နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) ကိုယ်ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်သန့်စင်မှု နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၆ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ အားကစားနေ့ (International Day of Sport for Development and Peace) လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းအနေနဲ့ "ကိုယ်ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်သန့်စင်မှု" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်လာ ဂိလာနသုတ်ကို အခြေခံပြီး Sports Psychology ခေါ်တဲ့ အားကစားစိတ်ပညာနဲ့ ဓမ္မအမြင်ကို နှိုင်းယှဉ်ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမတို့... လောကမှာ "ကျန်းမာခြင်းသည် လာဘ်တစ်ပါး" လို့ ပြောကြတယ်မဟုတ်လား။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီကျန်းမာခြင်းဆိုတဲ့ နေရာမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရုံတင်မကဘဲ စိတ်ကျန်းမာဖို့က ပိုပြီး အခြေခံကျပါတယ်။ အားကစားသမားတစ်ယောက်ဟာ ခန္ဓာကိုယ် ဘယ်လောက်တောင့်တင်းနေပါစေ၊ စိတ်ဓာတ်ကျနေရင် ဒါမှမဟုတ် စိတ်မတည်ငြိမ်ရင် ပြိုင်ပွဲမှာ မအောင်မြင်နိုင်သလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းတွေမှာလည်း ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ကျန်းမာမှသာ ခရီးပေါက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၂) ဂိလာနသုတ်လာ မြတ်စွာဘုရား၏ ကုထုံး
သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ဂိလာနသုတ် (စာမျက်နှာ ၁၇-၁၈) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က နကုလပိတာ သူကြွယ်ကြီးကို ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတစ်ပုဒ် ရှိပါတယ်။ သူကြွယ်ကြီးက အသက်ကြီးလို့ ကိုယ်ခန္ဓာ မကျန်းမမာ ဖြစ်နေတဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားက "တသ္မာတိဟ တေ ဂဟပတိ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ - အာတုရကာယဿ မေ သတော စိတ္တံ အနာတုရံ ဘဝိဿတီတိ" လို့ မိန့်ကြားပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ငါ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ မကျန်းမာပေမယ့် ငါ့ရဲ့ စိတ်ကိုတော့ မကျန်းမာတာမျိုး မဖြစ်စေရဘူး" လို့ ကျင့်ကြံရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဒီနေရာမှာ "စိတ္တံ အနာတုရံ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အင်မတန် လေးနက်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကတော့ ဖောက်ပြန်တဲ့သဘောရှိလို့ နာကျင်မယ်၊ အိုမင်းမယ်၊ ဖျားနာမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဝေဒနာအပေါ်မှာ စိတ်က ထပ်ဆင့်ပြီး မခံစားဖို့၊ စိတ်က မနာကျင်ဖို့ကတော့ တို့ရဲ့ လေ့ကျင့်မှုအပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ ဒါကို အားကစားစိတ်ပညာမှာ 'Mental Toughness' လို့ ခေါ်တာပေါ့။ အပြေးသမားတစ်ယောက်ဟာ ခြေထောက်က နာကျင်နေပေမယ့် ပန်းတိုင်ရောက်အောင် စိတ်နဲ့ ထိန်းချုပ်ပြီး ပြေးရသလိုမျိုးပါပဲ။
အပိုင်း (၃) အားကစားစိတ်ပညာနှင့် သတိပဋ္ဌာန်
အေး... ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်။ "အရှင်ဘုရား... အားကစားလုပ်တာနဲ့ တရားအားထုတ်တာ ဘယ်လိုဆက်စပ်နေလဲ" လို့။ အားကစားသမားတစ်ယောက်အတွက် 'Flow State' ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ကိုယ်လုပ်နေတဲ့ အလုပ် (ဥပမာ- ဘောလုံးကန်နေတာ သို့မဟုတ် ပြေးနေတာ) အပေါ်မှာ စိတ်က လုံးဝနှစ်မြုပ်သွားပြီး တခြားဘာအာရုံမှ မရှိတော့တဲ့ အခြေအနေပါ။ ဒါဟာ သတိပဋ္ဌာန်တရားမှာ အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်မှာ စိတ်စိုက်ထားတဲ့ 'ဧကဂ္ဂတာ' သဘောနဲ့ တူပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ သုံးတဲ့ Template-T225 Leadership & Communication Plan ထဲမှာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ဖို့ 'Mindful Performance' ဆိုတာ ထည့်ထားပါတယ်။ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ ကိုယ်လုပ်နေတာကို ကိုယ်သိနေခြင်း (သမ္ပဇည) ဟာ အမှားအယွင်းကို လျှော့ချပေးပါတယ်။ အားကစားသမားတွေဟာလည်း ပြိုင်ပွဲဝင်နေစဉ်မှာ သတိလွတ်သွားတာနဲ့ ရှုံးနိမ့်မှုနဲ့ ကြုံရတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် 'သတိ' ဆိုတာ အားကစားမှာရော၊ ဓမ္မမှာရော စွမ်းဆောင်ရည်ရဲ့ အခြေခံ Filter တစ်ခုပါပဲ။
