"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်၊ သောကြာနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ ဒီနေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းမှာ အလွန်အရေးပါတဲ့ "World Humanitarian Day" (ကမ္ဘာ့လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနေ့) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက စစ်ဘေး၊ ရေဘေး၊ သဘာဝဘေးဒဏ် သင့်နေသူတွေကို ကူညီပေးနေတဲ့ လူမှုဝန်ထမ်းတွေကို ဂုဏ်ပြုကြပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာလည်း "သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်နေတာကို မကြည့်ရက်နိုင်ဘဲ ကယ်ဆယ်ချင်တဲ့စိတ်" ကို "ကရုဏာ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့အတွက် ခေါင်းစဉ်ကို "ကရုဏာနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု" (Compassion and Humanitarianism) လို့ သတ်မှတ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓလောင်းလျာတို့ရဲ့ ကျင့်စဉ်ဖြစ်တဲ့ စရိယာပိဋက ပါဠိတော်နဲ့ ခေတ်သစ် လူသားချင်းစာနာမှု မူဝါဒတွေကို ပေါင်းစပ်ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပထမဦးဆုံး "ကရုဏာ" ဆိုတာ ဘာလဲ။ မျက်ရည်ကျရုံ၊ သနားရုံနဲ့ ကရုဏာ မမည်ပါဘူး။ လက်တွေ့ ကယ်ဆယ်မှ ကရုဏာ မည်ပါတယ်။ ဒီသဘောတရားကို နားလည်ဖို့အတွက် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ စရိယာပိဋက ပါဠိတော်မှာ လာရှိတဲ့ ဘုရားလောင်းရဲ့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပုံ တစ်ခုကို နာယူကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က သူ ဘုရားဆုပန်ခဲ့စဉ်က စိတ်ထားကို အခုလို ပြန်ပြောင်း ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု၊ ပရဒုက္ခေန ကမ္ပတိ။ ကရုဏာ နာမ သာ ဟောတိ၊ သဗ္ဗလောကဟိတေသိနော။" (ဤသည်မှာ ဖွင့်ဆိုချက် သဘောတရား ဖြစ်ပါသည်)
ပါဠိတော်၏ ဆိုလိုရင်း အနှစ်သာရကို စိစစ်ကြည့်ရအောင်။
မနုဿေသု - လူတို့တွင်၊ ယော ကောစိ - အကြင် တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူသည်၊ ပရဒုက္ခေန - သူတစ်ပါးတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကြောင့်၊ ကမ္ပတိ - (မနေသာအောင်) စိတ်နှလုံး တုန်လှုပ်၏။ သာ - ထိုသို့ တုန်လှုပ်ခြင်းသည်၊ ကရုဏာ နာမ - ကရုဏာ မည်၏။ သဗ္ဗလောကဟိတေသိနော - သတ္တဝါအပေါင်း၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှာဖွေလိုသော သူတို့သည် ဤကရုဏာကို လက်ကိုင်ထားကြကုန်၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စရိယာပိဋက တစ်အုပ်လုံးကို ဖွင့်ကြည့်လိုက်ရင် ဘုရားလောင်းဟာ "သနားတယ်" လို့ ပါးစပ်က ပြောပြီး ထိုင်နေတာ တစ်နေရာမှ မပါဘူး။ ဆင်ဘဝမှာ အစွယ်ကို လှီးပေးတယ်၊ ယုန်မင်းဘဝမှာ ကိုယ်ကို မီးပုံထဲ ခုန်ဆင်းပြီး လှူတယ်။ ဒါဟာ "Action-Oriented Compassion" (လက်တွေ့လုပ်ရပ် ပါဝင်သော ကရုဏာ) ပါပဲ။ ဒီနေ့ခေတ် Humanitarianism (လူသားချင်းစာနာမှု ဝါဒ) ဆိုတာ ဒါပါပဲ။ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေက ချမှတ်ထားတဲ့ "Humanitarian Principles" (စာနာမှု မူဝါဒများ) ထဲမှာ "Humanity" (လူသားဆန်မှု)၊ "Impartiality" (မျက်နှာမလိုက်မှု) ဆိုတာတွေ ပါတယ်။ ဘယ်သူ့ကိုမှ လူမျိုး၊ ဘာသာ မခွဲခြားဘဲ ဒုက္ခရောက်ရင် ကူညီရမယ် ဆိုတဲ့ သဘောတရားဟာ ဘုရားလောင်းရဲ့ "မဟာကရုဏာ" နဲ့ ထပ်တူကျနေပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်ဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-H231 (The Flood Relief Dilemma) ဖြစ်ရပ်မှန်ကို မျှဝေလိုပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မိုးရာသီကာလတုန်းကပါ။ ပြတိုက်နဲ့ သိပ်မဝေးတဲ့ ရွာတစ်ရွာမှာ ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပြီး အိမ်ခြေ (၅၀) လောက် ရေမြုပ်သွားတယ်။ ရွာသားတွေက ဒုက္ခရောက်ပြီး ပြတိုက်ဘက်ကို ပြေးလာကြတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတချို့ကြားမှာ အငြင်းပွားမှု (Conflict) ဖြစ်တယ်။ တချို့က "ငါတို့က ပြတိုက်လေ၊ ဓာတ်တော် ထိန်းရမှာ၊ ဒုက္ခသည်စခန်း မဟုတ်ဘူး၊ လက်ခံလိုက်ရင် လုံခြုံရေး ကျိုးပေါက်ကုန်မယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ တချို့ကလည်း "လူတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာ မျက်ကွယ်ပြုရင် ဘာဗုဒ္ဓဘာသာလဲ" လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါဟာ "စည်းမျဉ်း" (Rule) နဲ့ "ကရုဏာ" (Compassion) ကြားက အားပြိုင်မှုပါပဲ။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းက Policy 10 (Conflict Resolution & Peace) ရဲ့ Article 10.1 (The Humanitarian Imperative) ကို ထုတ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့ -
"သာသနာ့အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အဓိကတာဝန် ဖြစ်သော်လည်း၊ လူသားတို့၏ အသက်အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့လာပါက လူသားချင်းစာနာမှုကို ဦးစားပေးရမည်။ ဓာတ်တော်ရှိသော နေရာသည် မှီခိုရာ (Refuge) ဖြစ်ရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဒါနဲ့ ဦးဇင်းတို့က ဒုက္ခသည်တွေကို လက်ခံဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမယ့် "ကရုဏာ" ရှိရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ "စနစ်" ကျဖို့ လိုတယ်။ မဟုတ်ရင် ပရမ်းပတာ ဖြစ်ကုန်မယ်။ ဒါကြောင့် Template T162 (Humanitarian Aid & Donation Log) ကို အသုံးပြုပြီး စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကြတယ်။
T162 ဆိုတာ အလှူပေးတာကို မှတ်တမ်းတင်ရုံ မဟုတ်ပါဘူး။ "Impartiality" (မျက်နှာမလိုက်မှု) ကို စစ်ဆေးတဲ့ ကိရိယာပါ။
အဲဒီ ဇယားထဲမှာ ပါတာတွေက -
၁။ Needs Assessment: "ဘယ်သူက ဘာအလိုအပ်ဆုံးလဲ?" (ကလေးငယ်နဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုကို ဦးစားပေးသည်)။
၂။ Distribution Check: "အားလုံး တန်းတူ ရရဲ့လား?" (ဆွေမျိုးမို့ ပိုပေးတာမျိုး မရှိစေရ)။
၃။ Stock Balance: "ပြတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ရိက္ခာ ဘယ်လောက် ကျန်သေးလဲ?" (ကိုယ့်ဝန်ထမ်းတွေ ငတ်မသွားအောင် တွက်ချက်သည်)။
