သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၅ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာ့စက်ဘီးစီးနေ့ (World Bicycle Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ နေထိုင်ရာ ဒီကမ္ဘာကြီးမှာ ကျန်းမာရေးအတွက်ရော၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက်ပါ စက်ဘီးစီးခြင်းကို အားပေးကြတာ ဝမ်းသာစရာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီကနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားချင်တာက စက်ဘီးစီးတာထက် ပိုပြီး လေးနက်တဲ့ "စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် ဟန်ချက်ညီသောဘဝ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်ဘီးတစ်စီး လဲမကျအောင် ဘယ်လို ထိန်းကျောင်းရသလဲဆိုတဲ့ Physics သဘောတရားတွေနဲ့ ဦးဇင်းတို့ ဘဝကို လဲမကျအောင် ဘယ်လို ဟန်ချက်ညီညီ (Balance) တည်ဆောက်ရမလဲဆိုတဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... စက်ဘီးစီးတာနဲ့ တရားဓမ္မနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" တဲ့။ အေး... ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ စက်ဘီးတစ်စီး လဲမကျဘဲ ရှေ့ကို တည့်တည့်သွားနိုင်ဖို့ဆိုတာ ဟန်ချက် (Balance) အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ အဲဒီ ဟန်ချက်ကို ပိဋကတ်တော်လာ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ ပဏ္ဍိတဝဂ်၊ စာမျက်နှာ ၂၂) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပဏ္ဍိတာ ဒမယန္တိ အတ္တာနံ" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ "ပညာရှိတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမကြကုန်၏" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမတယ်ဆိုတာ ဘဝရဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို ရှောင်ပြီး ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းကျောင်းတာကို ပြောတာပါ။
ပါဠိတော်လာ "ဒမယန္တိ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို ဦးဇင်းတို့ အတူတူ ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ "ဒမ" ဆိုတာ ဆုံးမခြင်း၊ နှိမ်နင်းခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ လက်ကိုင်ကို တင်းလွန်းရင်လည်း ကွေ့ရခက်တယ်၊ လျော့လွန်းရင်လည်း ဝဲသွားတတ်တယ်။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ စိတ်ကိုလည်း တင်းလွန်းတဲ့ "အတ္တကိလမထာနုယောဂ" နဲ့ လျော့လွန်းတဲ့ "ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ" ဆိုတဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်ကြားမှာ မယိုင်သွားအောင် "ဒမ" လို့ခေါ်တဲ့ ထိန်းချုပ်မှုနဲ့ ဟန်ချက်ညီအောင် လုပ်ဆောင်ရတာပါ။ ဒါဟာ အသိဗေဒ (Epistemology) အရ ကြည့်ရင် ကိုယ့်ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို မှန်မှန်ကန်ကန် သိမြင်မှသာ ရရှိနိုင်တဲ့ ဟန်ချက်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ (Physics of Balance) ကြည့်မယ်ဆိုရင် စက်ဘီးတစ်စီး မလဲဘဲ သွားနေနိုင်တာဟာ Gyroscopic Effect နဲ့ Angular Momentum ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက စက်ဘီးဟာ ရပ်နေရင် လဲကျသွားမယ်၊ လည်ပတ်နေမှ၊ ရှေ့ကို သွားနေမှသာ တည်ငြိမ်မှု (Stability) ရတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ ဘဝဟာလည်း ထို့အတူပါပဲ။ ကုသိုလ်တရားတွေထဲမှာ အမြဲတမ်း လည်ပတ်နေဖို့ လိုပါတယ်။ ဝီရိယဆိုတဲ့ ခြေနင်းကို မနင်းဘဲ ရပ်နေလိုက်တာနဲ့ ဘဝစက်ဘီးဟာ လဲကျသွားမှာပဲ။ တရားဓမ္မ သုတေသနလုပ်ငန်းတွေမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ အမြဲတမ်း စူးစမ်းလေ့လာနေခြင်း၊ ဆင်ခြင်နေခြင်းဆိုတဲ့ "ရွေ့လျားမှု" ရှိနေမှသာ အမှန်တရားရဲ့ ဟန်ချက်ကို ထိန်းထားနိုင်မှာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်စဉ် Case-P154 ကို သာဓကဆောင်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက်ဟာ အလုပ်တွေ အရမ်းဖိလုပ်ပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်လာပါတယ်။ သူက "သာသနာ့အလုပ်မို့လို့ အိပ်ရေးပျက်ခံပြီး လုပ်တာပါ" လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ စိတ်ဟာ ဟန်ချက်ပျက်ပြီး ဒေါသတွေ ထွက်လာတယ်၊ အလုပ်မှာ အမှားအယွင်းတွေ များလာပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဦးဇင်းက သူ့ကို ခေါ်ပြီး Policy 9, Article 9.3 (Health and Wellbeing of Custodians) ကို ရှင်းပြခဲ့ရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ မူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်သူဟာ မိမိရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာမှုကိုလည်း ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းသိမ်းရမယ်" လို့ အတိအလင်း ပါရှိပါတယ်။ အနားယူသင့်တဲ့အချိန် အနားမယူဘဲ အလုပ်တစ်ခုတည်းကိုပဲ ဇွတ်နင်းနေတာဟာ Physics သဘောအရ ပြောရင် Center of Gravity ပျက်ယွင်းသွားတာနဲ့ တူပါတယ်။
အဲဒီဝန်ထမ်းလေးကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Template T152 (Life Balance Checklist) ကို အသုံးပြုပြီး သူ့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်စေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ Checklist မှာ "နားချိန်၊ စားချိန်၊ တရားအားထုတ်ချိန်၊ အလုပ်လုပ်ချိန်" ဆိုပြီး ကဏ္ဍအလိုက် ဟန်ချက်ညီရဲ့လားဆိုတာကို တွက်ချက်ရတာပါ။ စက်ဘီးတစ်စီးမှာ ဘီးနှုတ်ခမ်း (Rim) နဲ့ အချက် (Hub) ကို ဆက်သွယ်ထားတဲ့ စပုတ်တံ (Spokes) လေးတွေဟာ တစ်ချောင်းနဲ့တစ်ချောင်း တင်းအားညီနေမှ ဘီးဟာ ဝဲမသွားတာပါ။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ ဘဝရဲ့ စပုတ်တံလေးတွေဖြစ်တဲ့ အလုပ်၊ မိသားစု၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ ဘာသာရေးဟာ တင်းအားညီနေဖို့ လိုပါတယ်။ တစ်ဖက်ဖက်ကို တင်းလွန်းရင် ပြတ်ထွက်သွားနိုင်သလို၊ လျော့လွန်းရင်လည်း ဘီးဟာ ပုံပျက်သွားတတ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စဉ်းစားလိမ့်မယ်၊ "အရှင်ဘုရား... လောကီအလုပ်တွေ ကြားထဲမှာ ဟန်ချက်ညီဖို့က ခက်သားလား" တဲ့။ အေး... ခက်ပေမဲ့ လေ့ကျင့်ရင် ရပါတယ်။ စက်ဘီးစစီးချင်းမှာ ဘယ်သူမဆို လဲမှာပဲ။ ဒါပေမဲ့ အကြိမ်ကြိမ် လဲရင်းနဲ့ပဲ "ဟန်ချက်" ကို ဘယ်လို ထိန်းရမလဲဆိုတာ ကိုယ်တိုင် သိလာတာပါ။ ဒါကို Epistemology မှာ "Tacit Knowledge" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ စာအုပ်ဖတ်ရုံနဲ့ မရဘူး၊ ကိုယ်တိုင် စီးကြည့်မှ သိတဲ့ အသိမျိုးပါ။ တရားဓမ္မဟာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ဓမ္မပဒ၊ ပဏ္ဍိတဝဂ်မှာ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သလို "ပညာရှိဟာ မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမပြီး ဟန်ချက်ညီအောင် လေ့ကျင့်ရတယ်" ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။
