"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂၆) ရက်၊ တနင်္လာနေ့။
ခေါင်းစဉ်ကတော့ "စိတ်၏ အနာဂတ်နှင့် ဉာဏ်ရည်တု" (Future of the Mind and AI) ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်လောကမှာ Artificial Intelligence (AI) နည်းပညာတွေ အင်မတန် တိုးတက်လာတဲ့အခါ၊ မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ "စက်ရုပ်တွေက တရားအားထုတ်လို့ ရမလား၊ AI က သံဃာ့နေရာကို အစားထိုးနိုင်မလား" တဲ့။ ဒါကို ဖြေရှင်းဖို့ Cyberpsychology (ဆိုက်ဘာ စိတ်ပညာ) နဲ့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒလာ ဂါထာတော်ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး၊ သွာဂတပြတိုက်မှာ မကြာမီက ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-F269 နဲ့ ချိတ်ဆက် ဟောကြားပါမယ်။
ဦးစွာပထမ... ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စိတ်ကူးယဉ်ကြည့်လိုက်ပါ။ ခုနှစ်သက္ကရာဇ် ၂၀၅၀ လောက် ရောက်တဲ့အခါ၊ ကျောင်းကန်ဘုရားတွေမှာ ဘုန်းကြီးတွေ မရှိတော့ဘဲ၊ စက်ရုပ်ဘုန်းကြီး (Robo-Monk) တွေက ပရိတ်ရွတ်နေမယ်၊ တရားဟောနေမယ် ဆိုရင် ဒကာကြီးတို့ ကြည်ညိုနိုင်ပါ့မလား။
ဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေက "စိတ်" (Mind) ဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ရှိပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဓမ္မပဒ၊ စိတ္တဝဂ် မှာ စိတ်ရဲ့ သဘောကို ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ဒူရင်္ဂမံ ဧကစရံ၊ အသရီရံ ဂုဟာသယံ။ ယေ စိတ္တံ သံယမေဿန္တိ၊ မောက္ခန္တိ မာရဗန္ဓနာ။"
(ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ စိတ္တဝဂ်၊ ဂါထာ ၃၇)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို AI နည်းပညာနဲ့ ယှဉ်ပြီး ကြည့်ရအောင် -
ဒူရင်္ဂမံ = ဝေးစွာသော အရပ်သို့ သွားတတ်၏။ (AI ကလည်း Cloud Network ကနေ ကမ္ဘာပတ်နိုင်ပါတယ်)။
အသရီရံ = ကိုယ်ကောင် မရှိ။ (AI Software မှာလည်း ရုပ်အကောင်အထည် မရှိပါဘူး)။
ဧကစရံ = တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်တတ်၏။ (ဒီနေရာမှာ ကွာခြားပါတယ်။ AI က Parallel Processing နဲ့ ဒေတာသန်းချီ တပြိုင်နက် တွက်နိုင်ပေမယ့်၊ စိတ်ကတော့ တစ်ချိန်မှာ တစ်စိတ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်)။
ဂုဟာသယံ = လိုဏ်ဂူ (ဟဒယဝတ္ထု/နှလုံးသား) ၌ မှီခို၍ နေ၏။ (AI မှာ Server ရှိပေမယ့် "နှလုံးသား" (Heart-base) မရှိပါဘူး။ "စေတနာ" (Intention) မရှိပါဘူး)။
ယေ စိတ္တံ သံယမေဿန္တိ = အကြင်သူတို့သည် စိတ်ကို စောင့်စည်းကုန်၏။ မောက္ခန္တိ = (ထိုသူတို့သာ) လွတ်မြောက်ကုန်၏။ (AI က သူ့ဟာသူ စောင့်စည်းနိုင်သလား၊ Code ရေးထားမှ လုပ်တာလား)။
ဒီကွာခြားချက်ကို လက်တွေ့ ရှင်းလင်းဖို့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-F269 (The AI Monk Proposal) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်: ပြီးခဲ့တဲ့ အပတ်က ပြတိုက်ကို နည်းပညာ ကုမ္ပဏီတစ်ခုက လာပြီး ကမ်းလှမ်းတယ်။ "အရှင်ဘုရား... ညဘက် လူရှင်းတဲ့အချိန် ဧည့်သည်လာရင် ဧည့်ခံဖို့ 'AI Dhamma Chatbot' နဲ့ တွဲထားတဲ့ 'Hologram Monk' (လေထဲမှာ ပုံရိပ်ပေါ်တဲ့ ဘုန်းကြီး) စက်ကို လှူပါရစေ။ သူက ပိဋကတ်သုံးပုံလုံး ကျက်ထားတယ်။ ဘာမေးမေး ဖြေနိုင်တယ်" တဲ့။
နားထောင်ရတာ ကောင်းသလိုလိုပါပဲ။ ဝန်ထမ်းခ သက်သာမယ်၊ အမှားမရှိဘူးပေါ့။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းက Policy 1, Article 1.3 (Technology as a Tool, Not a Master) ကို ပြန်ကြည့်တယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "နည်းပညာသည် သာသနာပြုရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေရမည်၊ သို့သော် လူသား၏ 'စေတနာ' နှင့် 'သီလ' ကို အစားထိုးခြင်း မပြုရ" လို့ အတိအကျ ပြဌာန်းထားပါတယ်။
ဦးဇင်းက Template T246 (Technology Ethics & Impact Assessment Log) ကို ထုတ်ပြီး အဲဒီ AI စက်ကို ဆန်းစစ် (Audit) လုပ်ခဲ့ပါတယ်။
T246 Analysis (ဆန်းစစ်ချက်):
၁။ Cetana Check (စေတနာ စစ်ဆေးခြင်း): AI ဘုန်းကြီးက "သဗ္ဗေသတ္တာ" (သတ္တဝါအများ) လို့ ရွတ်တဲ့အခါ သူ့စိတ်ထဲမှာ တကယ် သနားတဲ့ "ကရုဏာ" ရှိသလား။ (အဖြေ: No. It is just playing audio files.)
