Day: 150 | ၂၉ မေ ၂၀၂၆ | ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် သင်္ခါရစက်ကွင်း (Peacekeeping & The Cycle of Sankhara) | ဓမ္မပဒ၊ သုခဝဂ် | Conflict Resolution & Neuro-Deescalation
Day: 150 | ၂၉ မေ ၂၀၂၆ | ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် သင်္ခါရစက်ကွင်း (Peacekeeping & The Cycle of Sankhara) | ဓမ္မပဒ၊ သုခဝဂ် | Conflict Resolution & Neuro-Deescalation
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ (၃) ကြိမ်။
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၂၉) ရက်၊ သောကြာနေ့ မနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ဒီနေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှု တပ်ဖွဲ့ဝင်များနေ့" (International Day of UN Peacekeepers) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့ ပဋိပက္ခ ဒေသတွေမှာ အသက်စွန့်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြတဲ့ "Blue Helmets" (ဦးထုပ်ပြာ) တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို ဂုဏ်ပြုတဲ့နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "လက်နက်ချခြင်းနှင့် ကိလေသာချခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ လက်နက်ချရုံနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး မရနိုင်ပါဘူး။ စိတ်ထဲက "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်စီရင်မှု/တိုက်တွန်းမှု) တွေကို မငြိမ်းသတ်နိုင်သရွေ့ စစ်ပွဲတွေက ပုံစံပြောင်းပြီး ဆက်ဖြစ်နေမှာပါပဲ။ "ငြိမ်းချမ်းရေးသည် စိတ်ထဲမှ စတင်သည်" (Peace begins in the mind) ဆိုတဲ့ UNESCO ဆောင်ပုဒ်အတိုင်း၊ ဓမ္မနည်းကျ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ပုံကို "နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်" လေ့လာကြပါစို့။
တရားတော်ကို မနာကြားမီမှာ... ကမ္ဘာ့စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ရည်စူးပြီး "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" (Metta - Samatha) စီးဖြန်းကြပါစို့။
သမထ (စိတ်ငြိမ်အောင် ထားခြင်း):
၁။ အာရုံယူခြင်း: မျက်စိကို မှိတ်ပြီး ကမ္ဘာမြေပုံပေါ်က စစ်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ ဒေသတွေကို "ပညတ်" (Concept) အနေနဲ့ မြင်ယောင် ကြည့်လိုက်ပါ။ သေနတ်သံတွေ၊ ဗုံးသံတွေ ကြားနေရတဲ့ ကြားထဲမှာ ငြိမ်းချမ်းရေး အလံစိုက်ထူထားတဲ့ နေရာလေးတစ်ခုကို အာရုံပြုပါ။
၂။ ပို့လွှတ်ခြင်း: "ရန်လိုနေသူများ ဒေါသအမုန်းတရား ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူများ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြပါစေ။ ကမ္ဘာကြီး ငြိမ်းချမ်းပါစေ" လို့ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ပို့လွှတ်ပါ။
၃။ ထိန်းထားခြင်း: မိမိရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ရန်မလိုခြင်း" (အဒေါသ) နဲ့ "အေးချမ်းစေလိုခြင်း" (မေတ္တာ) ဓာတ်ကိုပဲ လွှမ်းခြုံထားပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်အောင် ထိန်းထားပါ။ ဒါဟာ "စိတ္တဝိဝေက" (စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု) ပါပဲ။
စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင်... ဒီ "ငြိမ်းချမ်းရေး" သဘောတရားကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ၊ အာရုံကြောသိပ္ပံ (Neuroscience) နဲ့ "သင်္ခါရ" သဘောတရား ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။
