Day: 356 | ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | ပျောက်ကွယ်ခြင်း (Radioactive Decay နှင့် ဘင်္ဂဉာဏ်) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ဘင်္ဂ | Radioactive Decay
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း (၁၀) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၂) ရက်၊ စနေနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... အရာရာသည် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားတတ်သော သဘောရှိကြောင်းကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ မမြဲသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော အမတနိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ၊ ရူပဗေဒမှာ အရာဝတ္ထုတွေ တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းပျက်စီးသွားတဲ့ "Radioactive Decay" (ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ယိုယွင်းမှု) သဘောတရားနဲ့၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွေထဲက အဆင့်မြင့်မားလှတဲ့ "ဘင်္ဂဉာဏ်" (Bhanga Nana - Knowledge of Dissolution) အကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အကျယ်တဝင့်၊ အသေးစိတ် ဟောကြားသွားပါမယ်။
လူသားတွေဟာ သဘာဝအားဖြင့် "ဖြစ်ပေါ်မှု" (Birth/Arising) ကို သဘောကျကြတယ်။ ကလေးမွေးရင် ပျော်ကြတယ်။ အိမ်သစ်ဆောက်ရင် ပျော်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ပျက်စီးမှု" (Death/Decay) ကိုကျတော့ ကြောက်ကြတယ်။ မျက်ကွယ်ပြုချင်ကြတယ်။ တကယ်တော့ လောကကြီးရဲ့ ထာဝရ အမှန်တရားက "ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း" ပါပဲ။ ဘယ်အရာမှ တည်မြဲမနေပါဘူး။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Entropy" (စွမ်းအင်ပြန့်ကားပြီး ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု) နိယာမအရ စကြဝဠာကြီးဟာ တဖြည်းဖြည်း အေးခဲပြီး ပျက်စီးခြင်းဆီကို ဦးတည်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီအကြောင်း အသေးစိတ် မပြောခင်မှာ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို "ဖြစ်ခြင်း" (Arising) ဘက်ကို အာရုံမစိုက်ဘဲ၊ "ပျက်ခြင်း" (Passing Away) ဘက်ကို ဦးလှည့်နိုင်အောင် "ဘင်္ဂနုပဿနာ" (ပျက်စီးမှုကို ရှုမှတ်ခြင်း) အလုပ်ပေးလေး တစ်ခုလောက် အရင် စမ်းလုပ်ကြည့်ရအောင်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကို လျှောက်မသွားစေနဲ့နော်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ယောဂီတို့က ဝင်လေ "ဝင်လာတာ" ကို သတိထားမိတယ်။ ထွက်လေ "ထွက်လာတာ" ကို သတိထားမိတယ်။
အခု... အဲဒီလို "အစ" ကို မကြည့်ပါနဲ့။ "အဆုံး" ကိုပဲ ကြည့်ပါ။
ဝင်လေလေး ဝင်သွားပြီး... ဘယ်နားမှာ ပျောက်သွားသလဲ။
"ဆုံးသွားပြီ... မရှိတော့ဘူး"။
ထွက်လေလေး ထွက်သွားပြီး... လေထုထဲမှာ ဘယ်လို ပျောက်သွားသလဲ။
"ဆုံးသွားပြီ... မရှိတော့ဘူး"။
အသံတစ်ခု ကြားလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ "ဂျိန်း" ဆိုတဲ့ အသံ ပေါ်လာတာကို စိတ်မဝင်စားပါနဲ့။ အဲဒီ အသံလေး တဖြည်းဖြည်း တိုးပြီး ပျောက်သွားတဲ့ "အဆုံးသတ်" (Fading away) လေးကိုပဲ လိုက်ကြည့်ပါ။
"ဖြစ်တာကို မကြည့်နဲ့... ပျက်တာကို ကြည့်"။
"လာတာကို မကြည့်နဲ့... သွားတာကို ကြည့်"။
