Day: 097 | ၆ ဧပြီ ၂၀၂၃ | အားကစားနှင့် ဝီရိယ (Sports & Viriya) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဗလ ၅ ပါး | Sports Science
Day: 097 | ၆ ဧပြီ ၂၀၂၃ | အားကစားနှင့် ဝီရိယ (Sports & Viriya) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဗလ ၅ ပါး | Sports Science
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ အားကစားနေ့ (International Day of Sport for Development and Peace) ဖြစ်သလို၊ မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ကာလလည်း နီးကပ်လာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ နှစ်ဟောင်းကုန်ဆုံးလို့ နှစ်သစ်ကို ကူးပြောင်းတော့မယ့် ဒီလိုအချိန်အခါသမယမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ အတိတ်က ဝဋ်ကြွေးတွေ ကျေပွန်ပြီး၊ ခွန်အားအသစ်၊ စိတ်ဓာတ်အသစ်တွေနဲ့ ရှေ့ဆက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကလေးကို တက်ကြွလန်းဆန်းသွားအောင်၊ ဝီရိယတွေ တိုးပွားလာအောင် 'အာနာပါနဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုပဲ 'ဝီရိယ' ရှုထောင့်ကနေ အာရုံပြုကြည့်ကြရအောင်။ အားကစားသမားတစ်ယောက်ဟာ အသက်ရှူခြင်းကို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ရသလိုပဲ၊ တို့တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာလည်း ထွက်လေဝင်လေကို သတိနဲ့ ကပ်ပြီး ကြိုးစားအားထုတ်မှု (Effort) လေး ထည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ "ငါ့ရဲ့ လုံ့လဝီရိယသည် ဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်ကို သိမြင်ဖို့အတွက် ဖြစ်ရစေမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ဝင်လေကို ရှူသွင်းလိုက်၊ ထွက်လေကို ရှူထုတ်လိုက် လုပ်ကြည့်စမ်းပါ။ လေကို ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို စွမ်းအင် (Energy) တွေ ဝင်ရောက်သွားတယ်၊ ရှူထုတ်လိုက်တိုင်း ညစ်နွမ်းမှုတွေ ပါသွားတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အားကစားပြိုင်ပွဲတစ်ခုမှာ အပြေးသမားတစ်ယောက်ဟာ ပန်းတိုင်ရောက်ဖို့အတွက် သူ့ရဲ့ ကြွက်သားတွေ၊ အဆုတ်တွေ၊ နှလုံးတွေကို အစွမ်းကုန် အသုံးပြုရသလိုမျိုး၊ တို့တွေလည်း သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်တဲ့ နိဗ္ဗာန်ပန်းတိုင်ကို ရောက်ဖို့အတွက် 'ဝီရိယ' ဆိုတဲ့ စွမ်းအားကို မွေးမြူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခု တရားနာနေတဲ့အချိန်မှာပဲ စိတ်က လွင့်မသွားအောင် ထိန်းထားတာဟာ ဝီရိယရဲ့ အလုပ်ပါပဲ။ စိတ်ကလေးကို တက်တက်ကြွကြွနဲ့ "ငါ ဒီတရားကို ပြီးဆုံးအောင် နာယူမယ်၊ နားလည်အောင် ကြိုးစားမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်အားထက်သန်မှု (Chanda) လေးနဲ့ နှလုံးသွင်းထားလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ကြံ့ခိုင်လန်းဆန်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "အားကစားနှင့် ဝီရိယ" အကြောင်းကို ခေတ်သစ် အားကစားသိပ္ပံ (Sports Science) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အားကစားဆိုတာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ခန္ဓာဗေဒ (Anatomy)၊ ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiology) နဲ့ စိတ်ပညာ (Psychology) တို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်ကြီး တစ်ခုပါ။ အားကစားသမားတစ်ယောက်ရဲ့ ကြွက်သားတွေ သန်မာလာဖို့ဆိုတာ 'Hypertrophy' လို့ ခေါ်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ဖြတ်သန်းရတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်လိုက်တဲ့အခါ ကြွက်သားမျှင် (Muscle Fibers) လေးတွေက အရင်ဆုံး စုတ်ပြဲသွားတယ်၊ ပျက်စီးသွားတယ်။ အဲဒီလို ပျက်စီးသွားမှ ခန္ဓာကိုယ်က ပြန်လည်ပြုပြင်ရင်းနဲ့ ပိုပြီး သန်မာတဲ့၊ ပိုပြီး ကြီးထွားတဲ့ ကြွက်သားတွေကို တည်ဆောက်ပေးတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... "No Pain, No Gain" (အနာခံမှ အသာစံ) ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်းပါပဲ။ ကြွက်သားတွေ သန်မာဖို့အတွက် နာကျင်မှု (Stress) ကို အရင် ခံနိုင်ရည် ရှိရတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် တို့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ATP (Adenosine Triphosphate) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်မော်လီကျူးလေးတွေ ရှိတယ်။ တို့က လှုပ်ရှားလိုက်တိုင်း အဲဒီ ATP တွေက ဖြိုခွဲပြီး စွမ်းအင် ထုတ်ပေးတယ်။ အဲဒီ စွမ်းအင်ကုန်သွားရင် မောလာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဇွဲမလျှော့ဘဲ ဆက်ပြီး လေ့ကျင့်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က "အော်... ဒီလူက စွမ်းအင်တွေ အများကြီး လိုနေပါလား" ဆိုပြီး Mitochondria လို့ ခေါ်တဲ့ စွမ်းအင်စက်ရုံလေးတွေကို ဆဲလ်တွေထဲမှာ ပိုပြီး တည်ဆောက်ပေးလာတယ်။ ဒါကြောင့် လေ့ကျင့်သားပါတဲ့သူက သာမန်လူထက် ပိုပြီး အမောခံနိုင်တာ၊ ပိုပြီး ဝီရိယကောင်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။
"အရှင်ဘုရား... အားကစားသမားတွေက ခန္ဓာကိုယ် သန်မာဖို့ ကျင့်တာလေ၊ တို့တရားသမားတွေနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" ပေါ့။ ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ အားကစားသိပ္ပံမှာ 'Mental Toughness' (စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု) ဆိုတာ အဓိကပဲ။ ကမ္ဘာကျော် အားကစားသမားတွေဟာ ပြိုင်ပွဲဝင်တဲ့အခါ 'The Zone' သို့မဟုတ် 'Flow State' လို့ ခေါ်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကို ရောက်သွားတတ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သူတို့ဟာ ပတ်ဝန်းကျင်က ဆူညံသံတွေကို မကြားတော့ဘူး၊ ကြောက်စိတ်တွေ မရှိတော့ဘူး၊ သူတို့ လုပ်ရမယ့် အလုပ်တစ်ခုတည်းအပေါ်မှာပဲ အပြည့်အဝ အာရုံရောက် (Total Concentration) သွားတာ။ အဲဒါဟာ ဓမ္မစကားနဲ့ ပြောရင် 'ဧကဂ္ဂတာ' (One-pointedness) သို့မဟုတ် သမာဓိပါပဲ။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... ဘောလုံးသမားတစ်ယောက် ပင်နယ်တီ ကန်တော့မယ် ဆိုပါစို့။ ဂိုးပေါက်ကိုပဲ အာရုံစိုက်ထားတယ်။ ပရိသတ်တွေ အော်ဟစ်နေတာ၊ ဖိအားတွေ ပေးနေတာကို သူ ဂရုမစိုက်တော့ဘူး။ သူ့ရဲ့ စိတ် (Mind) နဲ့ ခန္ဓာ (Body) ဟာ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီလို စိတ်စွမ်းအား (Mental Power) ကို တည်ဆောက်ဖို့အတွက် သူတို့ဟာ နေ့တိုင်း လေ့ကျင့်ကြရတာ။ တို့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ကိလေသာတွေကို တိုက်ထုတ်ဖို့အတွက် 'ဝီရိယ' ဆိုတဲ့ ကြွက်သားတွေကို နေ့တိုင်း လေ့ကျင့်ခန်း ဆင်းပေးရမယ်။ စိတ်ကို ပျော့ညံ့ခွင့် မပေးဘဲ "ငါ လုပ်နိုင်ရမယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ လေ့ကျင့်မှသာလျှင် ပါရမီဆိုတာ ဖြစ်လာတာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ ကြွက်သားတည်ဆောက်ပုံနဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ဗလ ၅ ပါး' (စွမ်းအားငါးမျိုး) နဲ့ 'အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အားကစားသမားတစ်ယောက် လေ့ကျင့်သလို ဓမ္မခရီးသည်တစ်ယောက် ဘယ်လို လေ့ကျင့်ရမလဲဆိုတာကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အားကစားသိပ္ပံ (Sports Science) အရ ကြွက်သားတွေ တည်ဆောက်ပုံ၊ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Toughness) ရဲ့ သဘောတရားတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဗလဝဂ်မှာ လာရှိတဲ့ 'ဗလငါးပါး' တရားတော်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "သဒ္ဓါဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ သတိဗလံ၊ သမာဓိဗလံ၊ ပညာဗလံ" ဆိုပြီး စွမ်းအား ၅ မျိုးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ 'ဝီရိယဗလံ' ကို အဓိကထားပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အားကစားသမားတစ်ယောက်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကြံ့ခိုင်မှု (Physical Strength) လိုသလိုပဲ၊ သံသရာခရီးသွားမယ့် ယောဂီတစ်ယောက်မှာလည်း စိတ်စွမ်းအား (Mental Strength) လိုပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ 'ဝီရိယ' ဆိုတာ 'ဝီရ' ဆိုတဲ့ ရဲရင့်ခြင်း အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တရားလို့ အနက်ရတယ်။ သူ့ရဲ့ လက္ခဏာက 'ပဂ္ဂဟလက္ခဏာ' တဲ့။ ပြိုလဲတော့မယ့် အိမ်ကြီးကို တိုင်တွေနဲ့ ထောက်ကန်ထားသလိုမျိုး၊ ကုသိုလ်စိတ်တွေ လျော့ကျမသွားအောင်၊ စိတ်ဓာတ်တွေ ပြိုလဲမသွားအောင် ထောက်ကန်ပေးထားတာဟာ ဝီရိယရဲ့ သဘောပါပဲ။ အားကစားသမားက "ငါ မောနေပြီ၊ ဒါပေမဲ့ ငါ မရပ်ဘူး" ဆိုပြီး ဆက်ပြေးသလိုမျိုး၊ ယောဂီကလည်း "ကိလေသာတွေ လာနေပြီ၊ ဒါပေမဲ့ ငါ အရှုံးမပေးဘူး" ဆိုပြီး ရှုမှတ်မှုကို တင်းထားရတာ ဝီရိယဗလ ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ဆဋ္ဌမမြောက်ပုဒ် (Verse 6) ဖြစ်တဲ့ "စက္ခာယတန ဒုက္ခပရိညာ" (မျက်စိအကြည်ကို ဒုက္ခဟု ပိုင်းခြားသိခြင်း) နဲ့ "အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ" (ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သော အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်) ဂုဏ်တော်ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်ဟာ ကမ္ဘာ့အတော်ဆုံး နည်းပြ (The Ultimate Coach) ကြီးပါပဲ။ အားကစားနည်းပြက ကစားသမားကို "မျက်စိကို ဘောလုံးဆီမှာပဲ ထား၊ တခြားမကြည့်နဲ့" လို့ သင်ပေးသလိုပဲ၊ ဘုရားရှင်ကလည်း "ချစ်သားတို့... မင်းတို့ရဲ့ စက္ခုအာယတန (မျက်စိတံခါး) ကို လုံခြုံအောင် စောင့်ထိန်းကြ၊ အဆင်းအာရုံတွေနောက်ကို စိတ်က ပါမသွားစေနဲ့" လို့ 'ဣန္ဒြိယသံဝရ' နည်းစနစ်နဲ့ လေ့ကျင့်ပေးတော်မူတာပါ။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... ဘောလုံးပွဲတစ်ပွဲမှာ ဂိုးသမားဟာ ဂိုးပေါက်ကို ကာကွယ်ဖို့ ဘယ်လောက် ဝီရိယ စိုက်ထုတ်ရသလဲ။ ဘောလုံး လာတာနဲ့ ပိတ်ဖမ်းရတယ်။ အဲဒီလိုပဲ တို့ရဲ့ 'စက္ခုအာယတန' ဆိုတာ ဂိုးပေါက်လိုပဲ။ 'ရူပါရုံ' ဆိုတဲ့ အဆင်းတွေက ဘောလုံးတွေလို တရစပ် ဝင်လာနေတာ။ လှတာမြင်ရင် လောဘဝင်မယ်၊ မလှတာမြင်ရင် ဒေါသဝင်မယ်။ အဲဒီ ကိလေသာဘောလုံးတွေ ဝင်မလာအောင် 'သတိ' ဆိုတဲ့ ဂိုးသမားက 'ဝီရိယ' ဆိုတဲ့ ခွန်အားကို သုံးပြီး ပိတ်ဆို့ထားရမှာ။ အဲဒါကို ဘုရားရှင်က "အားကစားကို ဝီရိယ တည်ဆောက်ခြင်းဟု ရှု" လို့ လမ်းညွှန်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ အားကစားလုပ်နေတဲ့အချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်နေတဲ့အချိန်မှာ ဝိပဿနာ ဘယ်လိုရှုမလဲ။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'စက္ခုအာယတန' နဲ့ တွဲဖက်နေတဲ့ 'ဝီရိယ' (Effort) ပဲ။ ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၄) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဆန္ဒ - လုပ်ချင်စိတ်။ (၂) ဝီရိယ - အားထုတ်မှု။ (၃) ဝါယော - လှုပ်ရှားမှု။ (၄) ဝေဒနာ - ပင်ပန်းမှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ လမ်းလျှောက်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြေးတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် လုပ်နေတဲ့အချိန်မှာ "ငါ ပြေးနေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "လှမ်းချင်တဲ့စိတ်က နာမ်၊ လှမ်းလိုက်တဲ့ ခြေထောက်က ရုပ်"။ အဲဒီ ရုပ်ကို ရွေ့သွားအောင် တွန်းပို့လိုက်တဲ့ စွမ်းအားက 'ဝီရိယ'။ မောလာရင် "မောတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ အားကစားသမားတွေက မောတာကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ကြွက်သား တည်ဆောက်သလိုပဲ၊ တို့ကလည်း "မောတာက ရုပ်၊ သိတာက နာမ်" လို့ ခွဲခြားပြီး ဉာဏ်ကြွက်သား (Wisdom Muscle) ကို တည်ဆောက်ရမယ်။ မျက်စိက တစ်ခုခုကို မြင်လို့ စိတ်က လွင့်ချင်တဲ့အခါ "မြင်တယ်... သိတယ်" လို့ ဖြတ်ချလိုက်တာဟာ စိတ်ရဲ့ လေ့ကျင့်ခန်း (Mental Workout) တစ်ခုပါပဲ။
"အရှင်ဘုရား... အားကစားလုပ်ရင် ပင်ပန်းတယ်၊ တရားထိုင်ရင် ငြိမ်းချမ်းတယ်၊ ဒါ ဆန့်ကျင်ဘက် မဟုတ်ဘူးလား" ပေါ့။ ပုံစံမတူပေမဲ့ သဘောတရားချင်း တူတာရှိတယ် ဒကာကြီးရဲ့။ အားကစားမှာ 'Physical Tension' (ကာယကံ ဝီရိယ) လိုသလို၊ တရားမှာ 'Mental Tension' (အတပ်ပီ-ပြင်းစွာ အားထုတ်မှု) လိုတယ်။ လျော့တိလျော့ရဲ လုပ်လို့ မရဘူး။ ဘုရားရှင်က "အရေအကြော အရိုးသာ ကြွင်းပါစေ၊ အသားအသွေးတွေ ခန်းခြောက်ပါစေ၊ ငါ့ရဲ့ ဝီရိယကို မလျှော့ဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်မျိုးကို ချီးမွမ်းတာ။ အဲဒီ စိတ်ဓာတ်နဲ့ ရှုမှတ်မှသာ ကိလေသာကို နိုင်မှာပါ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ သန်မာတယ်၊ ငါ နိုင်တယ်၊ ငါ ရှုံးတယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ အားကစားပြိုင်ပွဲတွေမှာ "ငါ့အသင်း၊ ငါ့လူ" ဆိုပြီး စွဲလမ်းကြတာ တွေ့ဖူးတယ် မဟုတ်လား။ တကယ်တော့ 'ငါ' လည်း မရှိဘူး၊ 'ကစားသမား' လည်း မရှိဘူး။ ရှိတာက 'ဝါယောဓာတ်' (လေဓာတ်) ကြောင့် လှုပ်ရှားနေတဲ့ အရိုးအစုအဝေး (Pathavi) ကြီးရယ်၊ အဲဒါကို ခိုင်းစေနေတဲ့ စိတ် (Nama) ရယ်ပဲ ရှိတာ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက အရုပ်တစ်ရုပ်ကို ကြိုးဆွဲပြီး ကပြနေသလိုပဲ၊ 'စိတ္တ' ဆိုတဲ့ မျက်လှည့်ဆရာက 'ဝါယော' ဆိုတဲ့ ကြိုးကို ဆွဲပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ပြေးခိုင်း၊ လွှားခိုင်း၊ ကန်ခိုင်းနေတာ။ ပရိသတ်က ကြည့်ပြီး "ဟော... ဟိုလူ တော်လိုက်တာ" လို့ ထင်ကြပေမဲ့၊ ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ရင်တော့ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ပါပဲ။ အဲဒီ လှုပ်ရှားမှုတွေဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာချည်းပဲ။ ဂိုးသွင်းလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်ဟာ စက္ကန့်ပိုင်းပဲ၊ ပြီးရင် ပျောက်သွားပြီ။ အဲဒီ မမြဲတဲ့သဘော (အနိစ္စ) ကို မြင်ရင် "ငါ တော်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) ပြုတ်သွားမှာပါ။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ့ရဲ့ ခွန်အားတွေက အမြဲတည်နေမယ်" လို့ ထင်တာ။ ဒါပေမဲ့ အားကစားသမားတစ်ယောက် အသက်ကြီးလာရင် ကြွက်သားတွေ လျော့ရဲလာတာပဲ။ ရုပ်ခန္ဓာဆိုတာ ဘယ်လောက် လေ့ကျင့်လေ့ကျင့် တစ်နေ့တော့ ပျက်စီးမယ့်အရာ (Destructible) ပဲ။ ဒါကို မြင်ရင် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် စွဲလမ်းမှု လျော့ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "သေရင် ပြီးပြီ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကိုပဲ အဓိကထားမယ်" လို့ ယူတာ။ အမှန်တော့ မဟုတ်ဘူး၊ အခု စိုက်ထုတ်လိုက်တဲ့ ဝီရိယ ကုသိုလ်တွေက နိဗ္ဗာန်ရောက်တဲ့အထိ အကျိုးပေးမယ့် ပါရမီတွေ ဖြစ်သွားမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... လမ်းလျှောက်တိုင်း၊ လှုပ်ရှားတိုင်း "ဝီရိယ... ဝီရိယ" လို့ သတိကပ်ပါ။ ကိုယ်ခန္ဓာ ကြံ့ခိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်သလို စိတ်ကြံ့ခိုင်ဖို့အတွက် တစ်နေ့ကို မိနစ် (၃၀) လောက် အာရုံတစ်ခုတည်းအပေါ် (ဥပမာ- ဝင်လေထွက်လေ) စိတ်ကို ငြိမ်အောင် ထားတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်း (Mental Gym) ကို မဖြစ်မနေ လုပ်ပါ။ "အားကစားသည် ကျန်းမာရေးအတွက်၊ ဝိပဿနာသည် နိဗ္ဗာန်အတွက်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေးတွေကို ချွေးနဲ့အတူ၊ ဉာဏ်နဲ့အတူ ဆေးကြောပစ်လိုက်ကြစို့။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'ဝီရိယ' ဆိုတဲ့ စိတ်ခွန်အားနဲ့ 'အားကစား' သဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးမှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2497 လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ သင်္ကြန်ကာလ အကြိုရက်တွေမှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။ အဲဒီအချိန်က ရာသီဥတုကလည်း အင်မတန် ပူပြင်းသလို၊ ပြတိုက်ကို လာရောက်ဖူးမြော်တဲ့ ဧည့်သည်တွေကလည်း