၁။ Negative Peace vs. Positive Peace:
ငြိမ်းချမ်းရေး ပညာရှင် Johan Galtung က ငြိမ်းချမ်းရေးကို ၂ မျိုး ခွဲခြားထားပါတယ်။
Negative Peace: သေနတ်သံ တိတ်နေရုံ၊ အကြမ်းဖက်မှု ရပ်နေရုံ သက်သက်။ (ဒါဟာ ယာယီပါ၊ စိတ်ထဲမှာ မုန်းနေတုန်းပဲ)။
Positive Peace: တရားမျှတမှု၊ ညီညွတ်မှုနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုပါ ရှိနေတဲ့ အခြေအနေ။
ဗုဒ္ဓဘာသာအရ ပြောရင် "Negative Peace" ဆိုတာ သီလလုံရုံ (ကာယကံ၊ ဝစီကံ ထိန်းချုပ်ခြင်း) ဖြစ်ပြီး၊ "Positive Peace" ဆိုတာကတော့ "သင်္ခါရ" (မနောကံ ပြုပြင်စီရင်မှု) ကိုပါ ငြိမ်းသတ်နိုင်တဲ့ "သန္တိ" (Nibbana) သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ The Amygdala & Sankhara:
Neuroscience အရ လူတစ်ယောက် ဒေါသထွက်ရင် ဦးနှောက်ထဲက Amygdala (အာရုံကြောအစုအဝေး) က "Fight or Flight" (တိုက်မလား၊ ပြေးမလား) ဆိုတဲ့ အချက်ပေးသံကို လွှတ်လိုက်ပါတယ်။ ဒါကို အဘိဓမ္မာမှာ "သင်္ခါရ" (Volitional Formation) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
"သူ့ကို ပြန်ဆဲလိုက်" (ဝစီသင်္ခါရ)။
"သူ့ကို ပြန်ထိုးလိုက်" (ကာယသင်္ခါရ)။
ဒီ "သင်္ခါရ" တွေကို Prefrontal Cortex (ပညာ/သတိ) နဲ့ မထိန်းချုပ်နိုင်ရင် စစ်ပွဲ ဖြစ်တာပါပဲ။
ဒါကြောင့် "Peacekeeping" (ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းခြင်း) ဆိုတာ အပြင်မှာ သေနတ်ကိုင်ပြီး စောင့်နေတာထက်၊ ကိုယ့်ဦးနှောက်ထဲက Amygdala က လွှတ်လိုက်တဲ့ "သင်္ခါရ" တွေကို သတိ (Mindfulness) နဲ့ စောင့်ဖမ်းပြီး De-escalate (အရှိန်လျှော့) လုပ်ခြင်းကသာ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ယှဉ်တွဲ ပြသနေပါတယ် ဒကာကြီး။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နိုင်ငံတကာမှာ "Negative Peace" လို့ခေါ်တဲ့ စစ်ပွဲရပ်စဲရုံ သက်သက်နဲ့ မလုံလောက်ဘဲ၊ စိတ်နှလုံးပါ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ "Positive Peace" ရဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ဆွေးနွေးခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခု ဘုရားရှင်ရဲ့ နှုတ်ကပတ်တော်တွေနဲ့ ဒီအချက်ကို ပိုပြီး ခိုင်မာအောင်၊ နက်နက်နဲနဲ တည်ဆောက်ကြည့်ကြရအောင်။
ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ သုခဝဂ်၊ ဂါထာနံပါတ် (၂၀၂) မှာ ငြိမ်းချမ်းရေး (သန္တိ) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အလွန် လေးနက်တဲ့ တရားတစ်ပုဒ်ကို ဘုရားရှင်က ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"နတ္ထိ ရာဂသမော အဂ္ဂိ၊ နတ္ထိ ဒေါသသမော ကလိ။
နတ္ထိ ခန္ဓသမာ ဒုက္ခာ၊ နတ္ထိ သန္တိပရံ သုခံ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်းစီ နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင်... "ရာဂသမော" ဆိုတာ ရာဂနှင့်တူသော၊ "အဂ္ဂိ" ဆိုတာ မီးသည်၊ "နတ္ထိ" မရှိ။ လောကမှာ တောမီးလောင်တာ၊ ဗုံးပေါက်ကွဲတာတွေက အပြင်ပစ္စည်းကိုပဲ လောင်ကျွမ်းစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ရာဂ" (လိုချင်တပ်မက်မှု) မီးကတော့ သတ္တဝါတွေရဲ့ ဘဝအဆက်ဆက်ကို လောင်ကျွမ်းစေပြီး သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ပူလောင်စေပါတယ်။ "ဒေါသသမော" ဆိုတာ ဒေါသနှင့်တူသော၊ "ကလိ" ဆိုတာ အပြစ်၊ ပြစ်မှု သို့မဟုတ် ရှုံးနိမ့်ခြင်းသည်၊ "နတ္ထိ" မရှိ။ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ကြတာ၊ လူသတ်ကြတာဟာ ဒီ "ဒေါသ" ကြောင့်ပါပဲ။ ဒေါသဟာ လောကမှာ အကြီးမားဆုံးသော ရာဇဝတ်မှု (Crime) ပါပဲ။
