ဝန္ဒာမိ

If you accept guardianship of a sacred object, you accept a duty of truthful record-keeping about its fate.

Total Pageviews

ဝန္ဒာမိ

Namo Buddhassa. Namo Dhammassa. Namo Sanghassa. Namo Matapitussa. Namo Acariyassa.

ဝန္ဒာမိ စေတိယံ

ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ။ ယေ စ ဒန္တာ အတီတာ စ၊ ယေ စ ဒန္တာ အနာဂတာ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာ စ ယေ ဒန္တာ၊ သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။

Wednesday, January 28, 2026

"စိတ်၏ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် Dopamine - Neuropsychology"

 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -

နမော ဗုဒ္ဓဿ (မြတ်စွာဘုရားအား ကန်တော့ပါ၏)

နမော ဓမ္မဿ (တရားတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)

နမော သံဃဿ (သံဃာတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)

နမော မာတာပိတုဿ (မိဘနှစ်ပါးအား ကန်တော့ပါ၏)

နမော အာစရိယဿ (ဆရာသမားတို့အား ကန်တော့ပါ၏)။

ဒီကနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၈) ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ "စိတ်၏ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် Dopamine - Neuropsychology" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆွေးနွေးကြရအောင်။ ဒီကနေ့ဟာ World Sleep Day (ကမ္ဘာ့အိပ်စက်ခြင်းနေ့) နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေသလို၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ မတ်လ Theme ဖြစ်တဲ့ "စိတ်သန့်ရှင်းမှု (Inner Cleanliness)" နဲ့လည်း အင်မတန် ဆက်စပ်နေပါတယ်။ စိတ်ပျော်ရွှင်မှုဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီပျော်ရွှင်မှုက ဦးနှောက်နဲ့ စိတ်အပေါ်မှာ ဘယ်လိုသက်ရောက်မှုရှိလဲဆိုတာကို အဘိဓမ္မာနဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြစို့။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ သုခသုတ် (မြန်မာပြန်၊ အတွဲ ၁၊ စာမျက်နှာ ၈၂) မှာ ပျော်ရွှင်ခြင်း "သုခ" အမျိုးမျိုးအကြောင်းကို ဟောကြားထားပါတယ်။ "ဒွေမာနိ ဘိက္ခဝေ သုခါနိ၊ ဂိဟိသုခဉ္စ ပဗ္ဗဇိတသုခဉ္စ" - ရဟန်းတို့... သုခဟာ နှစ်မျိုးရှိတယ်၊ လူတို့ခံစားရတဲ့ ကာမဂုဏ်သုခနဲ့ ရဟန်းတို့ကျင့်ကြံလို့ရတဲ့ ဓမ္မသုခ (နေက္ခမ္မသုခ) တို့ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကို Neuropsychology ရှုထောင့်ကကြည့်ရင် Dopamine လို့ခေါ်တဲ့ ဦးနှောက်ကထွက်တဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းနဲ့ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... ပျော်ရွှင်တာက ပျော်ရွှင်တာပဲ၊ Dopamine ဆိုတာက ဘာလဲ" လို့ပေါ့။ အေး... Dopamine ဆိုတာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Reward System" (ဆုလာဘ်စနစ်) မှာ အဓိကပါဝင်တဲ့ Neurotransmitter တစ်ခုပါ။ ဒကာကြီးတို့ Social Media မှာ Like ရတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် လိုချင်တာတစ်ခုခု ရလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ တက်ကြွပျော်ရွှင်သွားတာဟာ Dopamine ထွက်လာလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရားဟောတဲ့ "ဂိဟိသုခ" သို့မဟုတ် "ကာမသုခ" ရဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီပျော်ရွှင်မှုဟာ ခေတ္တခဏပဲခံပြီး ပိုပြီးပြင်းထန်တဲ့ လှုံ့ဆော်မှုကို ထပ်မံတောင်းဆိုတတ်ပါတယ်။ ဒါကို အဘိဓမ္မာမှာ "တဏှာ" ရဲ့ သဘောတရားလို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ all cases studies ထဲက Case-B12 (Mr. B ရဲ့ ဖြစ်စဉ်) ကို ပြန်ကြည့်ရင် Dopamine ရဲ့ အန္တရာယ်ကို မြင်နိုင်ပါတယ်။ Mr. B ဟာ လူတွေရဲ့ အသိအမှတ်ပြုမှုကို လိုချင်တဲ့ လောဘ (Dopamine Seeking) ကြောင့် ဓာတ်တော်အစစ်မဟုတ်တာတွေကို အစစ်လို့ လိမ်လည်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ့ကို လူတွေက ဆရာတင်ကြမယ်၊ ငါဟာ အရေးပါတဲ့သူဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးယဉ် ပျော်ရွှင်မှုနောက်ကို လိုက်ရင်းနဲ့ နောက်ဆုံးမှာ စိတ်ဓာတ်တွေ ညစ်နွမ်းပြီး အရှက်ရခဲ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ "Inner Cleanliness" မရှိတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုရဲ့ ရလဒ်ပါပဲ။

World Sleep Day ဖြစ်တဲ့အတွက် အိပ်စက်ခြင်းနဲ့ စိတ်ပျော်ရွှင်မှု ဆက်စပ်ပုံကိုလည်း ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဦးနှောက်က အညစ်အကြေးတွေကို ဆေးကြောဖို့အတွက် ကောင်းမွန်စွာ အိပ်စက်ဖို့ လိုပါတယ်။ အိပ်စက်ခြင်း အားနည်းရင် Dopamine receptor တွေ ပျက်စီးပြီး စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊ ဒေါသထွက်လွယ်တာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case Record ထဲမှာ တွေ့ရတဲ့ "Relic preservation under pressure" ဖြစ်စဉ်တွေမှာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးဟာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Policy Article 3.2 မှာ "Well-being & Mental Health" ကို အလေးပေးထားတာပါ။ စိတ်မကြည်လင်ရင် Template-T230 (Evidence Verification Record) မှာ အချက်အလက်တွေကို မှားယွင်း ဆုံးဖြတ်မိနိုင်ပါတယ်။

