Day: 111 | ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၃ | တရုတ်စကားနေ့ (Chinese Language Day) | အဘိဓမ္မ၊ ဘာသာစကား | Linguistics
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၀ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၄) ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့တရုတ်ဘာသာစကားနေ့" (UN Chinese Language Day) ဖြစ်သလို၊ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့ဖန်တီးမှုနှင့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုနေ့" (World Creativity and Innovation Day) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဘာသာစကား ဗဟုသုတတွေ တိုးပွားပြီး၊ ဘဝရဲ့ အောင်မြင်မှုလမ်းကြောင်းတွေကို ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ ဘာသာစကားဆိုတာ "ပညတ်" (Concept) မျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ တကယ့်အရှိတရားက "မြင်သိစိတ်" (Seeing Consciousness) သာ ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်ဖို့ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရှေ့မှာ စာလုံးတစ်လုံး (မြန်မာလိုဖြစ်စေ၊ တရုတ်လိုဖြစ်စေ) ကို ကြည့်လိုက်ပါ။ ချက်ချင်း အဓိပ္ပာယ် မဖော်ပါနဲ့ဦး။ "မြင်တယ်... သိတယ်" ဆိုတဲ့ အဆင့်မှာပဲ ရပ်ထားပါ။ မျက်စိထဲမှာ အမည်းရောင် အကြောင်းလေးတွေ၊ မျဉ်းကွေးလေးတွေ (Shapes) ပေါ်လာတာကိုပဲ သတိပြုပါ။ အဲဒါဟာ "ပရမတ်" (Ultimate Reality) ပါ။ အဲဒီကမှတဆင့် "ဒါက ဘာစာလုံးပဲ" လို့ စိတ်က ဘာသာပြန်လိုက်တာက "ပညတ်" (Conventional Reality) ပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရုတ်စာလုံးတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် ပုံဆွဲထားသလို (Logograms) နေတယ်။ စာမတတ်တဲ့သူ ကြည့်ရင် "အရုပ်" လို့ မြင်ပြီး၊ စာတတ်တဲ့သူ ကြည့်ရင် "အဓိပ္ပာယ်" လို့ မြင်တယ်။ တကယ်တော့ မျက်စိက မြင်တာ "အရောင်" (Color/Light) ပဲ ရှိတယ်။ စိတ်ကသာ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်တာပါ။ ဒီနေ့မှာ ဘာသာစကား အတားအဆီးတွေကို ကျော်လွန်ပြီး၊ လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာဆိုတဲ့ ဘုံဘာသာစကား (Universal Language) နဲ့ ဆက်သွယ်နိုင်ဖို့ စိတ်ကို ညှိယူလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ပွင့်လင်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "ဘာသာစကား (Linguistics)" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "အာရုံကြော သိပ္ပံ" (Neuroscience of Language) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူ့ဦးနှောက်မှာ ဘာသာစကားကို လုပ်ဆောင်တဲ့ နေရာနှစ်ခု ရှိတယ်။ 'Broca’s Area' (စကားပြောထုတ်လုပ်မှု) နဲ့ 'Wernicke’s Area' (စကားနားလည်မှု) တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