ဆက်လက်ပြီး ဘုရားရှင်က "နတ္ထိ ခန္ဓသမာ ဒုက္ခာ" လို့ ဟောပါတယ်။ ခန္ဓာ ၅ ပါးနှင့်တူသော ဒုက္ခသည် မရှိ။ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့တွေက စစ်ပွဲကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပေမယ့်၊ "ခန္ဓာ" ရှိနေသရွေ့ အို-နာ-သေ ဒုက္ခကို ဘယ်သူမှ တားဆီးပေးလို့ မရပါဘူး။ ဒါကြောင့် အစစ်မှန်ဆုံးသော ငြိမ်းချမ်းရေး (Supreme Peace) ဆိုတာဟာ "နတ္ထိ သန္တိပရံ သုခံ" - နိဗ္ဗာန်ဟူသော ငြိမ်းအေးခြင်းထက် သာလွန်သော ချမ်းသာ မရှိပြီ လို့ အတိအလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက... လက်နက်ချရုံ (Disarmament) နဲ့ မပြီးပါဘူး၊ ခန္ဓာဝန်နဲ့ ကိလေသာဝန်ကို ချမှ (Nibbana) သာလျှင် စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု တရားရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ ရှုမှတ်ခြင်းအပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒကာကြီး မှာကြားထားတဲ့အတိုင်း "သမထ" နဲ့ "ဝိပဿနာ" ကို လုံးဝ မရောထွေးစေဘဲ၊ စိတ်ထဲက "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်စီရင်မှု) တွေကို ငြိမ်းသတ်တဲ့ နည်းလမ်းကို အဆင့်ဆင့် ရှုမှတ်ကြမယ်။
သမထ (စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားခြင်း):
ဝိပဿနာ မကူးခင် စိတ်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကို ငြိမ်းသတ်ဖို့ သမထ အရင်ယူပါမယ်။ မျက်စိကို မှိတ်ပြီး "ငြိမ်းချမ်းပါစေ" ဆိုတဲ့ အသံ (ပညတ်) ကို စိတ်ထဲကနေ ရွတ်ဆိုပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဆူပွက်နေတဲ့ ဒေါသအပူ၊ မကျေနပ်မှု အပူတွေကို ရေခဲတုံးကြီး တစ်တုံးနဲ့ ဖိချလိုက်သလိုမျိုး အေးခဲသွားအောင် အာရုံပြုပါ။ စိတ်က တခြား ရန်သူ့ဆီ ရောက်သွားရင် ပြန်ဆွဲခေါ်ပါ။ "အေးချမ်းမှု" (Peace) ဆိုတဲ့ အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်မှာ စိတ်ကို (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်အောင် ထိန်းထားပါ။ ဒါဟာ စိတ်ကို ယာယီ လက်နက်ချခိုင်းခြင်း (Ceasefire of the Mind) ပါပဲ။
သင်္ခါရကို ငြိမ်းသတ်သော ဝိပဿနာ (Deconstructing Sankhara):
စိတ်ငြိမ်ပြီဆိုတာနဲ့ ချက်ချင်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်တင်ပါမယ်။ စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုခုကို တုံ့ပြန်ချင်တဲ့ "သင်္ခါရ" (Volition/Urge) ကို စောင့်ဖမ်းပါမယ်။
၁။ သင်္ခါရကို စောင့်ကြည့်ခြင်း (Observing the Urge):
တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို မကောင်းပြောလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ ချက်ချင်း "ပြန်ပြောလိုက်ချင်တယ်"၊ "လက်သီးနဲ့ ထိုးလိုက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တွန်းအား (Impulse) တစ်ခု ရင်ထဲက တက်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒါ "သင်္ခါရ" ပါပဲ။ အဲဒီ သင်္ခါရကို "ငါ လုပ်ချင်တာ" လို့ မမြင်ပါနဲ့။ "စွမ်းအင်တစ်ခု (Energy Wave) တက်လာတာ" လို့ပဲ ရှုမြင်လိုက်ပါ။
၂။ ရုပ်နာမ်သဘော ခွဲခြားခြင်း (Analyzing Mind & Matter):
