သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၆ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာရှိတဲ့ "အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များ ကျူးကျော်စော်ကားခံရမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့" (International Day of Innocent Children Victims of Aggression) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများနဲ့အတူ ဆွေးနွေးချင်တဲ့ တရားတော်ကတော့ "အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်များနှင့် မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးငယ်တွေရဲ့ နူးညံ့တဲ့ စိတ်နှလုံးသားတွေကို မေတ္တာတရားနဲ့ ဘယ်လို လွှမ်းခြုံစောင့်ရှောက်ရမလဲ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကလေးသူငယ်တွေရဲ့ သဘာဝနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲဆိုတာကို ခေတ်သစ် ကလေးစိတ်ပညာ (Child Psychology) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ 'ဗာလ' ဆိုတဲ့ လူမိုက်တွေအကြောင်း ဟောတာ မဟုတ်ဘူးလား၊ ကလေးသူငယ်တွေနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" တဲ့။ အေး... အင်မတန် ကောင်းတဲ့ အမေးပါ။ ပါဠိစာပေမှာ "ဗာလ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုးထွက်ပါတယ်။ တစ်မျိုးကတော့ အမှားအမှန်ကို မခွဲခြားနိုင်တဲ့ "လူမိုက်" ဖြစ်ပြီး၊ နောက်တစ်မျိုးကတော့ အသိဉာဏ် မရင့်ကျက်သေးတဲ့ "ကလေးသူငယ်" (Young/Immature) ကို ဆိုလိုတာပါ။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၇၁) မှာ မြတ်စွာဘုရားက "ဗာလ" တို့ရဲ့ သဘာဝကို ဟောကြားတဲ့အခါ သူတို့ဟာ အကျိုးအကြောင်းကို မသိနားမလည်ဘဲ လုပ်ဆောင်တတ်ပုံ၊ အဲဒီလို လုပ်ဆောင်တဲ့အတွက်ကြောင့် ခံစားရမယ့် ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို ပုံဖော်ပြထားပါတယ်။ ကလေးသူငယ်တွေဟာလည်း သူတို့ရဲ့ အသိဉာဏ် မရင့်ကျက်သေးတဲ့အတွက် လူကြီးတွေရဲ့ အကာအကွယ်၊ မေတ္တာနဲ့ လမ်းပြမှု အင်မတန် လိုအပ်တာကို ဒီသုတ်တော်က မီးမောင်းထိုးပြနေတာပါ။
ပါဠိတော်လာ "ဗာလ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို ဦးဇင်းတို့ အနက်ဖွင့် (Word-by-word Analysis) ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ "ဗာလ" ဆိုတာ "ဗလတိ အနတိ ဝိန္ဒတီတိ ဗာလော" - အသိဉာဏ် မရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် အမှန်တရားကို မသိဘဲ ယောင်ယောင်မှားမှား ဖြစ်နေသူလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ကလေးသူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ဟာ စာရွက်ဖြူလေးလိုပါပဲ။ အဲဒီ စာရွက်ဖြူလေးပေါ်မှာ ဘာတွေ ရေးခြစ်မလဲဆိုတာဟာ ပတ်ဝန်းကျင်က ပေးတဲ့ "မေတ္တာ" နဲ့ "အကြမ်းဖက်မှု" (Aggression) အပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ လူမိုက် (ဗာလ) တို့ရဲ့ လက္ခဏာ ၃ ပါးကို ဟောကြားခဲ့တယ် - "ဒုစိန္တိတ စိန္တီ" (မကောင်းတာကို ကြံစည်ခြင်း)၊ "ဒုဗ္ဘာသိတ ဘာသီ" (မကောင်းတာကို ပြောဆိုခြင်း) နဲ့ "ဒုက္ကဋ ကမ္မကာရီ" (မကောင်းတာကို ပြုလုပ်ခြင်း) တို့ပါပဲ။ ကလေးတစ်ယောက်ဟာ အဲဒီလို မကောင်းတဲ့ လမ်းကြောင်းပေါ် မရောက်သွားဖို့ဆိုရင် လူကြီးတွေက မေတ္တာတရားနဲ့ အနီးကပ် စောင့်ရှောက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အေး... ဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကလေးစိတ်ပညာ (Child Psychology) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် ကလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက် ဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ "Neuroplasticity" လို့ခေါ်တဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲလွယ်တဲ့ သဘာဝ ရှိပါတယ်။ ကလေးဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ စိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) တွေဟာ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်တည်ဆောက်ပုံကိုတောင် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ပါတယ်။ မေတ္တာတရားနဲ့ ပြုစုပျိုးထောင်ခံရတဲ့ ကလေးတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ အေးချမ်းပြီး ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း မြင့်မားသလို၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ကြားမှာ ကြီးပြင်းရတဲ့ ကလေးကတော့ အမြဲတမ်း ကြောက်လန့်နေတာ ဒါမှမဟုတ် ရန်လိုနေတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ဒကာကြီးတို့ သတိထားမိမှာပါ။ မေတ္တာတရားရဲ့ အစွမ်းဟာ ကလေးငယ်တွေရဲ့ စိတ်ကိုတင် မဟုတ်ဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးမှုကိုပါ အထောက်အကူပြုပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်စဉ် Case-M155 ကို သာဓကဆောင်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်ကို လာရောက်လည်ပတ်တဲ့ မိသားစုတစ်ခုမှာ ကလေးငယ်လေး တစ်ယောက် ပါလာပါတယ်။ အဲဒီကလေးလေးဟာ ဓာတ်တော်တွေကို ကြည့်ပြီး အရမ်းကို ထူးဆန်းအံ့သြနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူကတော့ ဖုန်းကြည့်ရင်းနဲ့ ကလေးက မေးသမျှကို "မရှုပ်နဲ့၊ ငြိမ်ငြိမ်နေ" ဆိုပြီး ငေါက်ငမ်းနေပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ကလေးရဲ့ မျက်နှာလေး ညှိုးငယ်သွားတာကို ဦးဇင်း တွေ့လိုက်ရတယ်။ ဒါဟာ Verbal Aggression လို့ခေါ်တဲ့ စကားနဲ့ စော်ကားမှု တစ်မျိုးပါပဲ။ အပြစ်မဲ့တဲ့ ကလေးငယ်တစ်ယောက်ရဲ့ စူးစမ်းလိုစိတ် (Inquiry Mindset) ကို ရိုက်ချိုးလိုက်တာပါပဲ။ အဲဒါနဲ့ ဦးဇင်းက အဲဒီ ဒကာကြီးကို ခေါ်ပြီး ရှင်းပြရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Policy 5, Article 5.2 (Child Protection and Non-aggression) အကြောင်းကို ပြောပြပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ မူဝါဒမှာ "ပြတိုက်အတွင်း ရောက်ရှိလာတဲ့ ကလေးသူငယ်တိုင်းဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု ရှိရမယ်၊ သူတို့ရဲ့ စူးစမ်းမှုကို လေးစားရမယ်" လို့ အတိအလင်း ပါရှိပါတယ်။
အဲဒီနောက် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Template T220 (Child Impact & Welfare Assessment) ကို အသုံးပြုပြီး အဲဒီကလေးလေးရဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ပြန်လည် မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ကလေးကို ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပုံပြင်လေးတွေလို ပြောပြတယ်၊ မေတ္တာတရားအကြောင်း ရှင်းပြတယ်။ ကလေးရဲ့ မျက်နှာလေး ပြန်ပြီး လင်းပွင့်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ "သုတေသန" ဆိုတာ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာတင် မဟုတ်ဘဲ လူသားတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးသားကို ကုသပေးတဲ့ နေရာမှာလည်း ရှိတယ်ဆိုတာ ပြနေတာပါ။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ဝတ္ထသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄) မှာ မြတ်စွာဘုရားက "ညစ်နွမ်းနေတဲ့ အဝတ်ကို ဆိုးဆေးဆိုးရင် အရောင်မလှသလို၊ ညစ်နွမ်းနေတဲ့ စိတ်နဲ့ဆိုရင် ဘယ်အရာမှ မအောင်မြင်နိုင်ဘူး" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ကလေးတွေရဲ့ စိတ်ကို အကြမ်းဖက်မှုတွေနဲ့ မညစ်နွမ်းအောင် မေတ္တာဆိုတဲ့ ဆေးနဲ့ အမြဲတမ်း လျှော်ဖွတ်ပေးရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စဉ်းစားလိမ့်မယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကလေးတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာတွေ မြင်ရတာ အင်မတန် စိတ်မကောင်းစရာပါပဲ၊ အဲဒါကို တပည့်တော်မတို့ ဘယ်လို မေတ္တာပို့ရမလဲ" တဲ့။ အေး... မေတ္တာပို့တယ်ဆိုတာ နှုတ်က ရွတ်နေရုံနဲ့ မပြီးဘူး ဒကာမကြီးရဲ့။ "မေတ္တာ" ဆိုတာ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်မှု (Action) ပါ။ အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်တွေ ကျူးကျော်စော်ကားခံရမှုကနေ ကာကွယ်ဖို့ဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ဟာ "Awareness" လို့ခေါ်တဲ့ သတိတရား ရှိရမယ်။ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကလေးသူငယ်တွေအပေါ် အကြမ်းဖက်တာ တွေ့ရင် မသိကျိုးကျွံ မနေဘဲ တတ်နိုင်တဲ့ဘက်က ကူညီရမယ်။ ဒါဟာ Policy 5, Art. 5.2 ရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ အမြင့်မြတ်ဆုံး မေတ္တာပါပဲ။
