နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အထောက်အထားဗေဒ (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၃ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်က "ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အထောက်အထား (၄) - Forensic Archaeology" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ကိုးကွယ်ရာမှာ သဒ္ဓါတရားတင်မကဘဲ ပညာပါမှ ပြည့်စုံတာ ဒကာ ဒကာမတို့။ အခုခေတ်မှာ Forensic Archaeology လို့ခေါ်တဲ့ မှုခင်းဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရပ်တွေနဲ့ သမိုင်းဝင်ပစ္စည်းတွေကို အသေးစိတ် စစ်ဆေးနေကြပြီ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာလည်း ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ စစ်မှန်မှုကို အထောက်အထားခိုင်ခိုင်လုံလုံနဲ့ ပြသနိုင်ဖို့ ဒီလို သိပ္ပံနည်းကျ သုတေသနတွေကို အမြဲလုပ်ဆောင်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်ကို ဘာလို့ သုတေသန လုပ်နေရတာလဲ၊ ကြည်ညိုရင် ပြီးတာပဲ မဟုတ်ဘူးလား" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် သဒ္ဓါတရားဆိုတာ အမှန်တရား (Truth) အပေါ်မှာ အခြေခံမှ ခိုင်မာတာ ဒကာကြီးရဲ့။ အထောက်အထားမဲ့ ယုံကြည်တာဟာ "မောဟ" ဘက်ကို နွယ်သွားနိုင်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 1, Art. 1.1 မှာလည်း "ဓာတ်တော်များ၏ စစ်မှန်မှုကို တိပိဋက ပါဠိတော်များနှင့် သိပ္ပံနည်းကျ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများဖြင့် ချိန်ညှိအတည်ပြုရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ ပိဋကတ်တော်လာ အထောက်အထား ရှာဖွေမှု (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် ဓာတ်တော်ဝေစုခွဲပုံတွေကို အသေးစိတ် ပြထားပါတယ်။
"ဧဝံ ဘဂဝတော သရီရဓာတုယော အဋ္ဌဓာ ဝိဘဇိံသု။"
(မြတ်စွာဘုရား၏ ရုပ်အလောင်းတော် ဓာတ်တော်တို့ကို ရှစ်စုခွဲ၍ ဝေဖန်ကြကုန်၏။)
ဒါဟာ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားရဲ့ အစပဲ ဒကာမကြီးတို့။ ဘယ်မင်းက ဘယ်နေရာမှာ စေတီတည်တယ်၊ ဘယ်သူက ဘယ်ဓာတ်တော်ကို ယူသွားတယ်ဆိုတဲ့ မှတ်တမ်းတွေဟာ အခုခေတ် Forensic Archaeology မှာ သုံးတဲ့ Chain of Custody (ထိန်းသိမ်းမှု ကွင်းဆက်) တွေပါပဲ။ ဘုရားရှင်က "ကာလာမသုတ်" မှာ အဆင့်ဆင့် ကြားရရုံနဲ့ မယုံနဲ့၊ ကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်ပြီးမှ ယုံကြည်ဖို့ ဟောခဲ့တာဟာ သုတေသန (Research) လုပ်ဖို့ လမ်းညွှန်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Forensic Archaeology နှင့် ဓာတ်တော်စစ်ဆေးမှု (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်တွေကို သုတေသနလုပ်တဲ့အခါ Template-T102 (Archaeological Evidence Profile) ကို သုံးပါတယ်။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို စစ်ဆေးတဲ့အခါမှာ မြေလွှာအနက် (Stratigraphy)၊ အတူပါလာတဲ့ အရိုးကြုတ်ရဲ့ လက်ရာ (Artifact typology) နဲ့ ကမ္ပည်းစာလုံး (Epigraphy) တွေကို Forensic နည်းနဲ့ စစ်ဆေးပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Forensic Archaeology မှာ Carbon Dating (C-14) လိုမျိုး နည်းပညာတွေနဲ့ သက်တမ်းကို တွက်ချက်တာမျိုး ရှိပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 1 အရ ဓာတ်တော်ကို ကိုယ်တိုင်သွားမစစ်ရပေမယ့်၊ ဓာတ်တော်ကိန်းဝပ်ရာ ကြုတ် (Reliquary) နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် အထောက်အထားတွေကို စစ်ဆေးခြင်းအားဖြင့် ဓာတ်တော်ရဲ့ သမိုင်းဝင်မှုကို သက်သေပြနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို Contextual Analysis လို့ ခေါ်ပါတယ်။
၄။ Case-R133: သုဝဏ္ဏဘူမိမှ ဓာတ်တော်ရှာဖွေမှု (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-R133 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ သုဝဏ္ဏဘူမိနယ်မြေ (သထုံဘက်) က ရှေးဟောင်းနေရာတစ်ခုမှာ ဓာတ်တော်ကြုတ်တစ်ခုကို တွေ့ရတယ်။ အဲဒီမှာ Forensic Archaeology နည်းအရ ဦးဇင်းတို့ စစ်ဆေးခဲ့ရတယ်။
