နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်များနေ့နှင့် သာသနာ့အမွေအနှစ် (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၄ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၈ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်များနေ့" (International Museum Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ပြတိုက်ဆိုတာ သာမန်အားဖြင့်တော့ အဟောင်းအနွမ်းတွေ သိမ်းထားတဲ့နေရာလို့ ထင်စရာရှိပေမယ့်၊ တကယ်တော့ အတိတ်ရဲ့ သင်ခန်းစာတွေကို ပစ္စုပ္ပန်မှာ အသုံးချပြီး အနာဂတ်အတွက် လမ်းပြပေးတဲ့ "အသိပညာဗဟိုဌာန" တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်လို ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို အဓိကထားတဲ့ ပြတိုက်မျိုးဟာ သာသနာတော်ရဲ့ သမိုင်းဝင် သက်သေအထောက်အထားတွေကို စောင့်ရှောက်နေတဲ့ နေရာဖြစ်ပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်တွေကို ပြတိုက်ထဲမှာ စနစ်တကျ ပြသနေတာဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ အလိုတော်နဲ့ ညီရဲ့လား" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် Museum Management ဆိုတာ အဖိုးတန်ပစ္စည်းတွေကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း (Conservation) နဲ့ လူထုကို အသိပညာပေးခြင်း (Public Education) အပေါ်မှာ အခြေခံတာ ဒကာကြီးရဲ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 8, Art. 8.1 မှာလည်း "ဓာတ်တော်မြတ်များအား ထိန်းသိမ်းရာတွင် ခေတ်သစ်ပြတိုက် စီမံခန့်ခွဲမှုစံနှုန်းများ (Professional Museum Standards) နှင့် ဓမ္မဝိနယစံနှုန်းများ ပေါင်းစပ်၍ ဆောင်ရွက်ရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ သာသနာ့အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမှု၏ အရင်းအမြစ် (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ သာသနာတော်မှာ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းမှုဆိုတာ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးကတည်းက စတင်ခဲ့တာပါ။ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာပဒါနသုတ်နဲ့ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) တွေမှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စေတီတည်ပြီး ကိုးကွယ်ကြဖို့၊ အနာဂတ်မျိုးဆက်တွေ ဖူးမြော်နိုင်အောင် စနစ်တကျ စောင့်ရှောက်ကြဖို့ မိန့်ကြားခဲ့တာ ရှိပါတယ်။
"ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ။"
(ပူဇော်ထိုက်သူကို ပူဇော်ခြင်းသည် မြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်၏။)
ပြတိုက်တစ်ခုရဲ့ အလုပ်ဟာ ဒီ "ပူဇနေယျ" ဝတ္ထုတွေကို မပျက်မစီးအောင် "ဂေါပန" (စောင့်ရှောက်ခြင်း) လုပ်တာပါပဲ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သပိတ်တော်၊ သင်္ကန်းတော်နဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မြတ်ကြီးက ဓာတ်တော်ပေါင်းစုပြီး မြေအောက်တိုက်မှာ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းခဲ့တာဟာ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးသော "ဘုရားဟောနည်းကျ ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှု" (Canonical Museum Management) ပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာမကြီးတို့။
၃။ Museum Management: ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြသခြင်း (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ပြတိုက်ကို စီမံခန့်ခွဲတဲ့အခါ Template-T101 (Artifact Inventory & Condition Report) ကို အခြေခံပါတယ်။ ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုမှာ အဓိက အပိုင်း ၃ ပိုင်း ရှိပါတယ်။
၁။ Accessioning - ပစ္စည်းတစ်ခုကို စနစ်တကျ လက်ခံပြီး မှတ်တမ်းတင်ခြင်း။
၂။ Conservation - အပူချိန်၊ အစိုဓာတ်နဲ့ အလင်းရောင်တို့ကို ထိန်းညှိပြီး ပျက်စီးမှုမှ ကာကွယ်ခြင်း (Preventive Conservation)။
၃။ Interpretation - လာရောက်ဖူးမြော်သူတွေ နားလည်အောင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို ပြသခြင်း။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ သိမ်မွေ့တဲ့ ရုပ်ဒြပ်တွေဖြစ်လို့ Relative Humidity (RH) ၅၀% ဝန်းကျင်မှာ ထားရှိရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 8 အရ ဓာတ်တော်တွေကို ပြသတဲ့အခါမှာလည်း UV rays (ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်) မပါတဲ့ LED မီးတွေကိုပဲ သုံးစွဲရပါတယ်။ ဒါဟာ အမွေအနှစ်တွေကို နောင်နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီအောင် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ဖို့ သိပ္ပံနည်းကျ စီမံခန့်ခွဲနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Case-M138: သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်ကို ကယ်တင်ခြင်း (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-M138 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ ရှေးဟောင်း ဘုရားပျက်တစ်ခုကနေ ရရှိခဲ့တဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ်တစ်ခုဟာ အပြင်ပန်းမှာ အင်မတန် ဆွေးမြည့်နေပြီး ပျက်စီးလုနီးပါး ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒါကို လူဝတ်ကြောင်တွေက သန့်ရှင်းရေးလုပ်မယ်ဆိုပြီး ပွတ်တိုက်ဖို့ လုပ်ကြတယ်။