စိတ်ဝင်စားစရာက တရုတ်ဘာသာစကားလို ပုံသဏ္ဌာန် (Characters) တွေနဲ့ ရေးတဲ့ ဘာသာစကားကို ဖတ်တဲ့အခါ၊ ဦးနှောက်က သာမန် စာဖတ်တာထက် ပိုပြီး "အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှု" (Visual Processing) တွေကိုပါ တွဲဖက် အသုံးပြုရပါတယ်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် Noam Chomsky က 'Universal Grammar' (စကြာဝဠာဆိုင်ရာ သဒ္ဒါ) ဆိုတာ ရှိတယ်လို့ ဆိုတယ်။ လူမျိုးတွေ စကားပြောပုံ ကွဲပြားပေမဲ့ (Surface Structure)၊ ပြောချင်တဲ့ အနှစ်သာရ (Deep Structure) ကတော့ လူသားအားလုံး တူညီကြပါတယ်။ "ဗိုက်ဆာတယ်" လို့ ပြောရင် အသံထွက်တွေ ကွဲပြားပေမဲ့၊ "ဆာလောင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု (Feeling) ကတော့ အတူတူပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကွန်ပျူတာတွေမှာ Programming Language တွေ (Java, Python, C++) အမျိုးမျိုး ရှိကြတယ်။ ကုဒ်ရေးပုံချင်း မတူပေမဲ့၊ နောက်ဆုံး ကွန်ပျူတာ နားလည်တာကတော့ '0' နဲ့ '1' (Binary Code) ပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ... လူတွေက မြန်မာစကား၊ တရုတ်စကား၊ အင်္ဂလိပ်စကား အမျိုးမျိုး ပြောနေကြပေမဲ့၊ နောက်ဆုံး စိတ် (Mind) က နားလည်တာကတော့ "စေတနာ" (Intention) ဆိုတဲ့ Binary Code ပါပဲ။ "စကားမတူပေမဲ့ မေတ္တာတရားက တူညီတယ်" ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။ ဘာသာစကားဆိုတာ စိတ်ကူးတွေကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးတဲ့ "Protocol" (စနစ်) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ဘာသာစကား မတတ်ရင် တရားဟောလို့ မရဘူးလား" ပေါ့။ စကားလုံး (Words) နဲ့ ဟောလို့ မရပေမဲ့၊ ကိုယ်အမူအရာ (Body Language)၊ မေတ္တာဓာတ် (Metta Radiation) နဲ့ ဟောလို့ ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်လက်ထက်က တချို့ ရဟန်းတွေဟာ စကားနည်းနည်းပဲ ပြောပေမဲ့၊ သူတို့ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အသွင်အပြင်ကြောင့် လူတွေ ကြည်ညိုပြီး တရားရသွားကြတာတွေ ရှိပါတယ်။ "Silent Teaching" (နှုတ်ဆိတ်၍ သင်ကြားခြင်း) ဆိုတာ အင်မတန် ထိရောက်တဲ့ ဘာသာစကား တစ်မျိုးပါပဲ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Linguistics နဲ့ Universal Grammar သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ပညတ်' (Pannatti) နဲ့ 'အာဟုနေယျ' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာသာစကားသည် ပေါင်းကူးတံတား ဖြစ်ပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Neuroscience of Language" (ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အာရုံကြောသိပ္ပံ) အရ ဘာသာစကားဆိုတာ ဦးနှောက်က ဖန်တီးတဲ့ သင်္ကေတ (Symbols) တွေဖြစ်ပြီး၊ အနှစ်သာရ (Universal Meaning) ကသာ အဓိကကျပုံကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ "ပညတ်" (Pannatti) သဘောတရားနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။