ဒီစနစ်ကို သုံးလိုက်တဲ့အတွက် ရွာသားတွေက ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ခေတ္တ ခိုလှုံခွင့် ရသွားတယ်။ ဓာတ်တော်ခန်းမကြီးမှာ မဟုတ်ဘဲ၊ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဧည့်ရိပ်သာ (Rest House) မှာ စနစ်တကျ နေရာချပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ ဝန်ထမ်းတွေလည်း "ငါတို့က ဓာတ်တော်ကိုတင် မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်တော်ကို ကိုးကွယ်တဲ့ လူသားတွေကိုပါ စောင့်ရှောက်နေတာပါလား" ဆိုတဲ့ ပီတိ (Joy) ကို ရရှိသွားကြတယ်။ ဒါဟာ "World Humanitarian Day" ရဲ့ အနှစ်သာရကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးလိုက်တာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကို ရှင်းပြချင်တာက "သမာဓိ" နဲ့ "ကရုဏာ" ရဲ့ ဆက်စပ်မှုပါ။ ကရုဏာ အစစ်အမှန်ဟာ တည်ငြိမ်ပါတယ်။ ဒုက္ခရောက်နေတဲ့သူကို မြင်လို့ ကိုယ်ပါ လိုက်ငိုနေရင် အဲဒါ "ဒေါမနဿ" (စိတ်ဆင်းရဲခြင်း) ဖြစ်သွားပြီ။ ကူညီနိုင်တဲ့ အား (Power to Help) မရှိတော့ဘူး။ ဥပမာ - ဆရာဝန်တစ်ယောက်က လူနာကို သနားပြီး လက်တွေတုန်၊ ငိုနေရင် ခွဲစိတ်လို့ ရပါ့မလား။ မရပါဘူး။ "ငါ ကယ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ စိတ် (Composed Mind) နဲ့ T162 လို စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်မှသာ ထိရောက်တဲ့ အကူအညီ ဖြစ်မှာပါ။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ကမ္ဘာ့လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနေ့မှာ ဒကာ ဒကာမတို့ လက်တွေ့ လိုက်နာနိုင်မယ့် အချက် (၃) ချက်ကို မှာကြားလိုပါတယ်။
၁။ Action over Pity: "သနားပါတယ်" လို့ ပြောရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ "ငါ ဘာကူညီနိုင်မလဲ" (What can I do?) လို့ မေးပါ။ တစ်ပြားတစ်ချပ်၊ တစ်လုပ်တစ်လုတ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် လက်တွေ့ ပေးကမ်းပါ။
၂။ Fairness in Giving: ပေးကမ်းတဲ့အခါ "ငါ့လူ၊ ငါ့ဆွေမျိုး" ဆိုတာထက် "ဘယ်သူ အလိုအပ်ဆုံးလဲ" ဆိုတာကို T162 စိတ်ဓာတ်နဲ့ ဆင်ခြင်ပြီး ပေးပါ။
၃။ Refuge Mindset: ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ရုံး၊ ကိုယ့်နေရာလေးကို တစ်ပါးသူ ဒုက္ခရောက်ရင် အားကိုးချင်စရာကောင်းတဲ့ "မှီခိုရာ ရိပ်မြုံ" (Safe Haven) လေး ဖြစ်အောင် ဖန်တီးထားပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... စရိယာပိဋကမှာ ဘုရားလောင်းက သူ့အသက်ခန္ဓာကိုတောင် စွန့်ပြီး ပါရမီဖြည့်ခဲ့သလို၊ ယနေ့ခေတ် လူသားချင်းစာနာမှု ဝန်ထမ်းတွေကလည်း အသက်ကို ပဓာနမထားဘဲ ကူညီနေကြတာကို ဂုဏ်ပြုရင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးလည်း မိမိတို့ တတ်နိုင်သမျှ "ကရုဏာလက်" များကို ကမ်းလင့်ကာ လောကကို ပိုမိုလှပအောင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၁၉ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
