Day: 108 | ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၃ | မြန်မာနှစ်ဆန်း ၁ ရက် (Renewal) | မေတ္တာသုတ်၊ ဇီဝိတဒါန | Biological Regeneration
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၁) ရက်နေ့၊ နှစ်သစ်မင်္ဂလာ အခါသမယမှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ မနက်ဖြန်ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေ့" (World Heritage Day) လည်း ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ မြန်မာတို့ရဲ့ တန်ဖိုးရှိလှတဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ နှစ်သစ်မှာ စိတ်သစ်၊ လူသစ်၊ အားအင်သစ်များဖြင့် "Renewal" (အသစ်တဖန် ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း) ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ နှစ်သစ်မင်္ဂလာ အစ၊ ကုသိုလ်အလှ ဖြစ်စေဖို့အတွက် မေတ္တာစိတ်ကို အရင်းခံပြီး 'ဓမ္မာနုဿတိ' (တရားကို အာရုံပြုခြင်း) ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ဟာ ဇီဝိတဒါန ဘေးမဲ့လွှတ်တဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါသည် ဤသတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးသကဲ့သို့၊ ငါ၏ စိတ်သည်လည်း ကိလေသာဘေး၊ အပါယ်ဘေးတို့မှ ကင်းဝေးပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ လှောင်ချိုင့်ထဲက လွတ်သွားတဲ့ ငှက်ကလေး၊ ရေထဲကို ပြန်ရောက်သွားတဲ့ ငါးကလေးရဲ့ "လွတ်လပ်ခြင်း" (Freedom) အရသာကို စိတ်ကူးနဲ့ ခံစားကြည့်ပြီး၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း လောဘ၊ ဒေါသ လှောင်ချိုင့်ထဲကနေ လွှတ်ပေးလိုက်ကြပါဦး။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အကျဉ်းထောင်တံခါး ဖွင့်ပေးလိုက်လို့ အကျဉ်းသားတွေ ပျော်ရွှင်စွာ ပြေးထွက်သွားသလိုမျိုး၊ နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ ကိုယ့်စိတ်ထဲက အငြိုးအတေးတွေ၊ ရန်ငြိုးတွေကို "သွားကြပါတော့၊ လွတ်လပ်ခွင့် ပေးလိုက်ပါပြီ" ဆိုပြီး ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Forgiveness) နဲ့အတူ လွှတ်ပေးလိုက်ပါ။ ဒါဟာ အကောင်းဆုံး နှစ်သစ်လက်ဆောင်ပါပဲ။
စိတ်ကလေး လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "Renewal (အသစ်တဖန် ဖြစ်ခြင်း)" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology of Regeneration) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သဘာဝတရားကြီးမှာ "အသစ်လဲလှယ်ခြင်း" ဆိုတာ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီးပါ။ မြွေတွေဟာ အရေခွံဟောင်းကို ကွာချပြီး အသစ်လဲကြတယ်။ သစ်ပင်တွေဟာ ရွက်ဟောင်းကြွေပြီး ရွက်သစ်ဝေကြတယ်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း ဆဲလ်ဟောင်းတွေ သေဆုံးပြီး ဆဲလ်သစ်တွေ (Stem Cells) က အမြဲတမ်း အစားထိုး မွေးဖွားနေကြပါတယ်။
