နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ အကျိုးအကြောင်းနိယာမနှင့် အနာဂတ်ဟောကိန်း (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်က "အကျိုးအကြောင်း ရှာဖွေမှု (Causality) နှင့် Predictive Analytics" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ တိုက်ဆိုင်မှုဆိုတာ မရှိဘူး ဒကာ ဒကာမတို့။ အရာအားလုံးဟာ အကျိုးအကြောင်း (Cause and Effect) နဲ့ ချိတ်ဆက်နေတာပါ။ အခုခေတ်မှာ ဒေတာသိပ္ပံပညာရှင်တွေက Predictive Analytics ဆိုတဲ့ ပညာရပ်နဲ့ အတိတ်က အချက်အလက်တွေကို ကြည့်ပြီး အနာဂတ်မှာ ဘာဖြစ်မယ်ဆိုတာကို တွက်ချက်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်" နယနည်းနာတွေရဲ့ အပြင်ဘက်ကို မရောက်ပါဘူး။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဆိုတာ သံသရာလည်တာကို ပြောတာ မဟုတ်လား၊ အခုခေတ် စီးပွားရေးတွေ၊ လူမှုရေးတွေနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဆိုတာ "Logical Framework" ကြီးတစ်ခုပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ "ဤအကြောင်းရှိလျှင် ဤအကျိုးဖြစ်သည်" ဆိုတဲ့ Formula ဟာ ဘဝတင်မကဘူး၊ စကြာဝဠာရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုတိုင်းမှာ အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 3, Art. 3.1 မှာလည်း "ဖြစ်စဉ်တိုင်း၏ အခြေခံအကြောင်းတရား (Root Cause) ကို ပိဋကတ်တော်လာ နယနည်းများဖြင့် စနစ်တကျ ခွဲခြားစိတ်ဖြာရန်" ဆိုပြီး ပြဋ္ဌာန်းထားတာ ရှိပါတယ်။
၂။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်လာ အကျိုးအကြောင်းဆက်နွှယ်မှု (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ဝိနည်းပိဋက၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာခန္ဓက (မြန်မာပြန်၊ စာမျက်နှာ ၃) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဘုရားဖြစ်တော်မူစ ညဦးယံမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို အနုလုံ၊ ပဋိလုံ ဆင်ခြင်တော်မူပုံ ပါရှိပါတယ်။
"ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။"
(ဤအကြောင်းရှိလျှင် ဤအကျိုးဖြစ်၏၊ ဤအကြောင်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဤအကျိုးဖြစ်ပေါ်၏။)
ဒါဟာ သိပ္ပံပညာရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး Causality (နိယတဗျာကရဏ) ပါပဲ။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်တယ်၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ကွင်းဆက်တွေဟာ ဒေတာတွေ စီးဆင်းနေတဲ့ Pipeline တစ်ခုလိုပါပဲ။ တစ်ခုခု လွဲချော်သွားတာနဲ့ နောက်က အကျိုးဆက်တွေ အကုန်လိုက်ပြောင်းသွားတာ။ Predictive Analytics မှာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ အတိတ်က User Behavior (အဝိဇ္ဇာ/သင်္ခါရ အလားတူ) ကို ကြည့်ပြီး နောင်မှာ သူ ဘာဝယ်မယ်၊ ဘာလုပ်မယ်ဆိုတာ (ဝိညာဉ်/နာမ်ရုပ် အလားတူ) ကို တွက်ချက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Predictive Analytics နှင့် ဓာတ်တော်များ၏ သမိုင်းကြောင်း (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို သုတေသနလုပ်တဲ့အခါ Template-T135 (Causal Linkage Mapping) ကို သုံးပါတယ်။ ဥပမာ - ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ လက်ရှိ အခြေအနေကို ကြည့်ပြီး၊ ဒီဓာတ်တော်ဟာ ဘယ်လို ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ရှိခဲ့သလဲ၊ နောင် ဘယ်လောက်ကြာရင် ဘယ်လို ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်နိုင်သလဲဆိုတာကို တွက်ချက်တာပါ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ဓာတ်တော်တွေရဲ့ မျက်နှာပြင်မှာရှိတဲ့ Chemical composition တွေဟာ ပတ်ဝန်းကျင်က အစိုဓာတ်၊ အပူချိန်တွေအပေါ်မှာ မူတည်ပြီး တုံ့ပြန်ပါတယ်။ ဒါဟာ "ဥတုနိယာမ" ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ကမ္မနိယာမဆိုတဲ့ စွမ်းအင်တွေကလည်း ဒေတာအဖြစ် ပါဝင်နေသေးတယ်။ ဦးဇင်းတို့က အဲဒီ ဒေတာတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး Predictive Modelling လုပ်တဲ့အခါ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့မှုကို ပိုပြီး စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းနိုင်လာပါတယ်။
၄။ Case-C125: အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေခြင်း (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-C125 လေးတစ်ခုအကြောင်း ပြောပြမယ်။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်းမှာ အကြောင်းမဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတွေ ခဏခဏ ကြုံနေရလို့ ဦးဇင်းဆီ ရောက်လာတယ်။ သူက "ဦးဇင်း... အားလုံး စနစ်တကျ လုပ်ထားပါလျက်နဲ့ ဘာလို့ ပျက်စီးနေရတာလဲ" လို့ မေးတယ်။ ဦးဇင်းက သူ့ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နယနည်းနဲ့ Root Cause Analysis လုပ်ခိုင်းလိုက်တယ်။
"ဒကာကြီး... လုပ်ငန်းတစ်ခု ပျက်စီးတာဟာ အခုလက်ရှိ အကြောင်းတရား (Management) ကြောင့်တင် မဟုတ်ဘူး၊ 'ဥပနိဿယ' လို့ခေါ်တဲ့ အတိတ်က အားကြီးတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ (Past actions) လည်း ပါဝင်နေတတ်တယ်။" ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 3 အရ ပြဿနာတစ်ခုကို ကြည့်ရင် လက်ရှိမြင်ရတဲ့ အချက်အလက် (Surface data) တင်မကဘဲ၊ ကွယ်ပျောက်နေတဲ့ အကြောင်းရင်း (Hidden drivers) တွေကိုပါ ရှာဖွေရပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီဒကာကြီးဟာ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဝန်ထမ်းတွေအပေါ် စေတနာပျက်ခဲ့တဲ့ အတိတ်က အပြုအမူတွေ (သင်္ခါရ) ကြောင့် ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားနေတာ (အကျိုး) ကို တွေ့သွားပြီး ပြုပြင်နိုင်ခဲ့လို့ အဆင်ပြေသွားတယ်။
၅။ Modern AI နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Modern Analogy)
အခုခေတ် AI (Artificial Intelligence) တွေဟာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နည်းလမ်းအတိုင်း အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ Deep Learning ဆိုတာ အချက်အလက်တွေ အများကြီးကို Neurons တွေကြားမှာ ဆက်နွှယ်ပေးပြီး အကျိုးအကြောင်း ရှာတာပါ။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... AI က ဘုရားဟောတဲ့ တရားတွေထက် ပိုသိနိုင်သလား" ပေါ့။ မသိနိုင်ပါဘူး ဒကာမကြီးရဲ့။ AI က အပြင်ပန်း ဒေတာတွေကိုပဲ တွက်ချက်နိုင်တာ။ ဘုရားရှင်ကတော့ "အနန္တဉာဏ်တော်" နဲ့ စိတ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု လျှို့ဝှက်ချက်တွေ၊ ကံရဲ့ အကျိုးပေးပုံ အဆင့်ဆင့် (Algorithm of Kamma) တွေကိုပါ အကုန်မြင်တာ။ AI မှာက "အဝိဇ္ဇာ" (မသိမှု) မရှိဘူးလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တော့ AI ကိုယ်တိုင်က ပညာမပါတဲ့ Algorithm သက်သက်မို့လို့ "ပညာ" ဆိုတဲ့ တရားကင်းမဲ့နေတာပါ။