Template-T102 အရ ကြုတ်ရဲ့ လက်ရာဟာ မောရိယခေတ် (အသောကမင်းကြီးခေတ်) က ပုံစံမျိုး ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီနေရာမှာ ပါလာတဲ့ မြေပုတီးစေ့တွေနဲ့ အရိုးအပိုင်းအစတွေကို Forensic နည်းနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်တဲ့အခါမှာ မြောက်ပိုင်းအိန္ဒိယက ကျောက်အမျိုးအစားတွေနဲ့ တူညီနေတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါဟာ သမိုင်းမှာပါတဲ့ "သောဏထေရ်နဲ့ ဥတ္တရထေရ်တို့ သုဝဏ္ဏဘူမိကို သာသနာပြုလာစဉ် ဓာတ်တော်တွေ ယူဆောင်လာခဲ့တယ်" ဆိုတဲ့ အချက်ကို ခိုင်မာတဲ့ အထောက်အထား (Forensic Evidence) နဲ့ ထောက်ခံလိုက်တာပါပဲ။
၅။ Modern Technology နှင့် ဓာတ်တော်မှတ်တမ်း (Modern Analogy)
အခုခေတ်မှာ 3D Scanning တွေ၊ X-ray Fluorescence (XRF) တွေနဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို မထိခိုက်ဘဲ (Non-destructive) စစ်ဆေးလို့ ရနေပြီ ဒကာကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်တွေကို အဲဒီလို စက်တွေနဲ့ ထိုးကြည့်တာဟာ အပြစ်မဖြစ်ဘူးလား" ပေါ့။ အေး... စေတနာအပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ် ဒကာကြီး။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 1 မှာ "ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ သိက္ခာကို မစော်ကားစေဘဲ လေးစားစွာ သုတေသနပြုရန်" ဆိုတာ ပါပြီးသား။ ဥပမာ - ဆရာဝန်တစ်ယောက်က ဘုရားဖူးသွားတဲ့အခါ X-ray ရိုက်ထားတဲ့ ဓာတ်ပုံကို ကြည့်ပြီး ဓာတ်တော်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာတာဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို ကြည်ညိုဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ နည်းပညာနဲ့ သဒ္ဓါတရားကို ပေါင်းစပ်တာပါ။
၆။ Policy 1, Art. 1.1 နှင့် သွာဂတ၏ သုတေသန ကျင့်ဝတ်များ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 1, Art. 1.1 (Evidence-Based Stewardship) မှာ "သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ အထောက်အထားများရှိပါက ဓာတ်တော်အဖြစ် အတည်မပြုဘဲ 'လေ့လာဆဲ' (Under Investigation) အဖြစ်သာ ထားရှိရမည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ပြသထားတဲ့ ဓာတ်တော်တိုင်းဟာ Template-T102 အရ Level 5 အဆင့်ထိ Verification ပြီးသား အထောက်အထားတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာတော်မှာ "အတု" တွေ မရောနှောအောင် Forensic ပညာနဲ့ ကာကွယ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာတရားကို ရှာဖွေသူတွေအတွက်တော့ ဒီလို ခိုင်မာတဲ့ အထောက်အထားတွေက သဒ္ဓါတရားကို ပိုမို အားကောင်းစေပါတယ်။
၇။ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ အထောက်အထားကို ရှာဖွေခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ဓာတ်တော်တွေကို သုတေသန လုပ်သလိုပဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ဘဝကိုလည်း သုတေသန (Reflection) လုပ်ကြပါ။
ငါ့ရဲ့ သီလဟာ Forensic နည်းနဲ့ စစ်ရင် "စစ်မှန်" ရဲ့လား?
ငါ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အကုသိုလ်" ဆိုတဲ့ အညစ်အကြေးတွေ ဘယ်လောက် ကပ်ငြိနေသလဲ?
မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ကိုယ်တိုင် သိအောင်လုပ်ပါ" လို့ ဟောခဲ့တာဟာ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ သုတေသနပညာရှင် (Self-Researcher) ဖြစ်ဖို့ ပြောခဲ့တာပါ။ အထောက်အထားခိုင်လုံတဲ့ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ထားရင် အပါယ်ဘေးအတွက် ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး။ မိမိကိုယ်ကိုယ် Forensic စစ်ကြည့်တဲ့အခါမှာ "ဖြူစင်တဲ့ ဒေတာ" တွေပဲ တွေ့ဖို့ လိုပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားတွေကိုပါ လေ့လာခြင်းဖြင့် "ပညာယှဉ်သော သဒ္ဓါ" ကို တည်ဆောက်ပါ။
၂။ သိပ္ပံပညာနဲ့ ဓမ္မပညာကို ရန်သူလို မမြင်ဘဲ အမှန်တရားကို ရှာဖွေတဲ့ နေရာမှာ အဖော်အဖြစ် အသုံးချပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ အစစ်အမှန် ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကိုလည်း အစစ်အမှန် တန်ဖိုးရှိအောင် ကြိုးစားပါ။
အထောက်အထားရှိတဲ့ ယုံကြည်မှုကမှ လှုပ်ခတ်မှုမရှိတဲ့ "အဝေစ္စပသာဒ" သဒ္ဓါတရား ဖြစ်စေမှာပါ ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အထောက်အထား (၄)" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ ပညာနှင့်ယှဉ်သော သဒ္ဓါတရားများ တိုးပွားကြပါစေ၊ အမှန်တရားကို သိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၃ ရက်။
