... သိတယ်"။ အသံသည် အသံရှင် (Author/Speaker) ဆီက လာတယ်။ ကိုယ့်နားမှာ လာထင်တယ်။ သိစိတ်ပေါ်တယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်မှာ "ငါ" ပိုင်တာ ဘာမှ မရှိပါဘူး။ သူတစ်ပါးရဲ့ ပညာကို လေးစားစွာ နားထောင်ခြင်း (Respectful Listening) သည်သာလျှင် တရားစစ် တရားမှန် ဖြစ်ကြောင်း နှလုံးသွင်းလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ဖြူစင်ရိုးသားသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "စာအုပ်နှင့် မူပိုင်ခွင့်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့် ဥပဒေ" (Intellectual Property Law) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဥပဒေမှာ ပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှုကို (၂) မျိုး ခွဲခြားထားတယ်။ 'Tangible Assets' (ကိုင်တွယ်၍ရသော အိမ်၊ ခြံ၊ မြေ၊ ရွှေ၊ ငွေ) နဲ့ 'Intangible Assets' (ကိုင်တွယ်၍မရသော ဉာဏ်ပညာ၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာ) ဆိုပြီး ရှိကြတယ်။
'Copyright' (မူပိုင်ခွင့်) ဆိုတာ ဖန်တီးသူတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက ထွက်လာတဲ့ အကြံဉာဏ်တွေကို သူတစ်ပါးက ခိုးယူခြင်း၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ကူးယူရောင်းစားခြင်း မပြုနိုင်အောင် ကာကွယ်ပေးထားတဲ့ ဥပဒေဒိုင်း (Legal Shield) တစ်ခုပါပဲ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ၊ စာရေးဆရာတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ဘဝတစ်ခုလုံး ရင်းပြီး စာအုပ်တစ်အုပ် ထွက်လာအောင် ကြိုးစားကြတယ်။ ဒါကို တစ်ခြားသူက လွယ်လွယ်လေး Copy ကူးပြီး ကိုယ့်နာမည် တပ်လိုက်ရင် (Plagiarism)၊ ဒါဟာ "ဉာဏဓားပြတိုက်မှု" (Intellectual Robbery) ပါပဲ။ ဥပဒေအရ 'Fair Use' (တရားမျှတစွာ အသုံးပြုခွင့်) ဆိုတာ ရှိပေမဲ့၊ မူရင်းပိုင်ရှင်ကို Credit ပေးဖို့၊ အသိအမှတ်ပြုဖို့ (Attribution) က အဓိက ကျင့်ဝတ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သူများစိုက်ထားတဲ့ သရက်သီးကို ခူးစားရင် "အဒိန္နဒါန" (ခိုးမှု) မြောက်သလိုပါပဲ။ သူများ ရေးထားတဲ့ စာ၊ သူများ တွေ့ရှိထားတဲ့ ဉာဏ်ပညာကို "ငါ့ဟာ" လုပ်ပြီး နာမည်ယူတာ၊ အမြတ်ထုတ်တာဟာလည်း ကံကြီးထိုက်တဲ့ ခိုးမှုပါပဲ။ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဝယ်ဖတ်တာဟာ စာရေးဆရာကို "ပူဇော်ခ" (Honorarium) ပေးတာဖြစ်သလို၊ ဓမ္မအရ ကြည့်ရင်လည်း "ဆရာစား မချန်ခြင်း"၊ "ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်း" (Kataññuta) မင်္ဂလာကို စောင့်ထိန်းရာ ရောက်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ပညာဆိုတာ မျှဝေရတာလေ၊ မူပိုင်ခွင့် လုပ်ထားရင် လောဘကြီးရာ မရောက်ဘူးလား" ပေါ့။ မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ မူပိုင်ခွင့်ဆိုတာ "မမျှဝေနဲ့" လို့ တားတာ မဟုတ်ဘူး။ "မျှဝေတဲ့အခါ မူရင်းပိုင်ရှင်ကို လေးစားပါ၊ တန်ဖိုးထားပါ" လို့ ပြောတာပါ။ ဘုရားရှင်တောင် တရားဟောရင် "ရှေးဘုရားရှင်တွေ ဆီက လာတာပါ" လို့ ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိတယ်။ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိတာတောင်မှ ရှေးထုံးကို မပယ်ပါဘူး။ ဒါဟာ "Intellectual Honesty" (ဉာဏဆိုင်ရာ ရိုးသားမှု) ပါပဲ။
အခု IP Law နဲ့ Plagiarism သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ပိဋကတ်တော်' ထိန်းသိမ်းမှုနဲ့ 'အဉ္ဇလိကရဏီယ' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတစ်ပါး ပညာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး စာပေကို မိတ်ဆွေဖွဲ့ပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Intellectual Property" (ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်) နဲ့ Plagiarism (စာပေခိုးချမှု) အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ စာပေထိန်းသိမ်းပုံ၊ "ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပိဋကတ်" သဘောတရားနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။
"ပိဋကတ်" (Pitaka) ဆိုတာ "တောင်း" (Basket) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ပညာရတနာတွေကို ထည့်ထားတဲ့ တောင်းပေါ့။ ရှေးခေတ်က စာအုပ်မရှိတော့ နှုတ်တိုက်အာဂုံဆောင်ပြီး "ပိဋကတ်" တော်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေရာမှာ အံ့သြစရာကောင်းတာက ပါဠိတော်တိုင်းရဲ့ အစမှာ "ဧဝံ မေ သုတံ" (အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည်) ဆိုပြီး စကားခံ ရှိစမြဲပါပဲ။ ဒါဟာ ရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်မြတ်က "ဒါ ငါ့တရား မဟုတ်ပါဘူး၊ ဘုရားရှင်ဟောတာကို ငါကြားခဲ့ရတာပါ" လို့ Credit ပေးတာ (Attribution) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့အစောဆုံး "Copyright Acknowledgment" (မူပိုင်ခွင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်း) လို့တောင် ပြောလို့ရပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၃) ပုဒ်မြောက် (Verse 23) ဖြစ်တဲ့ သံဃာ့ဂုဏ်တော် "အဉ္ဇလိကရဏီယော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော" (မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်အပေါင်းသည် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးခြင်းငှာ ထိုက်တန်တော်မူပါပေ၏) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော် (နံပါတ် ၈) နဲ့ စာအုပ်နေ့ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ 'အဉ္ဇလိကရဏီယ' ဆိုတာ ရိုသေလေးမြတ်စွာ လက်အုပ်ချီတာ။ ဘာကြောင့် သံဃာကို လက်အုပ်ချီသလဲ။ သံဃာတော်တွေက ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မစာပေတွေကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းပြီး (Preservers of Wisdom)၊ ကိုယ်တိုင်လည်းကျင့်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပြန်သင်ပေးလို့ပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စာအုပ်ကောင်း တစ်အုပ်ကို ဖတ်ပြီးရင် စာရေးဆရာကို စိတ်ထဲကနေ လက်အုပ်ချီပြီး ကျေးဇူးတင်လိုက်ပါ။ "ဒီစာအုပ်ကြောင့် ငါ့ဘဝ အလင်းရောင် ရသွားတယ်" ဆိုပြီး 'အဉ္ဇလိ' ပြုလိုက်ပါ။ ဒါဟာ ပညာရှင်ကို ပူဇော်ခြင်း (Puja) ဖြစ်သလို၊ သူတစ်ပါးရဲ့ ဉာဏ်ပညာကို တန်ဖိုးထားခြင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေကို မိတ်ဆွေဖွဲ့တယ် ဆိုတာ စာအုပ်ကို ခေါင်းအုံးအိပ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ စာရေးသူရဲ့ စေတနာကို ကိုယ့်နှလုံးသားထဲ ရိုသေစွာ နေရာပေးတာကို ဆိုလိုတာပါ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'သောတဝိညာဏဓာတ်' (ကြားသိစိတ်) ကို အသုံးပြုပြီး၊ စာဖတ်သံ သို့မဟုတ် တရားသံ ကြားရတဲ့အခါ "ပညာခိုးယူခြင်း" မဖြစ်အောင် သတိထား ရှုမှတ်ဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - သောတဒွါရ (နား)။ (၂) အာရုံ - သဒ္ဒါရုံ (စာဖတ်သံ/တရားသံ)။ (၃) ဝိညာဉ် - သောတဝိညာဉ် (ကြားသိစိတ်)။ (၄) သညာ - အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်သားမှု။ (၅) စေတနာ - ကျေးဇူးတင်စိတ်/လေးစားစိတ် ဖြစ်ပေါ်မှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရားခွေဖွင့်ထားတယ်၊ သို့မဟုတ် စာအုပ်ဖတ်ပြနေတယ် ဆိုပါစို့။
၁။ "ကြားတယ်... သိတယ်"။
၂။ အသံက နားကို လာတိုက်တယ်။
၃။ အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်သွားတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "ငါ သိသွားပြီ၊ ငါ တော်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန (Mana) မဝင်စေနဲ့။
၄။ "ဒီအသိဉာဏ်ဟာ ဒီစာအုပ်ကြောင့်၊ ဒီဆရာကြောင့် ရတာပါ" လို့ ချက်ချင်း နှလုံးသွင်းပြီး၊ စိတ်ထဲကနေ Credit ပေးလိုက်ပါ။
၅။ "သူတစ်ပါး ပညာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ" ဆိုတာ စာမူခိုးတာတင် မကဘူး၊ "ငါ့အသိ" လို့ မာနတက်တာကိုပါ ရှောင်ကြဉ်ရမှာ။ ပညာဆိုတာ မြစ်ရေလိုပဲ။ အထက်က စီးလာတာကို ကိုယ်က ခံယူရတာ။ မြစ်ရေကို "ငါ့ရေ" လို့ ပိုင်စိုးလို့ မရဘူး။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... စာအုပ်ထဲက အတိုင်း လိုက်ကျင့်ရင် ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ် မဟုတ်တော့ဘူးလား" ပေါ့။ စာအုပ်ထဲက နည်း (Method) ကို ယူတာဟာ ခိုးတာ မဟုတ်ဘူး၊ နည်းယူတာ (Learning)။ အဲဒီနည်းအတိုင်း ကျင့်လို့ ရလာတဲ့ "ရလဒ်" (Result/Insight) ကတော့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ် (Bhavana-maya Panna) ဖြစ်သွားပါပြီ။ ဆရာ့နည်းကို ယူပြီး ကိုယ်ပိုင်အောင် ကျင့်တာက အကောင်းဆုံးပါပဲ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ ရေးတာ၊ ငါ့စာအုပ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ စာရေးတယ် ဆိုတာ အတိတ်က မှတ်သားထားတဲ့ 'သညာ'၊ စဉ်းစားတဲ့ 'သင်္ခါရ'၊ လက်က ရေးတဲ့ 'ကာယကံ' တွေ ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်နေတာ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက စာရွက်အလွတ်ကနေ စာတွေ ပေါ်လာအောင် လုပ်ပြသလို၊ 'စိတ်' ကလည်း အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး စာလုံးတွေကို ဖန်တီးလိုက်တာ။ "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင်က ရေးတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းဆုံလို့ စာအုပ်ဖြစ်လာတာ။ ဒီသဘောကို မြင်ရင် "ငါ့စာအုပ်မှ ငါ့စာအုပ်" ဆိုတဲ့ တွယ်တာမှု လျော့ပါးသွားပါလိမ့်မယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ့နာမည် စာပေမှာ ထာဝရ ကျန်ရစ်ရမယ်" လို့ ထင်တာ။ စာအုပ်ဆိုတာ စက္ကူပဲ၊ ဆွေးမြည့်သွားမှာ။ နာမည်ဆိုတာ ပညတ်ပဲ၊ မေ့ပျောက်ခံရမှာ။ ဘာမှ မမြဲဘူး။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "Copyright