ဦးဇင်းတို့က Template-T101 အရ ချက်ချင်းတားမြစ်ပြီး Museum Management နည်းအရ "Stabilization" အရင်လုပ်ရပါတယ်။ အမွေအနှစ်တစ်ခုကို ထိန်းသိမ်းရာမှာ "Less is more" (နည်းလေ ကောင်းလေ) ဆိုတဲ့ စည်းကမ်း ရှိပါတယ်။ မူလလက်ရာ မပျက်အောင်ပဲ ထိန်းသိမ်းရတာပါ။ အဲဒီကြုတ်ကို အစိုဓာတ်ထိန်းစနစ်နဲ့ အထူးဖန်အိမ်ထဲမှာ ထားလိုက်တဲ့အခါ ပျက်စီးမှု ရပ်တန့်သွားပြီး သူ့ရဲ့ သမိုင်းဝင် တန်ဖိုးဟာလည်း အပြည့်အဝ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ Policy 8, Art. 8.1 ကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ Digital Museum နှင့် သာသနာပြုမှု (Modern Analogy)
အခုခေတ်မှာ Virtual Reality (VR) နဲ့ 3D Scanning တွေသုံးပြီး Virtual Museum တွေ တည်ဆောက်နေကြပြီ ဒကာမကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ပြတိုက်ကို ကိုယ်တိုင်မသွားဘဲ ဖုန်းထဲက ကြည့်တာကော အကျိုးရှိရဲ့လား" ပေါ့။ အေး... အင်မတန် အကျိုးရှိတာပေါ့။ ဒါကို "Accessibility" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်က လူတွေဟာ သွာဂတပြတိုက်ကို လာဖို့ အခက်အခဲရှိရင်တောင် Digital အမွေအနှစ်တွေကတစ်ဆင့် ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်တွေကို အာရုံပြုနိုင်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဒြပ်ရှိပစ္စည်း (Physical Object) ထက်စာရင် သူပေးတဲ့ ဓမ္မသတင်းစကား (Information/Dhamma Message) က ပိုအရေးကြီးလို့ပါပဲ။
၆။ Policy 8, Art. 8.1 နှင့် သွာဂတ၏ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 8, Art. 8.1 (Integrity of Sacred Heritage) မှာ "ပြတိုက်ရှိ ပစ္စည်းများကို စီးပွားဖြစ် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်း လုံးဝ မပြုရ၊ သာသနာ့အကျိုးအတွက်သာ ပြသရမည်" လို့ အတိအလင်း ဆိုထားပါတယ်။
ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုရဲ့ အမြင့်ဆုံး ကျင့်ဝတ် (Code of Ethics) ကတော့ ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ပြသထားတဲ့ ဓာတ်တော်တွေဟာ သမိုင်းအထောက်အထား ခိုင်လုံမှု ရှိမရှိကို Template-T101 နဲ့ အမြဲ စစ်ဆေးနေပါတယ်။ "အတု" တွေကို "အစစ်" လို့ လိမ်ညာပြသခြင်းဟာ သာသနာကို ဖျက်ဆီးရာရောက်တဲ့အတွက် ဦးဇင်းတို့က အင်မတန် ဂရုစိုက်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် သွာဂတပြတိုက်ဟာ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ (Credible) အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေး စင်တာတစ်ခု ဖြစ်နေတာပါ။
၇။ ကိုယ့်နှလုံးသားပြတိုက်ကို စီမံခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ပြတိုက်တွေကို သွားကြည့်တဲ့အခါ အဟောင်းတွေကို ကြည့်ရုံတင် မဟုတ်ဘဲ "မမြဲခြင်း" (အနိစ္စ) တရားကိုပါ ဆင်ခြင်ပါ။
ဒီပစ္စည်းတွေကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တဲ့ မင်းစိုးရာဇာတွေ မရှိတော့ဘူး၊ ပစ္စည်းတွေပဲ ကျန်ရစ်တယ်။
ကိုယ့်ရဲ့ ဘဝမှာလည်း နောက်ဆုံးမှာ ဘာတွေ ကျန်ရစ်ခဲ့မလဲ?
ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားကိုလည်း ပြတိုက်တစ်ခုလို စီမံခန့်ခွဲပါ။ အမုန်းတွေ၊ အာဃာတတွေဆိုတဲ့ "အမှိုက်" တွေကို မသိမ်းထားဘဲ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာဆိုတဲ့ "အဖိုးတန် အမွေအနှစ်" တွေကိုပဲ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်း စောင့်ရှောက်ပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဓမ္မအမွေအနှစ်တွေ ခိုင်မာနေရင် ဘယ်လို လောကဓံမျိုးနဲ့ ကြုံကြုံ မတုန်လှုပ်ဘဲ တည်ငြိမ်နေမှာပါ ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်များနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေအနေနဲ့ -
၁။ သာသနာ့အမွေအနှစ် ပြတိုက်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် သဒ္ဓါတရားကို မြှင့်တင်ပါ။
၂။ ရှေးဟောင်း သာသနာ့အဆောက်အအုံများနှင့် အသုံးအဆောင်များကို ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး တန်ဖိုးထား စောင့်ရှောက်ပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကိုလည်း တန်ဖိုးရှိသော အမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ကြပါ။
ပြတိုက်ဆိုတာ အတိတ်က အသံတွေကို နားထောင်ပြီး အနာဂတ်ကို လှမ်းကြည့်ရတဲ့ နေရာဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အမွေအနှစ်" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ အသိဉာဏ်ပညာများ ပွင့်လင်းကြပါစေ၊ သာသနာ့အမွေအနှစ်များကို စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၈ ရက်။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၄ ရက်)
