Policy 6, Art. 6.3
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၉) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၄) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာတော့ "World Animal Day" (ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်များနေ့) လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ မနေ့က စိတ်ရဲ့ လွတ်မြောက်မှုအကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ ကိုယ့်အတွက်တင် မကဘဲ၊ စကားမပြောတတ်တဲ့ သတ္တဝါလေးတွေအပေါ်ထားရှိတဲ့ "ကရုဏာအလင်း" (Light of Compassion) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးသွားပါမယ်။
တိရစ္ဆာန်တွေအပေါ် မေတ္တာထားဖို့ ပြောလိုက်ရင် တချို့က "လူတောင် နေရာမရပါဘူးဘုရား၊ တိရစ္ဆာန်တွေ အကြောင်း ပြောမနေပါနဲ့" လို့ တွေးကောင်းတွေးမိမယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့... ဗုဒ္ဓမြတ်စွာရဲ့ မေတ္တာတော်ဆိုတာ နယ်နိမိတ် မရှိပါဘူး။ အပိုင်းအခြား မရှိပါဘူး။ ကိုယ့်ထက်နိမ့်ကျတဲ့ သတ္တဝါအပေါ် ဆက်ဆံပုံဟာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်အဆင့်အတန်း (Moral Grade) ကို ပြသနေတာပါပဲ။
ဒီအတွက် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ "မေတ္တသုတ်" (Metta Sutta) ထဲက အင်မတန် နက်ရှိုင်းတဲ့ ပါဠိတော်တစ်ပိုဒ်ကို အရင်ဆုံး ပူဇော်လေ့လာကြည့်ရအောင်။
"ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ၊ တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝါ အနဝသေသာ။
ဒီဃာ ဝါ ယေ မဟန္တာ ဝါ၊ မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖွင့်ဆိုကြည့်ရအောင်။
ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ = အကြင်သက်ရှိသတ္တဝါ ဟူသမျှတို့သည်။ (အကုန်လုံးပါဝင်သည် - All Sentient Beings)။
တသာ ဝါ = ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ် သေက္ခ ပုဂ္ဂိုလ် (တိရစ္ဆာန်များ အပါအဝင်) တို့သည်လည်းကောင်း။
ထာဝရာ ဝါ = မထိတ်လန့်တတ်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း။
အနဝသေသာ = ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အကုန်လုံး။
ဒီဃာ ဝါ = ကိုယ်ခန္ဓာ ရှည်သော သတ္တဝါ (မြွေ၊ နဂါး စသည်) တို့သည်လည်းကောင်း။
မဟန္တာ ဝါ = ကိုယ်ခန္ဓာ ကြီးမားသော သတ္တဝါ (ဆင်၊ ဝေလငါး စသည်) တို့သည်လည်းကောင်း။
မဇ္ဈိမာ = အလယ်အလတ် သတ္တဝါ (လူ၊ မြင်း၊ နွား စသည်) တို့သည်လည်းကောင်း။
ရဿကာ = တိုသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။
အဏုကထူလာ = မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော သတ္တဝါ (Micro-organisms) နှင့် ကြီးမားတုတ်ခိုင်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။
ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာပွားနည်းဟာ "Speciesism" (မျိုးစိတ်ခွဲခြားမှု) လုံးဝမရှိပါဘူး။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ Animal Welfare Science (တိရစ္ဆာန် သက်သာချောင်ချိရေး သိပ္ပံ) ဆိုတာ ပေါ်လာပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ ကမ္ဘာကျော် အာရုံကြော သိပ္ပံပညာရှင်တွေ စုပေါင်းပြီး "The Cambridge Declaration on Consciousness" ကို ကြေညာခဲ့တယ်။ အဲဒီမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့ - "တိရစ္ဆာန်တွေမှာလည်း လူတွေလိုပဲ ခံစားတတ်တဲ့ အသိစိတ် (Consciousness) ရှိတယ်။ သူတို့မှာလည်း ကြောက်စိတ်၊ နာကျင်မှု၊ သံယောဇဉ် ရှိတယ်" ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုခဲ့ကြတယ်။