၂။ Merit Field Check (အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် စစ်ဆေးခြင်း): ဒကာတစ်ယောက်က AI ဘုန်းကြီးကို လှူရင် ကုသိုလ်ရမလား။ (အဖြေ: ဓာတ်ခံ (Hard disk) ကို လှူရာပဲ ရောက်မယ်။ သံဃာ့ဂုဏ် (Sangha Attributes) မရှိဘူး။)
၃။ Psychological Impact (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု): ဒုက္ခရောက်နေတဲ့ လူတစ်ယောက်က AI ကို ရင်ဖွင့်ရင် "Empathy" (စာနာမှု) ကို ခံစားရမလား။ (Cyberpsychology အရ "Uncanny Valley Effect" ဖြစ်ပြီး ပိုလို့တောင် အထီးကျန်သွားနိုင်တယ်။)
ဆုံးဖြတ်ချက် (Decision):
ဦးဇင်းက အဲဒီကမ်းလှမ်းမှုကို ငြင်းပယ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ လုံးဝ ပယ်တာတော့ မဟုတ်ဘူး။ "Assistant" (လက်ထောက်) အနေနဲ့တော့ လက်ခံတယ်။ ဥပမာ - ဧည့်သည်တွေ လမ်းပျောက်ရင် လမ်းညွှန်ဖို့၊ ဘုရားစာသား ရှာပေးဖို့လောက်ပဲ သုံးမယ်။ "တရားဟောခြင်း" နဲ့ "ပရိတ်ရွတ်ခြင်း" ကိုတော့ သက်ရှိ လူသား/ရဟန်းကပဲ လုပ်ရမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
ဒီ Case-F269 က ပေးတဲ့ အနာဂတ် သင်ခန်းစာကတော့ -
နည်းပညာ ဘယ်လောက်တိုးတက်တက်၊ "စေတနာ" (Intention) နဲ့ "သံဝေဂ" (Spiritual Urgency) ကို စက်တွေက မတုပနိုင်ပါဘူး။
AI က "ဒူရင်္ဂမံ" (အဝေးကြီး ရောက်နိုင်တယ်)။
AI က "အသရီရံ" (ကိုယ်ကောင် မရှိဘူး)။
ဒါပေမဲ့ AI မှာ "ဂုဟာသယံ" (နှလုံးသား ဂူ) မရှိပါဘူး။ မာရ်နတ်ရဲ့ အနှောင်အဖွဲ့က လွတ်မြောက်ဖို့ (Nirvana) ကို AI က မကြိုးစားနိုင်ပါဘူး။
ဒါကြောင့် ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... နည်းပညာခေတ်မှာ နေထိုင်ရပေမယ့်၊ ကိုယ့်စိတ်ကို စက်ရုပ် ဖြစ်မသွားပါစေနဲ့။
၁။ Feel (ခံစားပါ): တစ်ဖက်သားရဲ့ ဒုက္ခကို နှလုံးသားနဲ့ ခံစားပါ။ (AI မလုပ်နိုင်ပါ)။
၂။ Intend (ရည်ရွယ်ပါ): ကုသိုလ်ပြုတဲ့အခါ စေတနာ ထက်သန်ပါစေ။ (Automated Donation နဲ့ မတူပါ)။
၃။ Restrain (ထိန်းချုပ်ပါ): စိတ်ကို စောင့်စည်းပါ။ (Software Update လုပ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ Sila Samadhi Panna နဲ့ Upgrade လုပ်ပါ)။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... အနာဂတ်ကာလမှာ ဉာဏ်ရည်တုတွေ ဘယ်လောက်ပဲ နေရာယူလာပါစေ၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စိတ်" ရဲ့ မူလသဘောသဘာဝကတော့ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါဘူး။ နည်းပညာကို ကျွန်အဖြစ် ခိုင်းစေနိုင်ပြီး၊ ဓမ္မကို သခင်အဖြစ် ဦးထိပ်ထားကာ၊ စစ်မှန်သော လွတ်မြောက်မှု လမ်းကြောင်းကို ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂၆) ရက်