အဘိဓမ္မာမှာ "သဒ္ဒပညတ်" (အသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း) နဲ့ "အတ္ထပညတ်" (အနက်အဓိပ္ပာယ်) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ "ရေ"၊ "Water"၊ "Shui (水)" ဆိုတာတွေက အသံတွေ၊ ပညတ်တွေ မတူကြဘူး။ ဒါပေမဲ့ ရေသောက်လိုက်ရတဲ့အခါ ခံစားရတဲ့ "အေးခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းခြင်း" သဘော (အာပေါဓာတ်) ကတော့ လူမျိုးတိုင်းအတွက် အတူတူပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "ပညတ်ကို မပယ်နဲ့၊ ပရမတ်ကို မပျောက်စေနဲ့" လို့ ဆိုလိုရင်းရှိပါတယ်။ ဘာသာစကားဆိုတာ ပရမတ် (အမှန်တရား) ဆီကို သွားတဲ့ လှေတစ်စင်း၊ တံတားတစ်စင်းမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၀) ပုဒ်မြောက် (Verse 20) ဖြစ်တဲ့ သံဃာ့ဂုဏ်တော် "အာဟုနေယျော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော" (မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်အပေါင်းသည် အဝေးမှ ဆောင်ယူ၍ သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်ခြင်းငှာ ထိုက်တန်တော်မူပါပေ၏) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်နဲ့ တရုတ်ဘာသာစကားနေ့ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ 'အာဟုနေယျ' ဆိုတာ အဝေးကလာတဲ့ ဧည့်သည်၊ အဝေးကလာတဲ့ လက်ဆောင်ကို လက်ခံထိုက်သူလို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရုတ်ပြည်ဆိုတာ တို့နဲ့ ဝေးတယ်။ ဘာသာစကားလည်း မတူဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဝေးက ရောက်လာတဲ့ တရုတ်ဧည့်သည်တစ်ယောက်က ဘုရားကို ရိုသေစွာ ဦးချနေတာ မြင်ရင် တို့စိတ်ထဲမှာ ကြည်နူးသွားတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ "သဒ္ဓါ" (Faith) ဆိုတဲ့ ဘာသာစကားက အတူတူမို့လို့ပါပဲ။ သံဃာတော်တွေဟာ ဘာသာစကား အတားအဆီးတွေကို ကျော်လွန်ပြီး၊ အဝေးကလာတဲ့ စေတနာ (Intention) ကို နားလည် လက်ခံနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် "စကားမတူပေမဲ့ မေတ္တာတရားက တူညီတယ်" လို့ ဆိုတာပါ။ အာဟုနေယျ ဂုဏ်တော်ကို ပွားများရင်း၊ ဘာသာစကား ကွဲပြားမှုတွေကို "မတူကွဲပြားခြင်း၏ အလှ" (Beauty of Diversity) အဖြစ် လက်ခံနိုင်အောင် ကြိုးစားရပါမယ်။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' (မြင်သိစိတ်) ကို အသုံးပြုပြီး စာလုံးတွေ၊ သင်္ကေတတွေကို မြင်တဲ့အခါ ပညတ်နဲ့ ပရမတ် ခွဲခြားရှုမှတ်ဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - စက္ခုဒွါရ (မျက်စိ)။ (၂) အာရုံ - ရူပါရုံ (စာလုံး/Shape)။ (၃) ဝိညာဉ် - စက္ခုဝိညာဉ် (မြင်သိစိတ်)။ (၄) သညာ - "ဒါ တရုတ်စာ" ဟု မှတ်သားမှု။ (၅) ပညာ - ပုံသဏ္ဌာန်မျှသာ ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်မှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကိုယ် နားမလည်တဲ့ တရုတ်စာလုံး၊ သို့မဟုတ် အခြားစာလုံး တစ်လုံးကို စိုက်ကြည့်လိုက်ပါ။
၁။ "မြင်တယ်... သိတယ်"။
၂။ အမည်းရောင် မျဉ်းကြောင်း အကွေးအကောက် (Curves & Lines) လေးတွေပဲ တွေ့လိမ့်မယ်။ အဲဒါ "ရူပဓာတ်" (Visual Form) ပါ။
၃။ အဲဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်စိတ်က "ဘာဓိပ္ပာယ်လဲ" လို့ မစဉ်းစားနဲ့ဦး။ ပုံသဏ္ဌာန် သက်သက်ကိုပဲ "မြင်သိစိတ်" (Seeing Consciousness) နဲ့ လက်ခံလိုက်ပါ။
