နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ သူနာပြုများနေ့နှင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂိလာနုပဋ္ဌာက အဆုံးအမ (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သူနာပြုများနေ့" (International Nurses Day) ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ လောကမှာ လူနာတစ်ဦးကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရတဲ့ အလုပ်ဟာ အင်မတန် မြင့်မြတ်တဲ့ အလုပ်တစ်ခုပါ။ အခုခေတ်မှာ Nursing Care & Ethics ဆိုပြီး စနစ်တကျ သင်ကြားနေကြပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ သာသနာတော်မှာတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ဝ ကျော်ကတည်းက မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် "ဂိလာနုပဋ္ဌာက" (လူနာပြုစုသူ) ရဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေကို အသေးစိတ် ဟောကြားခဲ့ရုံတင်မကဘဲ ကိုယ်တော်တိုင်လည်း လူနာကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြခဲ့ပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဘုရားရှင်က သူနာပြုကျင့်ဝတ်တွေကို ဝိနည်းတော်တွေထဲမှာ ဘာလို့ ထည့်သွင်းထားရတာလဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် လူတစ်ယောက်ဟာ ဖျားနာနေချိန်မှာ စိတ်ဓာတ်ကော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာပါ အားနည်းနေတာ ဒကာကြီးရဲ့။ အဲဒီအချိန်မှာ မှန်ကန်တဲ့ ပြုစုမှု (Clinical Care) နဲ့ နွေးထွေးတဲ့ စိတ်ဓာတ် (Psychological Support) မရရင် အသက်အန္တရာယ် ထိခိုက်နိုင်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 9, Art. 9.3 မှာလည်း "ဓာတ်တော်မြတ်များကို ဖူးမြော်လာသော ဂိလာန (ဖျားနာသူ) ဧည့်သည်တော်များကို ဘုရားရှင်၏ ဂိလာနုပဋ္ဌာက ကျင့်ဝတ်များနှင့်အညီ ပြုစုရန်" ဆိုပြီး အထူးပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ ဝိနည်းမဟာဝဂ်လာ ဂိလာနုပဋ္ဌာက ကျင့်ဝတ် ၅ ချက် (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ဝိနည်းပိဋက၊ မဟာဝဂ်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၅၀) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူနာပြုစုသူ (သူနာပြု) မှာ ရှိရမယ့် အရည်အချင်း ၅ ပါးကို အခုလို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
"ပဉ္စဟိ ဘိက္ခဝေ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနုပဋ္ဌာကော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ အရဟတိ။"
၁။ ပဋိဗလော ဟောတိ ဘေသဇ္ဇံ သံဝိဓာတုံ - ဆေးဝါးကို စနစ်တကျ စီမံပေးနိုင်စွမ်း ရှိရမယ်။
၂။ သပ္ပါယံ အသပ္ပါယံ ဇာနာတိ - လူနာအတွက် သင့်တော်တာ (Healthy) နဲ့ မသင့်တော်တာ (Unhealthy) ကို ခွဲခြားသိရမယ်။
၃။ မေတ္တစိတ္တော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ နော အာမိသန္တရော - လာဘ်လာဘကို မမျှော်ကိုးဘဲ မေတ္တာစိတ်သက်သက်ဖြင့် ပြုစုရမယ်။
၄။ အဇေဂုစ္ဆီ ဟောတိ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ခေဠံ ဝါ ဝန္တံ ဝါ နီဟရိတုံ - လူနာရဲ့ ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်၊ တံတွေး၊ အန်ဖတ်တွေကို သုတ်သင်ရမှာ မရွံရှာရဘူး။
၅။ ပဋိဗလော ဟောတိ ဂိလာနံ ကာလေန ကာလံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတုံ - လူနာကို အခါအားလျော်စွာ တရားစကားဖြင့် ထက်သန်လာအောင်၊ ရွှင်လန်းလာအောင် တိုက်တွန်းနိုင်ရမယ်။