ခေတ်သစ် IT လောကက ဥပမာတစ်ခုပေးရရင် Load Balancing ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ Server တွေ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ Data တွေ တစ်ဖက်တည်းမှာ အပုံလိုက် ဖြစ်မသွားအောင် ခွဲဝေပေးရတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ ဦးနှောက်နဲ့ စိတ်ကိုလည်း အဲဒီလို Load Balancing လုပ်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။ Social Media ပေါ်က သတင်းအချက်အလက် (Data) တွေ အရမ်းများလာတဲ့အခါ စိတ်ဟာ လေးလံလာပြီး ဟန်ချက်ပျက်တတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ "သတိ" ဆိုတဲ့ Load Balancer ကို သုံးပြီး အသုံးမဝင်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဖယ်ထုတ်ပစ်ရပါမယ်။ ဒါဟာ သုတေသန စိတ်ဓာတ် (Inquiry Mindset) နဲ့ အမှားအမှန်ကို ခွဲခြားတာပါပဲ။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ Case-P154 ကို ဖြေရှင်းခဲ့ပုံကတော့ အဲဒီဝန်ထမ်းလေးကို စက်ဘီးစီးခိုင်းတာပါပဲ။ ညနေခင်းမှာ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ စက်ဘီးစီးရင်းနဲ့ သူဟာ "ဟန်ချက်" ရဲ့ အနှစ်သာရကို နားလည်သွားပါတယ်။ စက်ဘီးစီးနေတဲ့အချိန်မှာ ရှေ့ကိုပဲ ကြည့်ရတယ်၊ ဘေးကို အရမ်းငဲ့ကြည့်ရင် လဲတတ်တယ်။ အဲဒီလိုပဲ ဘဝမှာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင် (Target) ကို စိုက်ကြည့်ပြီး ဟန်ချက်ညီညီ သွားရမယ်။ တစ်ပါးသူရဲ့ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းဆိုတဲ့ ဘေးက အာရုံတွေကို အရမ်းငဲ့နေရင် ကိုယ့်ဘဝစက်ဘီးဟာ လဲကျသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့စက်ဘီးစီးနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ ကိုယ့်ဘဝစက်ဘီးလေးကို ဟန်ချက်ညီညီ စီးနိုင်အောင် ကြိုးစားကြပါ။ Physics သဘောအရ ရွေ့လျားနေမှ တည်ငြိမ်မှာ ဖြစ်သလို၊ ဓမ္မသဘောအရလည်း ကုသိုလ်တရားတွေမှာ ဝီရိယနဲ့ ရှေ့ဆက်နေမှသာ ဘဝဟာ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Template T152 ကို သုံးပြီး ကိုယ့်ဘဝရဲ့ စပုတ်တံလေးတွေကို ပြန်ညှိကြပါ။ Policy 9, Art 9.3 အရ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးကိုလည်း ဂရုစိုက်ကြပါ။
အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် စက်ဘီးစီးခြင်းဆိုတာ Physics နဲ့ ဓမ္မ ပေါင်းစပ်နေတဲ့ အတတ်ပညာတစ်ခုပါ။ လက်ကိုင်ကို "သတိ" နဲ့ ထိန်းမယ်၊ ခြေနင်းကို "ဝီရိယ" နဲ့ နင်းမယ်၊ မျက်စိကို "ပညာ" နဲ့ ရှေ့ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဘယ်လို လမ်းကြမ်းမျိုးမှာမဆို ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေဟာ လဲမကျဘဲ ပန်းတိုင်ကို ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် ဟန်ချက်ညီသောဘဝ" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး ဘဝ၏ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို ရှောင်ရှားနိုင်ကြပါစေ၊ ဟန်ချက်ညီသော ပျော်ရွှင်မှုများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ၊ ခိုင်မာသော ဝီရိယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ပန်းတိုင်သို့ မလဲမကျ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်