"ရှိတာကို မကြည့်နဲ့... မရှိတော့တာကို ကြည့်"။
အဲဒီလို အရာရာဟာ မျက်စိရှေ့မှာတင် ပျောက်ကွယ်သွားပါလား ဆိုတဲ့ "အနိစ္စသညာ" စိတ်ကလေးနဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေလေးရဲ့ အဆုံးသတ်ကို ခဏလောက် ရှုမှတ်နေပေးပါ။
(ယောဂီများ ရှုမှတ်ရန် ခေတ္တ တိတ်ဆိတ်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေးက ဖြစ်ခြင်းထက် ပျက်ခြင်းကို ဦးလှည့်တတ်လာပြီ ဆိုရင် မျက်လုံးလေးတွေ ပြန်ဖွင့်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်း ပြောမယ့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ "Radioactive Decay" (ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ယိုယွင်းမှု) အကြောင်းကို နားထောင်ကြည့်ကြစို့။
လောကမှာ ရှိတဲ့ ဒြပ်စင် (Elements) တွေ၊ အထူးသဖြင့် "ယူရေနီယမ်" (Uranium) တို့၊ "ကာဗွန်-၁၄" (Carbon-14) တို့လို ဒြပ်စင်တွေဟာ တည်ငြိမ်မှု မရှိကြဘူး (Unstable)။ သူတို့ရဲ့ အက်တမ် အတွင်းပိုင်းမှာ စွမ်းအင်တွေ ပိုနေတယ်။ အဲဒီ ပိုနေတဲ့ စွမ်းအင်တွေကို ထုတ်လွှတ်ပြီး တည်ငြိမ်အောင် ကြိုးစားကြတယ်။
အဲဒီလို စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်လိုက်တဲ့အခါ... မူလ ဒြပ်စင်ဟာ တဖြည်းဖြည်း "ယိုယွင်း" (Decay) သွားပြီး တခြား ဒြပ်စင်တစ်ခု အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။
ဥပမာ - ကာဗွန်-၁၄ (Carbon-14) ဆိုတဲ့ အက်တမ်တစ်ခုဟာ နှစ်ပေါင်း ၅၇၃၀ ကြာရင် သူ့ရဲ့ ပမာဏ တစ်ဝက် တိတိ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားတယ်။ ဒါကို "Half-life" (သက်တမ်းဝက်) လို့ ခေါ်တယ်။ နောက်ထပ် နှစ် ၅၇၃၀ ကြာရင် ကျန်တဲ့ တစ်ဝက်ရဲ့ တစ်ဝက် ထပ်ပျက်စီးသွားတယ်။ အဲဒီလို တဖြည်းဖြည်းနဲ့ လုံးဝ မရှိတော့တဲ့ အထိ ပျောက်ကွယ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်... ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေဟာ ငြိမ်သက်နေတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တော့ သူတို့ရဲ့ အတွင်းပိုင်းမှာ "အက်တမ်" တွေဟာ တဖွဲဖွဲ ပြိုကွဲပျက်စီးနေတယ် (Disintegrating)။ ကျောက်တောင်ကြီးတွေ၊ သံတုံးကြီးတွေ၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ အရိုးတွေ အားလုံးဟာ တဖြည်းဖြည်းချင်း ယိုယွင်းပျက်စီးနေတဲ့ ဖြစ်စဉ် (Process of Decay) ထဲမှာ ရှိနေပါတယ်။
အခု ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ မူလအက်တမ် (Parent Atom) ကနေ အမှုန်တွေ ထုတ်လွှတ်ပြီး သမီးအက်တမ် (Daughter Atom) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပုံ၊ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်သွားပုံကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ပြသလဲဆိုတော့... "တည်မြဲခြင်း" (Permanence) ဆိုတာ သဘာဝတရားမှာ မရှိဘူး။ "ပျက်စီးခြင်း" (Decay) သာလျှင် သဘာဝတရားရဲ့ လမ်းကြောင်းမှန် ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ "Second Law of Thermodynamics" (အပူစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမ) အရ စနစ်တစ်ခုဟာ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု (Entropy) တိုးလာပြီး နောက်ဆုံးမှာ ပြိုကွဲသွားစမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။