အခုခေတ် IT နဲ့ Gaming လောကက လူငယ်တွေအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်စို့။ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကမ္ဘာမှာ Dopamine Loop တွေထဲ ပိတ်မိနေကြတာ များပါတယ်။ ဒါဟာ "သတိ" (Mindfulness) လွတ်သွားလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးနှောက်ကို အမြဲတမ်း လှုံ့ဆော်မှုတွေ ပေးနေတာဟာ စိတ်ကို ပင်ပန်းစေပါတယ်။ ဒါကို ကုစားဖို့ကတော့ မြတ်စွာဘုရားဟောတဲ့ "ဓမ္မသုခ" ပါပဲ။ တရားထိုင်တာ၊ ဓာတ်တော်တွေကို အေးအေးချမ်းချမ်း ဖူးမြော်တာတွေဟာ Dopamine အစား Serotonin နဲ့ Oxytocin လိုမျိုး တည်ငြိမ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုတွေကို ထွက်ရှိစေပါတယ်။ ဒါဟာ ၁၂ လစာ အနုမောဒနာ Theme ထဲက မတ်လ Theme "ဒါနနှင့် စိတ်အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်း" ရဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။

ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ၅ နှစ်တာ အစီရင်ခံစာ (5 Years Reports) မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ "Build Peace" ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက်ဟာ အဲဒီလို တည်ငြိမ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှု (Inner Peace) ကနေပဲ လာတာပါ။ Template-T101 (Doctrinal Briefing Note) တွေမှာ ပါတဲ့အတိုင်း တရားတော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို နားလည်ရင် ပြင်ပလှုံ့ဆော်မှုတွေ မရှိလည်း ပျော်ရွှင်နေနိုင်ပါတယ်။ စိတ်ကို သန့်ရှင်းအောင် ထားခြင်းဟာ ဦးနှောက်ကို အနားပေးခြင်းနဲ့ တူပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် ပျော်ရွှင်မှုဆိုတာ ပြင်ပက ပစ္စည်းဝတ္ထုတွေဆီက လာတာထက် မိမိရဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို ထိန်းကျောင်းသလဲဆိုတာပေါ်မှာ ပိုမူတည်ပါတယ်။ Dopamine နောက်ကိုပဲ အဆက်မပြတ် လိုက်မနေဘဲ၊ World Sleep Day မှာ အိပ်ရေးဝဝ အိပ်စက်ခြင်းနဲ့အတူ "သတိ" တရားပွားများပြီး တည်ငြိမ်တဲ့ ဓမ္မသုခကို ရှာဖွေကြပါလို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။ စိတ်သန့်ရှင်းမှသာလျှင် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တွေ မျှတပြီး စစ်မှန်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော စိတ်၏ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် Dopamine တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကံ စေတနာအပေါင်းတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားအပ်တဲ့ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ မြန်ဆန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု

ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်

စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး

တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၈) ရက်။


on

သာဓိကာရ ပဋိဝေဒနာ

သာဓိကာရ ပဋိဝေဒနာ © ၂၀၂၁ ဘိက္ခု ဓမ္မသမိ (ဣန္ဒသောမ) သိရိဒန္တမဟာပါလက-ကာယာလယ. သဗ္ဗေ အဓိကာရာ ရက္ခိတာ. ဣဒံ သာသနံ တဿ အတ္ထဉ္စ အာယသ္မတော ဓမ္မသာမိဿ ဉာဏသမ္ပတ္တိ ဟောန္တိ၊ ယေန ကေနစိ ပုဗ္ဗာနုညာတံ လိခိတ-အနုမတိံ ဝိနာ န ပုန-ပ္ပကာသေတဗ္ဗံ န ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ ဝါ.

Content Source Declaration

All content published on this website, www.siridantamahapalaka.com, including but not limited to articles, Dharma talks, research findings, and educational resources, is intended solely for the purpose of Dhamma dissemination, study, and public benefit. Some images and visual content used throughout this website are sourced from public domains, Google searches, and social media platforms. These are used in good faith for non-commercial and educational purposes. If any copyright holder has concerns regarding the usage of their content, please feel free to contact us for proper acknowledgment or removal. A portion of the Dharma talks, especially those categorized under "Dharma Talk" and "Dependent Origination – Questions and Answers", have been translated from the teachings of respected Venerable Sayadaws. Proper reverence is maintained in delivering these teachings with accuracy and sincerity for the benefit of Dhamma practitioners. We deeply respect the intellectual and spiritual contributions of all teachers and content creators. Our aim is to preserve, promote, and respectfully share the teachings of the Buddha.

©️ Copyright Notice

© 2021 Sao Dhammasami( Siridantamahapalaka) . All rights reserved. This articles and its contents are the intellectual property of Venerable Ashin Dhammasami and may not be reproduced or distributed without prior written permission.

🔸 Disclaimer on Translations and Content Accuracy

While great care has been taken in translating Dhamma talks and related materials, any errors, inaccuracies, or interpretative issues that may be found within this blog are solely the responsibility of the author. This website and its content are not affiliated with or officially represent any individual, group, institution, or monastery/temple or Musuem. All translations, interpretations, and editorial decisions have been made independently by the author with sincere intention for Dhamma sharing. We humbly request the understanding and forgiveness of readers and the venerable teachers, should any shortcomings or misinterpretations arise.