နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ အဖွဲ့အစည်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် သီလ၏ အခြေခံ (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သီလ (Organizational Culture & Sīla)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုခေတ်မှာ ကုမ္ပဏီတွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေ အောင်မြင်ဖို့အတွက် "Core Values" တွေ၊ "Corporate Culture" တွေဆိုပြီး အမျိုးမျိုး တည်ဆောက်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီယဉ်ကျေးမှုတွေရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ဟာ "သီလ" (Ethics/Morality) မပါရင် ဘယ်လိုမှ ခိုင်မာနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... သီလဆိုတာ တစ်ဦးချင်း စောင့်ထိန်းရမှာ မဟုတ်လား၊ အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် Organizational Culture ဆိုတာ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အလေ့အထတွေ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ Shared Values တွေပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 8, Art. 8.2 မှာလည်း "အဖွဲ့အစည်း၏ ယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်ရာတွင် သီလက္ခန်ပါဠိတော်လာ စူဠသီလ၊ မဇ္ဈိမသီလ၊ မဟာသီလများကို စံနှုန်းအဖြစ် ထားရှိရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ သီလက္ခန်ပါဠိတော်လာ ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းများ (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သီလကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားပြထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဗြဟ္မဇာလသုတ်မှာ ပါဝင်တဲ့ "စူဠသီလ" အပိုင်းဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ ကျင့်ဝတ် (Code of Conduct) အတွက် အင်မတန် ပြည့်စုံတဲ့ Framework တစ်ခုပါ။
"ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။"
(သူ့အသက်သတ်ခြင်းကို ပယ်၍ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်၏။)
မြတ်စွာဘုရားရှင်က သီလကို ကိုယ်ကျင့်တရားသက်သက်တင် မဟုတ်ဘဲ အလုပ်အကိုင်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီးတော့ပါ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဥပမာ - လိမ်ညာမပြောခြင်း (သမ္မာဝါစာ)၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားဖြင့် အမြတ်မထုတ်ခြင်း (သမ္မာအာဇီဝ) စတာတွေဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ရှိရမယ့် Transparency (ပွင့်လင်းမြင်သာမှု) နဲ့ Integrity (ဖြောင့်မတ်မှု) တို့ရဲ့ အနှစ်သာရတွေပါပဲ ဒကာမကြီးတို့။
၃။ Organizational Culture: စိတ်ပညာနှင့် ဓမ္မပေါင်းစပ်မှု (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ အဖွဲ့အစည်း ယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်တဲ့အခါ Template-T215 (Cultural Integrity Assessment) ကို သုံးပါတယ်။ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာမှာ ယဉ်ကျေးမှုဆိုတာ "လူတွေ ဘယ်သူမှ မကြည့်တဲ့အချိန်မှာ လုပ်နေတဲ့ အပြုအမူ" လို့ ဆိုကြတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ သီလ (Ethics) အားနည်းရင် "Trust Deficit" လို့ခေါ်တဲ့ ယုံကြည်မှု လျော့နည်းခြင်းတွေ ဖြစ်လာပြီး အလုပ်လုပ်ရတာ ပိုပင်ပန်းလာတတ်တယ်။ ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ သီလဟာ အဖွဲ့ဝင်တွေကြားမှာ Psychological Safety (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု) ကို ပေးပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 8 အရ ဝန်ထမ်းတွေဟာ သီလလုံခြုံနေတဲ့အခါ အချင်းချင်း သံသယကင်းပြီး Collaboration (ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု) က ပိုအားကောင်းလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ ကျန်းမာတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ပါပဲ။
၄။ Case-O139: သီလဖြင့် အဖွဲ့အစည်းကို ပြုပြင်ခြင်း (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-O139 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ပရောဂျက်တစ်ခုမှာ ဝန်ထမ်းတွေကြား တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မနာလိုတာ၊ ကုန်းတိုက်တာ (ပိသုဏဝါစာ) တွေကြောင့် လုပ်ငန်းခွင် ယဉ်ကျေးမှုက အင်မတန် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်နေဖူးတယ်။
