"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၁၂) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၆) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့။
ဒီနေ့မှာတော့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ "အသုံးချ အဘိဓမ္မာနှင့် စိတ်ပညာ" (Applied Psychology) ရက်သတ္တပတ်ရဲ့ ငါးရက်မြောက်နေ့ကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ ဒီနေ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "စာနာနားလည်မှု (Empathy) နှင့် ကရုဏာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတရားမှာ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဝန်ထမ်းရေးရာ ပြဿနာ Case-E249 ကို ဗဟိုပြုပြီး၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ "ဗြဟ္မဝိဟာရသုတ်" နဲ့ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ "Empathy in Management" တို့ကို ပေါင်းစပ် သုံးသပ်ပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
စီမံခန့်ခွဲမှု လောကမှာ အမြဲတမ်း ငြင်းခုန်ရတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ရှိတယ်။ "မန်နေဂျာတစ်ယောက်ဟာ ရလဒ် (Result) ကို ကြည့်ရမလား၊ လူ (People) ကို ကြည့်ရမလား" တဲ့။ အဖြေကတော့ နှစ်ခုစလုံးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ "လူ" ကို မကြည့်ဘဲ "ရလဒ်" ကိုပဲ ကြည့်ရင် ရေရှည်မှာ အဖွဲ့အစည်း ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ ဒါကို ဖြေရှင်းဖို့ ဘုရားရှင်က "ကရုဏာ" (Compassion) ဆိုတဲ့ တရားကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိတော် အကိုးအကားကို အရင်ကြည့်ကြရအောင်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ဗြဟ္မဝိဟာရသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က ကရုဏာစိတ် ပွားများပုံကို ဒီလို ဟောထားပါတယ် -
"ဣဓ ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကော... ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ တထာ တတိယံ တထာ စတုတ္ထံ။ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ... ဖရိတွာ ဝိဟရတိ။"
(အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ဗြဟ္မဝိဟာရသုတ်)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စီမံခန့်ခွဲမှု ရှုထောင့်ကနေ ဖွင့်ဆိုကြည့်ရအောင် -
ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ = သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်နေတာကို မြင်ပြီး မနေသာသော၊ တုန်လှုပ်သော (Quivering of the heart) စိတ်ဖြင့်။ (Management မှာတော့ ဒါကို Empathy - သူ့နေရာ ဝင်ခံစားကြည့်ခြင်း လို့ ခေါ်ပါတယ်)။
သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ = အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့၌ မိမိနှင့် အတူထား၍ (Identifying oneself with others)။ (ဒါက အရေးကြီးဆုံးပါပဲ။ "ငါသာ သူ့နေရာမှာဆိုရင် ဘယ်လိုနေမလဲ" ဆိုတဲ့ အတွေးပါ)။
ဖရိတွာ ဝိဟရတိ = နှံ့စပ်စေ၍ နေ၏။ (ပြဿနာ တစ်ခုလုံးကို ကရုဏာ မျက်လုံးနဲ့ လွှမ်းခြုံကြည့်ခြင်း)။
ကဲ... ဒီတရားကို လက်တွေ့ ဘယ်လို သုံးခဲ့သလဲ ဆိုတာ Case-E249 (The Latecomer's Burden) ကို လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။
ဖြစ်စဉ် အကျဉ်းချုပ် (The Situation):
လွန်ခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းက ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေး ဌာနမှာ ပြဿနာတစ်ခု တက်တယ်။ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက်၊ နာမည်က "မလှိုင်" (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ မလှိုင်က အရင်က အလုပ် အရမ်းကြိုးစားတဲ့သူ။ ဒါပေမဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ (၂) ပတ်လောက် အတွင်းမှာ သူက ရုံးကို မကြာခဏ နောက်ကျပြီးမှ ရောက်တယ်။ ရောက်ရင်လည်း မျက်နှာက မကောင်းဘူး။ အလုပ်လုပ်ရင်လည်း မှိုင်တွေငေးငေးနဲ့ ဖြစ်နေတယ်။
သူ့ရဲ့ ကြီးကြပ်ရေးမှူး (Supervisor) ဖြစ်တဲ့ "ကိုကျော်" (အမည်လွှဲ) က စည်းကမ်းကြီးတဲ့သူ။ သူက မလှိုင်ကို "သတိပေးစာ" (Warning Letter) ထုတ်ဖို့ ဦးဇင်းဆီ တင်ပြလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... မလှိုင်က စည်းကမ်းပျက်နေပြီ။ တခြားသူတွေပါ အတုခိုးကုန်မယ်။ Policy အရ အရေးယူမှ ရမယ်" လို့ လျှောက်တယ်။
ပြဿနာ သုံးသပ်ခြင်း (Problem Analysis):
သာမန်မျက်စိနဲ့ ကြည့်ရင် ကိုကျော် လုပ်တာ မှန်ပါတယ်။ အလုပ်နောက်ကျရင် အရေးယူရမယ်။ ဒါက Normative Approach (စည်းမျဉ်းကိုကြည့်ခြင်း) ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 5, Article 5.1 (Staff Welfare & Compassionate Support) မှာ "အရေးယူမှု မပြုလုပ်မီ ဝန်ထမ်း၏ နောက်ကွယ် အကြောင်းရင်းကို စုံစမ်းရမည်" လို့ ပါရှိပါတယ်။
ဒါ့ကြောင့် ဦးဇင်းက ကိုကျော်ကို "သတိပေးစာ ချက်ချင်း မထုတ်နဲ့ဦး။ Template T220 (Empathy Map & Conflict Diagnostic Tool) ကို အရင်သုံးပြီး သူ့ကို မေးကြည့်ပါ" လို့ ညွှန်ကြားလိုက်တယ်။
ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း (Intervention - Using T220):
ကိုကျော်က မလှိုင်ကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်ပြီး T220 မေးခွန်းတွေကို မေးတယ်။ T220 မှာ ပါတဲ့ မေးခွန်းတွေက "ဘာလို့ နောက်ကျတာလဲ" လို့ တန်းမမေးဘဲ၊ "Empathy" ကို ရှေ့တန်းတင်ပြီး မေးတဲ့ ပုံစံတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ "မလှိုင်... ဒီရက်ပိုင်း မျက်နှာမကောင်းဘူး။ အိမ်မှာ အဆင်ပြေရဲ့လား။" (Checking Context)
၂။ "အလုပ်လာရတာ ဘာအခက်အခဲ ရှိနေသလဲ။" (Identifying Obstacles)
၃။ "အစ်ကိုတို့ဘက်က ဘာကူညီပေးလို့ ရမလဲ။" (Offering Support)
အဲဒီလို မေးလိုက်တော့မှ မလှိုင်က ငိုပြီး အမှန်တိုင်း ပြောပြတယ်။ သူ့အမေက ရုတ်တရက် လေဖြတ်သွားလို့ ဆေးရုံတင်ထားရတယ်။ မနက်တိုင်း အမေကို ပြုစု၊ ထမင်းချိုင့်ပို့ပြီးမှ ရုံးကို ပြေးလာရတာ ဖြစ်နေတယ်။ ညဘက်လည်း အမေကို စောင့်ရတော့ အိပ်ရေးမဝဘူး။ ဒါကြောင့် နောက်ကျတာ။ သူက အလုပ်ထုတ်ခံရမှာ ကြောက်လို့ ဘယ်သူ့ကိုမှ မပြောရဲဘဲ ကြိတ်မှိတ် သည်းခံနေတာတဲ့။
ကိုကျော်ခမျာ အဲဒီအကြောင်း ကြားတော့ မျက်နှာပျက်သွားတယ်။ "ဟာ... ညီမရယ်၊ အစကတည်းက ပြောပါလား။ အစ်ကိုက မသိတော့ အပျော်လွန်ပြီး နောက်ကျတယ် ထင်နေတာ" ဆိုပြီး သူ့စိတ်ထဲမှာ "ကရုဏာ" (Compassion) ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ အရင်က ဒေါသစိတ် (Dosa) နေရာမှာ ကရုဏာစိတ် (Karuna) ဝင်လာတာဟာ "သဗ္ဗတ္တတာယ" (ကိုယ့်အမေသာ ဖြစ်ရင် ငါဘယ်လိုနေမလဲ) ဆိုတဲ့ အတွေးကြောင့်ပါပဲ။
ရလဒ်နှင့် အဖြေရှာခြင်း (Outcome & Solution):
ကိုကျော်က သတိပေးစာ (Warning Letter) ကို ဆုတ်ဖြဲလိုက်တယ်။ အဲဒီအစား Policy 5, Article 5.1 အရ "Flexi-hours Arrangement" (အချိန်ပြောင်း လာရောက်ခွင့်) ကို စီစဉ်ပေးလိုက်တယ်။
မနက်ပိုင်းကို (၂) နာရီ နောက်ကျမှ လာခွင့်ပြုတယ်။
အဲဒီအစား ညနေပိုင်း (၂) နာရီ နောက်ကျမှ ပြန်ဖို့ သို့မဟုတ် စနေနေ့မှာ အချိန်ပို ဆင်းဖို့ ညှိနှိုင်းလိုက်တယ်။
ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေ စုပေါင်းပြီး မလှိုင်ရဲ့ အမေ ဆေးကုသစရိတ်အတွက် "ကရုဏာကြေး" (Compassionate Fund) တစ်ခု မတည်ပေးလိုက်ကြတယ်။
သင်ခန်းစာ (Key Takeaways):
ဒီ Case-E249 ကနေ ဦးဇင်းတို့ ဘာသင်ယူရသလဲ။
၁။ Judgment vs. Curiosity (ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း နှင့် စူးစမ်းခြင်း):
လူတစ်ယောက် အမှားလုပ်တဲ့အခါ ချက်ချင်း "ဆုံးဖြတ်" (Judge) မလုပ်ဘဲ၊ "ဘာကြောင့်လဲ" လို့ စူးစမ်း (Curious) တာဟာ Empathy ရဲ့ အစပါပဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ Mirror Neurons ဆိုတာ ရှိတယ်။ တစ်ဖက်လူ ငိုနေတာ မြင်ရင် ကိုယ့်ဦးနှောက်ထဲက ဆဲလ်တွေကပါ လိုက်ပြီး ဝမ်းနည်းတတ်တယ်။ အဲဒီ သဘာဝတရားကို မပိတ်ပင်ပါနဲ့။
၂။ Policy with Heart (နှလုံးသားပါသော မူဝါဒ):
စည်းကမ်း (Policy) ဆိုတာ လူကို သတ်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ လူကို ကူညီဖို့ပါ။ Policy 5.1 ကို ကျင့်သုံးလိုက်လို့ မလှိုင်ဟာ အလုပ်မထွက်ရတော့ဘူး။ ပြတိုက်အတွက်လည်း ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်း တစ်ယောက် မဆုံးရှုံးတော့ဘူး။ ဒါဟာ Win-Win Situation ပါ။
၃။ Karuna as Action (ကရုဏာသည် လက်တွေ့ဖြစ်ရမည်):
ဘုရားဟောတဲ့ ကရုဏာဆိုတာ "သနားပါတယ်" လို့ ပါးစပ်က ပြောရုံ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဒုက္ခာပနယန" (ဒုက္ခမှ ဖယ်ရှားပေးခြင်း) ဆိုတဲ့ လက်တွေ့ လုပ်ရပ် ပါရပါတယ်။ ကိုကျော်က အချိန်ညှိပေးလိုက်တာဟာ လက်တွေ့ ကရုဏာပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကို မှာချင်တာက... ကိုယ့်အိမ်မှာ၊ ကိုယ့်ရုံးမှာ၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ "မလှိုင်" လို လူတွေ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အပြစ်ကို မမြင်ခင် သူတို့ရဲ့ ဒုက္ခကို အရင် မြင်အောင် ကြည့်ကြပါ။ ဗြဟ္မဝိဟာရသုတ်မှာ လာတဲ့အတိုင်း "ငါ့စိတ်ကဲ့သို့ သူ့စိတ်" (Just as I am, so are they) လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ စာနာနားလည်မှု ကရုဏာတရားများဖြင့် လောကကို အလှဆင်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၆) ရက်