ဒါကို ဘုရားရှင်က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "သဗ္ဗေ သတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ" (သတ္တဝါအားလုံး ချမ်းသာကြပါစေ) လို့ ဟောခဲ့ပြီးသားပါ။ အထူးသဖြင့် "တသာ" (ထိတ်လန့်တတ်သော သတ္တဝါ) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ "Flight or Fight Response" (ကြောက်စိတ်ကြောင့် တုံ့ပြန်မှု) ကို အတိအကျ ညွှန်းဆိုနေပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ဖို့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-A277 (The Stray Dog Incident) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါဟာ မေတ္တာတရားနဲ့ စည်းကမ်း (Policy) ဘယ်လို ဟန်ချက်ညီအောင် လုပ်မလဲဆိုတဲ့ ပြဿနာပါပဲ။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလို - သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ခြံဝင်းထဲကို တနေ့မှာ ခွေးလေခွေးလွင့် တစ်ကောင် ရောက်လာတယ်။ သူ့ခမျာ အဝဲခြောက် (Scabies) တွေ စွဲပြီး အမွေးတွေကျွတ်၊ အနံ့ကလည်း ဆိုး၊ သွေးတွေပြည်တွေနဲ့ ကြည့်ရတာ စိတ်မချမ်းမြေ့စရာပေါ့။
အဲဒီအချိန်မှာ ဝန်ထမ်းအသစ်လေးတစ်ယောက်က "ဟာ... ဒီလောက် သန့်ရှင်းတဲ့ ဓာတ်တော်တိုက်ထဲကို ဒီလို ညစ်ပတ်တဲ့ အကောင် မလာသင့်ဘူး" ဆိုပြီး တံမြက်စည်းနဲ့ လိုက်ရိုက်၊ ခဲနဲ့ ပေါက်ပြီး မောင်းထုတ်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ သူက စေတနာနဲ့ပါပဲ။ နေရာသန့်ရှင်းရေးကို ဦးစားပေးတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလုပ်ရပ်ဟာ "ကရုဏာအလင်း" ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ လုပ်ရပ်ဖြစ်နေတယ်။
အဲဒီမှာ ဦးဇင်း ရောက်သွားပြီး သူ့ကို တားလိုက်ရတယ်။ ပြီးတော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 6, Article 6.3 (Environmental & Sentient Being Stewardship) ကို ရှင်းပြရတယ်။
ဒီ Policy မှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့ - "The Museum premises shall be a sanctuary not only for relics but for all living beings seeking refuge. No animal shall be harmed or treated with cruelty within the boundary." (ပြတိုက်ဝင်းသည် ဓာတ်တော်များအတွက်သာမက မှီခိုရာရှာသော သတ္တဝါများအတွက်ပါ ဘေးမဲ့ဇုန် ဖြစ်ရမည်။ မည်သည့်တိရစ္ဆာန်ကိုမျှ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း မပြုရ)။
ဒါနဲ့ ဦးဇင်းတို့လည်း Template T208 (Animal Interaction & Welfare Protocol) ကို ထုတ်သုံးလိုက်တယ်။ ဒီ Template မှာ အဆင့် (၃) ဆင့် ပါတယ်။
၁။ Assessment (အကဲဖြတ်ခြင်း): ဒီသတ္တဝါဟာ ရန်ပြုမလား၊ ဒါမှမဟုတ် အကူအညီ လိုနေတာလား။ (ကြည့်လိုက်တော့ သူက ကြောက်ပြီး တုန်နေတာ၊ ရန်ပြုမယ့်ပုံ မရှိဘူး)။
၂။ Compassionate Action (ကရုဏာဖြင့် ဆောင်ရွက်ခြင်း): မောင်းထုတ်မယ့်အစား အစာကျွေးမယ်၊ ရေတိုက်မယ်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုခန်းနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကုသပေးမယ်။
၃။ Integration (နေရာချထားခြင်း): ပြတိုက်ရဲ့ အဓိကနေရာ (Core Zone) ထဲကိုတော့ မဝင်စေဘဲ၊ ခြံဝင်းထောင့်တစ်နေရာမှာ သူနေလို့ရမယ့် နေရာလေး (Shelter) ဖန်တီးပေးမယ်။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်သွားလဲ သိလား ဒကာကြီးတို့။ အဲဒီခွေးလေးဟာ ဆေးကုသပြီးနောက်မှာ ကျန်းမာလာတယ်။ သူ့နာမည်ကို "ဖိုးကုသိုလ်" လို့ ပေးလိုက်တယ်။ သူဟာ ပြတိုက်ကို လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေကို ဘယ်တော့မှ မဟောင်ဘူး၊ မကိုက်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ညဘက်ကျရင်တော့ ကင်းစောင့်ပေးတယ်။ ထူးခြားတာက သူဟာ ဓာတ်တော်တိုက်ဘက်ကို မျက်နှာမူပြီး ဝပ်နေလေ့ရှိတယ်။