မှန်လှပါဘုရား။ အပိုင်း (၃) ဖြစ်တဲ့ ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်နဲ့ အပိုင်း (၄) ဖြစ်တဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ပိုင်းကို ဆက်လက်ပြီး အကျယ်တဝင့်၊ အသေးစိတ် ရှင်းလင်းဟောကြားပါမယ်ဘုရား။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ "Radioactive Decay" (ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ယိုယွင်းမှု) သဘောတရားအရ ရုပ်ဝတ္ထုတွေဟာ ငြိမ်သက်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အတွင်းပိုင်းမှာ စွမ်းအင်တွေ ထုတ်လွှတ်ပြီး တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းပျက်စီးနေတယ် (Disintegrating)၊ နောက်ဆုံးမှာ ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့သဘော ရှိတယ်ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ သဘောပေါက်ခဲ့ကြပြီးပြီ။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် (၁၀) ပါးထဲမှာ အဆင့်မြင့်မားလှတဲ့ "ဘင်္ဂဉာဏ်" (Bhanga Nana - Knowledge of Dissolution) သဘောတရားနဲ့ ဒီခေတ်သစ်သိပ္ပံအမြင်ကို ချိန်ထိုးပြီး နက်နက်နဲနဲ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဝိပဿနာဉာဏ် အားကောင်းလာတဲ့ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ဟာ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ "ဖြစ်ပေါ်လာပုံ" (Uppada) ကို သိပ်ပြီး အာရုံမစိုက်တော့ဘူး။ "တည်တံ့နေပုံ" (Thiti) ကိုလည်း အာရုံမစိုက်တော့ဘူး။ သူ့ရဲ့ ဉာဏ်မျက်လုံးထဲမှာ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ "ပျက်စီးသွားပုံ၊ ချုပ်ငြိမ်းသွားပုံ" (Bhanga) တစ်ခုတည်းကိုသာ ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့မြင်လာပါတယ်။
ပါဠိတော်မှာ -
"ခယတော ဝယတော ဒိသွာ" - ကုန်သွားပုံ၊ ပျက်သွားပုံကိုသာ မြင်၍။
"ဘင်္ဂနုပဿီ ဝိဟရတိ" - ပျက်စီးခြင်းသဘောကိုသာ အဖန်ဖန် ရှုမှတ်၍ နေ၏။
ဆိုပြီး ဟောကြားထားပါတယ်။
ဒါကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Half-life" (သက်တမ်းဝက်) လို့ ခေါ်တဲ့ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ကြာမှ ပျက်စီးတဲ့ "ယိုယွင်းမှု" (Slow Decay) ကို တွေ့ရှိတာပါ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ကတော့ "ခဏိကမရဏ" (ခဏမစဲ သေဆုံးနေမှု) လို့ ခေါ်တဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ကုဋေတစ်သိန်းမက ပျက်စီးနေတဲ့ "Fast Decay" (အလွန်လျင်မြန်သော ယိုယွင်းမှု) ကို ထိုးထွင်းမြင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းတစ်ခုက အမှုန်တွေ (Alpha, Beta particles) ထုတ်လွှတ်ပြီး ပျက်စီးသလိုပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာလည်း ရုပ်ကလာပ်တွေဟာ "ဇီဝိတိန္ဒြေ" (Vitality) ကုန်တာနဲ့ တပြိုင်နက် တဖြုတ်ဖြုတ် ကြွေကျ ပျက်စီးနေပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာလေးနဲ့ ပြောပြမယ်။
မိုးသည်းထန်စွာ ရွာနေတဲ့ ရေကန်ပြင်ကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ မိုးရေစက်လေးတွေ ရေမျက်နှာပြင်ကို ထိလိုက်တာနဲ့ "ပလုံ... ပလုံ" ဆိုပြီး ပူပေါင်းလေးတွေ ဖြစ်သွားတယ်။ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း ပေါက်ကွဲပျောက်ကွယ်သွားတယ်။ ရေပြင်တစ်ခုလုံးမှာ ရေပူပေါင်းလေးတွေ တစီစီ တဖွဲဖွဲနဲ့ ပျောက်ကွယ်နေတာကိုပဲ မြင်ရမယ်။
