နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) ကမ္ဘာမြေကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်း နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၈ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့မြေကမ္ဘာနေ့" (Earth Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့မှာ ဦးဇင်းအနေနဲ့ "ကမ္ဘာမြေကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်လာ ပထဝီဓာတု (မြေဓာတ်) သဘောတရားတွေကို Ecology ခေါ်တဲ့ ဂေဟဗေဒနဲ့ Earth Science ခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာမြေသိပ္ပံပညာရပ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တို့နေထိုင်တဲ့ ကမ္ဘာမြေကြီးဟာ တို့ရဲ့ အိမ်ဂေဟာကြီးပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ ပထဝီဓာတ်ကို ဟောကြားတဲ့အခါ "သည်းခံခြင်း" ရဲ့ ပြယုဂ်အဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီကနေ့ခေတ်မှာ ကမ္ဘာမြေကြီးဟာ လူတွေရဲ့ လောဘကြောင့် အဆိပ်သင့်နေရပြီ၊ ဂေဟစနစ်တွေ ပျက်စီးနေရပြီ။ အဲဒါတွေကို ဓမ္မအမြင်နဲ့ ဘယ်လို ပြန်လည်ကုစားမလဲ၊ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်တာဟာ ကမ္ဘာမြေကို စောင့်ရှောက်တာနဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲဆိုတာ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
အပိုင်း (၂) ပထဝီဓာတ်နှင့် ကမ္ဘာမြေသိပ္ပံ (Earth Science)
သံယုတ္တနိကာယ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ဓာတုသံယုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပထဝီဓာတ်ရဲ့ သဘောကို ဟောကြားထားပါတယ်။ ပထဝီဆိုတာ "ခက္ခဠတ္တ" - ခက်မာခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း သဘောရှိပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှာဆိုရင် အရိုး၊ အသား၊ သွား စတာတွေဟာ ပထဝီဓာတ်တွေပါပဲ။ ပြင်ပလောကမှာတော့ တို့နင်းလျှောက်နေတဲ့ မြေကြီးဟာ ပထဝီဓာတ်ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ Earth Science အရ ပြောမယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာမြေရဲ့ အလွှာတွေဖြစ်တဲ့ Crust, Mantle နဲ့ Core တွေဟာ ပထဝီဓာတ်ရဲ့ အဆင့်ဆင့်သော သိပ်သည်းဆတွေပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားက ရာဟုလာမင်းသားကို ဆုံးမတဲ့အခါ "မြေကြီးဟာ စင်ကြယ်တဲ့အရာကို သွန်းလောင်းလည်း သည်းခံတယ်၊ မစင်ကြယ်တဲ့ အညစ်အကြေးတွေကို သွန်းလောင်းလည်း သည်းခံတယ်" လို့ မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီကနေ့ခေတ်မှာတော့ လူတွေက ကမ္ဘာမြေရဲ့ သည်းခံနိုင်စွမ်းထက် ကျော်လွန်ပြီး ညစ်ညမ်းမှုတွေ (Pollution) ပြုလုပ်နေကြတာဟာ ပထဝီဓာတ်ကို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၃) သွာဂတပြတိုက်၏ Ecological Standard (T209)
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ သဟဇာတဖြစ်ဖို့ကို အင်မတန် အလေးထားပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Template-T209 (Ecological Footprint & Earth Preservation Report) ကို သုံးစွဲရပါတယ်။ ပြတိုက်တည်ဆောက်ပုံကအစ မြေဆီလွှာကို မထိခိုက်အောင်၊ သဘာဝအတိုင်း အေးမြနေအောင် Ecology နည်းကျ စီမံထားပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Biophilic Design လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သဘာဝနဲ့ တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ဖန်တီးတာပါ။ Policy 6, Art 6.3 အရ "Conservation of Natural Elements" ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ မြေဓာတ် (ပထဝီ) ရဲ့ အနှစ်သာရတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ သူတို့ကို စောင့်ရှောက်တဲ့ နေရာဟာလည်း သဘာဝမြေကြီးရဲ့ သန့်စင်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ နေရာ ဖြစ်ရပါမယ်။ တကယ်တော့ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ တို့ရဲ့ ကမ္ဘာမြေကို ရိုသေလေးစားခြင်း (Respect for Mother Earth) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၄) Case-E112 နှင့် မြေဆီလွှာ အဆိပ်သင့်မှု သင်ခန်းစာ
