နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ (မြတ်စွာဘုရားအား ကန်တော့ပါ၏)
နမော ဓမ္မဿ (တရားတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)
နမော သံဃဿ (သံဃာတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)
နမော မာတာပိတုဿ (မိဘနှစ်ပါးအား ကန်တော့ပါ၏)
နမော အာစရိယဿ (ဆရာသမားတို့အား ကန်တော့ပါ၏)။
ဒီကနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၇) ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ "ဓာတ်တော်နှင့် သမိုင်းသက်သေ (၃) - Case Studies (Bagan) & Historical Research" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆွေးနွေးကြရအောင်။ ဒီကနေ့ဟာ တပေါင်းလပြည့်နေ့ဖြစ်လို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအတွက် အင်မတန် ထူးခြားတဲ့နေ့ ဖြစ်သလို၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်အတွက်လည်း သမိုင်းအမွေအနှစ်တွေကို ဘယ်လို စနစ်တကျ စောင့်ရှောက်ရမလဲဆိုတာ ပုဂံခေတ် သာဓကတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး အနက်ဖွင့်ပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပုဂံခေတ် သမိုင်းကြောင်းကို ကြည့်ရင် အနော်ရထာမင်းကြီးဟာ သာသနာတော်ကို သန့်စင်ဖို့အတွက် သုဝဏ္ဏဘူမိကနေ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပင့်ဆောင်ခဲ့ရုံတင်မကဘဲ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကိုလည်း စနစ်တကျ ဌာပနာပြီး ကိုးကွယ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ "သမိုင်းသက်သေ" ကို အခြေခံတဲ့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (မြန်မာပြန်၊ အတွဲ ၂၊ စာမျက်နှာ ၁၃၃) မှာ ဓာတ်တော်တွေ ခွဲဝေပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး "အဋ္ဌ ဒေါဏာ သရီရဿ၊ သတ္တ ဒေါဏာ ဇမ္ဗုဒီပေ၊ ဧကော စ ဒေါဏော ပုရိသဝရေ၊ ရာမဂါမေ ဝိဟရတိ" လို့ ဟောထားပါတယ်။ ဓာတ်တော် ရှစ်စိတ် ရှစ်ဒေါဏမှာ ခုနစ်ဒေါဏကို ဇမ္ဗုဒီပကျွန်းမှာ အညီအမျှ ခွဲဝေယူကြပြီး တစ်ဒေါဏကိုတော့ ရာမရွာမှာ ကိုးကွယ်ကြတယ်လို့ သမိုင်းအထောက်အထား ခိုင်ခိုင်မာမာ ပြဆိုထားတာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... သမိုင်းဆိုတာက အရင်ကဖြစ်ခဲ့တာ၊ အခုခေတ် ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်တာနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" လို့ပေါ့။ အေး... အင်မတန် ဆိုင်တာပေါ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ အသုံးပြုတဲ့ Template-T230 (Evidence Assessment & Verification Record) ဆိုတာ ပုဂံခေတ်က ကျောက်စာတွေ၊ မှတ်တမ်းတွေနဲ့ အလားတူတဲ့ "ခေတ်သစ် သမိုင်းသက်သေ" ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ all cases studies ထဲက Case-B12 (Mr. B ရဲ့ ဖြစ်စဉ်) ကို ပြန်ကြည့်ရင် သူဟာ ဓာတ်တော်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး Buckingham Palace က စာတွေ၊ DNA test တွေဆိုပြီး သမိုင်းအထောက်အထားတွေကို လိုသလို လိမ်လည်ခဲ့ပါတယ်။ အကယ်၍ ဦးဇင်းတို့ဘက်က ပုဂံခေတ် ကျောက်စာဝန်တွေလိုမျိုး သမိုင်းကို စေ့စေ့စပ်စပ် မစစ်ဆေးခဲ့ရင် ဒီလို လိမ်လည်မှုတွေကြားမှာ သာသနာ့အမွေဟာ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပါတယ်။