ဒါဟာ ခေတ်သစ် Nursing Ethics မှာပြောတဲ့ Professional Competence, Empathy, Hygiene, and Counseling တွေနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေတာ ဒကာမကြီးတို့။
၃။ Nursing Ethics နှင့် စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှု (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဂိလာန ဧည့်သည်တော်တွေကို ဝန်ဆောင်မှုပေးဖို့ Template-T155 (Patient Care Assessment) ကို သုံးပါတယ်။ လူနာတစ်ယောက်ရဲ့ လိုအပ်ချက်ဟာ ဆေးဝါးတင် မဟုတ်ဘူး၊ "နားလည်ပေးမှု" (Recognition) လည်း ပါဝင်ပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." သူနာပြုတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ လူနာရဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ် (Immune System) အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောခဲ့တဲ့ "မေတ္တစိတ္တော" ဆိုတဲ့ မေတ္တာစိတ်နဲ့ ပြုစုတဲ့အခါ လူနာရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ Endorphins တွေ ထွက်လာပြီး နာကျင်မှုကို လျော့ပါးစေတာ။ ဒါကို Holistic Nursing လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 9 အရ ဝန်ထမ်းတွေဟာ လူနာကို ပြုစုတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်ကိုတင်မကဘဲ စိတ်ဝိညာဉ်ကိုပါ ကုသပေးတဲ့ (Soul healing) အနေနဲ့ ဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Case-N132: ဓာတ်တော်တိုက်မှ သူနာပြုစိတ်ဓာတ် (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-N132 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ တစ်ခါက သက်ကြီးရွယ်အို ဒကာကြီးတစ်ယောက်ဟာ ဓာတ်တော်လာဖူးရင်း ပြတိုက်ထဲမှာတင် မူးလဲပြီး အန်ပစ်လိုက်မိတယ်။ လာဖူးတဲ့ သူအချို့က ရွံရှာပြီး ဖယ်သွားကြပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက်ကတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ကျင့်ဝတ် ၄ အချက်ဖြစ်တဲ့ "မရွံရှာခြင်း" (Non-loathing) အတိုင်း ချက်ချင်းသွားပြီး အန်ဖတ်တွေကို သုတ်သင်ပေးတယ်၊ ဒကာကြီးကို တွဲကူပေးတယ်။
အဲဒီဝန်ထမ်းလေးက Template-T155 အရ ဒကာကြီးရဲ့ အခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး တရားစကားလေးတွေနဲ့ "ဒကာကြီး... အခု ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ ရှေ့မှာပါ၊ စိတ်ကို အေးအေးထားပါ" လို့ နှစ်သိမ့်ပေးတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါဟာ "ဓမ္မိယာ ကထာယ" ဆိုတဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်ကို လက်တွေ့သုံးလိုက်တာပဲ။ အဲဒီဒကာကြီးဟာ ခဏအကြာမှာ ပြန်လည်သက်သာလာပြီး "ဦးဇင်းတို့ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ပြုစုမှုက ဆေးတစ်ခွက်ထက် ပိုစွမ်းပါတယ်" လို့ လျှောက်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ သာသနာ့ဝန်ထမ်းတွေမှာ ရှိရမယ့် သူနာပြုစိတ်ဓာတ်ပါပဲ။
၅။ Modern Healthcare နှင့် ဘုရားရှင်၏ Healthcare System (Modern Analogy)