နောက်ထပ် ဆင်ခြင်ကြည့်ရမှာကတော့ အသိဗေဒ (Epistemology) အရ "ကလေးတစ်ယောက်ဟာ အမှန်တရားကို ဘယ်လို သိမြင်သလဲ" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ကလေးတွေဟာ လူကြီးတွေ လုပ်တာကို ကြည့်ပြီး သင်ယူကြတာပါ။ လူကြီးတွေက ဒေါသထွက်နေရင် ကလေးကလည်း ဒေါသထွက်တာဟာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနည်းလို့ မှတ်ယူသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကို Psychology မှာ "Social Learning Theory" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်မှာ လူမိုက်နဲ့ မပေါင်းဖော်ဖို့၊ ပညာရှိနဲ့ ပေါင်းဖော်ဖို့ ဟောကြားခဲ့တာဟာ ဒီအချက်ကို ဆိုလိုတာပါ။ ကလေးတွေအတွက် ပထမဆုံး "ပညာရှိ" (Pandita) တွေဟာ သူတို့ရဲ့ မိဘတွေနဲ့ ဆရာသမားတွေပါပဲ။ အဲဒီ လူကြီးတွေက မေတ္တာတရားနဲ့ နေပြမှသာ ကလေးတွေဟာလည်း မေတ္တာတရားကို အသိအမှတ်ပြု တန်ဖိုးထားတတ်မှာပါ။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ Case-M155 ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့ပုံကတော့ အဲဒီဖခင်ဖြစ်သူကိုပါ သုတေသန စိတ်ဓာတ် သွင်းပေးလိုက်တာပါပဲ။ "ဒကာကြီး... ကလေးရဲ့ မေးခွန်းတွေဟာ သုတေသနရဲ့ အစပဲ၊ အဲဒါကို ပိတ်ပင်လိုက်တာဟာ သူ့ရဲ့ ဉာဏ်အလင်းကို ပိတ်ပင်လိုက်တာနဲ့ တူတယ်" လို့ ရှင်းပြတော့မှ အဲဒီဒကာကြီးက သံဝေဂရသွားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့မှာ သုံးတဲ့ Template T220 ဟာ ကလေးသူငယ်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တိုင်းမှာ "Child-Friendly" ဖြစ်ရဲ့လားဆိုတာကို စစ်ဆေးတာပါ။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ "ကရုဏာ" တရားကို စနစ်တကျ မူဘောင် (Framework) တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ဆောင်ထားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိတဲ့ အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်အားလုံး ဘေးရန်ကင်းကွာအောင် မေတ္တာပို့သကြရအောင်။ ကိုယ့်အိမ်က၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က ကလေးငယ်တွေကိုလည်း အကြမ်းဖက်မှု အသွင်သဏ္ဌာန်မျိုးစုံ (ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း၊ စကားပိုင်း) ကနေ ကာကွယ်ပေးကြပါ။ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်လာ "ပဏ္ဍိတ" (ပညာရှိ) လက္ခဏာတွေနဲ့အညီ ဖြူစင်တဲ့ ကလေးသူငယ်လေးတွေကို မေတ္တာတရားနဲ့ လမ်းပြပေးကြပါ။
အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် ကလေးငယ်တွေဟာ သာသနာတော်နဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ အနာဂတ် ဓာတ်တော်လေးတွေပါပဲ။ အဲဒီ ဓာတ်တော်လေးတွေကို မညစ်နွမ်းအောင်၊ မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက်ဖို့ဆိုတာ ဦးဇင်းတို့ လူကြီးတွေရဲ့ တာဝန်ပါ။ မေတ္တာတရားဟာ အကောင်းဆုံး အကာအကွယ်ဖြစ်သလို၊ ပညာဉာဏ်ဟာ အကောင်းဆုံး လမ်းပြဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်များနှင့် မေတ္တာ" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး မိမိတို့၏ သားသမီး၊ မြေးမြစ်များကို မေတ္တာတရားဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကလေးငယ်များအားလုံး အကြမ်းဖက်မှု ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ဖြူစင်သော စိတ်နှလုံးသားဖြင့် အမှန်တရားကို ရှာဖွေနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်