"ဖြစ်တာကို မမြင်ရဘူး... ပျက်တာကိုပဲ မြင်နေရတယ်"။
အဲဒါဟာ "ဘင်္ဂဉာဏ်" ရဲ့ သဘောသဘာဝပါပဲ။
သိပ္ပံပညာက "Entropy" (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု) တိုးလာတယ်လို့ ပြောတာဟာ... ဓမ္မနယ်ပယ်က "ဘင်္ဂ" (ပျက်စီးမှု) ကို ဦးတည်နေတယ် ဆိုတာနဲ့ တစ်သဘောတည်းပါပဲ။
ဒီလို "ပျက်စီးမှု" ကို မြင်တာဟာ စိတ်ဓာတ်ကျစရာ (Pessimistic) မဟုတ်ပါဘူး။ "အမှန်တရား" (Realistic) ကို မြင်တာပါ။
လူတွေက "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နေတယ်" လို့ ထင်ကြတယ်။
ဘင်္ဂဉာဏ်ရသူကတော့ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ လောင်စာကုန်သွားတဲ့ ယူရေနီယမ်တုံးလိုပဲ တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းပျက်စီးပြီး အဆုံးသတ် (Collapse) ဆီကို သွားနေပါလား" လို့ မြင်ပါတယ်။ အဲဒီလို မြင်မှသာ "ငါ့ကိုယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ပါဠိတော်ကို အခြေခံပြီးတော့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲကို ဆက်ဝင်ကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ငါ" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ အရာတွေ ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့အခါ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု မဖြစ်ရလေအောင် ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၂၀၂) မှာ လာရှိတဲ့ "တဏှာပဟာန" (တဏှာကို ပယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်။
လူတစ်ယောက်က ကိုယ်ချစ်ခင်ရတဲ့ သူတစ်ယောက်၊ သို့မဟုတ် တန်ဖိုးထားရတဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခု ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားတယ် ဆိုပါစို့။
ပထမဆုံး "သောက" (Sorrow) ဝင်လာတယ်။ "နှမြောလိုက်တာ၊ မပျက်စီးစေချင်ဘူး" ဆိုပြီး ငိုကြွေးတယ်။
ဒါဟာ "ဖြစ်ခြင်း" (Arising) ကို သာယာပြီး "ပျက်ခြင်း" (Passing away) ကို ငြင်းပယ်ချင်တဲ့ "တဏှာ" (Craving for existence) ကြောင့် ဖြစ်တာပါ။
တဏှာက "အမြဲတမ်း တည်မြဲရမယ်" လို့ တောင်းဆိုတယ်။ သဘာဝတရားက "ပျက်ကို ပျက်ရမယ်" လို့ အဖြေပေးတယ်။ အဲဒီမှာ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပြီး ဆင်းရဲရတာ။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာ ဉာဏ် (သို့မဟုတ်) ဘင်္ဂမျက်လုံး နဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ရင်...
၁။ အဆုံးသတ်ကို စောင့်ကြည့်ပါ (Watch the Ending):
အသက်ရှူသွင်းလိုက်တယ်။ "ဝင်လေ... ဆုံးသွားပြီ"။
အသက်ရှူထုတ်လိုက်တယ်။ "ထွက်လေ... ဆုံးသွားပြီ"။
စိတ်ကူးတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ "အတွေး... ဆုံးသွားပြီ"။
"အရာရာဟာ ဖြစ်ပေါ်လာတာနဲ့ တပြိုင်နက် ပျောက်ကွယ်ခြင်း (Vanishing) ဆီကိုပဲ ပြေးသွားနေပါလား"။
၂။ မရှိတော့တာကို ရှုပါ (See the Absence):
ပျက်သွားတဲ့ အရာကို လိုက်မရှာပါနဲ့။ "မရှိတော့တဲ့ သဘော" (Sunnata) ကိုပဲ ရှုပါ။
လျှပ်စီးလက်သွားတယ်။ ပြန်ကြည့်တော့ မရှိတော့ဘူး။ အဲဒီ "မရှိတော့မှု" ဟာ ငြိမ်းချမ်းမှုပါပဲ။
"လောင်စာကုန်သွားတဲ့ မီးလိုပဲ... ငြိမ်းသွားတာဟာ အေးချမ်းတာပဲ"။
၃။ တဏှာကို ဖြတ်ပါ (Cut the Craving):
ပျောက်ကွယ်သွားမယ့် အရာကို လိုက်ဆွဲထားရင် ကိုယ်ပါ လိုက်ပါသွားလိမ့်မယ်။ (ရေစီးနဲ့ မျောပါသလိုပေါ့)။
"ဒါဟာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းလိုပဲ... သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ယိုယွင်းနေတာ။ ငါ တားလို့ မရဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး... (Verse 202) အရ "ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်" ကို လွှတ်ချလိုက်ပါ။
လက်ထဲက သဲတွေ လျှောကျသွားသလို... ဥပါဒါန်အစွဲတွေကို လျှောချလိုက်ပါ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဟောပြောနည်းစနစ် (Method #34 - မေးခွန်း နှစ်မျိုး နှိုင်းယှဉ်ဖြေရှင်းနည်း) ကို အသုံးပြုပြီး နှလုံးသွင်းကြည့်ရအောင်။
ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခု ကြုံရတဲ့အခါ... လူတွေက မေးခွန်းထုတ်ပုံ မှားတတ်ကြတယ်။
မေးခွန်း (၁): "ဘာလို့ ပျက်စီးသွားရတာလဲ။ ဘာလို့ ငါ့ကျမှ ဖြစ်ရတာလဲ။" (Wrong Question)
ဒီမေးခွန်းက "အတိတ်" ကို တူးဖော်ပြီး "တဏှာ" နဲ့ ယှဉ်တဲ့ မေးခွန်းပါ။ အဖြေမရှိပါဘူး။ ပိုပြီး ဆင်းရဲစေပါတယ်။
မေးခွန်း (၂): "ပျက်စီးသွားတဲ့ သဘောတရားက ဘာကို ပြနေသလဲ။" (Right Question)
ဒီမေးခွန်းက "ပစ္စုပ္ပန်" ကို ကြည့်ပြီး "ပညာ" နဲ့ ယှဉ်တဲ့ မေးခွန်းပါ။
အဖြေကတော့... "မမြဲတဲ့သဘော (Anicca) ကို ပြနေတယ်။ အစိုးမရတဲ့သဘော (Anatta) ကို ပြနေတယ်"။
သိပ္ပံပညာရှင်က "Uranium is decaying" (ယူရေနီယမ် ယိုယွင်းနေတယ်) လို့ တွေ့ရှိရင် ငိုမနေပါဘူး။ "ဒါ သဘာဝပဲ" လို့ မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။
ထို့အတူပါပဲ... သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဘဝမှာ ပျောက်ကွယ်မှုတွေ ကြုံရတိုင်း ငိုမနေပါနဲ့။ "ဘင်္ဂသဘောကို ပြနေတာပါလား" လို့ မှတ်တမ်းတင်ပြီး ဉာဏ်ယူလိုက်ပါ။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး... သူတော်ကောင်းတို့။ "ပျောက်ကွယ်ခြင်း" ဆိုတာ မကောင်းတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဟောင်းတွေ ပျောက်ကွယ်သွားမှ အသစ်တွေ ဖြစ်ခွင့်ရတာပါ။
ဆင်းရဲဒုက္ခတွေ ပျောက်ကွယ်သွားတာကို နိဗ္ဗာန် လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ကိလေသာတွေ ပျောက်ကွယ်သွားတာကို အရဟတ္တဖိုလ် လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် "ပျောက်ကွယ်ခြင်း" ကို ကြောက်စရာလို့ မမြင်ဘဲ... ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေ လျှောကျသွားတဲ့ "လွတ်မြောက်ခြင်း" (Liberation) တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Radioactive Decay" (ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း) နဲ့ "ဘင်္ဂဉာဏ်" (ပျောက်ကွယ်ခြင်းကို မြင်သောဉာဏ်) တို့ရဲ့ သဘောတရားကို နားလည်ပြီး၊ ပျက်စီးခြင်းကို ကြောက်စရာ မဟုတ်ဘဲ သဘာဝတရား၏ လွတ်မြောက်မှု လမ်းကြောင်းအဖြစ် ရှုမြင်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဆုံးရှုံးမှုကြီးကြီးမားမား ကြုံတွေ့ရပြီး ဘဝပျက်လုနီးပါး ဖြစ်သွားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ကို ဒီ "ပျောက်ကွယ်ခြင်း" သဘောတရားနဲ့ ဘယ်လို ကုစားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ရှင်းလင်းသွားအောင် ဥပမာသာဓက ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုနဲ့ ပြောပြချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2656) ကို ပြောပြပါမယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ "အနိစ္စ" ကို လက်မခံနိုင်တဲ့ သူတွေအတွက် သတိထားစရာ၊ သင်ခန်းစာယူစရာ ဖြစ်ရပ်လေးပါပဲ။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက တစ်ချိန်က အင်မတန် ချမ်းသာခဲ့တဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီး တစ်ယောက်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ မီးဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် သူ့ရဲ့ စက်ရုံတွေ၊ ဂိုဒေါင်တွေ တစ်ညတည်းနဲ့ ပြာကျသွားတယ်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှာဖွေထားတဲ့ စည်းစိမ်တွေ "ပျောက်ကွယ်" (Vanished) သွားတာပေါ့။
သူက ဦးပဉ္ဇင်းရှေ့မှာ မျက်ရည်တွေဝဲပြီး ပြောတယ်။
"ဆရာတော်... တပည့်တော် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး။ အရာရာဟာ အိပ်မက်လိုပဲ ပျောက်သွားပြီ။ တပည့်တော် နှမြောလွန်းလို့ အိပ်လို့လည်း မရ၊ စားလို့လည်း မဝင်ဘူး။ မျက်လုံးမှိတ်လိုက်တိုင်း မီးလောင်နေတဲ့ ပုံရိပ်ကိုပဲ မြင်နေရတယ်" တဲ့။
သူ ခံစားနေရတာက "Loss Trauma" (ဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ဖြစ်သော စိတ်ဒဏ်ရာ) ပါပဲ။ သူ့ရဲ့ စိတ်က "ပျက်စီးသွားခြင်း" (Decay) ကို လက်မခံနိုင်ဘဲ၊ အတိတ်က ပုံရိပ် (Existing Image) ကို ပြန်ဆွဲထားချင်တဲ့ တဏှာ (Craving) ကြောင့် ပူလောင်နေတာ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 26, Article 26.1) ဖြစ်တဲ့ "အနိစ္စသဘောတရားကို အခြေခံ၍ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှု တည်ဆောက်ခြင်း" (Resilience through Impermanence) ဆိုတဲ့ အချက်ကို အခြေခံပြီး သူ့ကို ကယ်တင်ခဲ့ရတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို နှစ်သိမ့်စကား မပြောဘဲ၊ သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ တွဲဖက်ပြီး ရှင်းပြတယ်။
"ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ စက်ရုံတွေ မီးလောင်သွားတာ ဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံနည်းအရ ကြည့်ရင်... အဲဒီ ပစ္စည်းတွေဟာ မီးမလောင်ခင် ကတည်းက 'Decay' (ယိုယွင်းပျက်စီးမှု) ဖြစ်စဉ်ထဲမှာ ရှိနေပြီးသား မဟုတ်လား။ သံဆိုရင် သံချေးတက်မယ်၊ သစ်သားဆိုရင် ဆွေးမြေ့မယ်။ မီးက အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကို 'မြန်' (Accelerate) လိုက်တာပဲ ရှိတယ်။ တကယ်တော့ ပျက်စီးခြင်း (Bhanga) ဟာ ရုပ်ဝတ္ထုတိုင်းရဲ့ ပန်းတိုင် (Destiny) ပဲ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
"ဒကာကြီး... အခု ဒကာကြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘယ်မေးခွန်း မေးနေလဲ။ 'ဘာလို့ ငါ့ကျမှ ကုန်သွားတာလဲ' လို့ မေးနေတာလား။ ဒါမှမဟုတ် 'ကုန်သွားတဲ့အရာက ငါ့ကို ဘာသင်ပေးလိုက်သလဲ' လို့ မေးနေတာလား"။
"ပထမ မေးခွန်းက ဒကာကြီးကို စိတ်ရောဂါ ဖြစ်စေလိမ့်မယ်။ ဒုတိယ မေးခွန်းက ဒကာကြီးကို ပညာရှိ ဖြစ်စေလိမ့်မယ်"။
"ကြည့်စမ်း... မီးလောင်သွားတော့ ဘာကျန်ခဲ့လဲ။ ပြာ ကျန်ခဲ့တယ်။ ပြာဆိုတာ ဘာလဲ။ ကာဗွန် (Carbon) ပဲ။ ဒကာကြီးရဲ့ စက်ရုံကြီးဟာ နောက်ဆုံးတော့ ကာဗွန်မှုန့် ဖြစ်သွားတာပဲ။ ဒါဟာ 'သဘောတရား' (Nature) ပါ။ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်ထဲက 'ငါပိုင်တယ်' ဆိုတဲ့ အစွဲကိုပါ အဲဒီ မီးထဲမှာ လောင်ကျွမ်း ပစ်လိုက်ပါ။ ပစ္စည်းတွေ ပျောက်ကွယ်သွားပေမယ့်၊ ဒကာကြီးရဲ့ 'ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ' ဆိုတဲ့ နာမ်တရားတွေကတော့ မီးထဲပါမသွားဘူး။ အဲဒါတွေနဲ့ ဘဝကို အသစ်ပြန်စပါ" လို့ အားပေးလိုက်တယ်။
