နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စိုးမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) စာပေအသိနှင့် ဓမ္မအလင်းရောင် နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၉ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့စာအုပ်နှင့် မူပိုင်ခွင့်နေ့" (World Book and Copyright Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းအနေနဲ့ "စာပေအသိနှင့် ဓမ္မအလင်းရောင်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ ဗဟုသုတသုတ်ကို အခြေခံပြီး Literature & Archiving (စာပေနှင့် မှတ်တမ်းထိန်းသိမ်းမှု) အကြောင်းကို ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကမှာ အမှောင်ကို ခွင်းဖို့ အလင်းရောင် လိုသလိုပဲ၊ မောဟအမှောင်ကို ခွင်းဖို့အတွက် စာပေဗဟုသုတဆိုတဲ့ အလင်းရောင် လိုအပ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဗဟုသုတ" ရှိသူကို သာသနာရဲ့ အလင်းဆောင်သူအဖြစ် ချီးမွမ်းတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာလည်း ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်ရုံတင်မကဘဲ အဲဒီဓာတ်တော်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စာပေအထောက်အထားတွေကို စနစ်တကျ Archiving လုပ်ပြီး ထိန်းသိမ်းရတာဟာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၂) ဗဟုသုတသုတ်လာ စာပေအသိ၏ အင်္ဂါရပ်များ
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဗဟုသုတသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆၇ ခန့်) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဗဟုသုတရှိသူ (စာပေနှံ့စပ်သူ) ရဲ့ အင်္ဂါရပ် ၅ မျိုးကို ဟောကြားထားပါတယ်။
၁။ ဗဟုဿုတာ - များစွာသော အကြားအမြင် ရှိခြင်း။
၂။ ဓာတာ - ကြားနာဖတ်ရှုသမျှကို နှုတ်တက်ဆောင်နိုင်ခြင်း (Memory Retention)။
၃။ ဝစသာ ပရိစိတာ - နှုတ်မြွက်ရွတ်ဆို၍ ကျွမ်းကျင်ခြင်း။
၄။ မနသာနုပေက္ခိတာ - စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်မိခြင်း။
၅။ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ - အမြင်မှန်ဖြင့် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိခြင်း။
ဒီနေရာမှာ "ဓာတာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ ရှေးခေတ်ကတော့ စာအုပ်စာပေ မထွန်းကားသေးခင်မှာ နှုတ်တက်ဆောင်တဲ့ Archiving စနစ်ကို သုံးခဲ့ကြတာပါ။ ယနေ့ခေတ်မှာတော့ တို့တွေဟာ စာအုပ်စာပေတွေကနေတဆင့် ဒီဗဟုသုတတွေကို ရယူနိုင်ပါတယ်။ စာဖတ်ခြင်းဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ ဘဝအတွေ့အကြုံနဲ့ အသိဉာဏ်ကို ကိုယ့်ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲ (Personal Archive) ထဲ ကူးယူလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။
အပိုင်း (၃) သွာဂတပြတိုက်၏ Library & Archiving System (T202)
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ ကိုးကားချက်တွေ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် Template-T202 (Library & Archiving Metadata Record) ကို သုံးစွဲပါတယ်။ စာအုပ်တစ်အုပ် သို့မဟုတ် ကျောက်စာမှတ်တမ်းတစ်ခုကို သိမ်းဆည်းတဲ့အခါ အဲဒီစာပေရဲ့ ခိုင်လုံမှု၊ ရေးသားသူနဲ့ ထိန်းသိမ်းရမယ့် အခြေအနေတွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ရပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Information Management လို့ ခေါ်ပါတယ်။ Policy 2, Art 2.1 အရ "Intellectual Preservation" ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်ဆိုတဲ့ ရုပ်ဝတ္ထု သက်သေရှိရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး၊ အဲဒီရုပ်ဝတ္ထုကို ထောက်ခံပေးမယ့် စာပေအထောက်အထား (Literature Evidence) ရှိမှသာ သုတေသနဟာ ပြည့်စုံမှာပါ။ စာပေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ ဓမ္မအလင်းရောင်ကို နောင်လာနောက်သားတွေဆီ လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ဖို့ အာမခံချက် (Copyright for Dhamma) ပေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။
အပိုင်း (၄) Case-B113 နှင့် မှတ်တမ်းပျောက်ဆုံးမှု၏ အန္တရာယ်
Case-B113 အရ သွာဂတမှာရှိတဲ့ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ မူလရင်းမြစ် စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုဟာ စနစ်တကျ မသိမ်းဆည်းခဲ့လို့ ပျက်စီးလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဓာတ်တော်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းဟာ ဝေဝါးသွားပြီး သံသယတွေ (Vicikiccha) ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒါကို ဗဟုသုတသုတ်ကပြတဲ့ "သုတေန ဝုဒ္ဓတိ" (အကြားအမြင်ဖြင့် တိုးတက်ခြင်း) နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင် မှတ်တမ်းမရှိရင် တိုးတက်မှုဟာ ရပ်တန့်သွားတတ်ပါတယ်။ အဖွဲ့သားတွေဟာ T202 စနစ်ကို သုံးပြီး အဲဒီမှတ်တမ်းကို Digital Archiving ပြန်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။ "ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... စာအုပ်ထဲက အသိက လက်တွေ့ထက် ပိုအရေးကြီးလို့လား" လို့။ အေး... စာပေအသိဆိုတာ လက်တွေ့ကျင့်ဖို့အတွက် မြေပုံ (Roadmap) ပါပဲ။ မြေပုံမရှိဘဲ ခရီးသွားရင် လမ်းမှားနိုင်သလို၊ စာပေအသိမရှိဘဲ တရားအားထုတ်ရင်လည်း လမ်းလွဲသွားနိုင်ပါတယ်။
အပိုင်း (၅) စာပေအသိနှင့် ဦးနှောက်၏ ပလတ်စတစ်စွမ်းရည် (Neuroplasticity)
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." စာဖတ်တဲ့အခါ ဦးနှောက်ရဲ့ ဘယ်ဘက်ခြမ်းနဲ့ ညာဘက်ခြမ်းဟာ ချိတ်ဆက်မှု (Connectivity) ပိုကောင်းလာပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဓမ္မစာပေတွေကို ဖတ်တဲ့အခါမှာ "မနသာနုပေက္ခိတာ" ဆိုတဲ့ အစဉ်မပြတ် ဆင်ခြင်မှုကြောင့် ဦးနှောက်ထဲမှာ ကုသိုလ်ဖြစ်စေမယ့် Neural Pathways တွေ တည်ဆောက်ပေးပါတယ်။
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် (စာမျက်နှာ ၉) မှာ "သုတမယပညာ" (ကြားနာဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် ရသောပညာ) အကြောင်း ပါပါတယ်။ စာပေအသိဟာ အဆင့်မြင့်တဲ့ "ဘာဝနာမယပညာ" ဆီကို သွားတဲ့ လှေကားထစ်ပါပဲ။ သွာဂတရဲ့ Policy 2, Art 2.1 မှာ ဝန်ထမ်းတွေကို နေ့စဉ် ဓမ္မစာပေ ဖတ်ရှုဖို့ (Daily Reading Habit) တိုက်တွန်းထားတာဟာ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို စာပေနဲ့ အမြဲ Archiving လုပ်ပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၆) မူပိုင်ခွင့်နှင့် ဓမ္မအမွေ (Spiritual Copyright)
World Book Day မှာ "မူပိုင်ခွင့်" (Copyright) အကြောင်းလည်း ပါပါတယ်။ ဓမ္မမှာတော့ "ဓမ္မဒါယာဒ" (တရားအမွေ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ သူဟောကြားတဲ့ တရားတော်တွေကို "မူပိုင်" အနေနဲ့ သိမ်းမထားဘဲ လောကသားအားလုံးကို အခမဲ့ ပေးသနားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီတရားတော်တွေကို "မပြင်မယှဉ်ဘဲ" အစစ်အမှန်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းဖို့ကတော့ တို့တွေရဲ့ တာဝန် (Archiving Responsibility) ပါပဲ။
သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းတွေကို သိမ်းတဲ့အခါ "Verbatim Accuracy" ကို အလေးထားပါတယ်။ Template-T202 အရ မူရင်းကျမ်းစာလာ စကားလုံးတွေကို တစ်လုံးမှ မလွဲအောင် မှတ်တမ်းတင်ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ "မူပိုင်ခွင့်" ဖြစ်တဲ့ သစ္စာတရားကို မကွယ်ပျောက်အောင် စောင့်ရှောက်တာပါပဲ။ စာပေကို ချစ်မြတ်နိုးသူဟာ အမှန်တရားကို စောင့်ရှောက်သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၇) ဓာတ်တော်မြတ်များ - စာသားမပါသော ကျမ်းစာများ
ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ သူတို့ဟာ "စာသားမပါတဲ့ ကျမ်းစာတွေ" (Silent Scriptures) လို့ ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ကြည့်လိုက်တာနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဝီရိယ၊ မေတ္တာနဲ့ အနိစ္စတရားတွေကို စာမျက်နှာပေါင်းများစွာ ဖတ်လိုက်ရသလို ခံစားရမှာပါ။
သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Audit-Y2022 အရ တို့ရဲ့ စာပေထိန်းသိမ်းမှုစနစ်ဟာ ဓာတ်တော်ဖူးမြော်သူတွေရဲ့ အသိဉာဏ်ကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။ စာပေအသိမပါဘဲ ဓာတ်တော်ဖူးရင် အပေါ်ယံ ကိုးကွယ်မှု (Blind Faith) ပဲ ဖြစ်မှာပါ။ ဗဟုသုတသုတ်လာအတိုင်း "ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ" - အသိဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမှသာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ အစစ်အမှန် တန်ဖိုးကို မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၈) စာပေအသိ တိုးတက်ရေးအတွက် Practical Feedback
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း ဒီနေ့ စာအုပ်နေ့မှာ အောက်ပါအတိုင်း စာပေအသိနဲ့ ဓမ္မအလင်းရောင်ကို ဖြန့်ကျက်ကြည့်ကြပါ -
၁။ "စာအုပ်တစ်အုပ် ဖတ်ပါ" - ဒီနေ့မှာ ဓမ္မစာပေ သို့မဟုတ် အကျိုးရှိမယ့် စာပေတစ်ခုကို အနည်းဆုံး ၁၀ မိနစ်ခန့် အာရုံစိုက် ဖတ်ပါ (ဗဟုဿုတာ)။
၂။ "ဓမ္မမှတ်တမ်းပြုပါ" - ဖတ်ရှုလို့ ရလာတဲ့ အသိဉာဏ်လေးတွေကို ဒိုင်ယာရီ သို့မဟုတ် ဖုန်းထဲမှာ မှတ်သားထားပါ (T202 Archiving Style)။
၃။ "ဗဟုသုတ မျှဝေပါ" - ကိုယ်ဖတ်လိုက်ရတဲ့ ကောင်းကွက်လေးတွေကို သူတစ်ပါးကို ပြန်လည် ပြောပြခြင်းဖြင့် ဓမ္မအလင်းရောင်ကို ဖြန့်ဝေပါ (ဝစသာ ပရိစိတာ)။
ဒါဟာ တို့ဘဝရဲ့ System ထဲမှာ "Knowledge Filter" တပ်ဆင်လိုက်တာပါပဲ။ စာဖတ်တဲ့သူဟာ ဘဝပေါင်းများစွာကို ရှင်သန်ရသလိုမျိုး၊ ဓမ္မစာပေဖတ်တဲ့သူဟာလည်း ဘုရားရှင်ရဲ့ အသိဉာဏ်တော်တွေနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်ခွင့် ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စာပေအသိနှင့် ဓမ္မအလင်းရောင်" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - ဗဟုသုတသုတ်လာအတိုင်း စာပေဗဟုသုတကို ရှာမှီးခြင်း၊ မှတ်သားခြင်းနဲ့ ဆင်ခြင်ခြင်းဟာ မောဟအမှောင်ကို ခွင်းမယ့် ဓမ္မအလင်းရောင်ပါပဲ။ စာပေကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ အနာဂတ်အတွက် အသိဉာဏ် မျိုးစေ့တွေကို ကြဲချလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း စာပေဗဟုသုတ အလင်းရောင်များဖြင့် ဘဝ၏ အမှားအမှန်ကို ပိုင်းခြားနိုင်ကြပြီး၊ ဓမ္မအသိဉာဏ်များဖြင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတိုင်အောင် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက် (Day 113)