စည်ကားနေတဲ့အချိန်ပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တို့ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် လူငယ်လေးတစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်က "မောင်အောင်" လို့ပဲ ဆိုပါစို့။ သူက အားကစား ဝါသနာပါသူ ဖြစ်ပေမဲ့၊ အဲဒီနေ့က တာဝန်ကျတဲ့ နေရာက ဓာတ်တော်တိုက်ရဲ့ အပြင်ဘက် ဂိတ်ပေါက်ဝမှာ။ နေကလည်း ပူ၊ လူတွေကလည်း တိုးဝှေ့နေတော့ မောင်အောင်ခမျာ အတော်လေး ပင်ပန်းနေရှာတယ်။ နေ့လယ် ၁ နာရီလောက် ရောက်တဲ့အခါမှာ သူ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က တောင့်မခံနိုင်တော့ဘူး။ ခြေသလုံးတွေ ကိုက်ခဲလာတယ်၊ ချွေးတွေက ရွှဲနစ်နေပြီ။ စိတ်ထဲမှာ "ငါ မလုပ်နိုင်တော့ဘူး၊ နားလိုက်ချင်ပြီ၊ ထွက်ပြေးလိုက်ချင်ပြီ" ဆိုတဲ့ 'ထိနမိဒ္ဓ' (ငိုက်မျဉ်းပျင်းရိခြင်း) နီဝရဏတရားတွေ ဝင်လာတာပေါ့။
အဲဒီအချိန်မှာ မောင်အောင်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အားကစားသမားစိတ်ဓာတ်" နဲ့ "ဓမ္မစိတ်ဓာတ်" နှစ်ခု လွန်ဆွဲနေတယ်။ သူက ဦးပဉ္ဇင်း ဟောထားတဲ့ တရားကို ပြန်သတိရတယ်။ "ကြွက်သားတွေက နာကျင်မှ သန်မာတာ၊ စိတ်ကလည်း ဒုက္ခကို ခံနိုင်မှ ပါရမီဖြစ်တာ" ဆိုတဲ့ အချက်ကိုပေါ့။ သူက ချက်ချင်းပဲ သူ့ရဲ့ ကိုယ်နေဟန်ထား (Posture) ကို ပြန်ပြင်လိုက်တယ်။ "ဒါဟာ ငါ့ရဲ့ လေ့ကျင့်ကွင်းပဲ၊ ဒီနေပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရင် ငါ့ရဲ့ ဝီရိယပါရမီ ပိုတက်လာမယ်" ဆိုပြီး သူ့စိတ်ကို သူ ပြန်အားပေးလိုက်တယ်။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 7 (Staff Health & Safety) နဲ့ Article 7.1 ဖြစ်တဲ့ "လုံခြုံရေးဝန်ထမ်းများ၏ ကာယနှင့် စိတ်ဓာတ် ကြံ့ခိုင်မှု စံချိန်စံညွှန်း" (Physical and Mental Readiness Standards) ဆိုတာကို လက်တွေ့ အသုံးချရမယ့် အချိန်ပဲ။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "တာဝန်ထမ်းဆောင်ချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖိစီးမှုများကို တည်ငြိမ်စွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရမည်" လို့ ပါရှိတယ်။ မောင်အောင်ဟာ အဲဒီ မူဝါဒကို လိုက်နာပြီး သူ့ရဲ့ နာကျင်မှု (Physical Stress) ကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်ဘဲ၊ သတိနဲ့ ရှုမှတ်လိုက်တယ်။
"နာတယ်... သိတယ်၊ ပူတယ်... သိတယ်"။ သူဟာ မတ်တတ်ရပ်နေရင်းနဲ့ပဲ 'ကာယဂတာသတိ' ကို ပွားများနေလိုက်တာ။ အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ အားကစားသမားတွေ ပြောတဲ့ 'Second Wind' (ဒုတိယလေ) ဆိုတာ ရလာသလိုမျိုး၊ သူ့စိတ်ထဲမှာ ရုတ်တရက် ကြည်လင်လန်းဆန်းမှု (Piti) တစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က ပူနေပေမဲ့ စိတ်ကတော့ အေးချမ်းသွားတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ လူအုပ်ကြားထဲကနေ မူးပြီး ရန်ဖြစ်မယ့် လူတစ်ယောက် တိုးဝင်လာတာကို သူက ချက်ချင်း မြင်ပြီး တားဆီးနိုင်ခဲ့တယ်။ တကယ်လို့သာ သူက ပင်ပန်းလို့ဆိုပြီး စိတ်လျော့နေခဲ့ရင် အဲဒီ အန္တရာယ်ကို သူ မြင်မှာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဖြစ်အပျက် ပြီးသွားတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ခေါ်မေးတယ်။ "ဒကာလေး... မင်း ခုနက တော်တော် ပင်ပန်းနေပုံရတယ်၊ ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ချက်ချင်း ဖျတ်လတ်သွားတာလဲ" လို့။ မောင်အောင်က ပြုံးပြီး လျှောက်တယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် ပင်ပန်းတာကတော့ အမှန်ပါဘဲ။ ဒါပေမဲ့ အရှင်ဘုရား သင်ပေးထားသလို 'ဝီရိယ' ခလုတ်ကို နှိပ်လိုက်တာပါ။ နာကျင်မှုကို အရှုံးမပေးဘဲ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုအနေနဲ့ သဘောထားလိုက်တော့ အားတွေ ပြန်တက်လာပါတယ်ဘုရား" တဲ့။ ကြည့်စမ်း... ဒါဟာ အားကစားသိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မပညာကို ပေါင်းစပ်ပြီး လက်တွေ့ အောင်ပွဲခံလိုက်တာပဲ မဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... ဘဝမှာ အခက်အခဲတွေ၊ ပင်ပန်းမှုတွေ ကြုံလာတိုင်း ထွက်ပြေးဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ အဲဒါတွေကို ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကို တည်ဆောက်ပေးမယ့် လေ့ကျင့်ခန်းတွေလို့ သဘောထားလိုက်ပါ။ အားကစားသမားက ရွှေတံဆိပ်ရဖို့ ချွေးထွက်ရသလို၊ တို့တွေလည်း နိဗ္ဗာန်ရဖို့အတွက် ဝီရိယချွေး ထွက်ကြရမှာပါ။ "ကိုယ်ခန္ဓာကြံ့ခိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်သလို စိတ်ကြံ့ခိုင်ဖို့ ကျင့်မယ်" ဆိုတဲ့ ခံယူချက်ကို မွေးမြူထားရင် ဘယ်လို ဝဋ်ဆင်းရဲကိုမဆို ကျော်လွှားနိုင်မှာ အမှန်ပါပဲ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
အားကစားလုပ်လို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အလုပ်လုပ်လို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုတွေ၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ နာကျင်ကိုက်ခဲမှုတွေဟာ 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ ပင်ပန်းမှုကို မခံနိုင်ဘဲ သက်သာရာ ရှာချင်တဲ့၊ အားနာချင်တဲ့၊ ပျင်းရိတဲ့ တဏှာ (ကာမစ္ဆန္ဒ) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
ဝီရိယကို အသုံးချပြီး ပင်ပန်းမှုတွေကို ကျော်လွှားနိုင်တာ၊ စိတ်ဓာတ်တွေ ကြံ့ခိုင်ပြီး ငြိမ်းအေးသွားတာကတော့ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီလို စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်အောင် 'ဝီရိယ' ကို ရှေ့တန်းတင်ပြီး 'သတိ' နဲ့ တွဲဖက်ကျင့်သုံးတဲ့ လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း နှစ်ဟောင်းကုန်ဆုံးလို့ နှစ်သစ်ကို ကူးပြောင်းတော့မယ့် ဒီအချိန်မှာ၊ အတိတ်က ပျင်းရိခဲ့ဖူးတာတွေ၊ အားလျော့ခဲ့ဖူးတာတွေ ရှိရင်လည်း ထားခဲ့လိုက်ကြပါတော့။ နှစ်သစ်မှာ စိတ်သစ်၊ လူသစ်၊ ဝီရိယအသစ်တွေနဲ့ ရှေ့ဆက်ကြရအောင်။ အားကစားသမားကောင်း တစ်ယောက်လိုပဲ ပန်းတိုင်မရောက်မချင်း ဇွဲမလျှော့ဘဲ ကြိုးစားကြပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ကြိုးစားမှု ဝီရိယကြောင့် အတိတ်က ဝဋ်ကြွေးတွေ ကျေပွန်ပြီး၊ ကောင်းကျိုးချမ်းသာတွေ ရရှိနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ကိုယ်ခန္ဓာ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်ကြပါစေ၊ စိတ်ဓာတ် စွမ်းအားတွေ တိုးတက်ကြပါစေ။ ဝီရိယ ဗလနဲ့ ပြည့်စုံပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၆ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.