Case-E112 အရ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ အနီးနား ပတ်ဝန်းကျင်မှာ စက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခုက ထွက်လာတဲ့ အညစ်အကြေးတွေကြောင့် မြေဆီလွှာ ညစ်ညမ်းမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ပြတိုက်အတွင်းက ဓာတ်တော်တွေရဲ့ "အေးမြမှု" (Radiant Temperature) ဟာ သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားတာကို Registry စနစ်မှာ တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။
ဒါဟာ "ပထဝီဓာတ် ဖောက်ပြန်ရင် ကျန်တဲ့ ဓာတ်တွေပါ လိုက်ပါဖောက်ပြန်တယ်" ဆိုတဲ့ ဓမ္မနိယာမပါပဲ။ မြေကြီး အဆိပ်သင့်ရင် ရေ (အာပေါ) လည်း အဆိပ်သင့်တယ်၊ လေ (ဝါယော) လည်း ညစ်ညမ်းလာပါတယ်။ အဖွဲ့သားတွေဟာ T209 အရ မြေဆီလွှာ ပြန်လည်သန့်စင်ရေး (Soil Remediation) တွေကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရပါတယ်။ "ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... မြေကြီး ညစ်ညမ်းတာနဲ့ ဓာတ်တော်က ဘာဆိုင်လို့လဲ" လို့။ အေး... ဆိုင်တာပေါ့။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ စွမ်းအင် (Energy Fields) တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်နေတာ ဖြစ်လို့၊ ကမ္ဘာမြေ ကျန်းမာမှသာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို တို့တွေ အပြည့်အဝ ခံစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၅) လောဘနှင့် ကမ္ဘာမြေ၏ အရင်းအမြစ်များ (Depletion of Resources)
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် (စာမျက်နှာ ၄၂) မှာ "လောဘ" ရဲ့ သဘောကို ရှင်းပြထားပါတယ်။ လောဘဟာ သမုဒ္ဒရာလိုပဲ ဘယ်တော့မှ မပြည့်နိုင်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီကနေ့ ကမ္ဘာမြေကြီး ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အကြီးမားဆုံး ပြဿနာဟာ လူတွေရဲ့ "မရောင့်ရဲနိုင်တဲ့ လောဘ" ကြောင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်တွေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲနေတာ (Over-exploitation) ပါပဲ။
[Image showing a lush forest on one side and a deforested wasteland on the other]
Ecology သိပ္ပံအရပြောရင် 'Earth Overshoot Day' ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေက တစ်နှစ်စာ ထုတ်ပေးနိုင်တဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို လူတွေက သတ်မှတ်ရက်ထက်စောပြီး သုံးပစ်လိုက်တဲ့နေ့ပေါ့။ ဒါဟာ ဓမ္မနည်းအရဆိုရင် "လောဘတဏှာ" က "ပထဝီဓာတ်" ကို ဝါးမြိုနေတာပါပဲ။ သွာဂတရဲ့ Policy 6, Art 6.3 မှာ "Sustainable Consumption" ကို အားပေးထားပါတယ်။ တို့တွေဟာ ကမ္ဘာမြေဆီက ယူရုံတင်မကဘဲ ကမ္ဘာမြေကို ပြန်ပေးဖို့ (Recycling & Reforestation) ကိုလည်း မမေ့သင့်ပါဘူး။
အပိုင်း (၆) သတိပဋ္ဌာန်နှင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း (Grounding)
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." 'Grounding' သို့မဟုတ် 'Earthing' လို့ ခေါ်တဲ့ ကျင့်စဉ်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ မြေကြီးပေါ်မှာ ခြေဗလာနဲ့ လမ်းလျှောက်တာဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက လျှပ်စစ်ဓာတ်တွေကို မျှတစေပြီး စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချပေးပါတယ်။ ဒါဟာ သတိပဋ္ဌာန်တရားမှာ ပါတဲ့ "စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း" နဲ့ အင်မတန် တူညီပါတယ်။
