"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၇) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ "အသုံးချ အဘိဓမ္မာနှင့် စိတ်ပညာ (Applied Psychology)" ဆိုတဲ့ Theme သစ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်တဲ့ နေ့ရက်မင်္ဂလာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "စိတ်ကို သိမြင်ခြင်း (Self-Awareness)" လို့ အမည်ရပါတယ်။ ဒီခေါင်းစဉ်ဟာ ခေတ်သစ်လောကမှာ အင်မတန် ခေတ်စားနေတဲ့ Emotional Intelligence (EQ) ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သလို၊ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကြီးမှာလည်း အခရာကျတဲ့ နေရာကနေ ပါဝင်နေတဲ့ တရားထူး တရားမြတ် တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ တရားကို မစခင် စဉ်းစားစရာလေး တစ်ခုနဲ့ နိဒါန်းပျိုးချင်ပါတယ်။ ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့... ကိုယ့်အိမ်မှာ မှန်တစ်ချပ်တော့ ရှိကြတယ် မဟုတ်လား။ မနက်အိပ်ရာထရင် မျက်နှာသစ်၊ သွားတိုက်ပြီး မှန်ကြည့်ကြတယ်။ မျက်နှာမှာ အမဲစက်ပါလား၊ ဆံပင်တွေ ရှုပ်နေလားဆိုတာ မှန်ထဲမှာ ကြည့်ပြီး ပြုပြင်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "စိတ်" ကိုရော ပြန်ကြည့်ဖို့ "စိတ်မှန်" (Mirror of the Mind) ကို ဘယ်နှကြိမ်လောက်များ ကိုင်ကြည့်ဖြစ်ကြသလဲ။ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရှင်တွေကတော့ ဒါကို "Self-Awareness" (မိမိကိုယ်ကို သိမြင်ခြင်း) လို့ ခေါ်ကြတယ်။ ဦးဇင်းတို့ အဘိဓမ္မာမှာတော့ ဒါကို "သတိ" နှင့် "သမ္ပဇဉ်" လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ဒီနေ့ တရားပွဲမှာတော့ ဦးဇင်းက ဒီသဘောတရားနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ၊ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ Template တွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်း ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ ဒီ "စိတ်ကို သိမြင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ အရာကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်မှာ ဘယ်လို အတိအကျ ဟောကြားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ပါဠိတော် အထောက်အထား ခိုင်ခိုင်လုံလုံနဲ့ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ကြရအောင်။ အဘိဓမ္မာပိဋက၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၊ ပထမအကုသိုလ်စိတ် အဖွင့်မှာ "မောဟ" အကြောင်းကို ဟောထားသလို၊ ကုသိုလ်စိတ် အဖွင့်မှာ "ပညာ" အကြောင်းကိုလည်း အင်မတန် တိကျစွာ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ အခု ဦးဇင်း ကိုးကားချင်တာကတော့ ကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါမှာ ပါဝင်တဲ့ "ပညာ" (သို့မဟုတ်) "အမောဟ" (မတွေဝေခြင်း) ရဲ့ သဘောတရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါဠိတော်မှာ ဤသို့ ဆိုပါတယ် -
"ကတမံ တသ္မိံ သမယေ ပညိန္ဒြိယံ ဟောတိ? ယာ တသ္မိံ သမယေ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သလ္လက္ခဏာ ဥပလ္လက္ခဏာ ပစ္စုပလ္လက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရိ မေဓာ ပရိဏာယိကာ... အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ - ဣဒံ တသ္မိံ သမယေ ပညိန္ဒြိယံ ဟောတိ။"
(အဘိဓမ္မာပိဋက၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ ကုသလာဓမ္မာ၊ စာမျက်နှာ - ၃၂၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ)
ကဲ... ဒီပါဠိတော်ကြီးကို ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ နားလည်သဘောပေါက်အောင် တစ်လုံးချင်း အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုကြည့်ကြရအောင်။
