Day: 112 | ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ | တီထွင်ဖန်တီးမှုနေ့ (Innovation Day) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဣဒ္ဓိပါဒ် | Combinatorial Creativity
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၁ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၅) ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုနေ့" (World Creativity and Innovation Day) ဖြစ်ပါတယ်။ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့မြေနေ့" (Earth Day) ကို ကြိုဆိုသောအားဖြင့် ကမ္ဘာမြေကို အကျိုးပြုမယ့် တီထွင်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုတာ အသံလှိုင်းတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး တေးဂီတဖြစ်လာသလို ဓာတ်သဘောတွေ ပေါင်းစပ်မှုသာ ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်ဖို့ 'သောတဓာတ်' (ကြားဓာတ်) ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ ပတ်ဝန်းကျင်က အသံတစ်ခုခု (ဥပမာ- ကားသံ၊ လေတိုးသံ၊ လူသံ) ကို နားထောင်လိုက်ပါ။ "ဒါ ကားသံ၊ ဒါ လူသံ" လို့ အဓိပ္ပာယ် မဖော်ပါနဲ့။ "ကြားတယ်... သိတယ်" ဆိုတဲ့ အဆင့်မှာပဲ ရပ်ထားပါ။ အသံဆိုတာ လေထုတုန်ခါမှု (Vibration) တွေ နားစည်ကို လာရိုက်ခတ်တာပါ။ မတူညီတဲ့ တုန်ခါမှုတွေကို ပေါင်းစပ်လိုက်တော့ အသံအသစ်တွေ ဖြစ်လာတယ်။ ဖန်တီးမှု (Creativity) ဆိုတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ ရှိပြီးသား ဓာတ်ခံတွေကို ပုံစံပြောင်း ပေါင်းစပ်လိုက်တာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဂီတပညာရှင်တစ်ယောက်က သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို တီထွင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ သူက အသံ (Notes) အသစ်ကို ဖန်တီးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှိပြီးသား 'ဒို၊ ရေ၊ မီ၊ ဖာ၊ ဆို...' ကိုပဲ အစီအစဉ်သစ် (Rearrangement) ပြန်ချလိုက်တာပါ။ ဒီလိုပါပဲ... လောကမှာ "အသစ်စက်စက်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကိုပဲ ပုံစံမျိုးစုံ ပြောင်းလဲ ဖန်တီးနေကြတာပါ။ ဒီသဘောကို နှလုံးသွင်းပြီး "ငါ့ရဲ့ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းတွေဟာ ဓမ္မလမ်းကြောင်းအတွက် အသုံးဝင်ပါစေ" လို့ အာရုံပြုလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ထက်မြက်နိုးကြားလာပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "တီထွင်ဖန်တီးမှု (Innovation)" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "သိပ္ပံနည်းကျ ဖန်တီးမှု" (Scientific Creativity) နဲ့ "စွမ်းအင်တည်မြဲမှု နိယာမ" (Conservation of Energy) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရူပဗေဒမှာ အခြေခံအကျဆုံး နိယာမတစ်ခု ရှိတယ်။ "စွမ်းအင်ကို ဖန်တီးလို့လည်း မရ၊ ဖျက်ဆီးလို့လည်း မရ။ တစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးသို့ ပြောင်းလဲခြင်းသာ ရသည်" (Energy cannot be created or destroyed, only transformed) တဲ့။
ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ပြောတဲ့ 'Innovation' ဆိုတာ 'Combinatorial Creativity' (ပေါင်းစပ်ဖန်တီးခြင်း) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိုင်းစတိုင်း (Einstein) က နှိုင်းရနိယာမကို တွေ့ရှိခဲ့တာဟာ အာကာသ (Space) နဲ့ အချိန် (Time) ဆိုတဲ့ ရှိပြီးသား သဘောတရားနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ် (Connect) ကြည့်လိုက်လို့ ထွက်ပေါ်လာတာပါ။ ဦးနှောက်ထဲမှာရှိတဲ့ နျူရွန် (Neurons) ဆဲလ်တွေက လမ်းကြောင်းအသစ် (Neural Pathways) တွေ ဖောက်ပြီး ချိတ်ဆက်လိုက်တဲ့အခါ "Aha! Moment" ဆိုတဲ့ ဉာဏ်ပွင့်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကလေးလေးတွေ ကစားတဲ့ Lego အတုံးလေးတွေကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အတုံးလေးတွေက အတူတူပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကလေးတစ်ယောက်က အဲဒီအတုံးတွေနဲ့ ကားလုပ်တယ်၊ နောက်တစ်ယောက်က အိမ်ဆောက်တယ်။ 'Creation' ဆိုတာ မရှိရာကနေ ဖန်ဆင်းတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ရှိပြီးသား အကြောင်းတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ ပေါင်းစပ် (Connection) လိုက်တာပါပဲ။ နျူရွန်လမ်းကြောင်းအသစ်တွေ ဆက်သွယ်မိသွားတာကို "ဉာဏ်ကြီးရှင်" လို့ ခေါ်ကြတာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... တီထွင်တာ ကောင်းပေမဲ့၊ လူကို ဒုက္ခပေးတဲ့ လက်နက်တွေ တီထွင်တာကျတော့ ဘယ်လိုပြောမလဲ" ပေါ့။ အဲဒါကြောင့် "ပညာ" နဲ့ "သီလ" ယှဉ်ဖို့ လိုတာပေါ့။ တီထွင်မှု သက်သက်က (Creativity) စွမ်းရည်ပဲ ရှိသေးတယ်။ အဲဒီ စွမ်းရည်ကို ကောင်းကျိုးအတွက် သုံးမလား၊ ဆိုးကျိုးအတွက် သုံးမလား ဆိုတာက စေတနာ (Intention) ပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ Innovation ကတော့ "ဒုက္ခငြိမ်းရာ" ကို ဦးတည်တဲ့ ဖန်တီးမှုမျိုး ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Combinatorial Creativity နဲ့ Synaptic Plasticity သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ဣဒ္ဓိပါဒ်' (Iddhipada) နဲ့ 'အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဉာဏ်ကြီးရှင်တို့၏ ဖန်တီးမှုကို ဝီရိယအဖြစ် ရှုမြင်ပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Combinatorial Creativity" (ပေါင်းစပ်ဖန်တီးခြင်း) နဲ့ စွမ်းအင်တည်မြဲမှု နိယာမအရ အသစ်ထွင်တယ်ဆိုတာ ရှိပြီးသား ဓာတ်တွေကို ပေါင်းစပ်တာ ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ "ဣဒ္ဓိပါဒ်" (Iddhipada - အောင်မြင်မှု၏ အခြေခံတရားများ) နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ တီထွင်သူ (Innovator) တစ်ယောက်မှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ ဓာတ် (၄) ပါး ရှိတယ်။
၁။ ဆန္ဒ (Chanda) - ဖန်တီးချင်တဲ့ ပြင်းပြသော ဆန္ဒ (Passion)။
၂။ ဝီရိယ (Viriya) - အကြိမ်ကြိမ် ပျက်စီးပေမဲ့ ဇွဲမလျှော့သော ကြိုးစားမှု (Effort)။
၃။ စိတ္တ (Citta) - အာရုံစိုက်ထားမှု (Focus)။
၄။ ဝီမံသ (Vimamsa) - ပညာဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်မှု (Analysis/Wisdom)။
သောမတ်စ်အက်ဒီဆင် မီးလုံးတီထွင်တုန်းက အကြိမ် ၁၀၀၀ ကျော် ကျရှုံးခဲ့တာ "ဝီရိယ" ဣဒ္ဓိပါဒ် နဲ့ ကျော်ဖြတ်ခဲ့တာပါ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၁) ပုဒ်မြောက် (Verse 21) ဖြစ်တဲ့ သံဃာ့ဂုဏ်တော် "အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ" (မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်အပေါင်းသည် သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်း ဖြစ်တော်မူပါပေ၏) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်နဲ့ တီထွင်ဖန်တီးမှုနေ့ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လယ်ယာမြေကောင်း (Fertile Field) ဆိုတာ သီးနှံတွေ တိုးပွားအောင် ဖန်တီးပေးနိုင်တဲ့ နေရာပါ။ သံဃာတော်တွေ၊ အရိယာသူတော်ကောင်းတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာလည်း "ကုသိုလ်" (Merit) ဆိုတဲ့ ရလဒ်သစ်တွေ ထွက်ပေါ်လာအောင် ဖန်တီးပေးနိုင်တဲ့ "Field of Innovation" ကြီး တစ်ခုပါပဲ။ ဉာဏ်ကြီးရှင်တွေက လောကီပစ္စည်းသစ်တွေ ထွင်သလို၊ အရိယာတွေက လောကုတ္တရာ ဉာဏ်အမြင်သစ်တွေကို ဖန်တီးပေးပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လျှပ်စစ်မီးကို တီထွင်လိုက်တော့ ကမ္ဘာကြီး လင်းသွားတယ်။ ဝိပဿနာဉာဏ်ကို တီထွင် (ရှာဖွေတွေ့ရှိ) လိုက်တော့ သံသရာကြီး လင်းသွားတယ်။ "ဉာဏ်ကြီးရှင်တို့၏ ဖန်တီးမှုကို ဝီရိယအဖြစ် ရှု" ဆိုတာ သူတို့ရဲ့ အောင်မြင်မှုကို အားကျပြီး၊ "ငါလည်း ကိလေသာကို အောင်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းကို ဒီလို ဝီရိယနဲ့ ရှာဖွေမယ်" လို့ စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ရမှာပါ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'သောတဓာတ်' (ကြားဓာတ်) ကို အသုံးပြုပြီး၊ အသံတွေ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို ရှုမှတ်ကာ "ငါ့ဖန်တီးမှု" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - သောတဒွါရ (နား)။ (၂) အာရုံ - သဒ္ဒါရုံ (တေးသံ/စကားသံ)။ (၃) ဝိညာဉ် - သောတဝိညာဉ် (ကြားသိစိတ်)။ (၄) ဖဿ - အသံလှိုင်းနှင့် နား ထိတွေ့မှု။ (၅) ဣဒ္ဓိပါဒ် - ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်မှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သီချင်းတစ်ပုဒ် ကြားလိုက်ရင် "သာယာလိုက်တာ၊ ဘယ်သူ ဆိုထားတာလဲ" လို့ မတွေးနဲ့။ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲက သိပ္ပံပညာရှင်လို စိတ်ထားပါ။
၁။ "ကြားတယ်... သိတယ်"။
၂။ ဒီသီချင်းသံ ဖြစ်လာဖို့ ဘာတွေ ပေါင်းစပ်ထားသလဲ။ ဂစ်တာကြိုး တုန်ခါမှု၊ အဆိုတော်ရဲ့ အသံအိုး တုန်ခါမှု၊ လေထုရဲ့ သယ်ဆောင်မှု။
၃။ အဲဒီ အကြောင်းတရား (Conditions) တွေ ပေါင်းလို့သာ ဒီ "အသံ" ဆိုတဲ့ ရလဒ် (Effect) ထွက်လာတာ။
"ဖန်တီးရှင်" (Creator) ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် မရှိဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ပေါင်းစပ်မှု (Combination of Causes) ပဲ ရှိတယ်။ ဒီလိုမြင်ရင် "ငါ တီထွင်တာ၊ ငါ့ဉာဏ်" ဆိုတဲ့ မာနတွေ လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... အကြောင်းအကျိုးပဲ ရှိရင် ကြိုးစားစရာ မလိုတော့ဘူးလား" ပေါ့။ လိုတာပေါ့ ဒကာကြီး။ အကြောင်းတရားတွေ ပြည့်စုံအောင် စုစည်းပေးတာက "ဝီရိယ" (Effort) လေ။ ပန်းသီးပင် စိုက်မှ ပန်းသီးစားရမှာ။ အလိုလို ပေါ်မလာဘူး။ ဒါပေမဲ့ "ငါ" က ပန်းသီးကို ဖန်ဆင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မျိုးစေ့ ဆိုတဲ့ ဓာတ်တွေကို "ဝီရိယ" နဲ့ ပေါင်းစပ်ပေးလိုက်တာပဲ ရှိတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ့ idea၊ ငါ့မူပိုင်ခွင့်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ idea (စိတ်ကူး) ဆိုတာ အတိတ်က မှတ်သားထားတဲ့ သညာ (Memory) တွေကို ပြန်ပေါင်းစပ် (Remix) လိုက်တာ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက ဦးထုပ်ထဲက ယုန် ထုတ်ပြသလို၊ 'တီထွင်မှု' ဆိုတာလည်း သဘာဝတရားထဲမှာ ဖုံးကွယ်နေတဲ့ ဓာတ်တွေကို ဆွဲထုတ်ပြတာ။ အိုင်းစတိုင်းက E=mc² ကို ဖန်ဆင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ ရှိပြီးသား သဘောတရားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ (Discover) တာ။ "ငါ တွေ့တာ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ပြီး "ဓမ္မသဘော ပေါ်လာတာ" လို့ သိရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ့ရဲ့ တီထွင်မှုက ကမ္ဘာတည်သရွေ့ ကျန်ရစ်မှာ" လို့ ထင်တာ။ ကြည့်ပါ... ကက်ဆက်ခွေတွေ ပေါ်တုန်းက ခေတ်စားခဲ့တယ်၊ အခု ပျောက်သွားပြီ။ နည်းပညာမှန်သမျှ အိုဟောင်းသွားမှာ (Obsolete)။ မမြဲတာကို မြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "သေရင် ငါ့ဉာဏ်တွေ အကုန်ပျောက်ပြီ" လို့ ယူတာ။ မဟုတ်ဘူး... တီထွင်လိုက်တဲ့ ပစ္စည်းက လူတွေကို အကျိုးပြုရင် ကုသိုလ်ကံ၊ ဒုက္ခပေးရင် အကုသိုလ်ကံ အဖြစ် ကျန်ရစ်မှာ။ ကံစွမ်းအင် မပျောက်ဘူး။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "အသစ်ထွင်တယ်ဆိုတာ ရှိပြီးသား ဓာတ်တွေကို ပေါင်းစပ်တာ"။ တစ်ခုခုကို ကြံစည် ဖန်တီးတိုင်း "ဣဒ္ဓိပါဒ်" (အောင်မြင်ရေးတရား) ကို လက်ကိုင်ထားပါ။ အသံကြားတိုင်း "ပေါင်းစပ်မှု... ပေါင်းစပ်မှု" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ဖန်တီးရှင် (Self) အစွဲကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဖယ်ရှားပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Innovation' (တီထွင်ဆန်းသစ်မှု)၊ ဣဒ္ဓိပါဒ် တရား (၄) ပါးနဲ့ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ ဂုဏ်တော်တွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2512 (Template T246) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်မှာ နည်းပညာသစ် (New Technology) စမ်းသပ်အသုံးပြုရာကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "Tradition vs Innovation" (ရိုးရာ နှင့် ဆန်းသစ်မှု) ပဋိပက္ခလေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ပြတိုက်ရဲ့ "Creative Team" (ဖန်တီးမှု အဖွဲ့) ထဲက လူငယ်ဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက်က စိတ်ကူးသစ်တစ်ခု ရလာတယ်။ သူက ရှားပါး ဓာတ်တော်အစစ်တွေကို လူတိုင်း အနီးကပ် မဖူးနိုင်တော့၊ "3D Hologram" (လေထဲမှာ ပုံရိပ်ပေါ်တဲ့ နည်းပညာ) နဲ့ ဓာတ်တော်ပုံရိပ်ကို ဖန်တီးပြီး ပြသချင်တယ်။ သူက "ဝီရိယ" (Effort) ကြီးကြီးနဲ့ နေ့မအိပ် ညမအိပ် ကြိုးစားပြီး စက်ပစ္စည်းတွေ တပ်ဆင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်လူကြီးပိုင်းတွေနဲ့ ရှေးရိုးစွဲ ပညာရှင်တွေက သဘောမကျဘူး။ "ဓာတ်တော်ဆိုတာ မြင့်မြတ်တယ်၊ ဒီလို လေထဲမှာ အရုပ်ပြသလို လုပ်တာ မရိုသေရာ ရောက်တယ်၊ ဒါ ဂိမ်းကစားတာ မဟုတ်ဘူး" ဆိုပြီး ကန့်ကွက်ကြတယ်။ လူငယ်လေးကလည်း "ကျွန်တော်က လူတွေ သဒ္ဓါတရား ပိုပွားစေချင်လို့ (Chanda) စေတနာနဲ့ လုပ်တာပါ" ဆိုပြီး စိတ်မကောင်း ဖြစ်၊ စိတ်ဓာတ်ကျချင်သလို ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 29 (Technology & Innovation) နဲ့ Article 29.2 ဖြစ်တဲ့ "နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်" (Ethical Integration of Tech & Heritage) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက နှစ်ဖက်စလုံးကို ခေါ်ပြီး ညှိနှိုင်းပေးရတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက လူကြီးတွေကို