ဝန်ထမ်းကောင်လေးလည်း ပြောင်းလဲသွားတယ်။ အရင်က ရွံစရာကောင်းတယ်လို့ မြင်ခဲ့တဲ့ သတ္တဝါအပေါ်မှာ အခုတော့ "သံသရာဆွေမျိုး" လို ခံစားလာရတယ်။ ဒါဟာ "Cognitive Empathy" (နားလည်မှုဖြင့် စာနာခြင်း) ကနေ "Emotional Empathy" (နှလုံးသားဖြင့် စာနာခြင်း) အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားတာပါပဲ။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောကြတယ်။ လူသားတွေမှာ "Mirror Neurons" ဆိုတဲ့ ဦးနှောက်ဆဲလ်တွေ ရှိသတဲ့။ တခြားသူ နာကျင်ရင် ကိုယ်ပါ လိုက်နာကျင်တတ်တဲ့ သဘာဝပေါ့။ ဒါပေမဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေကျတော့ "သူတို့က လူမဟုတ်ဘူး" ဆိုတဲ့ အစွဲ (Dehumanization) ကြောင့် အဲဒီ Mirror Neurons တွေ အလုပ်မလုပ်တော့ဘဲ ရက်စက်တတ်ကြတယ်။
ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာသုတ်က အဲဒီ အတားအဆီးကို ဖယ်ရှားပေးတာပါ။ "သဗ္ဗေ သတ္တာ" (အားလုံးသော သတ္တဝါ) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Mirror Neurons တွေကို စကြဝဠာတစ်ခုလုံးစာ ဖွင့်ပေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားစရာ တစ်ခုရှိတယ်။
"ဦးဇင်းရေ... တပည့်တော်တို့က အိမ်မှာ ခွေးမွေး၊ ကြောင်မွေးထားပါတယ်၊ ဒါ မေတ္တာရှိတာပဲ မဟုတ်လား" လို့ မေးစရာရှိတယ်။
အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် (Pets) ကို ချစ်တာက "ပေမ" (ချစ်ခင်စွဲလမ်းမှု - Attachment) ဖြစ်တတ်တယ်။ လမ်းဘေးက ခွေးဝဲစားလေးကို မြင်တဲ့အခါ ရွံရှာမောင်းထုတ်မယ်ဆိုရင်တော့ အဲဒါ စစ်မှန်တဲ့ "မေတ္တာ" မဟုတ်သေးဘူး။
စစ်မှန်တဲ့ မေတ္တာဆိုတာ "အနဝသေသာ" (ကြွင်းမဲ့) ဖြစ်ရမယ်။ လှတဲ့အကောင်လေးကိုမှ ချစ်တာမဟုတ်ဘဲ၊ ဒုက္ခရောက်နေတဲ့ အကောင်လေးကို မြင်ရင် ကယ်ချင်တဲ့စိတ် "ကရုဏာ" ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသာလျှင် အမြတ်ဆုံးပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်များနေ့မှာ ဦးဇင်း တိုက်တွန်းချင်တာက -
၁။ အမြင်ပြောင်းပါ (Shift Perspective): လမ်းဘေးက တိရစ္ဆာန်လေးတွေကို တွေ့ရင် "အနှောင့်အယှက်" လို့ မမြင်ဘဲ "အကူအညီလိုနေတဲ့ ညီအစ်ကိုတွေ" လို့ မြင်ကြည့်ပါ။
၂။ လက်တွေ့ ကူညီပါ (Act with Compassion): T208 Template လိုပါပဲ။ ရေတစ်ခွက် တိုက်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အစာတစ်လုပ် ကျွေးတာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကားလမ်းကူးနေရင် စောင့်ပေးလိုက်တာပဲဖြစ်ဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။
၃။ မညှဉ်းဆဲပါနဲ့ (Non-Violence): ကိုယ်မွေးမထားနိုင်ရင်တောင် မရိုက်ပါနဲ့၊ မပစ်ပါနဲ့။ သူတို့မှာလည်း နာကျင်တတ်တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊ ကြောက်တတ်တဲ့ စိတ် ရှိပါတယ်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် တောထဲမှာ ပါလိလေယျက ဆင်မင်းရဲ့ ပြုစုမှုကို ခံယူခဲ့ဖူးတယ်။ ဇာတ်တော်တွေမှာ ဘုရားလောင်းဟာ ယုန်မင်း၊ ဆင်မင်း၊ မျောက်မင်း ဘဝတွေနဲ့ ကျင်လည်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါကြောင့် တိရစ္ဆာန်ဆိုတာ အောက်တန်းကျတယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။ သူတို့ဟာလည်း ပါရမီဖြည့်ဖက်တွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်... သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းတယ်ဆိုတာ သက်မဲ့ ဝတ္ထုပစ္စည်းကို ထိန်းသိမ်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့ "မဟာကရုဏာတော်" ကို ထိန်းသိမ်းတာပါ။ သက်ရှိသတ္တဝါ တစ်ကောင်ကိုတောင် မကြင်နာနိုင်ရင်၊ သက်မဲ့ဓာတ်တော်ကို ရိုသေပါတယ်ဆိုတာ ဟန်ပြသက်သက် ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... ယနေ့ ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်များနေ့မှာ ဟောကြားအပ်သော "သတ္တဝါများအပေါ် ကရုဏာအလင်း" တရားတော်ကို နာယူပြီး၊ မိမိတို့၏ နှလုံးသားထဲတွင် သတ္တဝါအနန္တအပေါ်ထားရှိသော မေတ္တာ၊ ကရုဏာအလင်းရောင်များ ထာဝရ ထွန်းလင်းတောက်ပနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၄၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