အဲဒီ "ပြန်ပြောချင်တဲ့ စိတ်" (နာမ်) ကြောင့်၊ နှလုံးခုန် မြန်လာတယ်၊ မျက်နှာ ပူလာတယ်၊ လက်သီး ဆုပ်မိလာတယ် (ရုပ်)။ ဒါဟာ "ငါ" ဒေါသထွက်တာ မဟုတ်ဘူး။ "တေဇောဓာတ်" (အပူ) နဲ့ "ဝါယောဓာတ်" (လှုပ်ရှားမှု) တွေ ပေါင်းစပ်ပြီး ပေါက်ကွဲဖို့ ပြင်နေတာပါလား။ စက်ယန္တရားကြီး လည်ပတ်နေသလိုပါလား လို့ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြားလိုက်ပါ။
၃။ ငြိမ်းသတ်ခြင်း (Neutralizing Sankhara):
စစ်ပွဲတစ်ခုမှာ ခဲယမ်းမီးကျောက် မထပ်ဖြည့်ရင် စစ်ပွဲရပ်သွားသလိုပါပဲ။ ဒီ "သင်္ခါရ" မီးတောက်ကို "ငါ" ဆိုတဲ့ လောင်စာ (Fuel) မထပ်ဖြည့်ပါနဲ့။ "ဒါ ငါ့ကိစ္စ မဟုတ်ဘူး။ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်ပဲ" လို့ ရှုလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ ခုနက တက်လာတဲ့ ဒေါသအရှိန်ဟာ ဘရိတ်အုပ်လိုက်သလို ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
၄။ ဉာဏ်သက်ဝင်ခြင်း (Insight Wisdom):
"ဪ... ပြန်မတိုက်ခိုက်ခြင်း (Non-retaliation) ဟာ အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ပါလား။ မိမိစိတ်ထဲက ကိလေသာရန်သူကို အနိုင်ယူလိုက်တာပါလား" လို့ သိမြင်လာရင် ဒါဟာ "သန္တိ" (ငြိမ်းချမ်းရေး) ကို မျက်မှောက်ပြုတဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ် စစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီး။
တရားတော်ကို လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ချိတ်ဆက်ဖို့အတွက် (Case-2550) လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ရပ်ရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ညှိနှိုင်းသူ တစ်ဦးရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဦးနိုင် ဆိုတာ ပဋိပက္ခတွေ များပြားတဲ့ ဒေသတစ်ခုက ရပ်ရွာခေါင်းဆောင် တစ်ယောက်ပါ။ တစ်နေ့မှာ ရွာနှစ်ရွာကြား ရေလုပွဲကနေ လူသတ်မှုအဆင့်ထိ ရောက်ခါနီး အခြေအနေ ဖြစ်လာတယ်။ တစ်ဖက်ရွာသားတွေက ဓားတွေ၊ တုတ်တွေ ကိုင်ပြီး ဦးနိုင်ရဲ့ ရုံးခန်းကို ဝိုင်းလာကြတယ်။ သူတို့က ဦးနိုင်ကို ဆဲဆိုကြတယ်၊ ခြိမ်းခြောက်ကြတယ်။ ဒီအချိန်မှာ ဦးနိုင်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အမ်မဂ်ဒါလာ" (Amygdala) က အချက်ပေးခေါင်းလောင်း ထိုးလိုက်တယ်။ "ကြောက်စိတ်" (Fear) နဲ့ "ဒေါသ" (Anger) ဆိုတဲ့ "သင်္ခါရ" မီးတောက်တွေ ဟုန်းခနဲ တောက်လာတယ်။ သူ့လက်က သေနတ်ကို လှမ်းကိုင်မိမလို ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဦးနိုင်က ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ထားသူ ဖြစ်တဲ့အတွက်... Policy 16, Article 16.4 (Peace, Justice and Strong Institutions) ကို နှလုံးသွင်းပြီး ချက်ချင်း "Internal Disarmament" (အတွင်းစိတ် လက်နက်ချခြင်း) ကို အရင်လုပ်လိုက်တယ်။
သူ့ရဲ့ ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့်:
၁။ သင်္ခါရကို မြင်ခြင်း: "ငါ့ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူလောင်ပြီး တုန်နေတာဟာ ငါ ကြောက်တာ မဟုတ်ဘူး။ ငါ ဒေါသထွက်တာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါဟာ 'တေဇောဓာတ်' (အပူ) နဲ့ 'ဝါယောဓာတ်' (လှုပ်ရှားမှု) ပေါင်းစပ်ပြီး ပေါက်ကွဲဖို့ ပြင်နေတဲ့ စက်ယန္တရား (Mechanism) သက်သက်ပဲ" လို့ ရှုလိုက်တယ်။
၂။ လောင်စာဖြတ်ခြင်း: သူက ဒေါသကို "ငါ" လို့ မသိမ်းပိုက်လိုက်ဘူး။ "ဒါ သူတို့ရဲ့ အကုသိုလ်ကံပဲ၊ ငါ့ရဲ့ သည်းခံခြင်း ပါရမီ ဖြည့်ရမယ့် အချိန်ပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ဒေါသကို တုံ့ပြန်မယ့် "ကာယသင်္ခါရ" (လက်နက်ကိုင်ခြင်း) နဲ့ "ဝစီသင်္ခါရ" (ပြန်ဆဲခြင်း) ကို ဖြတ်ချလိုက်တယ်။