သိပ္ပံပညာမှာ 'Autophagy' (မိမိကိုယ်ကို စားသုံးခြင်း/သန့်စင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ ဆဲလ်ယန္တရား ရှိတယ်။ ဆဲလ်တွေက အထဲမှာ ရှိတဲ့ အမှိုက်တွေ၊ ပရိုတိန်းအပျက်အစီးတွေကို ရှင်းထုတ်ပြီး အသစ်ပြန်ဖြစ်အောင် လုပ်တာ (Recycling) ပေါ့။ မြန်မာနှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့ဆိုတာ လူမှုရေးအရ 'Societal Autophagy' ပါပဲ။ လူ့အဖွဲ့အစည်းက နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေးတွေကို ရှင်းထုတ်ပြီး စိတ်ဓာတ်ခွန်အား အသစ်တွေနဲ့ ပြန်လည် ရှင်သန်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဘဝဆိုတာ ရပ်တန့်မနေဘူး၊ အမြဲတမ်း အသစ် (Dynamic Renewal) ဖြစ်နေတယ်" ဆိုတာကို ဇီဝဗေဒက သက်သေပြနေတာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... အသစ်ဖြစ်တာ ကောင်းပေမဲ့၊ အတိတ်ကို မေ့လိုက်ရမှာလား" ပေါ့။ မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ DNA က မျိုးရိုးဗီဇ အချက်အလက်တွေကို လက်ဆင့်ကမ်းသလိုမျိုး၊ တို့တွေကလည်း အတိတ်က "သင်ခန်းစာ" (Wisdom) ကိုတော့ ယူထားရမယ်။ "အမှား" (Garbage) ကိုပဲ စွန့်ပစ်ရမှာ။ နှစ်သစ်မှာ အသက်တစ်နှစ် ကြီးသွားတာကို ဝမ်းနည်းစရာ မဟုတ်ဘဲ၊ Wisdom တစ်နှစ်စာ တိုးလာတယ်လို့ မြင်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Regeneration နဲ့ Renewal သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'မေတ္တာသုတ်' နဲ့ 'ဥဇုပ္ပဋိပန္န' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဇီဝိတဒါန ပြုခြင်းသည် မေတ္တာကုသိုလ် ဖြစ်ပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Biology of Regeneration" (ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အသစ်ပြန်ဖြစ်ခြင်း) အရ ဆဲလ်သစ်တွေ မွေးဖွားပြီး အသစ်ပြန်စတဲ့ သဘောတရားတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာသုတ်တော် (Metta Sutta) နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့မှာ ဘုရားကျောင်းကန်တွေမှာ မေတ္တာသုတ် ရွတ်ဖတ်ကြတယ်။ "သုခိနောဝါ ခေမိနော ဟောန္တု၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ" - သတ္တဝါအားလုံး ချမ်းသာကြပါစေ၊ ဘေးကင်းကြပါစေလို့ မေတ္တာပို့ကြတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၁၇) ပုဒ်မြောက် (Verse 17) ဖြစ်တဲ့ သံဃာ့ဂုဏ်တော် "ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော" (မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်အပေါင်းသည် ဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်တော်မူပါပေ၏) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်နဲ့ နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ 'ဥဇု' ဆိုတာ ဖြောင့်မတ်တာ။ သစ်ပင်တစ်ပင်က နေရောင်ရှိရာကို ဖြောင့်တန်းပြီး တက်သွားသလို (Phototropism)၊ သံဃာတော်တွေ၊ သူတော်ကောင်းတွေကလည်း နိဗ္ဗာန်ဆိုတဲ့ အလင်းရောင်ဆီကို ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် လျှောက်လှမ်းကြတယ်။ နှစ်သစ်မှာ "ငါ့ရဲ့ စိတ်ထားတွေ ဖြောင့်မတ်ရဲ့လား၊ ကောက်ကျစ်နေသလား" ဆိုတာကို 'ဥဇုပ္ပဋိပန္န' ဂုဏ်တော်နဲ့ မှန်ထောင်ကြည့်ရမယ်။ မေတ္တာအစစ်ဆိုတာ "ဖြောင့်မတ်တဲ့ စိတ်" (Honest Mind) ကမှ ထွက်ပေါ်လာတာပါ။ ဟန်ဆောင်မေတ္တာ၊ ပါးစပ်ပြော မေတ္တာ မဟုတ်ရပါဘူး။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဇီဝိတဒါန ဘေးမဲ့လွှတ်တယ် ဆိုရာမှာ တိရစ္ဆာန်လေးတွေကို