၆။ Policy 3, Art. 3.1 နှင့် သွာဂတ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှု စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 3, Art. 3.1 (Strategic Causality Assessment) မှာ အတိအလင်း ဆိုထားတာက "မည်သည့် အစီအစဉ်ကိုမဆို မစတင်မီ၊ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အကျိုးနှင့် အကြောင်း (Risk & Reward) ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နယနည်းများဖြင့် ကြိုတင်ဆန်းစစ်ရမည်" ဆိုတာပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ပွဲတော်တစ်ခု လုပ်မယ်ဆိုရင်တောင် Template-T135 အရ အဲဒီပွဲကြောင့် ဖြစ်လာမယ့် ကုသိုလ်ဒေတာ (Positive impact) နဲ့ လူမှုရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတွေကို ကြိုတင် Predictive Analytics လုပ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ "အပ္ပမာဒ" (မမေ့မလျော့ခြင်း) တရားကို လက်တွေ့ စီမံခန့်ခွဲမှုမှာ သုံးတာပါ။
၇။ ကံကြမ္မာကို ကြိုတင်တွက်ချက်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... မိမိတို့ရဲ့ ဘဝမှာ နောင်နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကြာရင် ဘာဖြစ်မလဲဆိုတာ သိချင်ရင် ဗေဒင်မေးနေစရာ မလိုဘူး။ အခု လက်ရှိအချိန်မှာ ကိုယ်လုပ်နေတဲ့ အကြောင်းတရား (Current Data Input) ကို ကြည့်ပါ။
အခု အသိပညာတွေ သင်ယူနေတယ် (ပညာ) ဆိုရင် နောင်မှာ အမှားနည်းမယ် (Output)။
အခု မေတ္တာတွေ ပွားများနေတယ် (မေတ္တာ) ဆိုရင် နောင်မှာ ရန်သူနည်းမယ် (Output)။
ဒါဟာ Predictive Analytics ပါပဲ။ အကြောင်းကို သိရင် အကျိုးကို မှန်းဆလို့ ရပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်" ကို ဟောခဲ့တာဟာ ဦးဇင်းတို့ကို အကြောင်းတရားတွေရဲ့ ကျွန် မဖြစ်စေချင်လို့ပါ။ အကြောင်းကို ပြောင်းလိုက်ရင် အကျိုးက လိုက်ပြောင်းသွားတာကို သိစေချင်လို့ပါ။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ မိမိတို့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတိုင်းရဲ့ Root Cause (အခြေခံအကြောင်းရင်း) ကို သတိနဲ့ ရှာဖွေပါ။
၂။ ကောင်းသော အနာဂတ် (Positive Prediction) ကို လိုချင်ရင်၊ ကောင်းသော အကြောင်းတရား (Good Input) တွေကို အခုချက်ချင်း စတင်လုပ်ဆောင်ပါ။
၃။ အကျိုးအကြောင်း နိယာမကို နားလည်ခြင်းဖြင့် အမှတ်တမဲ့ နေထိုင်ခြင်းမှ ကင်းဝေးကြပါ။
အကြောင်းကောင်းရင် အကျိုးမကောင်းမှာကို စိုးရိမ်စရာ မလိုပါဘူး။ သဘာဝတရားကြီးရဲ့ Algorithm က အမှားမခံပါဘူး ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "အကျိုးအကြောင်း ရှာဖွေမှု (Causality) နှင့် Predictive Analytics" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ ဘဝခရီးလမ်း၌ အကြောင်းကောင်းများသာ ဆုံစည်းကြပါစေ၊ အဝိဇ္ဇာအမှောင်များ ကင်းစင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်။