၄။ ပြီးမှ "ဒါ စာလုံးတစ်လုံးပဲ" လို့ စိတ်က နာမည်တပ်လိုက်တာ (Labeling) ကို သတိပြုပါ။
"ဩော်... ငါတို့က ပညတ်တွေ နောက်ကို လိုက်ပြီး ပူလောင်နေကြတာပါလား။ တကယ်တော့ မျက်စိက မြင်တာ အရောင်ပဲ ရှိပါလား"။ ဒီလို ခွဲခြားသိမြင်လိုက်ရင်၊ တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲဆိုလိုက်ရင်တောင် "ဒါ အသံလှိုင်း (Sound Wave) ပဲ၊ စကားလုံး (Concept) ပဲ" လို့ ပိုင်းခြားသိပြီး ဒေါသ မဖြစ်တော့ပါဘူး။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... စကားလုံးတွေကို ပညတ်လို့ ရှုရင် အဓိပ္ပာယ် မရှိတော့ဘူးလား" ပေါ့။ ရှိပါတယ် ဒကာကြီး။ လောကဝေါဟာရ (Convention) အရ သုံးရမယ်။ ဒါပေမဲ့ "စွဲလမ်းမှု" (Attachment) မရှိဘဲ သုံးရမယ်။ ငွေစက္ကူဆိုတာ စက္ကူ (ပရမတ်) ဖြစ်ပေမဲ့ တန်ဖိုး (ပညတ်) အနေနဲ့ သုံးသလိုမျိုး၊ စကားလုံးတွေကိုလည်း မေတ္တာပို့ဖို့၊ တရားဟောဖို့၊ ဆက်သွယ်ဖို့အတွက် "ကိရိယာ" (Tool) အနေနဲ့ သုံးရမှာပါ။ စကားလုံးတွေအပေါ်မှာ မာနမထားဘဲ၊ ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ်သာ သဘောထားရမှာပါ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ ဖတ်တတ်တယ်၊ ငါ နားလည်တယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' မရှိဘူး။ မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်ဆိုင်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ 'စက္ခုဝိညာဉ်'၊ ပြီးတော့ မှတ်သားတဲ့ 'သညာ'၊ စဉ်းစားတဲ့ 'သင်္ခါရ' တွေ အဆင့်ဆင့် အလုပ်လုပ်နေတာ (Cognitive Process) ပဲ ရှိတယ်။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက စက္ကူဖြူကို ပိုက်ဆံဖြစ်အောင် လုပ်ပြသလို၊ 'ပညတ်' ဆိုတာကလည်း အသံဗလံတွေကို "အဓိပ္ပာယ်" ရှိသယောင် ဖန်တီးပြတာ။ တရုတ်စကား နားမလည်သူအတွက် "Ni Hao" ဆိုတာ အသံသက်သက်ပဲ။ နားလည်သူအတွက်တော့ "မင်္ဂလာပါ" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ဒါကိုကြည့်ရင် အဓိပ္ပာယ်ဆိုတာ အသံထဲမှာ မရှိဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ (Mental Creation) သာ ရှိတယ်ဆိုတာ သိသာတယ်။ ဒါကို သိရင် "ငါ့စကားမှ အမှန်" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဒီဘာသာစကား၊ ဒီယဉ်ကျေးမှုက ထာဝရ တည်မယ်" လို့ ထင်တာ။ ဘာသာစကားတွေဆိုတာ ပြောင်းလဲနေတာ (Language Evolution) ပါပဲ။ ရှေးဟောင်းတရုတ်စာနဲ့ ခေတ်သစ်တရုတ်စာတောင် မတူတော့ဘူး။ အရာရာ ပြောင်းလဲနေတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "သေရင် ဘာစကားမှ မပြောနိုင်တော့ဘူး၊ ပြီးပြီ" လို့ ယူတာ။ မဟုတ်ဘူး... ပါးစပ်က စကားမပြောနိုင်ပေမဲ့၊ စိတ်ထဲက စွဲလမ်းမှု (Mental Habits) တွေက ဘဝသံသရာကို ပါသွားမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "ဘာသာစကားသည် ပေါင်းကူးတံတား၊ စကားမတူပေမဲ့ မေတ္တာတရားက တူညီတယ်"။ နိုင်ငံခြားသားတစ်ယောက်ကို တွေ့တိုင်း၊ နားမလည်တဲ့ စာတစ်ခုကို မြင်တိုင်း "အာဟုနေယျ" (ဧည့်သည်ကို ကြိုဆိုခြင်း) ဂုဏ်တော်ကို ပွားများပါ။ "သူ့စကား နားမလည်ပေမဲ့ သူ့စေတနာကို ငါ နားလည်မယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ပြုံးပြလိုက်ပါ။ ဒါဟာ အကောင်းဆုံး ဘာသာစကားပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Linguistics' (ဘာသာဗေဒ) သဘောတရား၊ ပညတ်နဲ့ ပရမတ် ခွဲခြားပုံ၊ အာဟုနေယျ ဂုဏ်တော်တွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2511 (Template T249) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ကို လာရောက်လေ့လာတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တွေနဲ့ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ "ဘာသာစကား အတားအဆီး" (Language Barrier) ပြဿနာလေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တစ်နေ့မှာ တရုတ်နိုင်ငံက ဘုရားဖူးဧည့်သည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ပြတိုက်ကို ရောက်လာကြတယ်။ သူတို့က ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ဖြစ်ပေမဲ့၊ ယဉ်ကျေးမှုအရ အသံကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ပြောဆိုတတ်ကြတယ်။ စကားပြောရင် ရန်ဖြစ်နေသလား ထင်ရလောက်အောင် အသံတွေက မာတယ်။ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းလေးတွေက တရုတ်စကား နားမလည်တော့ "ဒီလူတွေ လာဆူညံနေကြတယ်၊ ရန်ဖြစ်နေကြတယ်" လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့်တကြား တားမြစ်ဖို့ ကြိုးစားကြတယ်။
အထူးသဖြင့် ဧည့်သည်အဖွဲ့ထဲက အဘွားအိုတစ်ယောက်က ဓာတ်တော်တိုက်ရှေ့မှာ လက်ဖက်ရည်ပုလင်းနဲ့ မုန့်ထုပ်တွေကို တင်ပြီး ပူဇော်ချင်နေတာ။ ဝန်ထမ်းတွေက "No Food, No Drink" ဆိုပြီး တားတော့၊ အဘွားအိုက နားမလည်ဘဲ အတင်းတိုးပြီး တင်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း စည်းကမ်းမလိုက်နာဘူးဆိုပြီး စိတ်တို၊ ဧည့်သည်ကလည်း သူ့စေတနာကို ပိတ်ပင်ရမလားဆိုပြီး စိတ်ဆိုးနဲ့ အခြေအနေက တင်းမာလာတယ်။ ဒါဟာ "ပညတ်" (စကားလုံး/အမူအရာ) နောက်ကို လိုက်ပြီး "ပရမတ်" (စေတနာ) ကို မမြင်နိုင်ကြတဲ့ ပြဿနာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 22 (Visitor Experience & Hospitality) နဲ့ Article 22.1 ဖြစ်တဲ့ "ဘာသာစကား အခက်အခဲနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နားလည်မှု" (Cross-cultural Communication & Sensitivity) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို ခဏ ဖယ်ခိုင်းလိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက အဘွားအိုရှေ့မှာ ရပ်၊ ပြုံးပြပြီး လက်အုပ်ချီလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ "အာဟုနေယျ" (အဝေးမှ ဆောင်ယူလာသော ပစ္စည်းကို ခံယူထိုက်သော) ဂုဏ်တော်ကို နှလုံးသွင်းပြီး၊ သူ့လက်ထဲက လက်ဖက်ရည်ပုလင်းကို လှမ်းယူလိုက်တယ်။ ပြီးမှ ဘုရားစင်ဘေးက သီးသန့် စားပွဲခုံလေး (Donation Table) ပေါ်မှာ ရိုရိုသေသေ တင်ပေးလိုက်တယ်။ ဘာစကားမှ မပြောပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ဘာသာစကား (Universal Language) ကို သုံးလိုက်တာပါ။