တွေ ဘာတွေ ဂရုစိုက်မနေနဲ့၊ သေရင် ဘာမှ ယူသွားရမှာ မဟုတ်ဘူး" လို့ တာဝန်မဲ့ တွေးတာ။ မဟုတ်ဘူး... သူတစ်ပါး ပညာကို ခိုးချတဲ့ "အဒိန္နဒါန ကံ" က သံသရာမှာ အကျိုးပေးလိမ့်မယ်။ နောက်ဘဝကျရင် ဉာဏ်ရည်နိမ့်တာ၊ ကိုယ့်ပစ္စည်း သူများလုတာတွေ ခံရတတ်တယ်။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "စာပေသည် မိတ်ဆွေစစ်၊ သူတစ်ပါး ပညာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ"။ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ကိုင်လိုက်တိုင်း "အဉ္ဇလိ... အဉ္ဇလိ" (စာရေးသူကို လေးစားပါ၏) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အသံကြားတိုင်း၊ စာဖတ်တိုင်း မူရင်းပိုင်ရှင်ကို ကျေးဇူးတင်စိတ် မွေးမြူပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Intellectual Property' (ဉာဏမူပိုင်ခွင့်)၊ ပိဋကတ်တော် ထိန်းသိမ်းမှုနဲ့ အဉ္ဇလိကရဏီယ ဂုဏ်တော်တွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2514 (Template T248) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "စာကြည့်တိုက်နှင့် လက်ဆောင်ပစ္စည်းအရောင်းဆိုင်" (Library & Souvenir Shop) မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ မူပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ပြတိုက်မှာ ရှားပါးစာအုပ်တွေနဲ့ ရှေးဟောင်း ပန်းချီဒီဇိုင်းတွေကို စုစည်းထားတဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ် ထုတ်ဝေထားတယ်။ ဒီစာအုပ်က တန်ဖိုးကြီးသလို၊ ပညာရှင်တွေ နှစ်ပေါင်းများစွာ သုတေသနလုပ်ထားရတဲ့ မူပိုင်စာအုပ် (Copyrighted Book) ပေါ့။ တစ်ရက်မှာတော့ ဒေသခံ ထုတ်ဝေသူ တစ်ယောက်က ပြတိုက်ကို လာလည်ရင်း ဒီစာအုပ်ကို တွေ့သွားတယ်။ သူက စာအုပ်ကို ဝယ်မသွားဘဲ၊ စာကြည့်တိုက်ထဲမှာ ထိုင်ပြီး ဖုန်းနဲ့ စာမျက်နှာတိုင်းကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူနေတယ်။ သူ့ရည်ရွယ်ချက်က ဒီဒီဇိုင်းတွေကို ကူးပြီး အပြင်မှာ တီရှပ်တွေ၊ အိတ်တွေပေါ် ရိုက်နှိပ်ပြီး သူ့နာမည်နဲ့ ရောင်းစားဖို့ (Commercial Use Without License) ပေါ့။
ဒါကို စာကြည့်တိုက် ဝန်ထမ်းလေးက တွေ့တော့ တားတယ်။ "ဦးလေး... ဒီလို တစ်အုပ်လုံး ရိုက်ယူလို့ မရပါဘူး၊ ဒါ မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက်ရာ ရောက်ပါတယ်" လို့ ပြောတယ်။ အဲဒီလူက ဒေါသထွက်ပြီး "ပညာဆိုတာ အားလုံးအတွက်ပဲကွ၊ ငါ့ဖုန်းနဲ့ ငါရိုက်တာ မင်းတို့ ဘာနစ်နာလဲ၊ စာအုပ်လည်း မပျက်စီးဘဲနဲ့" ဆိုပြီး ငြင်းခုံပါလေရော။ သူက "Physical Theft" (ပစ္စည်းခိုးမှု) ကိုပဲ ခိုးမှုထင်ပြီး၊ "Intellectual Theft" (ဉာဏခိုးမှု) ကို ခိုးမှုလို့ မမြင်တဲ့ အခြေအနေပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 20 (Intellectual Property Rights) နဲ့ Article 20.2 ဖြစ်တဲ့ "မူပိုင်ခွင့် ကာကွယ်ခြင်းနှင့် အသိပညာမျှဝေခြင်း မျှခြေ" (Balancing Protection & Sharing) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး သူ့ကို မေတ္တာနဲ့ ရှင်းပြရတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ အိမ်ကို သူများက ဓာတ်ပုံလာရိုက်ပြီး၊ ပုံစံတူအိမ် ဆောက်ရောင်းရင် ဒကာကြီး ကြိုက်မလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။ "မကြိုက်ဘူးဘုရား" ပေါ့။ "အဲဒီလိုပါပဲ ဒကာကြီး... ဒီစာအုပ်ထဲက ဒီဇိုင်းတွေဟာ ဒီပြတိုက်က ပညာရှင်တွေရဲ့ ဉာဏ်အိမ်တွေပါ။ သူတို့ရဲ့ ဝီရိယတွေကို ဒကာကြီးက အလကားယူပြီး ကိုယ်ကျိုးရှာရင် 'အဒိန္နဒါန' (ခိုးမှု) မြောက်ပါတယ်။ စာရွက်မပျက်ပေမဲ့ သူတို့ရဲ့ 'အခွင့်အရေး' (Rights) ပျက်စီးသွားတယ်" လို့ တရားနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက အဖြေရှာပေးတယ်။ "တကယ်လို့ ဒကာကြီးက ဒီဒီဇိုင်းတွေကို သုံးချင်ရင် တရားဝင် ခွင့်ပြုချက် (License) တောင်းပါ။ ဒါမှမဟုတ် ပြတိုက်နဲ့ ပူးပေါင်း (Collaborate) လုပ်ပါ။ ဒါဆိုရင် ဒကာကြီးလည်း ကုသိုလ်ရ၊ ပြတိုက်လည်း ဝင်ငွေရ၊ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိမယ် (Multilateral Benefit)" လို့ အကြံပေးလိုက်တယ်။
အဲဒီလူလည်း သဘောပေါက်သွားပြီး "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော် ပညာခိုးမိတော့မလို့ပါပဲ" လို့ ဝန်ခံတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ သူဟာ ပြတိုက်နဲ့ တရားဝင် စာချုပ်ချုပ်ပြီး၊ ပြတိုက်ပုံရိပ်ပါတဲ့ အမှတ်တရ ပစ္စည်းတွေကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချတဲ့ မိတ်ဖက် (Partner) ဖြစ်သွားခဲ့တယ်။ ဒါဟာ "ခိုးယူခြင်း" ကနေ "ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း" (OP: Multilateralism) ဆီကို ကူးပြောင်းသွားတဲ့ သာဓကပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "စာပေသည် မိတ်ဆွေစစ်" ဖြစ်သလို၊ စာပေဖန်တီးသူတွေကိုလည်း မိတ်ဆွေကောင်း (Kalyana Mitta) လို ဆက်ဆံရမယ်။ သူတို့ရဲ့ ပညာကို လေးစားတန်ဖိုးထားမှသာ ကိုယ့်ဆီမှာလည်း ပညာအစစ် တည်မြဲမှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
သူတစ်ပါး ပညာကို ခိုးယူလိုစိတ်၊ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်မရှိဘဲ သူများနောက်လိုက်ရခြင်း၊ ဉာဏပစ္စည်း ခိုးယူခံရခြင်းကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲရခြင်းသည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
လွယ်လွယ်နဲ့ အောင်မြင်ချင်တဲ့ လောဘ၊ သူတစ်ပါး အကျိုးကို မငဲ့ကွက်တဲ့ အတ္တ (Greed for Intellectual Property) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
ရိုးသားဖြူစင်တဲ့ စိတ်ထား၊ သူတစ်ပါးပညာကို လေးစားပြီး ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည် 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ရိုးသားမှုကို ရဖို့အတွက် သမ္မာအာဇီဝ (မှန်ကန်စွာ အသက်မွေးခြင်း)၊ အဉ္ဇလိကရဏီယ ဂုဏ်တော်ကို ပွားများခြင်း၊ သတိဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာ့စာအုပ်နှင့် မူပိုင်ခွင့်နေ့မှာ စာပေဗဟုသုတတွေ ရှာဖွေရင်း၊ စာပေပညာရှင်တွေကို လေးစားတန်ဖိုးထားကြပါ။ သူတစ်ပါးရဲ့ ဉာဏ်ပညာ၊ ဖန်တီးမှုတွေကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး၊ ဖြူစင်ရိုးသားသော စိတ်ထားဖြင့် "ဘက်စုံဝါဒ" (Multilateralism) အရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကာ ငြိမ်းချမ်းသော လူ့ဘောင်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ပညာကို တန်ဖိုးထားသူ၊ ရိုးသားမှုကို မြတ်နိုးသူ၊ နိဗ္ဗာန်ပညာကို ရရှိသူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.