ကတမံ တသ္မိံ သမယေ ပညိန္ဒြိယံ ဟောတိ = ထိုကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်နေသော အခါကာလ၌ အစိုးရသော သဘောရှိသော ပညိန္ဒြေမည်သည် အဘယ်နည်း။ (ဆိုလိုတာက ကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်တိုင်း ထက်မြက်တဲ့ အသိဉာဏ်က ခေါင်းဆောင် ပါဝင်နေတယ်တဲ့။ အဲဒီ အသိဉာဏ်က ဘာလဲလို့ မေးခွန်းထုတ်တာပါ။)
ယာ တသ္မိံ သမယေ ပညာ = ထိုအခါကာလ၌ အကြင် အကြောင်းအကျိုးကို ခွဲခြားသိတတ်သော ပညာသည်။
ပဇာနနာ = အပြားအားဖြင့် သိခြင်း (Knowingly distinguishing)။ ရောထွေးပြီး သိတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဒါက ကုသိုလ်၊ ဒါက အကုသိုလ်၊ ဒါက ဒေါသ၊ ဒါက မေတ္တာလို့ ခွဲခွဲခြားခြား သိတာ။
ဝိစယော = စူးစမ်းခြင်း (Investigation)။
ပဝိစယော = အထူးသဖြင့် စူးစမ်းခြင်း (Close Investigation)။
ဓမ္မဝိစယော = သစ္စာလေးပါး စသော တရားသဘောကို စူးစမ်းခြင်း (Investigation of Truth)။
သလ္လက္ခဏာ = မှတ်သားခြင်း (Marking)။
ဥပလ္လက္ခဏာ = အနီးကပ်၍ မှတ်သားခြင်း (Close Marking)။
အမောဟော = မတွေဝေခြင်း (Non-delusion)။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ = အမှန်မြင်ခြင်း (Right View) သည် ရှိ၏။
ဒီပါဠိတော်ကို ကြည့်ရင် "Self-Awareness" (မိမိကိုယ်ကို သိမြင်ခြင်း) ဆိုတာ ရိုးရိုးလေး သိနေတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ပေါ်လွင်ပါတယ်။ "ပဇာနနာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အင်မတန် လေးနက်ပါတယ်။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်ရင် "ဪ... ဒေါသဖြစ်နေပါလား" လို့ သိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ အဲဒီဒေါသကို "ငါ" လို့ မစွဲတော့ဘဲ "ဒေါသသဘောတရား သက်သက်ပါလား" လို့ ခွဲခြားမြင်လိုက်တာကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒါဟာ ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) အရ ပြောရရင် Amygdala (စိတ်ခံစားမှု ဦးနှောက်) ကနေ Prefrontal Cortex (စဉ်းစားဆင်ခြင်မှု ဦးနှောက်) ဆီကို signal လွှဲပြောင်းပေးလိုက်တဲ့ သဘောပါပဲ။ ဒေါသဖြစ်နေတာကို သိလိုက်တဲ့ ခဏမှာပဲ ဒေါသရဲ့ အရှိန်က တစ်ဝက်ကျိုးကျသွားစမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာနိုင်တယ်။ "အရှင်ဘုရား... စာတွေ ပေတွေထဲမှာတော့ ဟုတ်ပါရဲ့၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ အလုပ်တွေရှုပ်၊ ပြဿနာတွေ တက်နေတဲ့အချိန် ဘယ်လိုလုပ်ပြီး သတိထားနိုင်မှာလဲ" တဲ့။ အေး... ဒကာကြီး မေးစရာရှိတာက အင်မတန် လက်တွေ့ကျပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု၊ Case Study တစ်ခုကို ဥပမာအနေနဲ့ ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြီးခဲ့တဲ့လက ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-E244 ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်လမ်းက ဒီလို။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းရေး ဌာနမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူ့ကို ကိုစိုး (အမည်လွှဲ) လို့ပဲ ခေါ်ကြပါစို့။ ကိုစိုးဟာ အလုပ်အင်မတန် တော်တယ်။ စနစ်တကျ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ အားနည်းချက် တစ်ခုရှိတာက "Perfectionist" (ပြည့်စုံမှ ကြိုက်သူ) ဖြစ်နေတာပဲ။ သူစီစဉ်ထားတဲ့အတိုင်း တစ်ခုခု လွဲချော်သွားရင် သူက သည်းမခံနိုင်ဘူး။ အဲဒီနေ့က ပြတိုက်မှာ မိုးရာသီ စိုထိုင်းဆ ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် Dehumidifier (အစိုဓာတ်စုပ်စက်) တွေကို လိုက်စစ်နေတဲ့ အချိန်ပေါ့။ ရာသီဥတုက အုံ့မှိုင်းနေတော့ ဓာတ်တော်တိုက်ခန်းထဲမှာ နည်းနည်း အိုက်စပ်စပ် ဖြစ်နေတယ်။ ကိုစိုးက စက်တွေကို လိုက်ကြည့်တော့ စက်တစ်လုံးက Error ပြနေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ အသစ်ခန့်ထားတဲ့ လူငယ် ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက်က ဘေးနားမှာ ဖန်ခွက်တစ်ခွက်ကို မတော်တဆ တိုက်မိပြီး "ခွမ်း" ဆို ကွဲသွားပါလေရော။
