Day: 005 | ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | အသောကမင်းကြီး၏ စေတီ | အသောကအဝဒါန | Infrastructure
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ နေ့သစ်ရဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းကြပါစေ။ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာခဲ့ကြတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ရဲ့ အဖိုးတန် ဓမ္မအမွေအနှစ်များကို မိမိတို့ရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ဆောက်ပြီး မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ လောကကြီးမှာ အပြင်ဘက်က အဆောက်အအုံတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ခိုင်ခံ့နေပါစေ၊ အတွင်းစိတ်သန္တာန်က ဓမ္မအဆောက်အအုံ ယိမ်းယိုင်နေရင် အဲဒီလူရဲ့ ဘဝဟာ အချိန်မရွေး ပြိုကျသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခိုင်မာတဲ့ စိတ်ဓာတ် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို တည်ဆောက်ဖို့ အင်မတန် အရေးကြီးလှပါတယ်။
ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ခိုင်မာတဲ့ အုတ်မြစ်တစ်ခု ချနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားတဲ့ တိုက်ကြီးတစ်လုံးလို သဘောထားပြီး ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ကာ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ အဆောက်အအုံကြီး ယန္တရား လည်ပတ်ဖို့အတွက် အသက်သွေးကြောပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ထိုင်နေတဲ့ ဣရိယာပုတ်လေးကို မြေကြီးပေါ်မှာ အခိုင်အမာ စိုက်ထူထားတဲ့ တိုင်ကြီးတစ်တိုင်လို ခံစားကြည့်ပါ။ ဘယ်လို လေမုန်တိုင်းတွေပဲ တိုက်တိုက်၊ ပြင်ပက အာရုံတွေ ဘယ်လိုပဲ နှောင့်ယှက်နှောင့်ယှက် မယိမ်းမယိုင်ဘဲ တည်ငြိမ်နေတဲ့ ကျောက်ဆောင်ကြီးတစ်ခုလို သမာဓိကို တည်ဆောက်ကြည့်ကြစို့ နော်။ တခြား ပြင်ပအာရုံတွေ ဝင်လာရင်လည်း မလိုက်သွားဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံဖြစ်တဲ့ လေလေးဆီကိုသာ စိတ်ကို ပြန်ဆွဲယူလာခဲ့ပါ။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပြီး၊ ဉာဏ်ပညာအတွက် အလွန် ခိုင်မာတဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ကြီး တစ်ခုကို ရရှိသွားပါလိမ့်မယ်။ အုတ်မြစ်ခိုင်မှ အဆောက်အအုံ ခိုင်မှာပါ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ အုတ်မြစ်လေး ရသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ မြို့တစ်မြို့ကို တည်ဆောက်တဲ့ နေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ အခြေခံ အဆောက်အအုံတွေ အကြောင်းကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နဲ့ မြို့ပြတည်ဆောက်ရေးမှာ အလွန် အရေးပါတဲ့ စကားလုံးကတော့ 'Infrastructure' လို့ခေါ်တဲ့ အခြေခံ အဆောက်အအုံ စနစ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Infrastructure ဆိုတာ မြို့တစ်မြို့၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ လည်ပတ်နိုင်ဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ လမ်းတံတားတွေ၊ ဆက်သွယ်ရေး ကွန်ရက်တွေ၊ လျှပ်စစ်မီး သွယ်တန်းမှုတွေ၊ ရေပေးဝေရေး စနစ်တွေကို ခေါ်တာပါ။ ဒီအရာတွေ မရှိရင် ဘယ်လောက်ပဲ ခေတ်မီတဲ့ တိုက်တာတွေ ဆောက်ဆောက်၊ အဲဒီမြို့ကြီးဟာ အသက်မဝင်နိုင်ပါဘူး။ သွေးကြောတွေ မရှိတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လိုပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သဘာဝတရားကြီးထဲက သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ကြစို့။ သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်မှာ မြေကြီးထဲကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထိုးဆင်းသွားတဲ့ အမြစ်တွေ ရှိတယ်။ အဲဒီ အမြစ်တွေကနေတစ်ဆင့် ရေနဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေကို စုပ်ယူပြီး ပင်စည်ကို ပို့ပေးတယ်။ ပင်စည်ကနေတစ်ဆင့် အကိုင်းအခက်တွေဆီကို ဖြန့်ဝေပေးတယ်။ အရွက်တွေက နေရောင်ခြည်ကို ယူပြီး အစာချက်တယ်။ ဒီစနစ်ကြီး တစ်ခုလုံးဟာ သဘာဝတရားရဲ့ Infrastructure ကြီးပါပဲ။ အဲဒီလိုပဲ မြို့ပြကြီးတွေမှာလည်း မြေအောက်မှာ ရှုပ်ယှက်ခတ်နေတဲ့ ရေပိုက်လုံးကြီးတွေ၊ ကေဘယ်ကြိုးကြီးတွေက သစ်ပင်ရဲ့ အမြစ်တွေလို အလုပ်လုပ်ပြီး၊ လမ်းမကြီးတွေက ပင်စည်တွေလို အလုပ်လုပ်ကာ လူသားတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြန့်ဝေပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ခေတ်မှာ Mega Projects လို့ခေါ်တဲ့ အလွန် ကြီးမားခမ်းနားတဲ့ စီမံကိန်းကြီးတွေကို တည်ဆောက်ကြပါတယ်။ ဥပမာ- ပင်လယ်ကို ဖြတ်ဖောက်ထားတဲ့ တံတားကြီးတွေ၊ မိုးမျှော်တိုက်ကြီးတွေ၊ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရထားလမ်းကြီးတွေ ဆောက်ကြတယ်။ ဒီလို ကြီးမားတဲ့ စီမံကိန်းကြီးတွေ ဆောက်တဲ့အခါ အင်ဂျင်နီယာတွေဟာ အပေါ်ယံ အလှအပကို ကြည့်လို့ မရပါဘူး။ အောက်ခြေက Foundation လို့ခေါ်တဲ့ ဖောင်ဒေးရှင်း အုတ်မြစ်ကို အခိုင်အမာ ချရပါတယ်။ မြေကြီးရဲ့ ခံနိုင်ရည်အား (Soil Test) ကို စစ်ဆေးရတယ်၊ ငလျင်ဒဏ်၊ လေဒဏ်တွေကို တွက်ချက်ရပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ အဲဒီလောက် တွက်ချက်ပြီး သံမဏိတွေ၊ ကွန်ကရစ်တွေနဲ့ ဆောက်ထားတဲ့ Mega Project ကြီးတွေဟာ ထာဝရ ခိုင်မြဲပါသလား' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရဲ့ အဖြေကတော့ ရှင်းပါတယ်။ "လုံးဝ မခိုင်မြဲပါဘူး"။ ဘယ်လောက်ပဲ အဆင့်မြင့်တဲ့ နည်းပညာနဲ့ ဆောက်ထားပါစေ၊ သံမဏိတွေဟာ အောက်ဆီဂျင်နဲ့ ထိတွေ့ရင် တဖြည်းဖြည်း သံချေးတက်လာ (Oxidation) ပါတယ်။ ကွန်ကရစ်တွေဟာ ရာသီဥတု အပူအအေးကြောင့် အက်ကွဲလာပါတယ်။ နှစ်ရာချီ ကြာလာတဲ့အခါ ပြိုကျ ပျက်စီးသွားတာပါပဲ။
ဒါပေမယ့် ဘာကြောင့် ဆောက်နေကြသလဲ ဆိုရင်၊ အဲဒီ အဆောက်အအုံကြီးတွေ တည်ရှိနေစဉ် ကာလအတွင်းမှာ လူသားတွေအတွက် အကျိုးပြုဖို့၊ ဆက်သွယ်မှုတွေ မြန်ဆန်ဖို့၊ စီးပွားရေး လည်ပတ်ဖို့အတွက် ရည်ရွယ်ပြီး ဆောက်လုပ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ Infrastructure ဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေ သက်သက် ဆိုပေမယ့်၊ အဲဒီ ရုပ်ဝတ္ထုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ကူးဉာဏ်၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ တီထွင်ဖန်တီးမှု ဆိုတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွန်းအားတွေက နောက်ကွယ်ကနေ မောင်းနှင်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းစပ်ပြီး လောကကြီးကို ပုံဖော်နေကြတာပါ။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော်က တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ရှေးဟောင်း Mega Project ကြီး တစ်ခုအကြောင်းကို ပီဋကတ်တော်လာ အချက်အလက်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အကြာမှာ အသောကမင်းကြီး ဟာ ဇမ္ဗူဒီပ တစ်ကျွန်းလုံးမှာ စေတီပေါင်း ၈၄,၀၀၀ ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က ထူပါရဟ (စေတီတည်ထား ကိုးကွယ်ထိုက်သော) ပုဂ္ဂိုလ် ၄ ဦးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာရဟန္တာ နဲ့ စကြဝတေးမင်း တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အသောကမင်းကြီးဟာ ဒီပါဠိတော်လာ လမ်းညွှန်ချက်ကို ခံယူပြီး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်မွေတော်တွေကို ရယူကာ၊ သာသနာတော် အဓွန့်ရှည်တည်တံ့ရေးအတွက် တစ်နိုင်ငံလုံး အနှံ့အပြားမှာ စေတီတော်တွေ၊ ကျောက်စာတိုင်တွေ ဆိုတဲ့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ Infrastructure ကြီးကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီစေတီ ၈၄,၀၀၀ တည်ထားတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးကို သေချာ စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ အုတ်တွေ၊ သဲတွေ၊ ကျောက်တုံးတွေကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရတာ၊ ပန်းရန်၊ လက်သမား ပညာရှင် သောင်းသိန်းချီပြီး အသုံးပြုရတာဟာ ခေတ်သစ် အင်ဂျင်နီယာတွေတောင် အံ့သြရလောက်တဲ့ Mega Project ကြီး တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးက အဲဒီ အုတ်ခဲတွေ၊ ကျောက်တုံးတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ ၁၆၁ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "နာမရူပ" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို နားလည်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
စေတီတော်ကြီးတွေကို တည်ဆောက်ရာမှာ အသုံးပြုထားတဲ့ အုတ်၊ သဲ၊ ကျောက်၊ ရွှေ၊ ငွေ ဆိုတာတွေဟာ အားလုံး ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ 'ရူပ' (ရုပ်တရား) တွေ သက်သက်ပါပဲ။ အဲဒီ ရုပ်တရားကြီးတွေ အလိုလို စုပုံလာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အသောကမင်းကြီးရဲ့ သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "သာသနာတော်ကြီး ပြန့်ပွားပါစေ၊ လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတွေ ဖူးမြော်ကြည်ညိုခွင့် ရပါစေ" ဆိုတဲ့ မဟာကုသိုလ်စိတ် (Saddha) နဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေဟာ 'နာမ' (နာမ်တရား) တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အုတ်ခဲဆိုတဲ့ ရုပ်တရားဟာ သူ့ဟာသူဆို ဘာတန်ဖိုးမှ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ အုတ်ခဲကို "ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်ကို ကိန်းဝပ်စေမယ်" ဆိုတဲ့ နာမ်တရား (ကုသိုလ်စိတ်) နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး တည်ဆောက်လိုက်တဲ့ အခါမှာတော့၊ အဲဒီ ရုပ်တရားဟာ အလွန်တရာ မွန်မြတ်တဲ့ စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ အသောကမင်းကြီးရဲ့ Mega Project ကြီးဟာ ရုပ်ဝတ္ထုသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ကုသိုလ်နာမ်တရားက ဦးဆောင်တဲ့ 'နာမရူပ' (ရုပ်နာမ်) တို့ရဲ့ အလွန် ခမ်းနားတဲ့ ပေါင်းစပ်မှုကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဒီစေတီတော်ကြီးတွေကို ဖူးမြင်ရတဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခန္ဓာဖြစ်စဉ်ကြီးကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ ဦးဇင်းတို့ဟာ ကြီးမားခမ်းနားတဲ့ စေတီတော်ကြီး တစ်ဆူရှေ့ကို ရောက်သွားတယ် ဆိုပါစို့။ ပထမဆုံး အနေနဲ့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ အကြည်ဓာတ်လေးနဲ့ စေတီတော်ကြီးရဲ့ အဆင်းသဏ္ဌာန် (ရူပါရုံ) တို့ လာရောက် တိုက်ခိုက်ပါတယ်။ အဆင်းနဲ့ မျက်စိ ထိစပ်သွားတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးပါ။
အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ 'စက္ခုဝိညာဉ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ဆိုသလို ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိလည်း ပါတယ်၊ အဆင်းလည်း ပါတယ်၊ မြင်သိစိတ်လည်း ပါတယ်... ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောတရားအရ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။
ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ နောက်ထပ် ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့၊ "သြော်... ကြည်ညိုစရာ ကောင်းလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်တဲ့ ခံစားမှု 'သုခဝေဒနာ'၊ 'သောမနဿဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာ "ဒါဟာ စေတီတော်ကြီးပဲ၊ အသောကမင်းကြီး တည်ခဲ့တာပဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာပြန်ပါတယ်။
သညာက မှတ်သားပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ "ဒီစေတီတော်ကြီးကို ငါ ရှိခိုးလိုက်ဦးမယ်၊ ပန်းလေး ကပ်လှူလိုက်ဦးမယ်" ဆိုတဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်မှု 'သင်္ခါရ' တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... စေတီတော်ကြီးကို လှမ်းမြင်လိုက်တဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေး အတွင်းမှာတင်၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဒီဖြစ်စဉ်တွေ အဆင့်ဆင့် အမြန်နှုန်းနဲ့ လည်ပတ်သွားတာပါ။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ပြီး စုစည်းကြည့်ကြစို့။ စေတီတော်ကြီးရဲ့ အဆင်းနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိအကြည်ရုပ်က ရုပ်တရားဖြစ်လို့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်ကလေးက 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ဝမ်းမြောက်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ စေတီလို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ရှိခိုးမယ်လို့ စီရင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခန္ဓာငါးပါး အစုအဝေးကြီး အလုပ်လုပ်သွားတာဟာ "နာမရူပ" ရုပ်နာမ် ယန္တရားကြီး လည်ပတ်သွားတာ သက်သက်ပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုးကို ကြည့်ရင်၊ စက္ခုနဲ့ ရူပါရုံဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားကြောင့် မြင်သိစိတ်ဆိုတဲ့ အကျိုးတရား ပေါ်လာတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တွေ့မြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီးကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ ရှိခိုးတယ်၊ ငါ ကြည်ညိုတယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး၊ အကောင်အထည်ကြီး လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့်ကြပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး ဖြစ်ပျက်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ မြင်နေတာ၊ ငါ ကုသိုလ်ရနေတာ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။
အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကပဲ အခုလည်း ရှိတယ်၊ မနက်ဖြန်လည်း ဒီစေတီကို လာဦးမယ်၊ နောင်ဘဝလည်း ကုသိုလ်တွေနဲ့ ကောင်းရာသုဂတိ ရောက်မယ် ဆိုပြီး ခိုင်မြဲတဲ့ အတ္တကြီး အနေနဲ့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ တချို့ကကျပြန်တော့လည်း စေတီတွေ ပြိုပျက်သွားတာကို ကြည့်ပြီး၊ ဒါမှမဟုတ် သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး၊ သေရင် ပြီးတာပဲ လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... စေတီဆိုတာ အပြင်ဘက်က ရူပဓာတ်သက်သက်၊ မြင်တယ်ဆိုတာ အတွင်းက စက္ခုဝိညာဏဓာတ် ပေါ်လာတာ သက်သက်။ ငါ မြင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်လိုက်တာနဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ စေတီကို ဖူးတဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- စေတီတော်ကြီးကို မြင်တဲ့အခါ "ငါ ဖူးနေတယ်၊ သိပ်လှတဲ့ စေတီကြီးပဲ" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားပါပြီ။ "အဆင်းဆိုတဲ့ ရူပဓာတ်လေး မျက်စိမှာ လာတိုက်တယ်... မြင်သိစိတ်ကလေး ပေါ်တယ်... ကြည်ညိုတဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်တယ်... သတိနဲ့ သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။