အဲဒီမှာ ဦးဇင်းတို့က Template-T215 ကို သုံးပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို သီလက္ခန်လာ "စူဠသီလ" သင်တန်းတွေ ပေးခဲ့တယ်။ "ကုန်းတိုက်တာဟာ အဖွဲ့အစည်းကို ဖျက်ဆီးတာဖြစ်သလို ကိုယ့်ရဲ့ ကုသိုလ်ဒေတာကိုလည်း Error တက်စေတယ်" ဆိုတာကို နားလည်အောင် ရှင်းပြတယ်။ Policy 8, Art. 8.2 အရ အချင်းချင်း အပြစ်ပြောမယ့်အစား အပြုသဘောဆောင်တဲ့ Feedback ပေးတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့အခါ၊ ၆ လအတွင်းမှာ အဲဒီအဖွဲ့ဟာ အောင်မြင်မှုတွေ ပြန်ရလာတယ်။ ဒါဟာ သီလ (Ethics) ကို Culture အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့ သာဓကပါပဲ။
၅။ Modern Corporate Governance နှင့် သီလ (Modern Analogy)
အခုခေတ်မှာ ESG (Environmental, Social, and Governance) ဆိုပြီး ကုမ္ပဏီကြီးတွေက ကျင့်ဝတ်ပိုင်းကို အလေးထားနေကြပြီ ဒကာကြီးတို့။ ဒါဟာ တကယ်တော့ သီလက္ခန်လာ အဆုံးအမတွေကို ခေတ်မီအောင် နာမည်ပြောင်းထားတာပါပဲ။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ကုမ္ပဏီတွေက အမြတ်ရဖို့ပဲ ကြည့်တာ မဟုတ်လား၊ သီလက အနှောင့်အယှက် မဖြစ်ဘူးလား" ပေါ့။ အေး... ရေတိုမှာတော့ သီလကြောင့် အခွင့်အရေး လက်လွတ်ရသလို ထင်ရပေမယ့်၊ ရေရှည်မှာတော့ သီလရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကသာ "Sustainability" (ရေရှည်တည်တံ့မှု) ရှိတာပါ။ ဘုရားရှင်က "သီလဝန္တော ယသံ လာဘတိ" (သီလရှိသူသည် အကျော်အစောကို ရ၏) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ အဖွဲ့အစည်းအတွက်လည်း အင်မတန် မှန်ကန်တဲ့ "Brand Integrity" နိယာမပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ Policy 8, Art. 8.2 နှင့် သွာဂတ၏ ဝန်ထမ်းရွေးချယ်မှု စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 8, Art. 8.2 (Ethical Cultural Framework) မှာ "ဝန်ထမ်းသစ်များကို ခန့်အပ်ရာတွင် အရည်အချင်း (Skill) ထက် ကိုယ်ကျင့်တရား (Sīla/Character) ကို ဦးစားပေး စစ်ဆေးရမည်" လို့ အတိအလင်း ဆိုထားပါတယ်။
ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်ရတဲ့ အဖွဲ့အစည်းမှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ သီလပျက်ယွင်းမှုဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးရဲ့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု (Integrity) ကို ထိခိုက်စေနိုင်လို့ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template-T215 အရ တစ်နှစ်ကို နှစ်ကြိမ် Cultural Audit လုပ်လေ့ရှိပြီး၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ သီလနဲ့ ကျင့်ဝတ် လိုက်နာမှုကို အမြဲ ဆန်းစစ်နေပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို အဆင့်မြင့်အောင် ထိန်းသိမ်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ ကိုယ့်မိသားစုမှာ ယဉ်ကျေးမှု တည်ဆောက်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ ကုမ္ပဏီတင် မဟုတ်ဘူး၊ မိသားစုဟာလည်း အသေးစား အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုပဲ။
ကိုယ့်အိမ်မှာ ဘယ်လို ယဉ်ကျေးမှုရှိသလဲ? (လိမ်ပြောတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုလား၊ အမှန်အတိုင်း ဝန်ခံတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုလား?)
ကိုယ့်သားသမီးတွေကို သီလက္ခန်လာ ကျင့်ဝတ်တွေနဲ့ စံနမူနာ ပြနိုင်ရဲ့လား?
အိမ်ဦးနတ်ဖြစ်တဲ့ မိဘတွေက သီလလုံခြုံမှသာ အိမ်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှုဟာ အေးချမ်းမှာပါ။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုတာ စာရွက်ပေါ်က မူဝါဒတွေ မဟုတ်ဘဲ ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ "သီလ" လက်တွေ့ပြမှုကနေ စတင်တာ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ မိမိတို့ တာဝန်ယူရတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ သီလကို အခြေခံတဲ့ ယဉ်ကျေးမှု (Ethical Culture) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကြိုးစားပါ။
၂။ သီလက္ခန်ပါဠိတော်လာ စူဠသီလ၊ မဇ္ဈိမသီလတွေကို မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ် အပြုအမူတွေမှာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ ဖြူစင်သော ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ယဉ်ကျေးမှုရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်အောင် ပုံဖော်ကြပါ။
သီလဟာ အဖွဲ့အစည်းကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ အကောင်းဆုံး Firewall ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သီလ" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ အဖွဲ့အစည်းများ၊ မိသားစုများ၌ သီလတရားများ ထွန်းကားကြပါစေ၊ အချင်းချင်း ယုံကြည်မှုများ ခိုင်မာကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်)