လမ်းလျှောက်တဲ့အခါ "ပထဝီဓာတ်" ကို သတိပြုပြီး လျှောက်ခြင်းဟာ ကမ္ဘာမြေနဲ့ တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို တစ်သားတည်း ဖြစ်စေပါတယ်။ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Audit-Y2022 အရ ဝန်ထမ်းတွေဟာ နေ့စဉ် သဘာဝမြေပြင်ပေါ်မှာ သတိနဲ့ လမ်းလျှောက်တဲ့ အလေ့အကျင့် (T225 Mindful Walking) ကို လုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ဓာတ်ကို တည်ငြိမ်စေသလို၊ ကမ္ဘာမြေကိုလည်း ပိုမို ချစ်မြတ်နိုးလာစေပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေကို နင်းရက်စရာ မရှိအောင် တန်ဖိုးထားတတ်လာတာဟာ အဆင့်မြင့်တဲ့ သီလတရား တစ်မျိုးပါပဲ။
အပိုင်း (၇) ဓာတ်တော်မြတ်များ - ကမ္ဘာမြေ၏ ဓမ္မအမြစ်များ
ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ ကမ္ဘာမြေကြီးထဲက ထွက်ပေါ်လာတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်မှာ သက်တော်ထင်ရှား ပွင့်ထွန်းခဲ့တဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ အကြွင်းအကျန်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ "ဓမ္မအမြစ်များ" (Divine Roots) ပါပဲ။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရှိတဲ့ နေရာဟာ မြေဆီလွှာ အေးမြတယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းတယ်လို့ ဆိုကြတာဟာ အကြောင်းမဲ့ မဟုတ်ပါဘူး။
သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် တို့ဟာ "မြေကမ္ဘာကို ပူဇော်ခြင်း" ကိုလည်း လုပ်ဆောင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ Template-T209 အရ တို့ရဲ့ စီမံကိန်းတွေမှာ သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်းနဲ့ သဘာဝဂေဟစနစ် ထိန်းသိမ်းခြင်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ ကမ္ဘာမြေကြီးက တို့ကို ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ထားသလိုမျိုး၊ တို့ကလည်း ကမ္ဘာမြေကြီးကို မေတ္တာနဲ့ ပြန်လည် စောင့်ရှောက်ကြဖို့ သန္နိဋ္ဌာန်ပြုရပါမယ်။
အပိုင်း (၈) ကမ္ဘာမြေနေ့အတွက် Practical Feedback
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း ဒီနေ့ မြေကမ္ဘာနေ့မှာ ကမ္ဘာမြေကို အောက်ပါအတိုင်း ချစ်မြတ်နိုးပြကြပါ -
၁။ "ပထဝီကို သန့်စင်ပါ" - မိမိပတ်ဝန်းကျင်က မြေကြီးပေါ်မှာ ပလတ်စတစ်နဲ့ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေမယ့် အမှိုက်တွေကို ရှင်းလင်းပါ (T209 Waste Management Style)။
၂။ "သစ်ပင်တစ်ပင် စိုက်ပါ" - မြေကြီးကို အေးမြစေဖို့နဲ့ အိုဇုန်းလွှာကို ကာကွယ်ဖို့ သစ်ပင်စိုက်ခြင်းဟာ အကြီးမားဆုံးသော "ပထဝီပူဇာ" ပါပဲ (Policy 6 Application)။
၃။ "Grounding လုပ်ပါ" - ၅ မိနစ်လောက် မြေကြီးပေါ်မှာ ခြေဗလာနဲ့ လမ်းလျှောက်ရင်း "မြေကြီးဟာ ငါ့အပေါ်မှာ သည်းခံသလိုမျိုး၊ ငါလည်း အားလုံးအပေါ်မှာ သည်းခံနိုင်ပါစေ" လို့ ဆင်ခြင်ပါ (သံယုတ္တနိကာယ် Meditation)။
ဒါဟာ တို့ဘဝရဲ့ System ကို "Environmental Mode" ပြောင်းလိုက်တာပါပဲ။ ကမ္ဘာမြေကြီး ကျန်းမာမှသာ တို့ရဲ့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းတွေဟာလည်း ရေရှည်တည်တံ့ (Sustainable) မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကမ္ဘာမြေကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်း" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - ပထဝီဓာတ်ရဲ့ သည်းခံခြင်း သဘောကို သင်ယူပြီး၊ တို့ရဲ့ လောဘတွေကို ထိန်းချုပ်ကာ ကမ္ဘာမြေကြီးကို စနစ်တကျ စောင့်ရှောက်ကြဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိတဲ့ အေးမြမှုဟာ ကမ္ဘာမြေကြီး တစ်ခုလုံးကို ပြန့်နှံ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာမြေကြီးကို တန်ဖိုးထား စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပြီး၊ အေးမြသော မြေဆီလွှာ၊ အေးမြသော စိတ်နှလုံးတို့ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတိုင်အောင် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက် (Day 112)