အခုခေတ် ဆေးရုံတွေမှာ Quality Assurance (QA) တွေ၊ Protocol တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ကြတယ် ဒကာကြီးတို့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစနစ်တွေထဲမှာ တစ်ခါတလေ "Human Touch" (လူသားဆန်တဲ့ ထိတွေ့မှု) ပျောက်ဆုံးနေတတ်တယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... စက်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ကုတာက ပိုမသေချာဘူးလား" ပေါ့။ အေး... စက်ပစ္စည်းက ရောဂါကိုပဲ သိတာ၊ ဘုရားရှင်ကတော့ "ဝေဒနာ" ( Suffering) ကို သိတာ။ ခေတ်သစ် သူနာပြုပညာမှာ "Patient-Centered Care" လို့ ခေါ်တာဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ဂိလာနုပဋ္ဌာက" နည်းလမ်းပါပဲ။ လူနာကို Database ထဲက နံပါတ်တစ်ခုလို မဟုတ်ဘဲ၊ ပြုစုစောင့်ရှောက်ထိုက်တဲ့ သတ္တဝါတစ်ဦးအနေနဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၆။ Policy 9, Art. 9.3 နှင့် သွာဂတ၏ လူသားချင်းစာနာမှု စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 9, Art. 9.3 (Gilanu-patthaka Integrity) မှာ "ဖျားနာသော ဧည့်သည်တော်များအား ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း မပြုရ၊ အထူးဦးစားပေး (Priority Access) စနစ်ဖြင့် ဖူးမြော်ခွင့် ပေးရမည်" လို့ အတိအလင်း ဆိုထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Wheelchair တွေ၊ အောက်ဆီဂျင်ဘူးတွေကအစ အသင့်ပြင်ထားရပါတယ်။ Template-T155 အရ လူနာတစ်ယောက် ရောက်လာပြီဆိုရင် သူ့ရဲ့ လိုအပ်ချက်ကို ချက်ချင်း ဆန်းစစ်ပြီး အဆင်ပြေဆုံးဖြစ်အောင် စီစဉ်ပေးရပါတယ်။ ဒါဟာ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်ရုံတင် မဟုတ်ဘဲ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ကရုဏာတရား" ကိုပါ လက်တွေ့ကျင့်သုံး စောင့်ရှောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ သူနာပြုခြင်းသည် ပါရမီဖြည့်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... မိမိတို့ရဲ့ အိမ်မှာ မိဘတွေ၊ ဘိုးဘွားတွေ ဖျားနာတဲ့အခါ သူနာပြုရတာဟာ အင်မတန် ကြီးမားတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။ ဘုရားရှင်က "ငါဘုရားကို လုပ်ကျွေးချင်ရင် လူနာကို လုပ်ကျွေးပါ" လို့ မိန့်ခဲ့တာဟာ အကြောင်းမဲ့ မဟုတ်ဘူး။
လူနာရဲ့ အညစ်အကြေးကို ဆေးကြောပေးတာဟာ မိမိရဲ့ "မာန" ကို ဆေးကြောတာပဲ။
လူနာကို မေတ္တာနဲ့ ပြုစုတာဟာ မိမိရဲ့ "ဒေါသ" ကို ပယ်သတ်တာပဲ။
ဒါကြောင့် သူနာပြုအလုပ်ကို ပင်ပန်းတဲ့ အလုပ်လို့ မမြင်ဘဲ "ပါရမီဖြည့်ဖက်" တွေလို့ သဘောထားကြပါ။ အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ သူနာပြုများနေ့မှာ လောကသားတွေရဲ့ ဝေဒနာကို ကုသပေးနေတဲ့ သူနာပြုဆရာမလေးတွေ၊ ဆရာလေးတွေကို ကျေးဇူးတင်တဲ့စိတ်နဲ့ မေတ္တာပို့သကြရအောင်။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ မိမိတို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ ဖျားနာသူတွေကို ဘုရားရှင် ဟောကြားတဲ့ ကျင့်ဝတ် ၅ ပါးနဲ့အညီ တတ်နိုင်သမျှ ကူညီပြုစုကြပါ။
၂။ သူနာပြု အတတ်ပညာရှင်တွေကို လေးစားတန်ဖိုးထားပြီး သူတို့ရဲ့ မြင့်မြတ်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို အတုယူကြပါ။
၃။ စိတ်၏ ဖျားနာမှု (ကိလေသာ) တွေကိုလည်း ဓမ္မဆေးဝါးတွေနဲ့ ကုသတတ်အောင် ကြိုးစားကြပါ။
လောကကြီးမှာ အကောင်းဆုံး သူနာပြုဟာ "မေတ္တာ" ဖြစ်ပြီး၊ အကောင်းဆုံး ဆေးဝါးကတော့ "ဓမ္မ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "သူနာပြုကျင့်ဝတ်နှင့် ဂိလာနုပဋ္ဌာက" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ မိသားစုများ ဘေးကင်းကျန်းမာကြပါစေ၊ ဝေဒနာရှင်များ ဝေဒနာမှ အမြန်သက်သာကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်။