Hologram ကို သေချာ ကြည့်ခိုင်းတယ်။ "ဒကာကြီးတို့... ဒီအလင်းတန်း (Light) တွေဟာ ရုပ်ဝတ္ထုတွေပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီအလင်းတွေ ပေါင်းစပ်လိုက်တော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်ပုံရိပ် (Representation) ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ 'ဣဒ္ဓိပါဒ်' (Success) တစ်မျိုးပဲ။ ဒီကလေးရဲ့ 'ဝီရိယ' ကို တားဆီးမယ့်အစား၊ ဒီနည်းပညာကို ဘယ်လို ရိုသေမှုရှိအောင် (Respectfully) သုံးမလဲ ဆိုတာ စဉ်းစားကြပါစို့" လို့ လမ်းကြောင်းပေးလိုက်တယ်။
လူငယ်လေးကိုလည်း ဆုံးမရတယ်... "မင်းရဲ့ ဖန်တီးမှုက ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ 'အတ္တ' (Ego) မပါစေနဲ့။ 'ငါ လုပ်တာ၊ ငါ့နည်းပညာက မိုက်တယ်' ဆိုတာထက်၊ 'ဒီနည်းပညာကြောင့် လူတွေ တရားအာရုံ ပိုရပါစေ' ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် (Pure Intention) ထားပါ။ နည်းပညာဆိုတာ မီးတိုင် (Lamp) နဲ့ တူတယ်။ အဓိကက မီးတိုင် မဟုတ်ဘူး၊ မီးတိုင်က ပေးတဲ့ အလင်းရောင် (Dhamma Light) က အဓိကပဲ" လို့ ရှင်းပြတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ Hologram ကို သီးသန့် အခန်းငယ်လေးမှာ ရိုရိုသေသေ ပြသဖို့ သဘောတူလိုက်ကြပြီး၊ လူငယ်တွေရော လူကြီးတွေပါ ကျေနပ်သွားကြတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "အသစ်ထွင်တယ်ဆိုတာ ရှိပြီးသား ဓာတ်တွေကို ပေါင်းစပ်တာ"။ အလင်းရောင်နဲ့ သဒ္ဓါတရားကို ပေါင်းစပ်လိုက်တာပါပဲ။ ဖန်တီးမှုတိုင်းမှာ "အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ" (ကုသိုလ်ဖြစ်ရာ လယ်ယာမြေ) ဖြစ်အောင် ဦးတည်ချက် မှန်ဖို့ လိုပါတယ်။ Innovation ကို Dhamma နဲ့ ထိန်းကျောင်းနိုင်ရင် အဲဒီ တီထွင်မှုဟာ လောကအတွက် အကျိုးအများကြီး ရှိစေပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
အသစ်အဆန်းတွေကို အမြဲ လိုက်ရှာနေရတာ၊ မပြည့်စုံနိုင်တဲ့ လိုအင်ဆန္ဒတွေဟာ 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ အသစ်အဆန်းတွေအပေါ် တွယ်တာတဲ့ တပ်မက်မှု၊ ငါ့ဖန်တီးမှုဆိုပြီး ဂုဏ်ယူတဲ့ မာန (Ego) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
ဖန်တီးမှု၊ ပျက်စီးမှု သင်္ခါရသဘောတွေကို ကျော်လွန်ပြီး၊ ငြိမ်းအေးတည်ငြိမ်သွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ဟာ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုကို ရဖို့အတွက် ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါးကို ပွားများခြင်း၊ သောတဓာတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း၊ ဝီရိယကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း တီထွင်ဖန်တီးမှုနေ့မှာ မိမိတို့ရဲ့ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးကို အသုံးပြုပြီး လောကအကျိုး၊ သာသနာအကျိုးပြုမယ့် အရာတွေကို ဖန်တီးကြပါ။ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့မြေနေ့" (Earth Day) အတွက်လည်း ပြင်ဆင်တဲ့အနေနဲ့၊ ကမ္ဘာမြေကို မထိခိုက်စေတဲ့ တီထွင်မှု (Green Innovation) များကို အားပေးရင်း၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း ကိလေသာပူ တွေငြိမ်းအောင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ဉာဏ်ကြီးရှင်တို့၏ ဝီရိယကို အတုယူနိုင်သူ၊ ဓမ္မနည်းလမ်းကျ ဖန်တီးနိုင်သူ၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