ပုဂံခေတ်မှာ ရှင်အရဟံမထေရ်မြတ်က အနော်ရထာမင်းကြီးကို လမ်းညွှန်ခဲ့သလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာလည်း Policy Article 3.2 အရ "Historical and Archaeological Integrity" ကို အခြေခံရပါတယ်။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို လက်ခံပြီဆိုရင် အဲဒီဓာတ်တော်ဟာ ဘယ်ခေတ်ကလဲ၊ ဘယ်သူ့ဆီက ဆင်းသက်လာတာလဲဆိုတဲ့ "Chain of Custody" (ထိန်းသိမ်းမှု အစဉ်အဆက်) ကို Template-T227 (Conflict Chronology Log & Timeline) လိုမျိုး စနစ်တွေနဲ့ သေချာစစ်ဆေးရပါတယ်။ ပုဂံခေတ် ရွှေစည်းခုံဘုရားကြီးမှာ ဓာတ်တော်တွေကို ဌာပနာတဲ့အခါ မင်းအဆက်ဆက် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ကလည်း ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာ (2025 Report) မှာ "Commitment to Truth" ဆိုတဲ့ အတိုင်း အနာဂတ်အတွက် သမိုင်းသက်သေတွေကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အခုခေတ် IT နဲ့ ဒေတာ သုတေသန (Data Research) လုပ်နေတဲ့ လူငယ်တွေအတွက် စဉ်းစားကြည့်စို့။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတွေဆိုတာ အဲဒီခေတ်က "Database" တွေပါပဲ။ အခုခေတ်မှာတော့ ဦးဇင်းတို့က Template-T297 (HSWAGATA Knowledge Products Catalogue Sheet) တွေကို သုံးပြီး ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းနဲ့ သမိုင်းကို သိမ်းဆည်းရပါတယ်။ ဒါဟာ ၁၂ လစာ အနုမောဒနာ Theme ထဲက မေလမှာ ပါတဲ့ "သာသနာပြုဒါန = ဓမ္မဒါန" (သုတေသနနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေမှု) ရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ သုတေသန မပါတဲ့ ကိုးကွယ်မှုဟာ အချိန်တန်ရင် ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပေမယ့်၊ သမိုင်းသက်သေ ခိုင်မာတဲ့ သာသနာကတော့ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့နေမှာပါ။
ဒကာမကြီးတို့ မိသားစုဘဝမှာလည်း ဆင်ခြင်ကြည့်စို့။ မိဘတွေရဲ့ အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ သမိုင်းကြောင်း သိဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါဟာ ၁၂ လစာ အနုမောဒနာ Theme ထဲက ဖေဖော်ဝါရီလ Theme "မိသားစုအတွင်း သာသနာအမွေ" ပါပဲ။ သားသမီးတွေကို "ငါတို့ဘိုးဘွားတွေက သာသနာကို ဘယ်လို စောင့်ရှောက်ခဲ့တယ်" ဆိုတဲ့ သမိုင်းသက်သေတွေနဲ့ ပြောပြမှသာ သူတို့က သာသနာကို ပိုပြီး တန်ဖိုးထားတတ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ A Research Registry of Buddhist Stupas ဆိုတဲ့ စာတမ်းမှာ ဖော်ပြထားသလိုပဲ၊ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းဟာ မြေအောက်က တူးဖော်ရရှိတဲ့ အကြွေစေ့ (Coins) တွေ၊ အရိုးအိုး (Reliquaries) တွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံနည်းကျ သုတေသန (Scientific Research) ဖြစ်သလို၊ တစ်ဖက်ကကြည့်ရင်လည်း ဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်တွေ မကွယ်ပျောက်အောင် စောင့်ရှောက်တဲ့ "သတိ" တရားပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် တပေါင်းလပြည့်နေ့မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ "ဪ... ဒီဓာတ်တော်တွေ ငါတို့လက်ထဲ ရောက်လာဖို့အတွက် သမိုင်းအဆက်ဆက် ဘယ်လောက်တောင် ပင်ပင်ပန်းပန်း စောင့်ရှောက်ခဲ့ရပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြပါ။ အမှန်တရား (Truth) ကို မြတ်နိုးခြင်း၊ သမိုင်းသက်သေ (Evidence) ကို တန်ဖိုးထားခြင်းဟာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းရဲ့ အဓိက အသက်သွေးကြောပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့လည်း မိမိတို့ရဲ့ ဘဝမှာ အမှန်တရားကို လက်ကိုင်ထားပြီး သာသနာ့အမွေကို ခိုင်မာအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော ဓာတ်တော်နှင့် သမိုင်းသက်သေ (၃) တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကံ စေတနာအပေါင်းတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားအပ်တဲ့ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ မြန်ဆန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၇) ရက်။