အဲဒီ မြင်သိစိတ်၊ ကြည်ညိုစိတ်ကလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးတွေပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ လုံးဝ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် "ဘာမှ မရှိတော့ဘူး" ဆိုတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အသောကမင်းကြီးရဲ့ စေတီ ၈၄,၀၀၀ ဟာ အပြင်ဘက်က ရုပ်တရားတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ကြာတဲ့အခါ ပြိုကျပျက်စီးသွားကြတာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီစေတီတွေကို အာရုံပြုပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကုသိုလ်နာမ်တရား၊ ဝိပဿနာ နာမ်တရားတွေကတော့ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံးအတွက် ဉာဏ်အလင်းရောင်တွေ ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရုပ်နဲ့နာမ် အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်း ကွာကျပြီး၊ စစ်မှန်တဲ့ ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ မိုးရာသီရဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ အောက်ဆုံးထပ် မြေအောက်ခန်းမှာ ရှိတဲ့ ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်တိုက် (Mini-stupa) ကြီးရဲ့ ဖောင်ဒေးရှင်း အုတ်မြစ်မှာ အက်ကွဲကြောင်းကြီး တစ်ခု (Case-2405) ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးဟာ အလွန် အလေးအမြတ်ထားရတဲ့ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအက်ကွဲကြောင်းကို တွေ့တွေ့ချင်း အင်ဂျင်နီယာလေး မောင်ဘ ဟာ မျက်လုံးပြူး မျက်ဆံပြူးနဲ့ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်းဆီကို ပြေးလာပါတယ်။ "ဆရာကြီး... ဒုက္ခပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အဖိုးတန် ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးရဲ့ အောက်ခြေမှာ အက်ကွဲကြောင်းကြီး ဖြစ်နေပြီ။ ဒါကြီး ပြိုကျသွားရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ သမိုင်းမှာ အပြစ်ကြီးတော့မှာပဲ၊ ကျွန်တော်တော့ အရမ်း စိတ်ပူတာပဲ" လို့ ချွေးသီးချွေးပေါက်တွေ ကျပြီး စိုးရိမ်တကြီး ပြောပါတယ်။ မောင်ဘရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါတို့ရဲ့ အဆောက်အအုံ၊ ငါတို့ တာဝန်" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့၊ ပြိုကျသွားရင် ပြီးပြီဆိုတဲ့ သောကတွေ ဖုံးလွှမ်းနေပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်းဟာ တည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ မောင်ဘရဲ့ ပခုံးကို ပုတ်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ အောက်ထပ်ကို ဆင်းသွားပြီး အက်ကွဲကြောင်းကို သေချာ စစ်ဆေးကြည့်ပါတယ်။ ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ တည်ဆောက်မှု ခိုင်ခံ့ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 23) ကို ထုတ်ယူလိုက်ပါတယ်။ "မောင်ဘ... မင်း အရမ်း မစိုးရိမ်ပါနဲ့။ အဆောက်အအုံ ဆိုတာ ရုပ်တရား (Rupa) သက်သက်ပဲ။ ရုပ်တရားဟာ ရာသီဥတု၊ မြေပြင် အနေအထားကြောင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘော (အနိစ္စ) ရှိတယ်။ ဒါ သဘာဝပဲ။ ငါတို့က ဒါကို 'ငါ့အပိုင်' လို့ သွားစွဲလမ်းနေရင် စိတ်ဆင်းရဲရမှာပဲ" လို့ ဓမ္မသံလေး ပါတဲ့ အသံနဲ့ ပြောလိုက်ပါတယ်။
ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက "ဒါပေမယ့် အပိုဒ် ၂၃.၁ (Art 23.1: Structural Integrity & Adaptation) အရ၊ ဒီရုပ်တရား ပြိုကျမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းဖို့က ငါတို့ရဲ့ တာဝန်ပဲ။ အဲဒီ တာဝန်သိစိတ်၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှု ဆိုတာက 'နာမ်တရား' (Nama) ပဲ။ လာ... Template T110 (Foundation assessment template) ကို ယူခဲ့။ ဘယ်နေရာကနေ ဖိအား (Stress) တွေ များနေသလဲ၊ ဘယ်နံရံကို ထောက်ကန်ရမလဲ ဆိုတာကို အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာနဲ့ စနစ်တကျ တွက်ချက်ပြီး ပြုပြင်ကြမယ်။ ပြိုတာက ရုပ်ရဲ့ သဘော၊ ပြင်တာက နာမ်ရဲ့ သဘောပဲ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ အင်ဂျင်နီယာလေး မောင်ဘလည်း သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ရင်ထဲက ပူလောင်နေတဲ့ စိုးရိမ်သောကတွေဟာ ချက်ချင်း ငြိမ်းအေးသွားပါတယ်။ "ငါတို့ ပျက်စီးတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နေရာမှာ၊ "ပြုပြင်ရမယ့် အကြောင်းတရားကို ပြုပြင်မယ်" ဆိုတဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ဉာဏ် (မဂ္ဂ) ဝင်လာပါတယ်။ သူတို့နှစ်ယောက်ဟာ T110 ဇယားကို အသုံးပြုပြီး အက်ကွဲကြောင်းကို စနစ်တကျ ပြုပြင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဆောက်အအုံဆိုတဲ့ ရုပ်တရားဟာ သူ့သဘာဝအတိုင်း အက်ကွဲလာတာကို၊ နာမ်တရားက အလန့်တကြားနဲ့ သွားစွဲလမ်းလိုက်ရင် ဒုက္ခရောက်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရုပ်နဲ့ နာမ်ရဲ့ သဘောကို အမှန်အတိုင်း နားလည်ပြီး၊ ပညာနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ကုသိုလ်နာမ်တရားကို အသုံးပြုလိုက်တဲ့ အခါမှာတော့ ပြဿနာဟာ အေးချမ်းစွာ ပြေလည်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ လောကီ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်နဲ့ လောကုတ္တရာ ဓမ္မပညာရပ်တို့ကို အချိုးညီညီ ပေါင်းစပ်ပြီး ကောင်းသော အမွေကို ထိန်းသိမ်းလိုက်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အသောကမင်းကြီးရဲ့ စေတီတော်တွေဖြစ်စေ၊ ခေတ်သစ် အဆောက်အအုံတွေဖြစ်စေ၊ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဖြစ်စေ... အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတွေရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ မခိုင်မြဲတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီပျက်စီးတတ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ "ဒါက ငါ့စေတီ၊ ငါ့အဆောက်အအုံ၊ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်၊ ထာဝရ ခိုင်မြဲစေချင်တယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတာ၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် စိုးရိမ်သောကတွေ ဖြစ်နေရတာဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ခန္ဓာအပေါ်မှာ တပ်မက်မှုကင်းပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို မဝင်ခွင့်မပေးဘဲ၊ နာမရူပ (ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်) သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ရှိတဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ရဲ့ သဘောကို အမှန်အတိုင်း ပိုင်းခြား သိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ အသောကမင်းကြီးကဲ့သို့ သာသနာတော်အတွက် မဟာကုသိုလ်စိတ်များ မွေးမြူနိုင်ကြပါစေ၊ ပျက်စီးတတ်သော ရုပ်တရားများအပေါ်တွင် "ငါ" ဟူသော အစွဲဖြင့် မပူလောင်ဘဲ၊ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ကာ ရှေးဟောင်း သာသနာ့အမွေအနှစ်များကို ကောင်းသော အမွေ အဖြစ် မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