လွှတ်ပေးရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲက "ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှု" (Deceit) တွေကိုပါ လွှတ်ထုတ်ပစ်မှ ပြည့်စုံတာ။ "သတ္တဝါတွေ လွတ်လပ်သလို ကိုယ်လည်း ကိလေသာမှ လွတ်ပါစေ" ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာ။ ငါးလွှတ်နေတုန်း ငါးကန်ထဲက ငါးကို ပြန်ဖမ်းစားချင်တဲ့ စိတ်မျိုး မရှိရဘူး။ ဖြောင့်မတ်တဲ့ စေတနာ (Sincere Volition) နဲ့ လွှတ်မှသာ မေတ္တာကုသိုလ် စစ်စစ် ဖြစ်မှာပါ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'ဓမ္မာရုံ' (သဘောတရားအာရုံ) ကို အသုံးပြုပြီး ဇီဝိတဒါန ကုသိုလ်ကို ဝိပဿနာတင် ရှုမှတ်ဖို့ပဲ။ ငါးလွှတ်၊ ငှက်လွှတ်တဲ့အခါ ဒီနည်းကို သုံးပါ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - မနဒွါရ (စိတ်)။ (၂) အာရုံ - ဓမ္မာရုံ (စေတနာ/မေတ္တာ)။ (၃) ဝိညာဉ် - မနောဝိညာဉ် (သိစိတ်)။ (၄) ဖဿ - စိတ်နှင့် စေတနာ ထိတွေ့မှု။ (၅) ဝိမုတ္တိ - လွတ်မြောက်ခြင်းကို နှလုံးသွင်းမှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ငါးကလေးတစ်ကောင်ကို ရေထဲ လွှတ်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်ကို ကြည့်ပါ။
၁။ လက်ထဲက ငါးကလေး လွတ်ထွက်သွားတယ် (ကာယကံ)။
၂။ စိတ်ထဲမှာ "ဘေးကင်းပါစေ" ဆိုတဲ့ မေတ္တာစေတနာ ဖြစ်ပေါ်လာတယ် (မနောကံ)။
၃။ "လွတ်သွားပြီ" ဆိုတဲ့ ပီတိ၊ ဝမ်းမြောက်မှု ဖြစ်လာတယ် (ဝေဒနာ)။
အဲဒီ စိတ်အစဉ်ကို ပြန်ရှုပါ။ "စေတနာသည် ဖြစ်ပြီး ပျက်၏။ ပီတိသည် ဖြစ်ပြီး ပျက်၏"။ ငါးလေး လွတ်သွားတာက ပညတ် (Concept)။ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ မေတ္တာဓာတ်၊ စေတနာဓာတ်က ပရမတ် (Ultimate Reality)။ အဲဒီ ဓာတ်သဘောလေးတွေကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး "ငါ့စိတ်သည်လည်း ဒီလိုပဲ ဝဋ်ဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်ရပါလို၏" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်ပါ။ ဒါဆိုရင် ဒါနကုသိုလ်ကနေ ဝိပဿနာကုသိုလ်ကို ကူးပြောင်း (Transcend) သွားပါပြီ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ဇီဝိတဒါန လုပ်ရင် အသက်ရှည်တယ် ဆိုတာ ဟုတ်ပါသလား" ပေါ့။ ဟုတ်ပါတယ် ဒကာကြီး။ ကံ-ကံ၏အကျိုး (Cause and Effect) ပါပဲ။ သူတစ်ပါးရဲ့ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရင်၊ ကိုယ့်ရဲ့ အသက်လည်း ချမ်းသာရာ ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် စစ်စစ်ဆိုရင် "အသက်ရှည်ချင်လို့" (လောဘ) နဲ့ လွှတ်တာထက်၊ "သူ ဒုက္ခရောက်နေတာကို မကြည့်ရက်လို့" (ကရုဏာ/မေတ္တာ) နဲ့ လွှတ်တာက ပိုမွန်မြတ်ပါတယ်။ 'ဥဇုပ္ပဋိပန္န' (ဖြောင့်မတ်သော) စိတ်ထားနဲ့ ကုသိုလ်လုပ်ရင် အကျိုးပေး ပိုထက်မြက်ပါတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ ကုသိုလ်လုပ်တယ်၊ ငါ ငါးလွှတ်တယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' မရှိဘူး။ စေတနာ (Intention) နဲ့ ဝိညတ်ရုပ် (Physical Action) ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်နေတာပဲ ရှိတယ်။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက လှောင်အိမ်အလွတ်ထဲကနေ ငှက်ကလေး ထုတ်ပြသလိုမျိုး၊ 