အဲဒီလို "ပျောက်ကွယ်ခြင်း" ကို အဆုံးသတ် (The End) လို့ မမြင်ဘဲ၊ သဘာဝတရားရဲ့ ပြောင်းလဲမှု (Transformation) လို့ မြင်အောင် ဟောပေးလိုက်တော့မှ သူ အားပြန်တက်လာတယ်။ "မှန်ပါ့... တပည့်တော်က ပြာပုံကို ထိုင်ကြည့်ပြီး ငိုနေမယ့်အစား၊ ကျန်နေတဲ့ လက်နှစ်ဖက်နဲ့ ဘဝသစ် တည်ဆောက်ပါတော့မယ်" ဆိုပြီး ထသွားတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ သူဟာ အရင်ကလောက် မချမ်းသာပေမယ့်၊ စိတ်ထားကတော့ အရင်ကထက် အများကြီး ပိုပြီး တည်ငြိမ်အေးချမ်းသွားပါတယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "ပျောက်ကွယ်ခြင်း" ဆိုတာ တားဆီးလို့ ရတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ပျောက်ကွယ်မှုကို ကြည့်ပြီး "သောက" (Grief) ဖြစ်မလား၊ "ဉာဏ်" (Wisdom) ဖြစ်မလား ဆိုတာကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ရွေးချယ်မှုပါပဲ။ ဘင်္ဂဉာဏ်ရတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ ဖန်ခွက်ကွဲသွားရင် "ကွဲသွားပြီ" လို့ပဲ သိတယ်။ "ငါ့ခွက်ကလေး ကွဲပါပြီ" လို့ မငိုပါဘူး။ အဲဒီ "သိရုံသက်သက်" (Just Knowing) အဆင့်ကို ရောက်အောင် ကျင့်ကြံကြပါ။
ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပျောက်ကွယ်ခြင်း - Radioactive Decay နှင့် ဘင်္ဂဉာဏ်" အကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်လိုက်ကြစို့။
ယနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ...
ဖြစ်ပြီးလျှင် မပျက်စီးဘဲ မနေသော၊ တဖွဲဖွဲ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော၊ အဆုံးသတ်၌ ပျောက်ကွယ်သွားသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတရားတို့သည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ ပျက်စီးတတ်သော အရာများအပေါ် "မပျက်စီးပါစေနှင့်၊ တည်မြဲပါစေ" ဟု တောင့်တကာ၊ ပျောက်ကွယ်သွားသောအခါ ပူဆွေးသော တဏှာဥပါဒါန်တို့သည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ"။
အဲဒီ တဏှာပူဆွေးမှုများ ချုပ်ငြိမ်းပြီး ပျောက်ကွယ်ခြင်း သဘောကို လက်ခံကာ၊ ဖြစ်ပျက်မှု ကင်းရာဖြစ်သော အမတနိဗ္ဗာန်သည်သာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုကို ရရှိဖို့အတွက် ပျက်စီးခြင်းကို ရှုမြင်သော ဘင်္ဂနုပဿနာ၊ အနိစ္စသညာ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်တရားများကို ကျင့်ကြံခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။
ဆိုပြီး သစ္စာလေးပါး တရားတော်မြတ်ကြီးကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ဤသို့ ဟောကြားရသော ဓမ္မကုသိုလ်၊ နာကြားရသော သောတကုသိုလ် အစုစုတို့ကြောင့်... ယနေ့ တရားနာ ကြွရောက်လာကြသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားသော အရာများအတွက် ပူဆွေးခြင်း ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ရုပ်နာမ်တို့၏ ပျက်စီးခြင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ... နောက်ဆုံးတွင် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ကင်းရာဖြစ်သော အမတနိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
.jpeg)