သာမန်ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ မတော်တဆမှု သက်သက်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကိုစိုးရဲ့ စိတ်အခြေအနေ (Mindset) က အဲဒီအချိန်မှာ "Stress" (စိတ်ဖိစီးမှု) တွေ များနေတယ်။ စက်က Error တက်နေတာက တစ်ကြောင်း၊ ရာသီဥတု ပူအိုက်တာက တစ်ကြောင်း၊ သူ့စိတ်ထဲမှာ "Entropy" (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု) တွေ မြင့်တက်နေချိန်မှာ ဖန်ခွက်ကွဲသံက သူ့ရဲ့ ဒေါသကို မီးရှို့လိုက်သလို ဖြစ်သွားတယ်။ သူက လူငယ်လေးကို အော်ဟစ်ဆူပူလိုက်တယ်။ "မင်း မျက်စိ ဘယ်နား ထားတာလဲ၊ ဒီလောက် အရေးကြီးတဲ့ နေရာမှာ သတိမထားဘူးလား" ဆိုပြီး ပေါက်ကွဲသွားတာပေါ့။ အသံတွေ ကျယ်လောင်ပြီး ဓာတ်တော်တိုက် တစ်ခုလုံး ဆူညံသွားတယ်။ ဘုရားဖူးလာတဲ့ ဧည့်သည်တချို့တောင် လန့်သွားကြတယ်။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဦးဇင်းတို့ ပြန်လည် သုံးသပ်တဲ့အခါမှာ Template T150 (Emotional Incident Self-Correction Form) ကို အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒီ Template ဟာ ဝန်ထမ်းတွေ စိတ်လှုပ်ရှားမှု လွန်ကဲတဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည် ဆန်းစစ်ဖို့ ထုတ်ထားတဲ့ ပုံစံတစ်ခုပါ။ ကိုစိုးကို ဦးဇင်းက ခေါ်ပြီး ဆူပူကြိမ်းမောင်းတာ မလုပ်ပါဘူး။ အဲဒီအစား T150 ဖောင်လေးကို ပေးပြီး "ဒကာကြီး... အခု ဖြစ်သွားတဲ့ ကိစ္စမှာ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ ဆိုတာကို ဒီဖောင်ထဲမှာ အမှန်အတိုင်း ရေးကြည့်ပါလား" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
ကိုစိုးက အစပိုင်းမှာတော့ "ကျွန်တော် မှန်တာပဲ၊ ဟိုကောင်လေးက ပေါ့ဆတာကိုး" ဆိုပြီး ရေးဖို့ ဝန်လေးနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ T150 ရဲ့ မေးခွန်းတွေက အဘိဓမ္မာ နည်းကျကျ မေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ ဖြစ်ရပ် မဖြစ်မီ စိတ်အခြေအနေက ဘယ်လို ရှိသလဲ။ (Pre-incident State)
၂။ ဖန်ခွက်ကွဲသံ ကြားလိုက်ချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပြောင်းလဲသွားသလဲ။ (Physiological Trigger - ရင်ဘတ်ထဲ ပူသွားလား၊ လက်သီးဆုပ်မိလား)
၃။ အဲဒီအချိန်မှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ (Ego) က ဘယ်လို ဝင်လာသလဲ။ ("ငါ့ဌာနမှာ ဒီလို မဖြစ်ရဘူး" ဆိုတဲ့ မာနလား)
ကိုစိုးဟာ ဒီမေးခွန်းတွေကို ဖြေရင်းနဲ့မှ သူ့ကိုယ်သူ ပြန်မြင်လာတယ်။ "ဪ... တကယ်တော့ ကျွန်တော် ဒေါသထွက်တာ ဟိုကောင်လေးကြောင့် မဟုတ်ပါလား။ ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်က စက် Error တက်နေလို့ စိတ်မရှည် ဖြစ်နေတာကိုး။ အဲဒီ စိတ်မရှည်တဲ့ ဒေါသအရှိန်နဲ့ ဟိုကောင်လေးကို မဲလိုက်မိတာပါလား" ဆိုတာကို "ပဇာနနာ" (ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း) ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီအချိန်ကျမှ သူ့မျက်နှာထား လျော့သွားပြီး "ဦးဇင်း... တပည့်တော် မှားသွားပါတယ်" ဆိုပြီး ဝန်ခံလာတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်မှာ ဦးဇင်းတို့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ မူဝါဒကတော့ Policy 7, Article 7.1 (Staff Psychological Wellbeing & EQ Requirement) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတိုင်းသည် မိမိ၏ စိတ်ခံစားမှုကို စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းရန် တာဝန်ရှိသည်" လို့ ပြဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးတာက "အပြစ်ပေးခြင်း" (Punishment) မဟုတ်ဘဲ "ပြန်လည် တည့်မတ်ခြင်း" (Correction) ပါ။ ကိုစိုးကို အလုပ်ထုတ်ပစ်လိုက်ရင် ပြဿနာ ပြီးသွားမလား။ မပြီးပါဘူး။ နောက်ထပ် ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် လာမယ်၊ Stress များရင် ထပ်ပေါက်ကွဲမယ်။ အဲဒီအစား ကိုစိုးကို "Self-Awareness" ရှိလာအောင် သင်ပေးလိုက်ခြင်းအားဖြင့်၊ နောက်တစ်ခါ ဒီလို အခြေအနေမျိုး ကြုံရင် သူက "ဟာ... ငါ့စိတ်က မူမမှန်တော့ဘူး၊ ငါ ခဏလောက် အနားယူပြီးမှ စကားပြောမှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ "သမ္ပဇဉ်" ဉာဏ် ဝင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ခေတ်သစ် စိတ်ပညာရှင် Daniel Goleman ကတော့ "Emotional Hijack" (စိတ်ခံစားမှုက ပြန်ပေးဆွဲခြင်း) လို့ တင်စားပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဦးနှောက်ရဲ့ အသိဉာဏ်ရှိတဲ့ အပိုင်း (Neocortex) က အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်တဲ့အခါ၊ ကြောက်လန့်တဲ့အခါမှာ စိတ်ခံစားမှု ဗဟိုချက် (Amygdala) က ဦးနှောက်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်လိုက်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အကျိုးအကြောင်း မဆင်ခြင်နိုင်တော့ဘူး။ ဒါကို ကာကွယ်ဖို့ တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းကတော့ "Self-Awareness" ပါပဲ။ "ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်" လို့ သိလိုက်တဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေးက Amygdala ရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုကို ဖြတ်တောက်ပေးနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ ပေါင်းစပ်ပြီး အမြင် (၃) မျိုးနဲ့ သုံးသပ်ပြချင်ပါတယ်။
ပထမ Analytical View (ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသော အမြင်) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ စိတ်ဆိုတာ အခဲလိုက် အတုံးလိုက် ရှိနေတဲ့ အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ စေတသိက် ၅၂-ပါးရဲ့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းမှု (Mental Composition) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုစိုးရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှာ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဒေါသ" (Anger)၊ "ဒေါမနဿ" (Sadness/Displeasure)၊ "ဥဒ္ဓစ္စ" (Restlessness) ဆိုတဲ့ အကုသိုလ် စေတသိက်တွေက ခေါင်းဆောင်နေတာ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "သတိ" နဲ့ "ပညာ" ဆိုတဲ့ ကုသိုလ် စေတသိက်တွေ ပျောက်နေတယ်။ T150 ဖောင်ကို ဖြည့်လိုက်တဲ့အချိန်ကျမှ "ဝိစယ" (စူးစမ်းခြင်း) ဆိုတဲ့ ပညာစေတသိက် ပြန်ဝင်လာပြီး စိတ်ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြန်လည် တည်ဆောက်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယ Practical View (လက်တွေ့ အသုံးချ အမြင်) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ "Awareness" ရှိတဲ့သူဟာ ခေါင်းဆောင်ကောင်း ဖြစ်လာပါတယ်။ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်မနိုင်တဲ့သူက သူတစ်ပါးကို ဘယ်လို ဦးဆောင်နိုင်မလဲ။ ဦးဇင်းတို့ ဓာတ်တော်တိုက်မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်တဲ့အခါ ဓာတ်တော်တွေကို ရိုသေတာ တစ်ပိုင်း၊ ကိုယ့်ဘေးနားက လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေကို မေတ္တာထားတာက တစ်ပိုင်း မဟုတ်ပါဘူး။ နှစ်ခုစလုံးက ဆက်စပ်နေပါတယ်။ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်နေတဲ့သူရဲ့ လက်ထဲက ကိုင်တွယ်မှုဟာ ကြမ်းတမ်းတတ်တယ်။ အဲဒီ ကြမ်းတမ်းမှုက ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေကို ထိခိုက်စေနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် "စိတ်ကို စောင့်ထိန်းခြင်းသည် ဓာတ်တော်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း မည်၏" လို့ ဦးဇင်း အမြဲ မှာကြားလေ့ ရှိပါတယ်။