၃။ မေတ္တာလှိုင်း လွှတ်ခြင်း: သူ့စိတ် ငြိမ်သွားတာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ သူ့ဆီကနေ အေးချမ်းတဲ့ "မေတ္တာဓာတ်" (Positive Vibes) တွေ ထွက်လာတယ်။ သူက ပြုံးပြီးတော့... "ညီအစ်ကိုတို့... ဒေါသထွက်နေကြတာ နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သွေးထွက်သံယို ဖြစ်ရင် ဘယ်သူ့မိသားစု ဒုက္ခရောက်မလဲ စဉ်းစားကြပါ" လို့ တည်ငြိမ်စွာ ပြောလိုက်တယ်။
ရလဒ်:
ဦးနိုင်ရဲ့ "သန္တိ" (ငြိမ်းချမ်းမှု) ဟာ ကူးစက်မြန်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ "Mirror Neurons" သဘောတရားအရ တစ်ဖက်လူက ဒေါသထွက်နေပေမယ့် ကိုယ်က လုံးဝ တည်ငြိမ်နေရင်၊ တစ်ဖက်လူရဲ့ ဦးနှောက်က အလိုလို လိုက်ပြီး ငြိမ်သက်သွားတတ်ပါတယ်။ ရွာသားတွေ လက်ထဲက တုတ်တွေ ဓားတွေ လျှောကျကုန်တယ်။ ပြဿနာကို စကားဝိုင်းမှာ အေးအေးဆေးဆေး ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တယ်။
ဒီ Case Study က ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာကတော့... "ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူ (Peacekeeper) ဆိုတာ သေနတ်ကိုင်ထားသူကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက 'သင်္ခါရ' ဆိုတဲ့ မီးတောက်ကို ငြိမ်းသတ်နိုင်သူသာလျှင် စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်နိုင်သူ ဖြစ်ပါတယ်" ဆိုတာပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ "ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှု" ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်မယ်ဆိုရင်...
ကမ္ဘာကြီး ငြိမ်းချမ်းဖို့ဆိုတာ ကုလသမဂ္ဂ တစ်ခုတည်း လုပ်လို့မရပါဘူး။ လူတိုင်း လူတိုင်းက ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ဒေါသ" နဲ့ "သင်္ခါရ" တွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ငြိမ်းသတ်နိုင်မှသာ "သန္တိသုခ" အစစ်အမှန်ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အခု ဟောကြားခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။
စစ်ပွဲများ၊ ပဋိပက္ခများ၊ စိတ်ပူလောင်ခြင်းများသည် "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတဲ့ "ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ဝါဒ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု (တဏှာ) နဲ့ အမုန်းတရား (ဒေါသ) သည် "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
ကိလေသာမီး ငြိမ်းအေးပြီး စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းရေး (နိဗ္ဗာန်) သည် "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
ဒီလို ငြိမ်းချမ်းအောင် သတိ၊ မေတ္တာ၊ ပညာ တို့ဖြင့် သင်္ခါရကို ရှုမှတ်ခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့်... ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား အားလုံး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့ဝင်များ အားလုံး... ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြပါစေ။ အတွင်းစိတ်၏ ပူလောင်မှု "သင်္ခါရ" များ ငြိမ်းအေးကြပြီး၊ အစစ်မှန်ဆုံးသော ငြိမ်းချမ်းရေး "နိဗ္ဗာန်" (Santi Sukha) ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၉ မေ ၂၀၂၆
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.