အဲဒီတော့မှ အဘွားအိုက သဘောပေါက်သွားပြီး ကျေးဇူးတင်တဲ့ အကြည့်နဲ့ ပြန်ပြုံးပြတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကိုလည်း ဦးပဉ္ဇင်းက ရှင်းပြရတယ်... "ဒကာလေးတို့... သူတို့ အသံကျယ်တာက သူတို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု (Habit) ပါ၊ ဒေါသ မဟုတ်ဘူး။ သူတို့ လှူချင်တာက 'သဒ္ဓါ' (Faith) ပါ၊ စည်းကမ်းဖောက်တာ မဟုတ်ဘူး။ မင်းတို့က အသံ (Sound) ကို နားထောင်ပြီး အဓိပ္ပာယ် ကောက်မှားနေကြတာ။ ငါတို့က ဧည့်သည်ရဲ့ နှလုံးသား (Heart) ကို နားထောင်ရမယ်" လို့ ဆုံးမလိုက်တယ်။ အဲဒီနေ့က တရုတ်စကား တစ်လုံးမှ မပြောလိုက်ရဘဲနဲ့ အဆင်အပြေဆုံး ဧည့်ခံမှု ဖြစ်သွားခဲ့တယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "ဘာသာစကားသည် ပေါင်းကူးတံတား" ဆိုပေမဲ့၊ တကယ့် တံတားအစစ်ကတော့ "မေတ္တာ" ပါပဲ။ တစ်ဖက်သား ဘာပြောနေမှန်း နားမလည်တဲ့အခါ စိတ်မရှည်ဖြစ်မယ့်အစား၊ သူ့ရဲ့ မျက်လုံး၊ သူ့ရဲ့ အမူအရာ၊ သူ့ရဲ့ စေတနာကို "စက္ခုဝိညာဉ်" (မြင်သိစိတ်) နဲ့ အကဲခတ်ပါ။ စကားလုံးဆိုတဲ့ အတားအဆီးကို ကျော်ပြီး လူသားချင်း စာနာမှုနဲ့ ဆက်သွယ်လိုက်ရင် အရာရာ အဆင်ပြေသွားမှာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
နားမလည်မှုကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ သံသယ၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးမှု၊ ဘာသာစကား အတားအဆီးကြောင့် အထီးကျန်ရခြင်းသည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
ကိုယ့်စကား၊ ကိုယ့်အမူအရာကိုမှ အမှန်ထင်ပြီး တစ်ဖက်သားကို အထင်လွဲတဲ့ မာန၊ စွဲလမ်းမှု (Prejudice) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
စကားလုံးတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က အမှန်တရား (ပရမတ်) ကို သိမြင်ပြီး၊ ငြင်းခုံစရာ မလိုတော့ဘဲ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ စိတ်အခြေအနေ၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည် 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ နားလည်မှုကို ရဖို့အတွက် ပညတ်နဲ့ ပရမတ် ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း၊ မေတ္တာပွားခြင်း၊ အာဟုနေယျ ဂုဏ်တော်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာ့တရုတ်ဘာသာစကားနေ့မှာ ဘာသာစကား ဗဟုသုတတွေ လေ့လာကြသလို၊ လူသားအားလုံး နားလည်နိုင်တဲ့ "မေတ္တာဘာသာစကား" ကိုလည်း ကျွမ်းကျင်အောင် လေ့ကျင့်ကြပါ။ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် ကမ္ဘာ့ဖန်တီးမှုနေ့ (World Creativity Day) အတွက်လည်း ပြင်ဆင်တဲ့အနေနဲ့၊ စကားလုံးတွေ မသုံးဘဲ မေတ္တာဓာတ်နဲ့ ဆက်သွယ်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းသစ်တွေကို ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ဘာသာစကား အတားအဆီးများကို ကျော်လွှားနိုင်သူ၊ မေတ္တာဖြင့် ကမ္ဘာကို ဆက်သွယ်နိုင်သူ၊ နိဗ္ဗာန်တရားကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