တတိယ Scholarly View (ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမြင်) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့၊ ဒါဟာ "ဝိပဿနာ" ရဲ့ အစပါပဲ။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ တောထဲ သွားပြီး ထိုင်နေမှ မဟုတ်ပါဘူး။ အခုလို အာရုံတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်တဲ့အခါမှာ ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ကို "ပေါ်မှန်းသိ" လိုက်တာဟာ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် အလုပ်ပါပဲ။ ပါဠိတော်မှာ "သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတိ" (ရာဂနှင့် တကွသော စိတ်ကိုလည်း ရာဂနှင့် တကွသော စိတ်ဟု သိ၏) လို့ ဟောထားတာ ဒီသဘောပါပဲ။ မကောင်းတဲ့စိတ်ကို အတင်း ဖျောက်ဖျက်ပစ်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ရှိနေတာကို ရှိနေတဲ့အတိုင်း သိလိုက်ခြင်းအားဖြင့် အဲဒီစိတ်ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကနေ လွတ်မြောက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့... ခေတ်ကြီးက ပြောင်းလဲနေပါပြီ။ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာသလို၊ လူတွေရဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုတွေလည်း များလာပါတယ်။ ဖုန်းတွေ၊ အင်တာနက်တွေ၊ သတင်းတွေက ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို အနားမရအောင် လှုံ့ဆော်နေကြတယ်။ ဒီလိုကာလမှာ "Self-Awareness" ဆိုတဲ့ ကိုယ်ခံအား မရှိရင် ဦးဇင်းတို့ စိတ်တွေဟာ လေလွင့်ပြီး အကုသိုလ်တွေ ဝင်လာဖို့ လွယ်ကူပါတယ်။
ကွန်ပျူတာမှာ Virus ဝင်ရင် Anti-Virus နဲ့ စစ်ဆေးရသလို၊ ဦးဇင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ Virus တွေ ဝင်လာရင် "သတိ၊ သမ္ပဇဉ်" ဆိုတဲ့ Anti-Virus နဲ့ စစ်ဆေး ဖယ်ရှားရပါမယ်။ အဲဒီလို ဖယ်ရှားနိုင်ဖို့အတွက် နေ့စဉ် ညအိပ်ရာမဝင်ခင် ၅ မိနစ်လောက် အချိန်ပေးပြီး "ဒီနေ့ ငါ့စိတ်ထဲ ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့သလဲ၊ ငါ ဘယ်နေရာမှာ ဒေါသထွက်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်နေရာမှာ သတိလွတ်ခဲ့သလဲ" လို့ ပြန်လည် သုံးသပ်တဲ့ အလေ့အကျင့် (Daily Reflection) ကို လုပ်ဆောင်ကြဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် "စိတ်ကို သိမြင်ခြင်း" ဟာ ကိုယ့်ဘဝကို ကိုယ်တိုင် ပြန်လည် ထိန်းကျောင်းနိုင်ခြင်းရဲ့ သော့ချက် ဖြစ်သလို၊ သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်လည်း ပထမဆုံး ခြေလှမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ အဘိဓမ္မာလာ ပညာစေတသိက်ရဲ့ သဘောသဘာဝ၊ Case-E244 က ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာနဲ့ Policy 7 ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေကို နှလုံးသွင်းပြီး၊ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးများ အားလုံး မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကို မှန်တစ်ချပ်လို ကြည်လင်အောင် ထားနိုင်ကြပါစေ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော လောကဓံ တရားတွေကို "သတိ၊ သမ္ပဇဉ်" ဖြင့် ကြံ့ကြံ့ခံ ရင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ၊ နောက်ဆုံးမှာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ မြတ်နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ရပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁) ရက်