'ပညာ' ကလည်း ခန္ဓာအိမ်ထဲကနေ စိတ်ကို လွတ်မြောက်အောင် လုပ်ပြနိုင်တယ်။ ငါးကလေး ရေထဲရောက်သွားရင် လွတ်လပ်သွားသလို၊ စိတ်က နိဗ္ဗာန်အာရုံကို တွေ့လိုက်ရင် သံသရာက လွတ်လပ်သွားတာပါပဲ။ "လွှတ်သူ၊ လွတ်သူ၊ လွှတ်ခြင်း" သုံးခုစလုံးဟာ သဘောတရားမျှသာလို့ သိရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဒီကုသိုလ်ကြောင့် ငါ နောက်ဘဝမှာ လူချမ်းသာ ဖြစ်ရမယ်၊ ထာဝရ ချမ်းသာမယ်" လို့ မျှော်လင့်တာ။ ဘဝဆိုတာ မမြဲပါဘူး။ ဘယ်ဘဝရောက်ရောက် အို နာ သေ ရှိတာပါပဲ။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "တိရစ္ဆာန် လွှတ်ပေးလိုက်လို့ ဘာထူးမှာလဲ၊ သေရင် ပြီးတာပဲ" လို့ ယူတာ။ မဟုတ်ဘူး... ပေးလိုက်တဲ့ အသက် (Life Force) ဟာ စကြဝဠာထဲမှာ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ စွမ်းအင် (Positive Energy) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ ကိုယ့်ဆီကို အကျိုးပေးအဖြစ် ပြန်လာမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "ဇီဝိတဒါန ဘေးမဲ့လွှတ်ခြင်းသည် မေတ္တာကုသိုလ်"။ သတ္တဝါတစ်ခုခုကို ဘေးမဲ့ပေးတိုင်း၊ သို့မဟုတ် ဘေးကင်းပါစေလို့ ဆုတောင်းတိုင်း "ဖြောင့်မတ်ခြင်း... ဖြောင့်မတ်ခြင်း" (Uju) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ နှစ်သစ်မှာ ကောက်ကျစ်တဲ့ ဉာဏ်တွေကို စွန့်ပယ်ပြီး၊ ဖြောင့်မတ်တဲ့ ဉာဏ် (Honest Wisdom) နဲ့ နိဗ္ဗာန်ခရီးကို ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Renewal' (အသစ်ဖြစ်ခြင်း)၊ ဇီဝိတဒါနရဲ့ သဘောတရားနဲ့ ဥဇုပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော်တွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2508 (Template T101) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေးဇုန်" (Heritage Conservation Zone) မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဇီဝိတဒါနနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့ဆိုတော့ ပြတိုက်ကို ဘုရားဖူးတွေ၊ ဧည့်သည်တွေ အများကြီး ရောက်လာကြတယ်။ အဲဒီထဲမှာ စေတနာထက်သန်တဲ့ ဧည့်သည်တစ်စုက ဈေးကနေ ဝယ်လာတဲ့ "ငါးခူကြီး" (African Catfish) တွေကို ပြတိုက်ဝင်းထဲက ရှေးဟောင်းကြာကန် (Lotus Pond) ထဲကို လွှတ်ဖို့ ပြင်နေကြတယ်။ သူတို့စိတ်ထဲမှာတော့ "ငါးကြီးကြီး လွှတ်ရင် ကုသိုလ်ကြီးကြီး ရမယ်" လို့ ယုံကြည်ပြီး ဝမ်းသာအားရ လုပ်နေကြတာပေါ့။
ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက အဲဒီ ငါးခူကြီးတွေဟာ "ကျူးကျော်မျိုးစိတ်" (Invasive Species) တွေ ဖြစ်နေတာပါပဲ။ အဲဒီငါးတွေက ကန်ထဲမှာရှိတဲ့ ရှားပါး ဒေသရင်း ငါးမျိုးစိတ်လေးတွေနဲ့ ဂေဟစနစ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်တယ်။ "ကုသိုလ်လုပ်တာက အကုသိုလ်ဖြစ်၊ ဇီဝိတဒါနက ဇီဝိတဒုက္ခ" ဖြစ်တော့မယ့် အခြေအနေပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 1 (Mission & Vision - Preservation) နဲ့ Article 1.1 ဖြစ်တဲ့ "အမွေအနှစ်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး" (Heritage and Environmental Stewardship) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး သူတို့ကို မေတ္တာနဲ့ တားလိုက်တယ်။ "ဒကာတို့... နေကြပါဦး။ ဒကာတို့ရဲ့ စေတနာကို ဦးပဉ္ဇင်း သာဓုခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ 'ပညာ' မပါတဲ့ စေတနာ ဖြစ်နေမှာ စိုးလို့ပါ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက ဆက်ပြီး "ဒီငါးတွေက ဒီကန်ထဲက ငါးလေးတွေကို ပြန်စားလိမ့်မယ်။ အဲဒါဆိုရင် ဒကာတို့ လွှတ်လိုက်တဲ့ အသက်တစ်ခုအတွက် တခြားအသက်ပေါင်းများစွာ သေရလိမ့်မယ်။ မေတ္တာဆိုတာ 'ဥဇု' (ဖြောင့်မတ်) ရမယ်၊ 'ပညာ' (Wisdom) ပါရမယ်။ သဘာဝတရားကို မထိခိုက်စေတဲ့ နည်းနဲ့ လွှတ်မှ ကုသိုလ်အစစ် ရမှာ" လို့ တရားချပြတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်က စီစဉ်ပေးထားတဲ့ သင့်လျော်တဲ့ နေရာ (ဥပမာ - မြစ်ချောင်း) မှာ သွားလွှတ်ဖို့ လမ်းညွှန်ပေးလိုက်တယ်။
ဧည့်သည်တွေလည်း သဘောပေါက်သွားပြီး "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော်တို့ ကုသိုလ်လိုချင်ဇောနဲ့ အကျိုးအပြစ်ကို မဆင်ခြင်မိပါဘူး" လို့ ဝန်ခံကြတယ်။ သူတို့ဟာ ငါးတွေကို စနစ်တကျ ပြန်သယ်သွားပြီး ဘေးကင်းတဲ့နေရာမှာ လွှတ်ပေးလိုက်ကြတယ်။ ဒါဟာ "အမွေအနှစ်နေ့" (Heritage Day) စိတ်ဓာတ်နဲ့အညီ သဘာဝအမွေအနှစ်ကို ထိန်းသိမ်းရာလည်းရောက်၊ ဇီဝိတဒါန ကုသိုလ်လည်း စင်ကြယ်ရာ ရောက်သွားစေခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါစေ" ဆိုတာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကိုတင် ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ "ကုသိုလ်စိတ်" ကိုလည်း အမိုက် (Ignorance) မရောအောင် ထိန်းသိမ်းရမယ်။ နှစ်သစ်မှာ ကုသိုလ်လုပ်ရင် "ပညာ" ဦးစီးပြီး လုပ်ဆောင်မှသာ အမှားကင်းပြီး အကျိုးပေး ထက်သန်မှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၊ လှောင်ချိုင့်ထဲက သတ္တဝါတွေလို မလွတ်လပ်ခြင်း၊ ကိလေသာ နှောင်ဖွဲ့ခံရခြင်းသည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ နှောင်ဖွဲ့မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ တပ်မက်မှု၊ ငါ့အကြိုက် ငါ့အလို ဆန္ဒ (Craving) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
လွတ်လပ်ခြင်း အရသာ၊ ကိလေသာ လှောင်ချိုင့်မှ လွတ်မြောက်သွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ဟာ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ လွတ်မြောက်မှုကို ရဖို့အတွက် မေတ္တာပွားခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်ခြင်း (ဥဇုပ္ပဋိပန္န)၊ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း မြန်မာနှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့၊ နှစ်သစ်မင်္ဂလာ အခါသမယမှာ "Renewal" ဆိုတဲ့အတိုင်း အတိတ်က အမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူ၊ အနာဂတ်အတွက် ဖြောင့်မတ်တဲ့ စိတ်ထားတွေနဲ့ ဘဝကို အသစ်တဖန် ပြန်လည် တည်ဆောက်ကြပါ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို ဘေးမဲ့ပေးသလို၊ မိမိကိုယ်ကိုလည်း သံသရာဘေးမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ နှစ်သစ်မှာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ဟူသမျှ ကင်းဝေးပြီး၊ လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