အပိုင်း (၄) ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးနှင့် ဝိနည်းတော်
မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးကိုလည်း လျစ်လျူမရှုခဲ့ပါဘူး။ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက (စာမျက်နှာ ၂၈၀-၃၅၀ ခန့်) မှာ ဆေးဝါးများအကြောင်းနဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်ပုံတွေကို အသေးစိတ် ပြဌာန်းထားပါတယ်။ "စင်္ကြံ" လျှောက်ခြင်းဟာ အစာကြေညက်စေတယ်၊ အားအင်တိုးပွားစေတယ်၊ ရောဂါကင်းဝေးစေတယ်လို့ ဟောကြားထားတာဟာ ယနေ့ခေတ် Exercise လုပ်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." လမ်းလျှောက်ခြင်းက ကိုယ်ခန္ဓာက Endorphins ဓာတ်တွေကို ထွက်စေပြီး စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချပေးပါတယ်။ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 1, Art 1.4 မှာလည်း "Physical Wellbeing for Spiritual Growth" ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို ထည့်ထားပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်တဲ့သူဟာ ကိုယ်တိုင် ကျန်းမာမှသာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းကို ရေရှည်လုပ်နိုင်မှာ မဟုတ်လား။ ဒါကြောင့် အားကစားလုပ်ခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို သန့်စင်စေသလို၊ တရားအားထုတ်ခြင်းကလည်း စိတ်ကို သန့်စင်စေတာပါ။
အပိုင်း (၅) ရှုံးနိမ့်မှုနှင့် အောင်မြင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခြင်း (Equanimity)
အားကစားလောကမှာ ရှုံးတာနဲ့ နိုင်တာဟာ ခွဲခြားလို့ မရပါဘူး။ အားကစားစိတ်ပညာမှာ ရှုံးနိမ့်မှုကို ဘယ်လိုကျော်ဖြတ်မလဲဆိုတာ အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါပါတယ်။ ဓမ္မမှာတော့ ဒါကို "လောကဓံ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မင်္ဂလသုတ်မှာ ပါတဲ့ "ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ" ဆိုတဲ့အတိုင်း လောကဓံတရားတွေနဲ့ ကြုံလာရတဲ့အခါ စိတ်ဓာတ်မတုန်လှုပ်ဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ Case-L358 ကို ကြည့်ရအောင်။ သွာဂတရဲ့ စီမံကိန်းတစ်ခုမှာ မျှော်လင့်သလောက် ရလဒ်မထွက်ခဲ့တဲ့အခါ တာဝန်ရှိသူတွေအနေနဲ့ စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ "ဒါဟာ သင်ခန်းစာတစ်ခုပဲ" လို့ သဘောထားပြီး Root Cause Analysis (T214) လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အားကစားသမားတစ်ယောက်ဟာလည်း ရှုံးနိမ့်မှုကနေ သင်ခန်းစာယူပြီး နောက်တစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရသလိုပါပဲ။ အောင်မြင်တဲ့အခါမှာလည်း မာန်မာန မတက်ဖို့နဲ့ ရှုံးနိမ့်တဲ့အခါမှာလည်း ဝမ်းမနည်းဖို့ဆိုတဲ့ 'ဥပေက္ခာ' တရားဟာ အားကစားသမားကောင်းတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ဓာတ် (Sportsmanship) ပါပဲ။
အပိုင်း (၆) စိတ်သန့်စင်မှုနှင့် စွမ်းဆောင်ရည် (The Purity Factor)
စိတ်ထဲမှာ မနာလိုမှု (ဣဿာ)၊ ဝန်တိုမှု (မစ္ဆေရ) တွေ ပြည့်နေရင် အဲဒီလူရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ဟာ ကျဆင်းသွားပါတယ်။ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် (စာမျက်နှာ ၄၅) မှာ "ကောဓ" (ဒေါသ) ရှိတဲ့သူဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ရော သူတစ်ပါးကိုပါ ဖျက်ဆီးတတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အားကစားပြိုင်ပွဲတစ်ခုမှာ ပြိုင်ဘက်အပေါ် မုန်းတီးစိတ်နဲ့ ကစားရင် အမှားများတတ်ပါတယ်။
ဒါကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ သုံးတဲ့ Template-T163 Risk Register နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင် 'Internal Conflict' ဟာ အကြီးမားဆုံး Risk တစ်ခုပါပဲ။ စိတ်ဓာတ်သန့်စင်နေတဲ့သူဟာ အာရုံစူးစိုက်မှု ပိုကောင်းတယ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက် ပိုမှန်တယ်။ ဒါကြောင့် Professional Ethics မှာလည်း စိတ်သန့်စင်ဖို့ကို အလေးပေးထားတာပါ။ ကိုယ်ကျန်းမာရေးအတွက် အာဟာရပြည့်ဝတဲ့ အစားအစာတွေ စားသလို၊ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း ကုသိုလ်အာရုံဆိုတဲ့ အာဟာရတွေကို ပေးဖို့ လိုပါတယ်။
အပိုင်း (၇) အဖွဲ့အစည်းစိတ်ဓာတ်နှင့် သံဃာ့ဂုဏ် (Teamwork)
အားကစားမှာ Team Sports တွေဟာ အဖွဲ့အစည်းစိတ်ဓာတ်ကို အလေးပေးပါတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာလည်း "သံဃာ" ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းဟာ စုပေါင်းနေထိုင်ခြင်း၊ ညီညွတ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါတယ်။ "သမ္မဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ" - ညီညွတ်သူတို့၏ အကျင့်သည် ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်၏။
သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ တစ်ဦးတည်း လုပ်လို့ မရပါဘူး။ Security, Preservation, Documentation စတဲ့ ကဏ္ဍအသီးသီးက လူတွေ ညီညွတ်မှသာ အောင်မြင်တာပါ။ ဒါဟာ အားကစားအသင်းတစ်ခုမှာ တိုက်စစ်၊ အလယ်တန်း၊ နောက်ခံလူတွေ ချိတ်ဆက်ကစားရသလိုပါပဲ။ တစ်ယောက်က အမှားလုပ်ရင် အားလုံး ထိခိုက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်ကျန်းမာရုံတင်မကဘဲ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး ကျန်းမာဖို့အတွက် 'အညမည' - အပြန်အလှန် အထောက်အကူပြုတဲ့ စိတ်ဓာတ် ထားကြရပါမယ်။
အပိုင်း (၈) နေ့စဉ်ဘဝအတွက် အသုံးချမှု (Practical Application)
ဒကာ၊ ဒကာမတို့... ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်ရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ရှုထောင့်နှစ်ခုကနေ ကြည့်ကြစို့။
၁။ ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် - သင့်တော်တဲ့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လုပ်ပါ၊ စင်္ကြံလျှောက်ပါ (Physical Health)။
၂။ စိတ်အတွက် - ဂိလာနသုတ်လာအတိုင်း ခန္ဓာကိုယ် နာကျင်ပေမယ့် စိတ်မနာအောင် သတိနဲ့ ထိန်းချုပ်ပါ (Mental Health)။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... အလုပ်တွေ များနေတဲ့ကြားက ဘယ်လိုလုပ် အားကစားလုပ်ပြီး တရားမှတ်နိုင်မှာလဲ" လို့။ အေး... အဲဒါကြောင့် ဦးဇင်းက Micro-meditation တွေကို သုံးဖို့ တိုက်တွန်းတာပါ။ အလုပ်လုပ်ရင်း ခဏနားတဲ့အချိန်မှာ ဝင်လေထွက်လေကို သတိပြုလိုက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် လမ်းလျှောက်နေတဲ့အခါ ခြေလှမ်းတိုင်းကို သတိထားလိုက်တာဟာ အားကစားရော တရားပါ တစ်ပြိုင်တည်း လုပ်နေတာပါပဲ။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကိုယ်ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်သန့်စင်မှု" တရားတော်ဟာ အားကစားနေ့နဲ့အညီ တို့ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ညီညွတ်မျှတမှုကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့တာပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို အားကစားနဲ့ လေ့ကျင့်သလို၊ စိတ်ကိုလည်း ဓမ္မနဲ့ လေ့ကျင့်ခြင်းအားဖြင့် စစ်မှန်တဲ့ ကျန်းမာခြင်းကို ရရှိနိုင်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကျန်းမာကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ကြည်လင်သန့်စင်သော စိတ်နှလုံးတို့ဖြင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ၊ လောကီစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော ဓမ္မဒါန ကုသိုလ်ကမ္မ၊ နာယူကြသော ဓမ္မဿဝန ကုသိုလ်ကမ္မ အစုစုတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားတောင့်တအပ်သော မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ နိဗ္ဗာန်မြတ်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ ရက် (Day 96)
